Tác Động Của Xâm Nhập Mặn Đến Thu Nhập Ngành Trồng Trọt Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long

Nghiên cứu tác động của xâm nhập mặn đến thu nhập ngành trồng trọt vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, cung cấp giải pháp thích ứng hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Phương Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tác Động Của Xâm Nhập Mặn Đến Thu Nhập Ngành Trồng Trọt Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Xâm Nhập Mặn Tác Động Đến ĐBSCL 2024

Xâm nhập mặn ĐBSCL là một vấn đề nhức nhối, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Hiện tượng này xảy ra khi nước mặn hòa lẫn vào nước ngọt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước ngọt và chất lượng đất tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu cho thấy, khi không đủ lưu lượng nước chảy vào cửa sông, nước mặn sẽ xâm nhập sâu vào đất liền, len lỏi qua hệ thống kênh rạch chằng chịt (Barlow, 2003). Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa lớn của cả nước, có địa hình thấp, tạo điều kiện thuận lợi cho diễn biến xâm nhập mặn. Mùa khô kéo dài làm tình hình thêm trầm trọng. Cần hiểu rõ các đặc điểm và diễn biến để có giải pháp ứng phó hiệu quả, bảo vệ thu nhập ngành trồng trọt và sinh kế nông dân.

1.1. Nguyên nhân chính gây xâm nhập mặn ở ĐBSCL

Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long có nhiều nguyên nhân. Đầu tiên phải kể đến là địa hình thấp, với độ cao trung bình chỉ khoảng 2 mét so với mực nước biển (Wassmann, 2004). Điều này khiến khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi mực nước biển dâng. Thứ hai, mùa khô kéo dài khiến lượng nước ngọt từ thượng nguồn giảm, tạo điều kiện cho nước mặn xâm nhập sâu. Cuối cùng, hệ thống kênh rạch chằng chịt cũng tạo điều kiện cho nước mặn dễ dàng len lỏi vào nội đồng (Hashimoto, 2001). Các yếu tố này kết hợp lại khiến tình hình xâm nhập mặn trở nên phức tạp và khó kiểm soát, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và thu nhập nông hộ.

1.2. Diễn biến phức tạp của xâm nhập mặn qua các năm

Tình hình xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến phức tạp qua các năm. Chu kỳ năm mặn nặng rút ngắn và độ mặn bình quân của những năm về sau có xu hướng tăng cao. Nghiên cứu chỉ ra, từ năm 1998 sau khi Đồng bằng sông Cửu Long bị xâm nhập mặn nặng cho đến năm 2004 mới tái diễn với độ mặn trung bình vùng ven biển là 10,17 g/l. Các năm 2005 đến 2007 tình hình xâm nhập mặn giảm cho đến năm 2008 độ mặn trung bình lại tăng lên 7,48 g/l và năm 2010 độ mặn trung bình cao xấp xỉ mức 2004 (9,39 g/l), sau đó giảm nhẹ ở năm 2011 và 2012. Năm 2010, độ mặn có lúc lên tới 35,2 g/l (Trạm Cà Mau - tháng 5), gây thiệt hại lớn cho sản lượng lúa (Nguyễn Phương Anh, 2013).

II. Phân Tích Tác Động Thu Nhập Ngành Trồng Trọt Bị Ảnh Hưởng

Xâm nhập mặn gây ra những tác động tiêu cực đến thu nhập ngành trồng trọt tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nước mặn làm giảm chất lượng đất, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Nhiều loại cây trồng không thể sinh trưởng trong môi trường có độ mặn cao. Điều này buộc người nông dân phải chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hoặc thậm chí bỏ hoang đất. Thiệt hại kinh tế do xâm nhập mặn là rất lớn, ảnh hưởng đến đời sống nông dân và an ninh lương thực của cả nước. Cần đánh giá đúng mức các tác động này để có biện pháp giảm thiểu hiệu quả.

2.1. Ảnh hưởng của độ mặn đến năng suất và chất lượng cây trồng

Độ mặn cao ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng. Nước mặn gây ra tình trạng thiếu nước sinh lý cho cây, khiến cây khó hấp thụ các chất dinh dưỡng cần thiết. Điều này dẫn đến cây sinh trưởng kém, cho năng suất thấp và chất lượng kém. Một số loại cây trồng nhạy cảm với mặn như lúa, rau màu bị ảnh hưởng nghiêm trọng, thậm chí có thể chết nếu độ mặn quá cao. Ảnh hưởng này tác động trực tiếp đến lợi nhuận của kinh tế nông nghiệp.

