Đánh giá tác động của đô thị hóa đến sinh kế người dân bị thu hồi đất tại Nha Trang, Khánh Hòa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tác động của quá trình đô thị hoá đến sinh kế người dân bị thu hồi đất tại thành phố nha, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phan Hoàng Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Viết Tình
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá tác động của quá trình đô thị hoá đến sinh kế người dân bị thu hồi đất tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Những lí luận cơ bản liên quan đến đô thị hóa
• 1.1.1.1. Một số khái niệm về đô thị, đặc điểm và phân loại đô thị

Tóm tắt

I. Tác động của đô thị hóa đến sinh kế người dân bị thu hồi đất

Quá trình đô thị hóa tại Nha Trang đã diễn ra mạnh mẽ, ảnh hưởng sâu sắc đến sinh kế của người dân, đặc biệt là những hộ bị thu hồi đất. Nhiều hộ gia đình nông dân đã mất đi nguồn thu nhập chính từ đất đai, dẫn đến sự chuyển dịch trong cơ cấu kinh tế của họ. Theo nghiên cứu, việc chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất đô thị đã làm giảm diện tích đất canh tác, khiến cho nhiều hộ không còn khả năng sản xuất nông nghiệp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn tác động đến đời sống tinh thần và xã hội của người dân. Một số hộ đã tìm kiếm cơ hội việc làm mới trong các ngành nghề phi nông nghiệp, nhưng không phải ai cũng thành công. Việc chính sách đất đai và hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng chưa đủ để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân. "Chúng ta cần có những giải pháp cụ thể để hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao thu nhập", một chuyên gia nhận định.

1.1. Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Quá trình đô thị hóa đã dẫn đến sự chuyển dịch rõ rệt trong cơ cấu kinh tế của Nha Trang. Nhiều hộ gia đình đã chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang các ngành dịch vụ và công nghiệp. Tuy nhiên, không phải tất cả đều có thể thích nghi với sự thay đổi này. Một số hộ vẫn giữ nghề truyền thống nhưng gặp khó khăn trong việc duy trì thu nhập. Theo số liệu khảo sát, tỷ lệ hộ gia đình chuyển đổi nghề nghiệp thành công chỉ đạt khoảng 40%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ tài chính cho người dân. "Chúng ta cần phải tạo ra môi trường thuận lợi để người dân có thể phát triển sinh kế mới", một nhà nghiên cứu cho biết.

1.2. Ảnh hưởng đến môi trường sống

Quá trình đô thị hóa không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế mà còn tác động đến môi trường sống của người dân. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng và các khu công nghiệp đã làm thay đổi cảnh quan và môi trường tự nhiên. Nhiều hộ dân phải đối mặt với ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. "Chúng ta cần phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường", một chuyên gia môi trường nhấn mạnh. Sự mất cân bằng này có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho cộng đồng, đặc biệt là những người dân nghèo không có khả năng thích ứng với sự thay đổi.

II. Các hoạt động sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất

Sau khi bị thu hồi đất, người dân tại Nha Trang đã phải tìm kiếm các hoạt động sinh kế mới để duy trì cuộc sống. Nhiều hộ đã chuyển sang làm việc trong các ngành dịch vụ như buôn bán nhỏ, xây dựng, hoặc tham gia vào các công việc phi nông nghiệp khác. Tuy nhiên, không phải tất cả đều thành công trong việc tìm kiếm việc làm mới. Một số hộ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và cơ hội việc làm. "Việc hỗ trợ từ chính quyền địa phương là rất cần thiết để giúp người dân ổn định cuộc sống", một nhà nghiên cứu cho biết. Các hoạt động sinh kế mới không chỉ giúp người dân có thu nhập mà còn tạo ra cơ hội để họ phát triển kỹ năng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

