Vốn Xã Hội Tác Động Đến Việc Làm Và Thu Nhập Của Hộ Gia Đình

Tài liệu nghiên cứu Vốn xã hội tác động đến việc làm và thu nhập của hộ gia đình, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Phạm Tấn Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Phúc
• Trường học: Trường Đại Học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Tác Động Của Vốn Xã Hội Đến Việc Làm Và Thu Nhập Của Hộ Gia Đình
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sỹ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Vốn Xã Hội Đến Việc Làm Thu Nhập

Vốn xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sinh kế bền vững cho hộ gia đình. Thông qua việc tiếp cận các nguồn lực xã hội, các hộ gia đình có thể nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần. Luận án này tập trung nghiên cứu về tác động của vốn xã hội đến việc làm và thu nhập của hộ gia đình, một lĩnh vực mà các nghiên cứu trước đây chưa thực sự đi sâu. Nghiên cứu này sẽ góp phần làm rõ hơn mối quan hệ phức tạp giữa vốn xã hội, việc làm, và thu nhập hộ gia đình, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế xã hội đang có nhiều biến đổi.

1.1. Định Nghĩa Vốn Xã Hội và Các Thành Phần Chính

Vốn xã hội là một khái niệm đa chiều, bao gồm các mạng lưới, chuẩn mực và sự tin tưởng xã hội tạo điều kiện cho sự hợp tác vì lợi ích chung. Các thành phần chính của vốn xã hội bao gồm: sự tin tưởng, mạng lưới xã hội, và chuẩn mực xã hội. Sự tin tưởng là yếu tố then chốt, tạo nền tảng cho các mối quan hệ hợp tác. Mạng lưới xã hội cung cấp cho các cá nhân và hộ gia đình khả năng tiếp cận thông tin, nguồn lực và cơ hội. Chuẩn mực xã hội định hình hành vi và khuyến khích sự hợp tác trong cộng đồng.

1.2. Vai Trò Của Vốn Xã Hội Trong Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình

Vốn xã hội có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Nó giúp các hộ gia đình tiếp cận cơ hội việc làm, nâng cao năng suất lao động, và tăng thu nhập. Mạng lưới xã hội có thể giúp các hộ gia đình tìm kiếm việc làm tốt hơn, tiếp cận các chương trình đào tạo nghề, và nhận được sự hỗ trợ tài chính. Sự tin tưởng và hợp tác trong cộng đồng tạo điều kiện cho các hoạt động kinh doanh tập thể và chia sẻ rủi ro.

II. Thách Thức Vấn Đề Thiếu Vốn Xã Hội Ảnh Hưởng Thế Nào

Mặc dù vốn xã hội mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thiếu hụt vốn xã hội có thể gây ra những hậu quả tiêu cực đối với việc làm và thu nhập của hộ gia đình. Các hộ gia đình nghèo, lao động di cư, và những nhóm yếu thế trong xã hội thường gặp khó khăn trong việc xây dựng và duy trì vốn xã hội. Điều này dẫn đến việc họ bị hạn chế trong việc tiếp cận cơ hội việc làm, nguồn lực xã hội, và các dịch vụ hỗ trợ. Bất bình đẳng trong vốn xã hội có thể làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập và cản trở phát triển kinh tế.

2.1. Tác Động Tiêu Cực Của Thiếu Vốn Xã Hội Đến Thị Trường Lao Động

Thiếu vốn xã hội có thể dẫn đến việc các cá nhân và hộ gia đình gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp. Mạng lưới xã hội hạn chế đồng nghĩa với việc ít có thông tin về cơ hội việc làm, ít được giới thiệu việc làm, và ít có khả năng tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ tìm việc làm. Điều này đặc biệt đúng đối với lao động di cư và những người mới gia nhập thị trường lao động.

2.2. Ảnh Hưởng Của Vốn Xã Hội Kém Đến Thu Nhập Hộ Gia Đình

Thiếu vốn xã hội không chỉ ảnh hưởng đến việc làm mà còn tác động tiêu cực đến thu nhập hộ gia đình. Các hộ gia đình có ít vốn xã hội thường có năng suất lao động thấp hơn, ít có khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay, và ít được hỗ trợ khi gặp khó khăn. Điều này dẫn đến việc họ dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế và khó có thể thoát nghèo.

2.3. Bất Bình Đẳng Về Vốn Xã Hội và Gia Tăng Khoảng Cách Thu Nhập

Bất bình đẳng trong vốn xã hội có thể làm gia tăng khoảng cách thu nhập giữa các nhóm dân cư. Các hộ gia đình giàu có thường có vốn xã hội lớn hơn, giúp họ tiếp cận nhiều cơ hội kinh tế hơn. Trong khi đó, các hộ gia đình nghèo khó thường bị cô lập và thiếu nguồn lực xã hội, khiến họ khó có thể cải thiện thu nhập.