2.2. Thay đổi cơ cấu cây trồng Thích ứng hay đối phó bất lợi

Trước tình trạng xâm nhập mặn, nhiều nông dân phải thay đổi cơ cấu cây trồng. Một số chuyển sang trồng các loại cây chịu mặn tốt hơn, ví dụ như dừa, tràm, hoặc các loại rau màu chịu mặn. Tuy nhiên, việc chuyển đổi này không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả cao. Nhiều khi, các loại cây trồng mới không phù hợp với điều kiện đất đai, hoặc không có thị trường tiêu thụ ổn định. Sự thay đổi này mang tính thích ứng nhưng cũng có thể là đối phó bất lợi nếu không có quy hoạch và hỗ trợ từ nhà nước. Vấn đề này ảnh hưởng lớn đến sinh kế nông dân và cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp.

2.3. Chi phí sản xuất tăng cao do xâm nhập mặn

Xâm nhập mặn làm tăng chi phí sản xuất trong ngành trồng trọt. Nông dân phải chi nhiều tiền hơn cho việc tưới tiêu, phân bón, và thuốc bảo vệ thực vật. Nước mặn làm đất bị thoái hóa, cần phải bón nhiều phân hơn để cải tạo đất. Ngoài ra, nhiều loại sâu bệnh phát triển mạnh trong môi trường mặn, đòi hỏi nông dân phải sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật hơn. Tất cả những điều này làm giảm lợi nhuận của ngành trồng trọt.

III. Giải Pháp Thích Ứng Hướng Đi Nào Cho Ngành Trồng Trọt

Để giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn, cần có các giải pháp thích ứng hiệu quả. Xây dựng và nâng cấp hệ thống thủy lợi là một giải pháp quan trọng. Hệ thống thủy lợi giúp điều tiết nguồn nước ngọt, ngăn chặn nước mặn xâm nhập vào nội đồng. Ngoài ra, cần có các biện pháp quản lý nguồn nước hợp lý, sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả. Nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng chịu mặn cũng là một hướng đi quan trọng.

3.1. Phát triển hệ thống thủy lợi Ngăn mặn trữ ngọt hiệu quả

Phát triển hệ thống thủy lợi là một trong những giải pháp then chốt để ứng phó với xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Hệ thống thủy lợi giúp ngăn chặn nước mặn xâm nhập vào nội đồng, đồng thời trữ nước ngọt để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu chỉ ra, việc xây dựng các cống ngăn mặn, đê bao, kênh dẫn nước giúp kiểm soát độ mặn trong đất và nước, tạo điều kiện cho cây trồng phát triển. Cần đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống thủy lợi, đồng thời có các biện pháp quản lý và vận hành hiệu quả để phát huy tối đa công năng của các công trình.

3.2. Ứng dụng công nghệ tưới tiêu tiết kiệm nước trong nông nghiệp

Việc ứng dụng công nghệ tưới tiêu tiết kiệm nước là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn. Các phương pháp tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa giúp sử dụng nước hiệu quả hơn, giảm thiểu thất thoát nước do bốc hơi và thấm. Tưới tiêu tiết kiệm nước giúp giảm áp lực lên nguồn nước ngọt trong mùa khô, đồng thời giảm thiểu nguy cơ xâm nhập mặn do thiếu nước. Cần khuyến khích và hỗ trợ nông dân áp dụng các công nghệ này để nâng cao hiệu quả sản xuất.

3.3. Nghiên cứu và phát triển giống cây trồng chịu mặn cao

Nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng chịu mặn cao là một hướng đi chiến lược để ứng phó với xâm nhập mặn. Các giống cây trồng này có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong môi trường có độ mặn cao, giúp nông dân duy trì sản xuất và đảm bảo thu nhập. Cần đầu tư vào các chương trình nghiên cứu và phát triển giống cây trồng chịu mặn, đồng thời tạo điều kiện để nông dân tiếp cận và sử dụng các giống mới này. Việc sử dụng các loại cây trồng chịu mặn sẽ là giải pháp lâu dài cho sự phát triển bền vững.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Đảm Bảo Sinh Kế Cho Nông Dân

Để giúp nông dân vượt qua khó khăn do xâm nhập mặn, cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ vốn vay, cung cấp giống cây trồng chịu mặn, hỗ trợ kỹ thuật canh tác, và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm. Ngoài ra, cần có các chính sách bảo hiểm nông nghiệp để giúp nông dân giảm thiểu rủi ro do thiên tai, dịch bệnh.