2.1. Hoạt động sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp

Mặc dù nhiều hộ đã mất đất sản xuất nông nghiệp, một số vẫn cố gắng duy trì hoạt động này bằng cách thuê đất hoặc tham gia vào các hợp tác xã. Tuy nhiên, số lượng hộ gia đình có khả năng duy trì sản xuất nông nghiệp ngày càng giảm. Ngược lại, nhiều hộ đã chuyển sang các hoạt động phi nông nghiệp như buôn bán, dịch vụ, và sản xuất thủ công. "Chúng ta cần có những chính sách hỗ trợ để khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động sản xuất mới", một chuyên gia kinh tế nhấn mạnh. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn tạo ra sự đa dạng trong sinh kế của người dân.

2.2. Kết quả sinh kế của người dân sau khi thu hồi đất

Kết quả sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất cho thấy sự thay đổi rõ rệt. Nhiều hộ đã có thể tìm kiếm việc làm mới và tăng thu nhập, nhưng vẫn còn nhiều hộ gặp khó khăn. Theo khảo sát, khoảng 30% hộ gia đình cho biết thu nhập của họ đã giảm sau khi bị thu hồi đất. "Chúng ta cần phải có những giải pháp cụ thể để hỗ trợ người dân trong việc tìm kiếm việc làm và nâng cao thu nhập", một nhà nghiên cứu cho biết. Việc đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân là một thách thức lớn trong bối cảnh đô thị hóa hiện nay.

III. Định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đô thị hóa

Để nâng cao hiệu quả công tác đô thị hóa và đảm bảo sinh kế cho người dân, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho người dân bị thu hồi đất. Việc này sẽ giúp họ có thêm kỹ năng và cơ hội việc làm mới. Thứ hai, cần có các chương trình hỗ trợ tài chính để người dân có thể đầu tư vào các hoạt động sinh kế mới. "Chúng ta cần phải tạo ra một môi trường thuận lợi để người dân có thể phát triển sinh kế bền vững", một chuyên gia cho biết. Cuối cùng, việc bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng trong quá trình đô thị hóa để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể cần được triển khai bao gồm việc xây dựng các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho người dân để họ có thể đầu tư vào các hoạt động sinh kế mới. "Chúng ta cần phải lắng nghe ý kiến của người dân để có những giải pháp phù hợp", một nhà nghiên cứu nhấn mạnh. Việc này không chỉ giúp người dân ổn định cuộc sống mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thành phố.