III. Cách Tăng Vốn Xã Hội Giải Pháp Cho Việc Làm Thu Nhập

Để giảm thiểu những tác động tiêu cực của việc thiếu vốn xã hội, cần có các giải pháp để tăng cường vốn xã hội cho các hộ gia đình, đặc biệt là những nhóm yếu thế. Các giải pháp này có thể bao gồm việc khuyến khích tham gia cộng đồng, xây dựng mạng lưới xã hội, và tăng cường sự tin tưởng giữa các thành viên trong xã hội. Chính sách của nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho việc xây dựng vốn xã hội.

3.1. Khuyến Khích Tham Gia Cộng Đồng Để Xây Dựng Vốn Xã Hội

Việc khuyến khích các hộ gia đình tham gia vào các hoạt động cộng đồng là một cách hiệu quả để xây dựng vốn xã hội. Tham gia vào các tổ chức xã hội, các câu lạc bộ, và các hoạt động tình nguyện giúp các cá nhân mở rộng mạng lưới xã hội, tăng cường sự tin tưởng, và học hỏi kinh nghiệm từ những người khác.

3.2. Xây Dựng Mạng Lưới Xã Hội Kết Nối Để Tạo Cơ Hội Việc Làm

Xây dựng mạng lưới xã hội là một yếu tố quan trọng để cải thiện cơ hội việc làm và tăng thu nhập. Các hộ gia đình nên chủ động kết nối với những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực của mình, tham gia các hội thảo, và sử dụng các nền tảng trực tuyến để mở rộng mạng lưới.

3.3. Tăng Cường Sự Tin Tưởng Nền Tảng Của Vốn Xã Hội Bền Vững

Sự tin tưởng là nền tảng của vốn xã hội bền vững. Để tăng cường sự tin tưởng, cần có các biện pháp để thúc đẩy hợp tác, minh bạch, và trách nhiệm giải trình trong các hoạt động xã hội và kinh tế. Các chính sách của nhà nước cũng cần tạo điều kiện cho việc xây dựng sự tin tưởng giữa các thành viên trong xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Về Vốn Xã Hội Tại Long An

Luận án này đã tiến hành nghiên cứu thực tế về tác động của vốn xã hội đến việc làm và thu nhập của hộ gia đình tại tỉnh Long An. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng vốn xã hội có vai trò quan trọng trong việc cải thiện thu nhập và đa dạng hóa thu nhập của các hộ gia đình trong khu vực. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các loại vốn xã hội khác nhau có tác động khác nhau đến việc làm và thu nhập.

4.1. Phân Tích Dữ Liệu Điều Tra Về Vốn Xã Hội và Thu Nhập Hộ Gia Đình

Nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu điều tra từ 7 huyện/thị của vùng Đồng Tháp Mười (ĐTM) tỉnh Long An để phân tích mối quan hệ giữa vốn xã hội và thu nhập hộ gia đình. Kết quả cho thấy rằng các hộ gia đình có vốn xã hội cao hơn thường có thu nhập cao hơn và có khả năng đa dạng hóa thu nhập tốt hơn.

4.2. Các Loại Vốn Xã Hội Nào Ảnh Hưởng Mạnh Đến Việc Làm

Nghiên cứu đã xác định được một số loại vốn xã hội có ảnh hưởng mạnh đến việc làm, bao gồm: số thành viên tham gia vào các tổ chức Đảng, Nhà nước; số thành viên tham gia vào các tổ chức chính trị xã hội, số người có thể hỗ trợ hộ gia đình khi khó khăn (cho mượn tiền), các khoản đóng góp vào các hoạt động cộng đồng, các hoạt động hội nhóm và các khoản giao tế của hộ gia đình.

4.3. Đa Dạng Hóa Thu Nhập Yếu Tố Quan Trọng Tăng Thu Nhập Hộ

Nghiên cứu cũng cho thấy rằng đa dạng hóa thu nhập có tác động mạnh mẽ và tích cực đến thu nhập của hộ gia đình. Các hộ gia đình có nhiều nguồn thu nhập khác nhau thường ít bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế và có khả năng cải thiện đời sống tốt hơn.