4.1. Hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho nông dân vùng bị ảnh hưởng

Chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi là rất quan trọng để giúp nông dân tái đầu tư sản xuất. Vốn vay ưu đãi giúp nông dân có tiền để mua giống cây trồng chịu mặn, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, và các vật tư nông nghiệp khác. Cần có các chương trình cho vay với lãi suất thấp, thủ tục đơn giản, và thời gian trả nợ linh hoạt để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân. Đây là điều kiện cần thiết để đảm bảo thu nhập cho người dân và sự phát triển của kinh tế nông nghiệp.

4.2. Cung cấp giống cây trồng chịu mặn và kỹ thuật canh tác

Việc cung cấp giống cây trồng chịu mặn và kỹ thuật canh tác phù hợp là rất quan trọng để giúp nông dân thích ứng với xâm nhập mặn. Nhà nước cần hỗ trợ nông dân tiếp cận với các giống cây trồng mới, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến. Cần khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp canh tác bền vững, thân thiện với môi trường để bảo vệ chất lượng đất và nguồn nước.

4.3. Xây dựng chuỗi cung ứng và tiêu thụ nông sản ổn định

Để đảm bảo thu nhập cho nông dân, cần xây dựng chuỗi cung ứng và tiêu thụ nông sản ổn định. Điều này bao gồm việc kết nối nông dân với các doanh nghiệp, nhà máy chế biến, và thị trường tiêu thụ. Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào chế biến nông sản, xây dựng thương hiệu, và phát triển thị trường. Việc xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả sẽ giúp nâng cao giá trị nông sản và đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.

V. Ứng Dụng Mô Hình Ricardian Đánh Giá Tác Động Kinh Tế

Nghiên cứu sử dụng mô hình Ricardian để đánh giá tác động của xâm nhập mặn đến thu nhập ròng từ trồng trọt. Mô hình Ricardian cho phép ước tính tác động của các yếu tố môi trường, bao gồm độ mặn, đến thu nhập của người nông dân. Kết quả nghiên cứu cho thấy, xâm nhập mặn có tác động tiêu cực đến thu nhập từ trồng trọt tại Đồng bằng sông Cửu Long. Độ mặn tăng lên làm giảm năng suất cây trồng và tăng chi phí sản xuất, dẫn đến giảm lợi nhuận.

5.1. Kết quả nghiên cứu Xâm nhập mặn làm giảm thu nhập ròng

Kết quả nghiên cứu cho thấy xâm nhập mặn có tác động tiêu cực đến thu nhập ròng từ trồng trọt. Nghiên cứu chỉ ra rằng độ mặn tăng lên 1g/l thì thu nhập ròng của nông hộ giảm khoảng 474 nghìn đồng. Các hộ không được hưởng lợi từ công trình thủy lợi có mức thiệt hại thu nhập ròng cao hơn là 1,42 triệu đồng. Điều này chứng tỏ rằng xâm nhập mặn là một thách thức lớn đối với sinh kế của người nông dân.

5.2. Công trình thủy lợi Vai trò quan trọng trong ứng phó xâm nhập mặn

Các công trình thủy lợi đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với xâm nhập mặn. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các hộ gia đình nằm trong vùng hưởng lợi của công trình thủy lợi ít bị ảnh hưởng hơn so với các hộ nằm ngoài vùng. Công trình thủy lợi giúp điều tiết nguồn nước ngọt, ngăn chặn nước mặn xâm nhập vào nội đồng, và cung cấp nước cho tưới tiêu. Cần tiếp tục đầu tư vào xây dựng và nâng cấp công trình thủy lợi để bảo vệ sản xuất nông nghiệp.

VI. Hướng Phát Triển Bền Vững Đối Phó Xâm Nhập Mặn Hiệu Quả

Để phát triển bền vững kinh tế nông nghiệp trong bối cảnh xâm nhập mặn, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Cần kết hợp các giải pháp kỹ thuật, chính sách, và quản lý để giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng của người nông dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

6.1. Quy hoạch sử dụng đất hợp lý Đảm bảo an ninh lương thực

Việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý là rất quan trọng để đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững. Cần xác định rõ các vùng trồng lúa, vùng trồng cây ăn trái, và vùng nuôi trồng thủy sản, đồng thời có các biện pháp bảo vệ đất đai và nguồn nước. Cần khuyến khích nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường, đồng thời hỗ trợ họ tiếp cận với các giống cây trồng mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến.