3.2. Đảm bảo sinh kế bền vững

Để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Việc xây dựng các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện địa phương sẽ giúp người dân có thêm cơ hội phát triển. "Chúng ta cần phải tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ cho người dân trong việc phát triển sinh kế", một chuyên gia cho biết. Điều này không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn tạo ra sự ổn định cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa (ĐTH) tại Việt Nam diễn ra với tốc độ nhanh chóng, đặc biệt tại các thành phố lớn như Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Theo số liệu thống kê, hàng năm có khoảng 50 – 60 nghìn ha đất nông nghiệp bị chuyển đổi sang mục đích phi nông nghiệp, dẫn đến khoảng 1,5 lao động/hộ mất việc làm. Quá trình này không chỉ làm giảm diện tích đất canh tác mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến sinh kế của người dân bị thu hồi đất, gây ra sự xáo trộn xã hội và khó khăn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tác động của ĐTH đến sinh kế người dân bị thu hồi đất tại thành phố Nha Trang trong giai đoạn 2010-2015, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân trong bối cảnh phát triển đô thị. Nghiên cứu tập trung vào hai dự án trọng điểm là khu đô thị Vĩnh Điềm Trung và khu đô thị VCN Phước Hải, với phạm vi điều tra gồm 60 hộ dân bị thu hồi đất, phân thành ba nhóm theo mức độ thu hồi đất. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp số liệu cụ thể về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động và thu nhập của người dân, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách hỗ trợ sinh kế trong quá trình đô thị hóa tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết đô thị hóa và khung sinh kế bền vững. Đô thị hóa được hiểu là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp, đồng thời tăng mật độ dân cư và phát triển hạ tầng đô thị. Khung sinh kế bền vững dựa trên năm loại vốn cơ bản: vốn tự nhiên, vốn con người, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội. Khung này giúp phân tích các nguồn lực mà người dân sử dụng để duy trì và phát triển sinh kế, đồng thời đánh giá khả năng ứng phó và phục hồi sau các cú sốc như thu hồi đất. Các khái niệm chính bao gồm: chuyển dịch cơ cấu kinh tế, sinh kế bền vững, vốn sinh kế, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế. Lý thuyết này cho phép đánh giá toàn diện tác động của đô thị hóa đến các nguồn lực và hoạt động sinh kế của người dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý địa phương như phòng thống kê, phòng kinh tế và phòng tài nguyên môi trường thành phố Nha Trang, cung cấp thông tin về diễn biến kinh tế - xã hội, chính sách thu hồi đất và quy hoạch đô thị. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp 60 hộ dân bị thu hồi đất, chia thành ba nhóm theo mức độ thu hồi đất (hoàn toàn, trên 50%, dưới 50%). Phương pháp chọn mẫu là mẫu ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện. Các công cụ thu thập gồm phiếu điều tra, phỏng vấn sâu và họp nhóm để thu thập quan điểm, nguyện vọng của người dân. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh trước và sau thu hồi đất về diện tích đất, thu nhập, lao động và các nguồn vốn sinh kế. Ngoài ra, phương pháp tự đánh giá của người dân và tham vấn chuyên gia cũng được áp dụng để tăng tính khách quan và sâu sắc cho kết quả nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2010-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đất đai: Quá trình đô thị hóa tại Nha Trang đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp bình quân/hộ từ mức trước thu hồi xuống còn khoảng 30-40% sau thu hồi. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch rõ rệt với tỷ trọng lao động trong nông nghiệp giảm từ khoảng 70% xuống còn dưới 40%, trong khi lao động phi nông nghiệp tăng lên trên 60%.

2. Thay đổi về thu nhập: Thu nhập bình quân của các hộ bị thu hồi đất có sự biến động lớn. Nhóm hộ bị thu hồi hoàn toàn đất nông nghiệp có thu nhập giảm trung bình 25% so với trước thu hồi, trong khi nhóm thu hồi dưới 50% đất có thu nhập giảm nhẹ hoặc giữ ổn định. Việc sử dụng tiền đền bù chủ yếu phục vụ chi tiêu trước mắt, chỉ khoảng 20% hộ đầu tư vào phát triển kinh tế lâu dài.

3. Nguồn vốn sinh kế: Vốn con người và vốn xã hội của người dân bị thu hồi đất giảm sút do thiếu kỹ năng nghề mới và giảm mối quan hệ hỗ trợ cộng đồng. Vốn tài chính tăng lên tạm thời nhờ tiền đền bù nhưng không bền vững. Vốn vật chất như nhà cửa và tài sản cố định cũng bị ảnh hưởng tiêu cực do thu hồi đất.

