Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế Phát triển (mã số: 62.05) của tác giả Nguyễn Thị Hải Anh, được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng năm 2022 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Bùi Quang Bình và PGS. H Hu Tựu, mang tiêu đề: "Tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại quốc tế nói chung và xuất khẩu nói riêng được xem là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhờ khai thác lợi thế so sánh, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Đối với tỉnh Khánh Hòa, quy mô Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) trong giai đoạn 2010–2020 liên tục mở rộng, song tốc độ tăng trưởng kinh tế đang có xu hướng chậm dần, thiếu động lực mới, vị thế kinh tế của tỉnh so với các địa phương trong khu vực Duyên hải miền Trung (DHMT) có sự suy giảm nhất định. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch còn chậm, chưa bứt phá mạnh mẽ sang hướng chiều sâu. Bên cạnh đó, hoạt động xuất khẩu của tỉnh dù tăng về quy mô nhưng tốc độ tăng trưởng còn kém ổn định, giá trị gia tăng chưa cao và chủ yếu khai thác tài nguyên thô hoặc sản phẩm sơ chế.

Về mặt học thuật, phần lớn các nghiên cứu thực nghiệm trước đây tập trung kiểm định mối quan hệ giữa xuất khẩu và tăng trưởng ở cấp độ liên quốc gia hoặc quy mô toàn quốc (như các nghiên cứu của OECD, 2001; Hendrik Van Den Berg, 1997; Phan Minh Ngọc và cộng sự, 2003; Hoàng Xuân Bình, 2011; Phan Thế Công, 2011). Các nghiên cứu thực nghiệm ở cấp độ địa phương (cấp tỉnh) còn rất hạn chế và chưa có công trình nào đánh giá toàn diện tác động của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa dưới góc độ chất lượng (bao gồm tăng trưởng sản lượng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giảm nghèo). Do đó, việc nghiên cứu đề tài này có ý nghĩa cấp thiết cả về mặt lý luận, thực tiễn và chính sách phát triển của địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định mục tiêu tổng quát và 04 mục tiêu cụ thể được đánh số như sau:

  • Mục tiêu tổng quát: Xem xét tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa.
  • Mục tiêu cụ thể:
    1. Thứ nhất: Hình thành khung lý thuyết để phân tích tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế.
    2. Thứ hai: Đưa ra bức tranh toàn cảnh về tình hình tăng trưởng GRDP và hoạt động xuất khẩu của tỉnh Khánh Hòa với những gam màu sáng, tối cụ thể.
    3. Thứ ba: Phân tích tác động của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa dưới góc độ chất lượng thông qua các khía cạnh: gia tăng sản lượng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và giảm nghèo.
    4. Thứ tư: Đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy mở rộng hoạt động xuất khẩu, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa nhanh và bền vững.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa.
  • Phạm vi nội dung: Xuất khẩu được nghiên cứu là xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ trên địa bàn các đơn vị cấp huyện thuộc tỉnh Khánh Hòa (tập trung chủ yếu vào quy mô xuất khẩu). Tăng trưởng kinh tế được xem xét dưới góc độ chất lượng tăng trưởng, bao gồm sự gia tăng sản lượng, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và cải thiện tình trạng nghèo. Luận án chỉ tập trung xem xét tác động một chiều từ xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế.
  • Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Khánh Hòa (các huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh).
  • Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích thực trạng và ước lượng mô hình được thu thập trong giai đoạn 2010–2019 và năm 2020; các hàm ý chính sách được định hướng có giá trị thực tiễn đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng hợp, phân loại các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước theo ba nhánh nội dung chính liên quan trực tiếp đến các khía cạnh của chất lượng tăng trưởng:

                               CÁC NHÁNH NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TIỀN ĐỀ
[Tác động đến Tăng trưởng Sản lượng]   [Tác động đến Chuyển dịch Cơ cấu Kinh tế]   [Tác động đến Giảm nghèo]
- Quốc tế: Hendrik Van Den Berg (1997) - Quốc tế: William Keng Mun Lee (1997)    - Quốc tế: Goldberg & Pavcnik (2004)
  Frankel & Romer (1999), Irwin (2001) - Việt Nam: Viện Chiến lược Phát triển      Jensen & Tarp (2003)
  Abou-Stait (2005), Aurangzeb (2006)    (2008), Bộ Kế hoạch & Đầu tư (2013)       Acemoglu & Robinson (2013)
  Ekanayake (1999), OECD (2001)          Nguyễn Thị Tuệ Anh (2014)               - Việt Nam: Bùi Quang Bình (2012)
- Việt Nam: Phan Minh Ngọc và cs (2003)  Lương Văn Khôi (2015)
  Hoàng Xuân Bình (2011), Phan Thế Công  Ngân hàng Bưu điện Liên Việt (2018)
  (2011), Nguyễn Thị Thu Thủy (2014)
  Hà Thành Công (2019), Nguyễn Thị Mỹ Linh
  (2019), Nguyễn Minh Hải (2019), Nguyen C.H.