6.2. Tăng cường hợp tác quốc tế Chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ

Việc tăng cường hợp tác quốc tế là rất cần thiết để đối phó với xâm nhập mặn. Cần chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ với các quốc gia có điều kiện tương tự, đồng thời tiếp thu các kiến thức và kỹ năng tiên tiến. Cần tham gia vào các dự án nghiên cứu và phát triển quốc tế để tìm ra các giải pháp hiệu quả cho vấn đề xâm nhập mặn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 1. Xâm nhập mặn 1. Xâm nhập mặn và nguyên nhân dẫn đến xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long Xâm nhập xảy ra khi nước mặn hòa lẫn với nước ngọt. Điều này xảy ra trên toàn thế giới và có thể ảnh hưởng đến cả nước ngầm và nước bề mặt (Barlow, 2003).

Nguyên lý của xâm nhập mặn là khi không đủ lưu lượng nước chảy vào cửa sông, vùng thấp và thay vào đó nước mặn chảy vào đất liền. Rất nhiều kênh rạch và hệ thống thoát nước cục bộ cho phép sự xâm nhập của nước biển vào nhiều nơi trên đồng bằng đi từ các kênh chính (Hashimoto, 2001). Xâm nhập mặn là một hiện tượng định kỳ tại Việt Nam. Nước từ Biển Đông và Vịnh Thái Lan có thể xâm nhập vào nội địa ảnh hưởng đến 1,7 triệu ha ở đồng bằng sông Cửu Long.

Điều này một phần là do đất đai bằng phẳng, phổ biến trong vùng đồng bằng với chiều cao trung bình ít hơn 2 m trên mực nước biển (Wassmann, 2004). Nồng độ mặn trong nước ngọt bị ảnh hưởng cao nhất là gần biển với một số khu vực bị ảnh hưởng quanh năm và một số vùng chỉ vào những thời điểm nhất định trong năm (Kotera, 2008). Do đó, nồng độ mặn cũng phụ thuộc vào những thay đổi theo mùa. Ở Việt Nam, mùa khô kéo dài từ tháng X hoặc tháng XII đến tháng IV và mùa mưa từ tháng V đến tháng X hoặc tháng XI.

Mưa lớn trong mùa mưa có nghĩa là dòng chảy của sông Cửu Long sẽ có công suất xả nước tăng và cản trở thêm sự xâm nhập của nước mặn (MRC, 2008). Các yếu tố khác ảnh hưởng đến số lượng xâm nhập mặn là gió và các đặc tính như độ sâu của cửa sông. Kênh mương được sử dụng ví dụ cấp thoát nước cũng cho phép sự xâm nhập thêm từ các nhánh chính của đồng bằng (Hashimoto, 2001). Đặc điểm xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long 1.

Phân vùng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long Trong mùa khô, khoảng 2,1 triệu ha ven biển ở đồng bằng sông Cửu Long bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn bao gồm 4 vùng như sau: - Vùng cửa sông Cửu Long: Độ dốc lòng sông nhỏ, sông rộng và sâu, địa hình khá bằng phẳng, tạo điều kiện thuận lợi cho nước mặn xâm nhập sâu vào dòng chính và kênh rạch nội đồng. Độ mặn ở biển Đông địa phận Việt Nam trong khoảng 32 - 33 g/l, tại các cửa sông do tiếp nhận nguồn nước ngọt nên độ mặn được pha loãng. Từ số liệu đo mặn qua các năm, xu thế chung độ mặn xâm nhập vào toàn vùng tăng dần từ tháng 2 đến tháng 4 và một vài ngày đầu tháng 5. Giữa và cuối tháng 5 và 6 độ mặn giảm nhanh trên toàn bộ vùng cửa sông trải rộng trên dải đất từ Gò Công tới Sóc Trăng.

- Vùng hai sông Vàm Cỏ: Chế độ thủy văn cả hai sông chịu ảnh hưởng trực tiếp của chế độ thủy triều biển Đông là chính. Mùa cạn lượng nước từ thượng nguồn (biên giới Việt Nam - Campuchia) chảy về đồng bằng nhỏ đã tạo cho thủy triều xâm nhập sâu vào nội đồng. Nguồn xâm nhập mặn từ biển Đông vào trong vùng phụ thuộc rất nhiều vào lượng mưa đầu vụ, sử dùng nước trong khu vực, lượng nước từ sông Tiền chảy vào Vàm Cỏ Tây qua hệ thống kênh trục như Hồng Ngự, Tân Thạnh - Lò Gạch, Đồng Tiến Lagrange. Thời gian mặn nhất thường xuất hiện vào tháng 3, 4 và đầu tháng 5.