V. Kết Luận Khuyến Nghị Vốn Xã Hội Cho Phát Triển Bền Vững

Nghiên cứu này đã góp phần làm sáng tỏ tác động của vốn xã hội đến việc làm và thu nhập của hộ gia đình. Kết quả nghiên cứu cung cấp những bằng chứng thực nghiệm quan trọng để xây dựng các chính sách nhằm tăng cường vốn xã hội cho các hộ gia đình, đặc biệt là những nhóm yếu thế. Việc tăng cường vốn xã hội không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn góp phần vào phát triển bền vững của xã hội.

5.1. Chính Sách Nào Hỗ Trợ Tăng Vốn Xã Hội Cho Hộ Gia Đình

Để hỗ trợ tăng vốn xã hội cho hộ gia đình, cần có các chính sách khuyến khích tham gia cộng đồng, tạo điều kiện cho việc xây dựng mạng lưới xã hội, và tăng cường sự tin tưởng giữa các thành viên trong xã hội. Các chính sách này có thể bao gồm việc hỗ trợ các tổ chức xã hội, cung cấp các chương trình đào tạo kỹ năng mềm, và tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Vốn Xã Hội và Phát Triển Kinh Tế

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc tìm hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa vốn xã hội và các khía cạnh khác của phát triển kinh tế, chẳng hạn như giảm nghèo, an sinh xã hội, và phát triển bền vững. Cần có thêm các nghiên cứu định tính để hiểu rõ hơn về cách thức vốn xã hội được xây dựng và duy trì trong các cộng đồng khác nhau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Bối cảnh nghiên cứu 1. Về lý thuyết Trong phát triển kinh tế, người ta thường nhắc đến các nguồn vốn truyền thống như: tài chính, văn hóa, tài nguyên (tài nguyên thiên nhiên - TNTN) mà ít người chú ý đến vốn xã hội. Vốn xã hội (VXH) được xem là một nguồn vốn không thể thiếu trong cuộc sống.

Nguồn gốc của VXH nằm trong khái niệm vốn vật chất (giá trị thặng dư) và vốn văn hóa (Schultz & Hatch, 1996; Sweetland, 1996). VXH như khoản đầu tư vào các mối quan hệ (MQH) xã hội (XH) với kỳ vọng tạo ra lợi ích từ khoản đầu tư này (Lin, 1999). Khái niệm “vốn xã hội” có lẽ được bắt nguồn từ Hanifan – nhà cải cách giáo dục ở West Virginia (trích theo Woolcock, 1998). Từ năm 1973, vốn xã hội là trọng tâm của các nghiên cứu trong lĩnh vực xã hội học (Wolfe, 1989).

Nhưng ở Việt Nam, từ đầu những năm 2000, lý thuyết vốn xã hội mới được ứng dụng vào giải thích những vấn đề kinh tế (Trần Hữu Dũng, 2006; Trần Hữu Quang, 2006). Tính hữu dụng của VXH trong phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) đã được khẳng định như sau: vốn xã hội theo khía cạnh chuẩn mực (norm) tạo nền tảng cho cấu trúc xã hội (Coleman, 1988); nâng cao hiệu quả của vốn tài chính (Woolcock, 2000); giảm tác động của các cú sốc kinh tế (Woolcock, 1998); nhanh chóng hồi phục sau những cú “sốc” kinh tế (Rodrik, 1999); đóng góp vào sự giàu có của quốc gia (Helliwell & Putnam, 2004); nâng cao sức khỏe cộng đồng (Veenstra, 2002) và giảm tỷ lệ tội phạm (Sampson, 2012). Những lợi ích của vốn xã hội xảy ra ở mọi cấp độ: cá nhân, hộ gia đình, khu vực, quốc gia hoặc thậm chí quốc tế (Halpern, 2005). Vốn xã hội cũng là một điểm quan trọng của tính bền vững (UN, 2012), mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn (Putnam, 2000; Fukuyama, 1995).

Ở cấp độ vĩ mô, vốn xã hội giúp giảm chi phí, do đó làm tăng năng suất, tăng hiệu quả (Putnam, 2000 và 1993). Ở cấp độ cá nhân, những người có mạng lưới XH rộng hơn có nhiều khả năng được tuyển dụng hơn (Aguilera, 2002) và tiến bộ trong sự nghiệp nhanh hơn (Lin, 2001). 2 Nghiên cứu về vốn xã hội ở góc độ vi mô (cá nhân) và trung mô (tổ chức, doanh nghiệp) được thực hiện khá nhiều trên thế giới. Tuy nhiên, nghiên cứu VXH gắn với việc làm và thu nhập của hộ gia đình (HGĐ) cũng còn ít.