Các hướng nghiên cứu thực nghiệm đã được điểm luận

  1. Nhóm nghiên cứu về tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng sản lượng:
    • Nghiên cứu quốc tế: Hendrik Van Den Berg (1997) sử dụng mô hình VAR trên chuỗi thời gian 1960–1991 tại Mexico, chỉ ra xuất khẩu làm tăng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), từ đó kích thích tăng trưởng GDP. Abou-Stait (2005) sử dụng mô hình VAR và kiểm định nhân quả Granger tại Ai Cập, khẳng định xuất khẩu hàng hóa là nguồn lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và các cú sốc xuất khẩu tạo phản ứng đáng kể lên GDP. Aurangzeb (2006) phân tích số liệu chuỗi thời gian 1973–2005 tại Pakistan, kết luận ngành xuất khẩu có năng suất cận biên xã hội cao hơn đáng kể so với khu vực phi xuất khẩu. Các nghiên cứu khác của OECD (2001), Ekanayake (1999), Frankel và Romer (1999), Irwin (2001), Leamer (1995) và Blecker (2009) cũng thảo luận các khía cạnh tương quan giữa độ mở thương mại và tăng trưởng.
    • Nghiên cứu tại Việt Nam: Các tác giả Phan Minh Ngọc và cộng sự (2003), Hoàng Xuân Bình (2011), Phan Thế Công (2011), Nguyễn Thị Thu Thủy (2014), Hà Thành Công (2019), Nguyễn Thị Mỹ Linh (2019), Nguyễn Minh Hải (2019), Nguyen Cung Huu đã kiểm định giả thuyết tăng trưởng dẫn dắt bởi xuất khẩu (ELG) ở cấp độ quốc gia, đa phần ủng hộ kết luận xuất khẩu đóng góp tích cực vào GDP thông qua tích lũy vốn và nâng cao năng suất.
  2. Nhóm nghiên cứu về tác động của xuất khẩu tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế:
    • Các công trình của William Keng Mun Lee (1997), Viện Chiến lược Phát triển (2008), Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2013), Nguyễn Thị Tuệ Anh (2014), Lương Văn Khôi (2015), Ngân hàng Bưu điện Liên Việt (2018) chỉ ra hoạt động xuất khẩu thúc đẩy phân bổ lại các nguồn lực sản xuất, chuyển dịch lao động từ khu vực nông nghiệp năng suất thấp sang khu vực công nghiệp chế biến và dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn.
  3. Nhóm nghiên cứu về tác động của xuất khẩu tới giảm nghèo:
    • Goldberg và Pavcnik (2004), Jensen và Tarp (2003), Acemoglu và Robinson (2013), Bùi Quang Bình (2012) phân tích cơ chế thương mại tác động tới giảm nghèo thông qua tạo việc làm cho lao động kỹ năng thấp trong các ngành thâm dụng lao động, gia tăng thu nhập và hạ giá hàng tiêu dùng nhập khẩu.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy phần lớn các công trình tập trung vào cấp độ vĩ mô toàn quốc hoặc liên quốc gia. Những nghiên cứu ở cấp độ địa phương (cấp tỉnh) còn rất thưa thớt. Đặc biệt, đối với tỉnh Khánh Hòa – một địa bàn có tính đặc thù cao về kinh tế biển, du lịch dịch vụ và công nghiệp đóng tàu/chế biến – chưa có công trình khoa học nào đánh giá đồng thời tác động của xuất khẩu đến cả ba khía cạnh của chất lượng tăng trưởng: (1) quy mô sản lượng, (2) chuyển dịch cơ cấu lao động ngành và (3) tỷ lệ giảm nghèo. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này bằng việc xây dựng khung phân tích và mô hình định lượng áp dụng cho dữ liệu cấp huyện của tỉnh Khánh Hòa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tiếp cận tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế dựa trên việc tổng hợp các trường phái lý thuyết kinh tế từ cả hai phía tổng cầu và tổng cung:

Phía tiếp cận Hệ thống lý thuyết áp dụng Tác giả tiêu biểu được trích dẫn Nội dung cốt lõi áp dụng vào luận án
Phía Tổng cầu • Lý thuyết kinh tế trọng cầu
• Lý thuyết tăng trưởng dựa vào xuất khẩu của Kaldor		 • Keynes (1936), Jones (2008), Mishra (2011), Fatemah & Qayyum (2018)
• Kaldor (1970), Jayme (2001), Thirlwall (1979)		 Xuất khẩu là một thành tố của tổng cầu ($Y = C + I + G + NX$). Tăng trưởng xuất khẩu tạo ra hiệu ứng số nhân ngoại thương, kích thích đầu tư và mở rộng quy mô lao động, thúc đẩy sản lượng.
Phía Tổng cung • Lý thuyết Trọng thương
• Lý thuyết Lợi thế tuyệt đối & Lợi thế so sánh
• Lý thuyết thương mại Tân cổ điển (Mô hình H-O-S)
• Lý thuyết tăng trưởng Tân cổ điển
• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh		 • Mai Ngọc Cường (2010)
• Adam Smith (1776), David Ricardo (1817), Viner (1937), Findlay (1984)
• Heckscher - Ohlin - Samuelson, Jayme (2001)
• Solow (1956), Swan (1956)
• Arrow (1962), Romer (1990), Mankiw, Romer & Weil (1992), Grossman & Helpman (1991), Baldwin (2003)		 Xuất khẩu cho phép khai thác lợi thế so sánh, tối ưu hóa phân bổ nguồn lực, nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), chuyển giao công nghệ, lan tỏa tri thức quản trị và thúc đẩy chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp.
Khía cạnh Chất lượng & Giảm nghèo • Lý thuyết hai khu vực
• Khung phân tích chất lượng tăng trưởng
• Thể chế bao trùm		 • W.A. Lewis (1954), H. Chenery
• Lucas (1993), Sen (1999), Stiglitz (2000, 2002), Vinod et al. (2000), Lê Xuân Bá & Nguyễn Thị Tuệ Anh (2005, 2006), Bùi Thu Hà (2020), Bùi Quang Bình (2010, 2012, 2018)
• Acemoglu & Robinson (2013), WB & MPI (2016)		 Đánh giá tăng trưởng không chỉ qua quy mô GRDP mà phải gắn với tính bền vững, cơ cấu kinh tế hiện đại, năng suất lao động, hiệu quả sử dụng vốn (ICOR, hệ số C/V) và chia sẻ thành quả thông qua giảm tỷ lệ nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định lượng và định tính:

  • Phương pháp định tính: Phân tích tài liệu thứ cấp, phương pháp lịch sử và logic để khái quát hóa lý luận; phương pháp so sánh (so sánh tỉnh Khánh Hòa với các tỉnh trong vùng DHMT và DHNTB); phương pháp thu thập ý kiến chuyên gia (chuyên gia kinh tế, nhà quản lý địa phương) nhằm kiểm chứng và giải thích các kết quả định lượng.
  • Phương pháp định lượng:
    • Thống kê mô tả: Phân tích tốc độ tăng trưởng GRDP, cơ cấu kinh tế theo ngành và thành phần, năng suất lao động, chỉ số TFP, tỷ lệ trang bị tài sản cố định trên lao động (TSCĐ/LĐ), hệ số cấu tạo hữu cơ của tư bản (C/V), quy mô và cơ cấu kim ngạch xuất khẩu.
    • Kinh tế lượng: Sử dụng dữ liệu mảng (panel data) cấp huyện của tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2010–2020. Quy trình ước lượng bao gồm kiểm định tính dừng của các biến số, ước lượng các mô hình hồi quy để lượng hóa tác động của xuất khẩu tới:
      1. Tăng trưởng sản lượng/giá trị sản xuất (GTSX).
      2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế (đo lường bằng tỷ lệ lao động phi nông nghiệp hoặc biến động cơ cấu ngành).
      3. Giảm nghèo (đo lường bằng tỷ lệ hộ nghèo hoặc chỉ tiêu phản ánh nghèo đói cấp địa phương).
  • Nguồn tư liệu và dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ Niên giám Thống kê tỉnh Khánh Hòa, Cục Thống kê tỉnh Khánh Hòa, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương tỉnh Khánh Hòa, các báo cáo phát triển kinh tế – xã hội của UBND tỉnh Khánh Hòa, cùng các văn bản quy phạm pháp luật liên quan (Luật Thương mại 2005, Luật Quản lý Ngoại thương 2017, các Nghị định 187/2013/NĐ-CP, 09/2018/NĐ-CP, 69/2018/NĐ-CP).