6 - Vùng ven biển Tây: Khu vực từ Cái Sắn đến Hà Tiên chịu ảnh hưởng trực tiếp triều biển Tây lại có nước sông Hậu bổ sung nên khi triều lên độ mặn lớn, khi triều xuống độ mặn giảm. Biên độ mặn lớn. Xâm nhập mặn ở 3 vị trí tiêu biểu của khu vực nhìn chung tăng dần từ tháng 3 sang tháng 4 hàng năm. Khu vực từ kênh Cái Sắn đến sông Cái Lớn chịu ảnh hưởng trực tiếp triều biển Tây, nước sông Hậu bổ sung nhiều so với khu vực 1 nên mặn được pha loãng.

Biên độ mặn nhỏ. Độ mặn tăng dần từ tháng 2, hầu hết đạt cực đại vào tháng 3 và giảm mạnh vào tháng 4. Khu vực từ sông Cái Lớn đến sông Ông Đốc mang tính đặc thù của vùng ven biển Tây, chịu ảnh hưởng mặn từ biển Tây đặc biệt qua hệ thống sông Cái Lớn, sông Ông Đốc và mặn bổ sung sang từ phía Bắc kênh Quản Lộ - Phụng Hiệp, diễn biến mặn ở đây khá phức tạp, biến đổi không theo xu hướng chung trong vùng ven biển Tây. - Vùng trung tâm bán đảo Cà Mau: Nguồn nước mặn chính xâm nhập vào các kênh rạch vùng trung tâm bán đảo Cà Mau là từ phía biển Đông thông qua sông Mỹ Thanh, Gành Hào và nguồn mặn xâm nhập từ phía biển Tây qua sông Ông Đốc, sông Cái Lớn, Cái Bé và các kênh Rạch Sỏi, Nước Mặn, Chắc Băng, Cán Gáo.

Khu vực tỉnh Sóc Trăng được tiếp ngọt từ sông Hậu với một số đê, cống ngăn mặn được xây dựng. Trong mùa khô, lượng mưa đầu mùa đến sớm vào cuối tháng 3, đầu tháng 4, tổng lượng phân bố đều theo thời gian. Khu vực Quản Lộ - Phụng Hiệp xa nguồn nước ngọt từ sông Hậu, hệ thống công trình thủy lợi đã và đang được xây dựng, bước đầu đi vào hoạt động. Diễn biến nồng độ mặn qua một số năm đều cho trị số cao hơn khu vực tỉnh Sóc Trăng và diễn biến bất lợi hơn.

Nguồn xâm nhập mặn vào khu vực từ nhiều phía, nồng độ mặn đo được qua các tháng 3, 4 ở mức cao. 7 Phân vùng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long được thể hiện qua Hình 1.1 Phân vùng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long Nguồn: Bản đồ phục vụ nghiên cứu - Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam (2012) 8 1. Diễn biến xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long Toàn bộ diện tích tự nhiên của 8 tỉnh ven biển đồng bằng sông Cửu Long là 2,93 triệu ha. Trước đây diện tích bị xâm nhập mặn ở vùng ven biển đồng bằng sông Cửu Long ở mức 1 g/l là 2,2 triệu ha, mức 4 g/l là 1,7 triệu ha, đến năm 2000 đã giảm và đang biến đổi cho đến nay do sự phát triển hạ tầng thủy lợi và thay đổi mô hình canh tác.