Qua tìm hiểu của tác giả, nghiên cứu liên quan đến VXH với việc làm hay thu nhập của cá nhân, HGĐ ở các nước có thể kể đến như: (i) về tìm việc làm của cá nhân (vi mô) có các nghiên cứu của Lin, Ensel & Vaughn (1981), Matthews, Pendakur & Young (2009), Pellizzari (2010), Giulietti & cộng sự (2010), Hoogendoorn (2017), Phillips & cộng sự (2018); (ii) về việc làm và sự thành công trong công việc có các nghiên cứu của Seibert, Kraimer & Liden (2001), Helliwell & Huang (2010), Vigoda, Gadot & Talmud (2010); (iii) về thu nhập, tiền lương của cá nhân có các nghiên cứu của Franzen & Hangartner (2006), Kim (2009), Zhang, Anderson & Zhan (2011), Growiec & Growiec (2016), Rivera & cộng sự (2018); (iv) về thu nhập của HGĐ có các nghiên cứu của Sabatini (2008), Alesina & Giuliano (2010), Growiec & Growiec (2010), Growiec & Growiec (2016), Calcagnini & Perugini (2018). Như vậy, cả hai vấn đề về việc làm và thu nhập của HGĐ chưa có nghiên cứu nào quan tâm thực hiện. Đặc biệt là các nghiên cứu về thu nhập của HGĐ còn khá ít và phần lớn sử dụng dữ liệu thứ cấp (chi tiết trình bày tại phụ lục 1). Những nghiên cứu đã thực hiện trước đây đã cung cấp bằng chứng cho thấy, vốn xã hội mang lại không ít những lợi ích thiết thực.

Tuy nhiên, các học giả nghiên cứu sâu về vốn xã hội vẫn còn tranh luận về vấn đề này do chưa thống nhất về khái niệm, thang đo lường (Schuller, Baron & Field, 2000). Hướng nghiên cứu tiếp cận theo dạng ứng dụng lý thuyết liên ngành đã phát triển nhanh trên thế giới, tuy nhiên, dạng nghiên cứu này chỉ mới bắt đầu hình thành và phát triển ở Việt Nam gần đây. Việc kết hợp lý thuyết vốn xã hội và lý thuyết kinh tế được thực hiện ở các nghiên cứu như: (i) các nghiên cứu về vốn xã hội theo góc nhìn XHH tại Việt Nam bằng việc hệ thống lại các khái niệm về vốn xã hội của các nhà nghiên cứu ở nước ngoài của Trần Hữu Dũng (2006), Trần Hữu Quang (2006), Lê Ngọc Hùng (2008), Hoàng Bá Thịnh (2009); (ii) các nghiên cứu hệ thống khung lý thuyết và thang đo lường VXH ở Việt Nam điển hình như Lê Minh Tiến (2007), Nguyễn Văn Phúc & Nguyễn Lê Hoàng Thụy Tố Quyên (2014), Nguyễn Quý Thanh (2015), Nguyễn Tuấn Anh (2018), Nguyễn Lê Hoàng Thụy Tố Quyên (2018), Phạm Tấn Hòa (2020). Dù khung lý thuyết là như nhau, tuy nhiên các nhà nghiên cứu đã tiếp cận và hệ thống theo những góc nhìn 3 khác nhau (góc nhìn XHH, kinh tế vĩ mô, trung mô hay vi mô) nên cũng chưa thống nhất về thang đo và khung phân tích.

Các nghiên cứu sử dụng lý thuyết vốn xã hội để giải thích vấn đề kinh tế vĩ mô, trung mô, vi mô của Việt Nam từ trước đến nay còn khá khiêm tốn. Các nhà nghiên cứu ứng dụng lý thuyết vốn xã hội để giải thích một số khía cạnh kinh tế bằng những nghiên cứu thực tiễn, có thể kể đến như: (i) Ở cấp độ vĩ mô, các lý thuyết VXH đã được Trần Hữu Dũng (2006), Nguyễn Văn Phúc & Nguyễn Lê Hoàng Thụy Tố Quyên (2014) tổng hợp và hệ thống lại. (ii) Ở cấp độ trung mô có các nghiên cứu của Vũ Đình Khoa & Nguyễn Thị Mai Anh (2020) ứng dụng lý thuyết vốn xã hội về khía cạnh cấu trúc, nhận thức và quan hệ để xem xét tác động đến chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Huỳnh Thanh Điền (2019) xem xét VXH với việc tiếp cận quỹ đất dành cho phát triển các dự án bất động sản.