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA XUẤT KHẨU ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận về tăng trưởng kinh tế, chất lượng tăng trưởng kinh tế và hoạt động xuất khẩu. Tác giả luận giải nội hàm của chất lượng tăng trưởng vượt ra ngoài việc gia tăng quy mô sản lượng đơn thuần, bao gồm: tính ổn định của tốc độ tăng trưởng, sự hợp lý của chuyển dịch cơ cấu ngành, năng suất lao động, TFP và khả năng cải thiện phúc lợi xã hội (giảm nghèo).

Chương 1 hệ thống hóa các kênh truyền dẫn tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng từ phía tổng cầu (số nhân xuất khẩu theo Keynes, mô hình tăng trưởng hạn chế bởi cán cân thanh toán của Kaldor và Thirlwall) và phía tổng cung (lợi thế so sánh theo Ricardo, mô hình H-O-S, hàm sản xuất Solow-Swan, và mô hình tăng trưởng nội sinh của Romer, Grossman-Helpman). Đồng thời, tác giả tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm quốc tế và trong nước, làm tiền đề hình thành khung phân tích tác động ba chiều (sản lượng, cơ cấu kinh tế, giảm nghèo) ở cấp độ địa phương.

CHƯƠNG 2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 trình bày tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Khánh Hòa – địa bàn ven biển thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển, cảng biển nước sâu, du lịch và nuôi trồng, chế biến thủy hải sản xuất khẩu.

Tác giả thiết lập khung phân tích, quy trình nghiên cứu logic từ cơ sở lý thuyết đến mô hình thực nghiệm; xác định phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp cấp huyện giai đoạn 2010–2020; thiết lập các mô hình kinh tế lượng ước lượng tác động của kim ngạch xuất khẩu tới giá trị sản xuất, cơ cấu lao động và tình trạng nghèo đói; đồng thời quy định phương pháp phỏng vấn chuyên gia nhằm bổ trợ cho các kết luận thực nghiệm.

CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ XUẤT KHẨU CỦA TỈNH KHÁNH HÒA

Chương 3 phân tích bức tranh thực trạng kinh tế và xuất khẩu của Khánh Hòa trong giai đoạn 2010–2020 thông qua hệ thống bảng biểu và chỉ tiêu thống kê chi tiết:

  • Về tăng trưởng kinh tế: Quy mô GRDP của tỉnh liên tục mở rộng, khu vực dịch vụ và kinh tế ngoài nhà nước giữ vai trò động lực chính. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng có xu hướng chậm lại trong những năm gần đây; đóng góp của TFP còn hạn chế; tăng trưởng chủ yếu dựa vào các nhân tố chiều rộng (vốn và lao động); vị thế kinh tế của Khánh Hòa trong vùng Duyên hải miền Trung có dấu hiệu suy giảm. Cơ cấu kinh tế có chuyển dịch nhưng tốc độ còn chậm so với tiềm năng.
  • Về hoạt động xuất khẩu: Kim ngạch xuất khẩu gia tăng về quy mô nhưng tốc độ tăng trưởng chậm hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế chung của tỉnh và có độ biến động cao. Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu còn bất cập: tỷ trọng hàng thô và sơ chế còn lớn, hàng công nghiệp chế biến sâu và dịch vụ hàm lượng công nghệ cao chiếm tỷ lệ thấp; thị trường xuất khẩu còn thiếu tính đa dạng, phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

CHƯƠNG 4. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA XUẤT KHẨU ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TỈNH KHÁNH HÒA

Chương 4 là chương trọng tâm thực nghiệm của luận án, sử dụng kết hợp thống kê mô tả, kiểm định tính dừng, hồi quy mô hình dữ liệu bảng cấp huyện và tổng hợp ý kiến chuyên gia trên 03 phương diện:

  1. Tác động tới tăng trưởng sản lượng (GRDP/GTSX): Kết quả ước lượng khẳng định tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu có tác động cùng chiều, có ý nghĩa thống kê đối với gia tăng giá trị sản xuất và GRDP của tỉnh; tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực đến các ngành kinh tế phụ trợ.
  2. Tác động tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Tăng trưởng xuất khẩu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động tích cực, biểu hiện qua việc làm giảm tỷ lệ lao động trong khu vực nông - lâm - thủy sản và làm gia tăng tỷ lệ lao động trong khu vực công nghiệp, xây dựng và dịch vụ (khu vực phi nông nghiệp).
  3. Tác động tới giảm nghèo: Hoạt động xuất khẩu các mặt hàng thâm dụng lao động (thủy sản chế biến, may mặc, tiểu thủ công nghiệp) tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân khu vực nông thôn và ven biển, đóng góp có ý nghĩa vào việc giảm tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn tỉnh.