4. Chuyển đổi nghề nghiệp và việc làm: Khoảng 35% lao động trong các hộ bị thu hồi đất chuyển sang làm việc trong các khu công nghiệp hoặc dịch vụ tại địa phương, 25% tìm kiếm việc làm tự do hoặc di cư ra các thành phố khác, còn lại gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm ổn định.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy quá trình đô thị hóa tại Nha Trang đã tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa và dịch vụ hóa, phù hợp với xu hướng phát triển chung của các đô thị lớn. Tuy nhiên, tác động tiêu cực đến sinh kế người dân bị thu hồi đất là rõ ràng, đặc biệt là sự giảm sút diện tích đất canh tác và khó khăn trong chuyển đổi nghề nghiệp. So sánh với các nghiên cứu tại Trung Quốc và Hàn Quốc, việc thiếu các chính sách đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm tại chỗ là nguyên nhân chính khiến người dân gặp khó khăn trong thích nghi. Việc sử dụng tiền đền bù chưa hiệu quả cũng làm giảm khả năng tái đầu tư phát triển sinh kế. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh diện tích đất và thu nhập trước và sau thu hồi, bảng phân bố lao động theo ngành nghề, cũng như biểu đồ thể hiện tỷ lệ sử dụng tiền đền bù theo mục đích. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chính sách hỗ trợ toàn diện, bao gồm đào tạo nghề, phát triển hạ tầng và hỗ trợ tài chính nhằm đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân trong quá trình đô thị hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và chuyển đổi nghề nghiệp: Cần tổ chức các lớp đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động địa phương, ưu tiên đào tạo tại chỗ cho người dân bị thu hồi đất nhằm nâng cao kỹ năng và khả năng tìm kiếm việc làm ổn định trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện là các cơ quan đào tạo nghề phối hợp với chính quyền địa phương.

2. Phát huy hiệu quả sử dụng đất còn lại: Hỗ trợ người dân tận dụng quỹ đất nông nghiệp còn lại để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, áp dụng kỹ thuật thâm canh nhằm tăng năng suất và thu nhập. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, do Sở Nông nghiệp và UBND thành phố chủ trì.

3. Phát triển thương mại dịch vụ dựa trên lợi thế địa lý: Khai thác vị trí thuận lợi của Nha Trang để phát triển các ngành dịch vụ, thương mại nhằm tạo thêm việc làm cho người dân bị thu hồi đất. Cần có kế hoạch phát triển hạ tầng đồng bộ trong 5 năm tới, do Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các doanh nghiệp thực hiện.

4. Hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ: Đầu tư xây dựng các khu tái định cư, khu công nghiệp vừa và nhỏ gần khu vực thu hồi đất, đồng thời cải thiện hệ thống giao thông, điện nước để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh kế mới. Cần có chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi cho người dân trong vòng 3 năm tới, do UBND thành phố và Ngân hàng Chính sách xã hội phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Luận văn cung cấp số liệu và phân tích chi tiết về tác động của đô thị hóa đến sinh kế người dân, giúp xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

2. Các tổ chức đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực: Thông tin về nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp và kỹ năng cần thiết giúp thiết kế chương trình đào tạo hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học trong lĩnh vực quản lý đất đai, phát triển đô thị và nông thôn: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu và phân tích tác động xã hội của đô thị hóa.

4. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp phát triển cộng đồng: Giúp hiểu rõ thực trạng sinh kế và đề xuất giải pháp hỗ trợ người dân bị thu hồi đất, từ đó triển khai các dự án phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình đô thị hóa ảnh hưởng như thế nào đến diện tích đất nông nghiệp của người dân?
   Quá trình đô thị hóa tại Nha Trang đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp bình quân/hộ xuống còn khoảng 30-40% so với trước thu hồi, gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp truyền thống.

2. Người dân bị thu hồi đất thường sử dụng tiền đền bù như thế nào?
   Phần lớn người dân sử dụng tiền đền bù cho chi tiêu trước mắt như xây nhà, mua sắm, chỉ khoảng 20% đầu tư vào phát triển kinh tế lâu dài, dẫn đến khó khăn trong duy trì sinh kế bền vững.

3. Các nguồn vốn sinh kế nào bị ảnh hưởng nhiều nhất sau khi thu hồi đất?
   Vốn con người và vốn xã hội bị giảm sút do thiếu kỹ năng nghề mới và giảm mối quan hệ hỗ trợ cộng đồng; vốn tài chính tăng tạm thời nhưng không bền vững; vốn vật chất cũng bị ảnh hưởng do mất đất và tài sản.

4. Người dân bị thu hồi đất chuyển đổi nghề nghiệp ra sao?
   Khoảng 35% lao động chuyển sang làm việc trong các khu công nghiệp hoặc dịch vụ tại địa phương, 25% tìm việc làm tự do hoặc di cư, còn lại gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm ổn định.