Các nghiên cứu của Ha & Nguyen (2020), Nguyen & Ha (2020) về chia sẻ kiến thức trong doanh nghiệp. Nghiên cứu Đoàn Bảo Sơn & Hà Minh Trí (2020) về hiệu quả làm việc của công chức. (iii) Ở cấp độ vi mô có các nghiên cứu của Kien (2011), Nguyễn Trọng Hoài & Trần Quang Bảo (2013), Vũ Đức Cần (2020) về tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận nguồn vốn vay chính thức của hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam; Bùi Văn Tuấn (2020), Le & Le (2020), Phạm Mỹ Duyên (2020) nghiên cứu vốn xã hội trong chiến lược sinh kế của người dân. Ứng dụng lý thuyết vốn xã hội trong nghiên cứu liên quan đến sức khỏe có nghiên cứu của Nguyễn Lê Hoàng Thụy Tố Quyên (2018).

Ứng dụng vốn xã hội trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm ở nông thôn Việt Nam có các nghiên cứu của Phạm Thị Tuyết (2014), Phạm Thị Thu Hà (2019). Có thể nói, những nghiên cứu kể trên tập trung lược khảo các lý thuyết hoặc ứng dụng lý thuyết vốn xã hội để bình luận, giải thích hay minh chứng cho một khía cạnh của lĩnh vực kinh tế, chưa liên quan gần với hai chủ đề việc làm và thu nhập. Theo lược khảo của tác giả, đến thời điểm này tại Việt Nam có một số công trình sau đây có liên quan gần với chủ đề của luận án này, cụ thể là: (1) Về việc làm có các nghiên cứu của: Phạm Huy Cường (2014), Phạm Huy Cường (2016) và Trần Đăng Dương (2020) về vốn xã hội trong tìm việc làm; Lương Thị Xuân (2014) về vốn xã hội trong lựa chọn nghề; Nguyễn Văn Phúc & cộng sự (2018), 4 Nguyễn Kim Phước & Phạm Tấn Hòa (2020) về tìm việc làm của sinh viên và cựu sinh viên. Các nghiên cứu nêu trên có những nét tương đồng nhưng cũng có khá nhiều khác biệt so với luận án.

Nghiên cứu về thu nhập của HGĐ chủ yếu tiếp cận dữ liệu VARHS. Những nghiên cứu liên quan đến việc làm trước đây đa phần sử dụng dữ liệu sơ cấp nên đối tượng hay phạm vi nghiên cứu của các đề tài đó gần như không trùng với luận án này. Các nghiên cứu trước về VXH với việc làm như đã nêu chỉ tiếp cận theo một hình thức nào đó của vốn xã hội nên thang đo nghiên cứu không phù hợp với đề tài của luận án này. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đã có những giá trị khoa học mà luận án có thể kế thừa, ví dụ như hướng tiếp cận, phương pháp tính toán chỉ số ĐDH thu nhập.

Luận án này dùng dữ liệu sơ cấp đủ lớn, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống nhằm giải quyết đúng mục tiêu của đề tài nên đảm bảo tính chính xác, độ tin cậy và khả năng đại diện cao. Những điểm nổi bật của luận án sẽ được trình bày chi tiết trong mục 1.5 của chương này. Từ việc lược khảo nêu trên cho thấy, nghiên cứu về vốn xã hội với các vấn đề kinh tế ở Việt Nam và các nước khác vẫn còn khiêm tốn, kết quả cũng có nhiều điểm khác biệt. Điều này có thể bắt nguồn từ việc chưa thống nhất được thang đo lường, khung phân tích hoặc sự đa dạng trong việc tiếp cận vấn đề nghiên cứu.

Tuy nhiên, tác giả chưa phát hiện có một ghi nhận nào về nghiên cứu vốn xã hội với việc làm và thu nhập trên quy mô đủ lớn để có thể khẳng định khung đo lường. Thang đo vốn xã hội còn nhiều khía cạnh để phát triển, những nghiên cứu trước đa phần không xem xét tất cả các hình thức của vốn xã hội. Đồng thời, thang đo vốn xã hội trong các bộ dữ liệu thứ cấp có hạn chế nên khó có thể sử dụng để đo lường VXH của HGĐ. Những thang đo vốn xã hội gắn với tìm việc làm hầu như sử dụng dữ liệu sơ cấp với thang đo Likert và chỉ tập trung vào chia sẻ thông tin tìm việc, hỗ trợ tìm việc.

Những nghiên cứu trước giúp cho luận án tìm 5 ra được cách tiếp cận vấn đề mới hơn. Trong luận án này, kết quả nghiên cứu giúp giải quyết những khác biệt về lý thuyết về vốn xã hội, đồng thời, luận án đã mở thêm một hướng nghiên cứu mới cho các nhà nghiên cứu bằng cách ứng dụng lý thuyết vốn xã hội kết hợp với lý thuyết kinh tế học.