Những năm gần đây việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất ở vùng ven biển từ trồng lúa sang nuôi tôm một cách tự phát trên diện rộng đã làm cho bức tranh xâm nhập mặn ven biển đồng bằng sông Cửu Long trở nên phức tạp, nhiều nơi nằm ngoài sự kiểm soát và tiềm ẩn các hậu quả xấu về môi trường. Diễn biến độ mặn qua các tháng mùa khô từ năm 2004 đến 2012 ở 8 tỉnh ven biển vùng Đồng bằng sông Cửu Long được thể hiện qua bảng 1.1 Diễn biến độ mặn qua các năm vùng ven biển ĐBSCL Trung Năm Năm Năm Năm Năm Năm Năm bình Tỉnh 2004 2007 2008 2009 2010 2011 2012 các năm Long An 5,55 4,37 2,97 3,50 5,52 5,12 2,67 4,24 Tiền Giang 7,70 6,85 5,35 6,55 6,61 7,25 6,72 Bến Tre 12,85 8,50 8,64 9,70 11,90 10,99 6,36 9,85 Trà Vinh 7,35 4,35 4,53 3,95 5,82 5,91 2,33 4,89 Sóc Trăng 8,66 5,26 4,20 3,62 6,37 5,46 2,70 5,18 Kiên Giang 7,27 3,70 4,03 5,27 6,78 4,00 4,57 5,09 Bạc Liêu 28,70 25,90 25,10 24,30 28,90 26,55 23,20 26,09 Cà Mau 29,93 22,75 23,90 21,30 30,22 25,59 24,75 25,49 Nguồn: Tổng hợp từ số liệu Báo cáo giám sát mặn hàng năm - Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam 9 Những năm gần đây, tình hình xâm nhập mặn biến động phức tạp qua các năm. Chu kỳ năm mặn nặng rút ngắn và độ mặn bình quân của những năm về sau có xu hướng tăng cao so với giai đoạn trước. Từ năm 1998 Đồng bằng sông Cửu Long bị xâm nhập mặn nặng cho đến năm 2004 mới tái diễn với độ mặn trung bình vùng ven biển là 10,17 g/l.

Các năm 2005 đến 2007 tình hình xâm nhập mặn giảm cho đến năm 2008 độ mặn trung bình lại tăng lên 7,48 g/l và năm 2010 độ mặn trung bình cao xấp xỉ mức 2004 (9,39 g/l), sau đó giảm nhẹ ở năm 2011 và 2012. Tuy chưa có số liệu chính thức nhưng thống kê sơ bộ tình hình xâm nhập mặn năm 2013 lại tái diễn ở mức xấp xỉ năm 2010. Năm 2010 là một trong những năm Đồng bằng sông Cửu Long chịu ảnh hưởng nặng nề của hiện tượng xâm nhập mặn. Độ mặn tăng cao có lúc lên 35,2 g/l (Trạm Cà Mau - tháng 5).

Đợt mặn tháng 3 (độ mặn trung bình toàn vùng lên đến 12,41 g/l) làm thiệt hại 100.000 ha lúa Đông Xuân ở các tỉnh ven biển. Số liệu độ mặn các tháng mùa khô tại các trạm ven biển Đồng bằng sông Cửu Long được trình bày ở Phụ lục 1. Dự báo xâm nhập mặn đến năm 2050 Theo tính toán của Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam trong Quy hoạch tổng thể thủy lợi Đồng bằng sông Cửu Long trong điều kiện biến đổi khí hậu - nước biển dâng có 3 kịch bản được đưa ra. Diện tích xâm nhập mặn theo cấp độ mặn đến năm 2050 được dự báo trong bảng 1.2 trang sau: 10 Bảng 1.2 Tổng hợp diện tích xâm nhập mặn theo các cấp độ mặn (ha) Trường hợp Cấp độ mặn (g/l) Hiện trạng KB I KB II KB III 0-1 1.830 Tổng diện tích 4.900    T©n An  T©n An  Cao L·nh  Cao L·nh     Mü Tho Mü Tho  VÜnh Long  BÕn Tre  VÜnh Long  BÕn Tre  R¹ch GI¸  CÇn Th¬  R¹ch GI¸  CÇn Th¬  Trµ Vinh  Trµ Vinh  VÞ Thanh  VÞ Thanh BIEÅN TAÂY BIEÅN TAÂY  Sãc Tr¨ng  Sãc Tr¨ng  B¹c Liªu  B¹c Liªu  Cµ Mau BIEÅN ÑOÂNG  Cµ Mau BIEÅN ÑOÂNG Thang ñoä maën (g/l) Thang ñoä maën (g/l) 0 1 2 4 8 12 20 24 > 24 0 1 2 4 8 12 20 24 > 24 Hiện trạng xâm nhập mặn ĐBSCL Xâm nhập mặn ĐBSCL năm 2050 Hình 1.2 Diện tích xâm nhập mặn theo độ mặn đến năm 2050 Nguồn: Báo cáo Quy hoạch thủy lợi tổng thể thủy lợi ĐBSCL trong điều kiện BĐKH – NBD – Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam 11 1.

Tổng quan về vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long 1. Điều kiện tự nhiên 1.Khí hậu – Thời tiết - Vùng ven biển ĐBSCL mang đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa với nhiệt độ bình quân cao (25,9oC - 27,8oC) nắng nhiều (2.698 giờ/năm), tổng lượng bức xạ lớn và ổn định, ít bão.