5. Giải pháp nào được đề xuất để cải thiện sinh kế cho người dân bị thu hồi đất?
   Các giải pháp bao gồm đào tạo nghề tại chỗ, phát huy quỹ đất còn lại, phát triển thương mại dịch vụ dựa trên lợi thế địa lý, hoàn thiện hạ tầng và chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi.

Kết luận

• Quá trình đô thị hóa tại thành phố Nha Trang đã làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm diện tích đất nông nghiệp và ảnh hưởng đến sinh kế người dân bị thu hồi đất.
• Thu nhập và nguồn vốn sinh kế của người dân bị thu hồi đất có sự biến động lớn, với nhiều khó khăn trong chuyển đổi nghề nghiệp và sử dụng tiền đền bù.
• Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao sinh kế bền vững cho người dân, bao gồm đào tạo nghề, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, thương mại dịch vụ và hoàn thiện hạ tầng.
• Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở cho chính sách phát triển đô thị và hỗ trợ người dân tại Nha Trang và các địa phương tương tự.
• Bước tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3-5 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp.

Hành động ngay hôm nay để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân trong quá trình đô thị hóa tại Nha Trang!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Những lí luận cơ bản liên quan đến đô thị hóa 1.

Một số khái niệm về đô thị, đặc điểm và phân loại đô thị Khái niệm đô thị: Có nhiều quan điểm khác nhau về đô thị tuỳ theo từng góc nhìn khác nhau, tuy nhiên có thể hiểu chung nhất đô thị là “khu vực kinh tế phi nông nghiệp”. Đô thị là một điểm dân cư tập trung phần lớn những người dân phi nông nghiệp, họ sống và làm việc theo kiểu thành thị. Đô thị là điểm dân cư tập trung với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có hạ tầng cơ sở thích hợp, là trung tâm chuyên ngành hay tổng hợp, có vai trò thúc đẩy sự phát triển KT- XH của cả nước, của một miền lãnh thổ, của một tỉnh, một huyện hoặc một vùng trong tỉnh trong huyện. [2] Mỗi nước có quy định riêng về điểm dân cư đô thị.

Việc xác định quy mô tối thiểu phụ thuộc vào đặc điểm KT- XH của nước đó và tỉ lệ dân phi nông nghiệp của một đô thị. Ở nước ta theo Nghị định số 42/2009/NĐ-CP ngày 07/5/2009 của chính phủ quy định đô thị là các điểm dân cư có các yếu tố cơ bản sau đây: + Chức năng đô thị: Là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành, cấp quốc gia, cấp vùng liên tỉnh, cấp tỉnh, cấp huyện hoặc là một trung tâm của vùng trong tỉnh; có vai trò thúc đẩy sự phát triển KT- XH của cả nước hoặc một vùng lãnh thổ nhất định. + Quy mô dân số toàn đô thị tối thiểu phải đạt 4 nghìn người trở lên. + Mật độ dân số phù hợp với quy mô, tính chất và đặc điểm của từng loại đô thị và được tính trong phạm vi nội thành, nội thị và khu phố xây dựng tập trung của thị trấn.

+ Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp được tính trong phạm vi ranh giới nội thành, nội thị, khu vực xây dựng tập trung phải đạt tối thiểu 65% so với tổng số lao động. + Hệ thống công trình hạ tầng đô thị gồm hệ thống công trình hạ tầng xã hội và hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật: Đối với khu vực nội thành, nội thị phải được đầu tư xây dựng đồng bộ và có mức độ hoàn chỉnh theo từng loại đô thị; Đối với khu vực ngoại thành, ngoại thị phải được đầu tư xây dựng đồng bộ mạng hạ tầng và bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển đô thị bền vững. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 + Kiến trúc, cảnh quan đô thị: việc xây dựng phát triển đô thị phải theo quy chế quản lý kiến trúc đô thị được duyệt, có các khu đô thị kiểu mẫu, các tuyến phố văn minh đô thị, có các không gian công cộng phục vụ đời sống tinh thần của dân cư đô thị; có tổ hợp kiến trúc hoặc công trình kiến trúc tiêu biểu và phù hợp với môi trường, cảnh quan thiên nhiên.[13] Đặc trưng của đô thị: - Đô thị là nơi sinh sống và làm việc của cộng đồng dân cư bao gồm một tập hợp các tầng lớp: công nhân, trí thức, công chức, tiểu thương tiểu chủ, thợ thủ công và các doanh nghiệp… là vùng phát triển công nghiệp, thương mại dịch vụ, là trung tâm phát triển kinh tế văn hoá chính trị. - Đô thị có cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội, trình độ khoa học công nghệ cao hơn nông thôn.

Tự do, dân chủ, công bằng cũng cao hơn nông thôn. - Một số ngành của nông thôn vẫn tồn tại ở đô thị nhưng có sự phát triển ở cấp độ cao hơn, các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, kỹ thuật sản xuất cũng cao hơn… Vai trò của đô thị: - Đô thị tượng trưng cho thành quả kinh tế, văn hóa của một quốc gia là sản phẩm mang tính kế thừa của nhiều thế hệ cả về cơ sở vật chất kỹ thuật và văn hóa. - Đô thị là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân có vai trò thúc đẩy sự phát triển KT- XH của cả nước. Đô thị có vai trò to lớn trong việc tạo ra thu nhập quốc dân của cả nước.

Sự đóng góp của các đô thị vào ngân sách chiếm tỷ trọng là chủ yếu. Chỉ tính riêng 4 thành phố lớn của nước ta là Hà Nội, Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng đã đóng góp trên 80% ngân sách cả nước. Đô thị sẽ có những ảnh hưởng mạnh mẽ đến nông thôn và trực tiếp là các khu vực ngoại thành. Chức năng của đô thị: - Chức năng chính trị, quân sự, tôn giáo: đô thị Việt Nam chỉ thực sự phát triển mạnh hơn từ thế kỷ XVIII trở lại đây.

Đô thị cũng là sự kết hợp 2 chức năng: Đô là thành quách để bảo vệ cư dân và thị là nơi diễn ra các hoạt động kinh tế, thương mại. - Chức năng quản lý: Sự phát triển đô thị, một mặt được điều chỉnh bởi các nhu cầu, trong đó nhu cầu kinh tế là chủ yếu tác động qua cơ chế thị trường; mặt khác chịu sự điều chỉnh do hoạt động quản lý của chính quyền và hoạt động của các đoàn thể xã hội. Tác động của quản lý nhằm hướng nguồn lực vào mục tiêu kinh tế, xã hội, sinh thái và kiến trúc, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu công cộng, vừa quan tâm đến những nhu cầu chính đáng của cá nhân. - Chức năng sản xuất, thương mại và dịch vụ: chức năng kinh tế là chức năng chủ yếu của đô thị.

Sự phát triển kinh tế thị trường đã đưa đến xu hướng tập trung sản Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 xuất có lợi hơn là phân tán. Chính yêu cầu kinh tế ấy đã tập trung các loại hình xí nghiệp thành khu công nghiệp và cơ sở hạ tầng tương ứng, trước hết là thợ thuyền và gia đình của họ tạo ra bộ phận chủ yếu của dân cư đô thị. - Chức năng văn hoá: Ở tất cả các đô thị đều có nhu cầu giáo dục và giải trí cao. Do đó ở đô thị cần có hệ thống trường học, du lịch, viện bảo tang, các trung tâm nghiên cứu khoa học ngày càng có vai trò lớn hơn.