Các kết quả định lượng này nhận được sự đồng thuận cao qua đánh giá khảo sát chuyên gia được trình bày trong chương.

CHƯƠNG 5. CÁC HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Trên cơ sở bối cảnh hội nhập quốc tế mới và các phát hiện thực nghiệm, chương 5 đề xuất hệ thống giải pháp và hàm ý chính sách phát triển xuất khẩu gắn với nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tập trung vào 03 nhóm giải pháp chính:

  • Thúc đẩy tăng trưởng sản lượng: Nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu; đẩy mạnh cải thiện năng suất lao động trong các doanh nghiệp xuất khẩu; khai thác hợp lý lợi thế tài nguyên biển và nguồn nhân lực.
  • Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Cơ cấu lại hoạt động xuất khẩu gắn liền với dịch vụ - du lịch chất lượng cao; chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao; ứng dụng thương mại điện tử xuyên biên giới; nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại và phát huy vai trò của các hiệp hội ngành hàng.
  • Thúc đẩy giảm nghèo: Hỗ trợ phát triển sản xuất hàng xuất khẩu tại khu vực nông thôn; nâng cao chất lượng nông thủy sản xuất khẩu gắn với đào tạo nghề cho lao động nông thôn; đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông, logistics tại các vùng khó khăn.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

  • Luận án đã tổng kết, hệ thống hóa các lý thuyết từ cả hai phía tổng cung và tổng cầu, xây dựng thành công khung phân tích tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế địa phương dưới góc độ chất lượng tăng trưởng (tiếp cận toàn diện qua 3 khía cạnh: sản lượng, cơ cấu kinh tế ngành và giảm nghèo).
  • Góp phần lấp khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm cấp địa phương (cấp tỉnh) trong văn phong kinh tế phát triển tại Việt Nam, chứng minh các lý thuyết thương mại quốc tế hoàn toàn có giá trị giải thích tốt ở cấp độ kinh tế vùng và địa phương.

Đóng góp về mặt thực tiễn và phát hiện nghiên cứu

  • Làm rõ thực trạng tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2010–2020: Tăng trưởng quy mô khá nhưng đang chậm dần, động lực chính từ khu vực ngoài nhà nước và các yếu tố chiều rộng (vốn, lao động); TFP đóng góp chưa cao; vị thế trong vùng Duyên hải miền Trung có biểu hiện suy giảm.
  • Chỉ rõ thực trạng xuất khẩu của tỉnh: Quy mô mở rộng nhưng tăng trưởng thiếu ổn định; cơ cấu xuất khẩu vẫn nặng về hàng hóa khai thác lợi thế tự nhiên thô, dư địa khai thác hạn chế, giá trị gia tăng thấp và thị trường xuất khẩu kém đa dạng.
  • Cung cấp các bằng chứng thực nghiệm định lượng khẳng định:
    1. Xuất khẩu tác động tích cực đến tăng trưởng giá trị sản xuất và có tính lan tỏa sang các ngành kinh tế khác.
    2. Xuất khẩu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế thông qua giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp và tăng tỷ trọng lao động phi nông nghiệp.
    3. Xuất khẩu đóng góp trực tiếp vào mục tiêu cải thiện tình trạng nghèo đói tại địa phương.
  • Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách có cơ sở khoa học nhằm cơ cấu lại hoạt động xuất khẩu tỉnh Khánh Hòa theo hướng bền vững, gia tăng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng đến năm 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của luận án:
    • Nghiên cứu mới chỉ tập trung phân tích và ước lượng tác động một chiều từ xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế mà chưa xem xét tác động phản hồi ngược lại (tác động hai chiều giữa tăng trưởng kinh tế và xuất khẩu).
    • Phạm vi số liệu thứ cấp mới giới hạn ở cấp huyện trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn 2010–2020; các biến số chủ yếu phản ánh quy mô kim ngạch xuất khẩu chung mà chưa bóc tách sâu tác động riêng biệt của từng nhóm mặt hàng xuất khẩu cụ thể.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng nghiên cứu tác động hai chiều thông qua các mô hình phương trình đồng thời hoặc mô hình tự hồi quy vectơ dạng bảng (Panel VAR).
    • Phân tích sâu hơn tác động của từng nhóm mặt hàng xuất khẩu chủ lực (thủy sản chế biến, dịch vụ du lịch quốc tế, công nghiệp đóng tàu) tới năng suất và việc làm.
    • Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh liên tỉnh trong toàn vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng và mục đích cụ thể sau:

  • Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: UBND tỉnh Khánh Hòa, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương, Ban Quản lý Khu kinh tế Vân Phong có thể tham khảo các bằng chứng thực nghiệm và hàm ý chính sách tại Chương 4 và Chương 5 để xây dựng chiến lược phát triển xuất nhập khẩu, kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế tỉnh Khánh Hòa giai đoạn đến năm 2030.
  • Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, phương pháp thu thập dữ liệu và kỹ thuật xây dựng mô hình kinh tế lượng phân tích tác động của thương mại đến chất lượng tăng trưởng ở cấp tỉnh, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu trong các chuyên ngành Kinh tế Phát triển, Kinh tế Quốc tế và Kinh tế Địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả luận án đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa qua những khía cạnh nào?
Trả lời: Dựa trên khung lý thuyết của các nghiên cứu tiền đề (Lucas, 1993; Sen, 1999; Stiglitz, 2000; Lê Xuân Bá và Nguyễn Thị Tuệ Anh, 2005; Bùi Quang Bình, 2012, 2018), tác giả xem xét chất lượng tăng trưởng của tỉnh Khánh Hòa qua: tính ổn định của tốc độ tăng trưởng sản lượng (GRDP/GTSX), hiệu quả chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và lao động, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), năng suất lao động, hiệu quả sử dụng vốn (hệ số C/V, trang bị TSCĐ/LĐ) và mức độ cải thiện phúc lợi xã hội thông qua chỉ tiêu giảm nghèo.

2. Thực trạng cơ cấu xuất khẩu của tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn nghiên cứu bộc lộ những điểm hạn chế gì?
Trả lời: Theo phân tích tại Chương 3 của luận án, cơ cấu xuất khẩu của Khánh Hòa còn nhiều hạn chế: kim ngạch tăng trưởng chậm hơn tăng trưởng kinh tế chung và kém ổn định; tỷ trọng xuất khẩu so với cả nước còn khiêm tốn; hàng xuất khẩu chủ yếu dựa vào khai thác lợi thế tự nhiên với dư địa ngày càng hẹp; tỷ trọng hàng thô và sơ chế giá trị thấp còn chiếm phần lớn; cơ cấu thị trường xuất khẩu kém đa dạng.

3. Kết quả thực nghiệm tại Chương 4 khẳng định xuất khẩu tác động như thế nào đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Khánh Hòa?
Trả lời: Mô hình ước lượng thực nghiệm chỉ ra rằng tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu lao động: làm giảm tỷ lệ lao động trong khu vực nông nghiệp và làm tăng tỷ lệ lao động trong khu vực phi nông nghiệp (công nghiệp và dịch vụ), giúp nền kinh tế địa phương dịch chuyển nguồn lực sang các khu vực có năng suất cao hơn.

4. Luận án sử dụng phương pháp định lượng và nguồn số liệu nào để kiểm định các giả thuyết?
Trả lời: Luận án sử dụng phương pháp kinh tế lượng với dữ liệu mảng (panel data) thu thập ở cấp huyện thuộc tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn 2010–2020 từ Cục Thống kê tỉnh Khánh Hòa, Niên giám Thống kê tỉnh và các sở ngành liên quan; quy trình phân tích bao gồm kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu, ước lượng hồi quy tác động và đối chiếu với kết quả khảo sát chuyên gia.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Hải Anh đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu về tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Khánh Hòa trên cả ba phương diện: gia tăng sản lượng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giảm nghèo. Các kết quả thực nghiệm với dữ liệu cấp huyện giai đoạn 2010–2020 đã cung cấp luận cứ khoa học vững chắc khẳng định vai trò tích cực và lan tỏa của hoạt động xuất khẩu đối với chất lượng phát triển kinh tế địa phương. Hệ thống hàm ý chính sách được đề xuất có giá trị thực tiễn cao, phục vụ thiết thực cho việc định hướng cơ cấu lại hoạt động xuất khẩu và đổi mới mô hình tăng trưởng của tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030.