Chức năng văn hóa của đô thị càng phát triển hơn vào thời kỳ kinh tế phồn vinh, mức sống được nâng cao, thời gian dành cho việc hường thụ văn hóa của mỗi người dân được tăng lên. Chức năng này càng có vị trí đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp từ nền văn minh công nghiệp lên nền văn minh hậu công nghiệp hiện nay, sự phát triển bền vững cần đến nguồn nhân lực có chất lượng cao hơn. Trong lĩnh vực kinh tế, những “ công nhân áo trắng” hay “ công nhân trí thức” và những nhà khoa học ngày càng quan trọng hơn so với thiết bị công nghệ và tài chính. Kể cả trong lĩnh vực xã hội và chính trị cũng ngày càng đòi hỏi một trình độ dân trí cao hơn.

Do đó vai trò của văn hóa, khoa học giáo dục sẽ được phát huy từ điểm bắt đầu đến điểm kết thúc của bất kỳ quá trình vận động nào trong một thế giới phát triển bền vững. - Chức năng xã hội: Chức năng này có phạm vi lớn dần cùng với tăng quy mô dân cư đô thị. Những nhu cầu về nhà ở, y tế, đi lại… là những vấn đề gắn liền với yêu cầu kinh tế, với cơ chế thị trường. Nhìn chung các đô thị, chức năng xã hội ngày càng nặng nề không chỉ vì tăng dân số đô thị, mà còn vì chính những nhu cầu về nhà ở, y tế, đi lại có thay đổi.

Phân loại đô thị Đô thị được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau tuỳ theo mục đích nghiên cứu. Các tiêu thức thường được sử dụng để phân loại là: quy mô dân số, cơ cấu lao động, chức năng hoạt động, tính chất hành chính, mức độ hoàn thiện cơ sở hạ tầng. Quy mô dân số từng loại đô thị được thể hiện qua bảng sau: Bảng 1. Quy mô dân số với tính chất đô thị Loại Tính chất đô thị Quy mô dân số I Đô thị đặc biệt > 500.000 II Đô thị rất lớn 300.000 III Đô thị lớn 150.000 IV Đô thị trung bình 50.000 (Nguồn: Theo quy định và thống kê của Liên Hiệp Quốc) Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 * Theo quy mô dân số: tùy theo tình hình phát triển của mạng lưới đô thị mà mỗi nước sẽ có những quy định khác nhau.

Theo quy định và thống kê của Liên Hiệp quốc, quy mô dân số của từng loại đô thị như bảng 1. * Theo tính chất của đô thị: Dựa vào yếu tố sản xuất chính và những hoạt động ở đô thị mang tính chất trội như yếu tố kinh tế, yếu tố chính trị. Trong đó đô thị công nghiệp là đô thị lấy yếu tố công nghiệp hoạt động chính và nó là nhân tố cấu tạo và phát triển đô thị như ở Thái Nghiên, Biên Hoà; đô thị thương mại có Tp Hồ Chí Minh; đô thị du lịch nghĩ mát có Đà Lạt, Vũng Tàu; Thủ đô, tỉnh lỵ, huyện lỵ gọi là đô thị trung tâm chính trị; đô thị có tính chất đặc biệt khác, di sản văn hoá thế giới như đô thị cổ Hội An, Huế. [6] * Phân loại đô thị theo tiêu chuẩn Việt Nam: Đô thị loại đặc biệt có chức năng là Thủ đô hoặc đô thị có chức năng là trung tâm kinh tế, tài chính, hành chính, khoa học – kỹ thuật, giáo dục – đào tạo, du lịch, y tế, đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển KT- XH của cả nước.

Quy mô dân số toàn đô thị từ 5 triệu người trở lên. Mật độ dân số khu vực nội thành từ 15.000 người/km2 trở lên. Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu đạt 90% so với tổng số lao động. Hệ thống các công trình hạ tầng đô thị được đầu tư xây dựng đồng bộ và cơ bản hoàn chỉnh.

Có kiến trúc, cảnh quan đô thị: thực hiện xây dựng phát triển đô thị theo quy chế quản lý kiến trúc đô thị.