CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CUU Chương này sẽ trình bày cơ sở lý thuyết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, động lực làm việc của nhân viên, qua đó xác định các thành phần của nghiên cứu, xây dựng mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp. Các khái niệm về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp có một lịch sử lâu dài và đa dạng. Điều này có thể được chứng minh bằng mối quan tâm của cộng đồng.
doanh nghiệp đối với xã hội trong nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, phần lớn văn bản chính thức về trách nhiệm xã hội là một sản phẩm của thế kỷ 20, đặc biệt là trong 50 năm qua. Đến nay có rất nhiều định nghĩa về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp nhưng vẫn chưa có khái niệm nào được xem là chính thức hay đúng nhất Theo định nghĩa ban đầu của Bowen (1953): Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là đề cập đến nghĩa vụ của doanh nghiệp dé theo đuổi các chính sách, thực hiện những quyết định, hoặc thực hiện những hoạt động mà liên quan đến các mục tiêu và giá trị mong muốn của xã hội. Davis cho rằng trách nhiệm xã hội để cập đến các quyết định và hành động của các doanh nhân được thực hiện không chỉ vì lợi ích kinh tế của công ty “Theo Caroll (1999), trách nhiệm xã hội doanh nghiệp gồm có 04 thành phần: trách nhiệm kinh tế, trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm đạo đức và trách nhiệm xã hội từ thiện.
‘Theo Hội đồng doanh nghiệp thế giới vì sự phát triển bền vững (World Business Couneil for Sustainable Development): Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào phát triển kinh tế bền vững, làm việc với nhân viên, gia đình, cộng đồng địa phương và xã hội nói chung để cải thiện chất lượng cuộc sống; Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp là sự cam kết của doanh nghiệp tiếp tục cư xử đạo đức và đóng góp vào phát triển kinh tế đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống của lực lượng lao động. và gia đình họ cũng như cộng đồng địa phương và xã hội nói chung. Theo Ủy ban Cộng đồng Châu Âu (Commision of The European Communities): Trách nhiệm xã hội doanh ngiệp là một khái niệm theo đó các công ty tích hợp các vấn đề xã hội và môi trường trong hoạt động kinh doanh của họ và tương tác với các bên liên quan trên cơ sở tự nguyện. Các thành phần trách nhiệm xã hội Theo Caroll (1991) khi nghiên cứu về việc hướng tới quản lý đạo đức của các bên liên quan thì trách nhiệm xã hội đề cập đến sự quan tâm của doanh nghiệp trong việc đáp ứng và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ với các bên liên quan ở 4 cấp độ: kinh tế, pháp luật, đạo đức và từ thiện.
Cụ thể: ~ Trách nhiệm xã hội kinh tế: Doanh nghiệp cần nỗ lực tạo ra lợi nhuận, nâng cao năng lực cạnh tranh, góp phan ổn định và phát triển nền kinh tế đất nước. Mặc dù doanh nghiệp được thành lập để cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho xã hội, nhưng mục tiêu chính của doanh nghiệp là tìm kiếm lợi nhuận. Vì vậy, trách nhiệm kinh tế được đặt lên hàng đầu. ~ Trách nhiệm xã hội pháp lý: Xã hội khuyến khích các doanh nghiệp theo đuôi mục tiêu lợi nhưng cần phải tuân thủ các quy tắc xã hội, đạo đức đã được luật pháp quy định.
Trách nhiệm pháp lý được xếp vào lớp tiếp theo của kim tự tháp để miêu tả lịch sử phát triển của doanh nghiệp, nhưng nó được đôi hỏi phải cùng tồn tại với trách nhiệm xã hội kinh tế. ~ Trách nhiệm xã hội đạo đức: Là những quy tắc, giá trị mà xã hội mong đợi nhưng chưa được hệ thống hóa thành luật. Doanh nghiệp tuân thủ pháp luật chỉ được coi là đáp ứng những đòi hỏi, chuẩn mực tối thiểu mà xã hội đặt ra. Doanh nghiệp còn cần phải thực hiện những cam kết ngoài luật.
Khi hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần có nghĩa vụ làm những. gì là đúng, công bằng, và tránh hoặc giảm thiểu thiệt hại cho các bên liên quan (người lao động, người tiêu dùng, môi trường, và những bên liên quan khác). Trách nhiệm đạo đức mang tính tự nguyện. “Trách nhiệm xã hội từ thiện 'Như là công dân tốt trong xã hội Trách nhiệm xã hội dao dite Công bằng, tránh gây tổn hại môi trường và xã hội Trách nhiệm xã hội pháp lý.
Tuân thủ quy định của Nỗ lực tạo ra lợi nhuận, góp phần ôn định kinh tế Hình 1.1: Tháp trách nhiệm xã hội của Carroll (1979,1999) ~ Trách nhiệm xã hội từ thiện: là những hoạt động của doanh nghiệp đáp ứng ngoài sự mong đợi của xã hội. Doanh nghiệp được mong đợi như là người công dân tốt. Điều này được thê hiện trong trách nhiệm từ thiện, trong. đó doanh nghiệp sẽ đóng góp nguồn tài chính và nhân lực cho cộng đồng và cải thiện chất lượng cuộc sống những người có hoàn cảnh khó khăn, những.
trẻ em cơ nhỡ, những học sinh nghèo hiếu học hoặc đóng góp thời gian cho các hoạt động nghệ thuật, giáo dục. “Theo nghiên cứu của Melynyte và Ruzevicius (2008) về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và quản lý nhân sự và nghiên cứu của Aguilera và công sự (2007) về lý thuyết nhiều cấp bậc của sự thay đổi xã hội trong tổ chức thì trách nhiệm xã hội chính là việc thực hiện các cam kết đạo đức đối với các bên liên quan và xã hội. Trong đó các hoạt động trách nhiệm xã hội bao gồm: ~ Thúc đẩy kinh doanh đạo đức và công bằng. ~ Đảm bảo an toàn sức khỏe nhân viên.
~ Xây dựng môi trường làm việc quan tâm nhân viê” ~ Các chính sách và đối xử thẻ hiện công bằng với nhân viên. ~ Thực hiện trách nhiệm đối với khách hang, ~ Các hoạt động và sản phẩm của doanh nghiệp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. ~ Tham gia các hoạt động xã hội và từ thiện. ~ Góp phân phát triển kinh tế trong khu vực.
Theo Ủy ban Cộng đồng Châu Âu (2001), Aguilera và cộng sự (2007), trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được chia thành hai nhóm: Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với bên trong và trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với bên ngoài. Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với bên trong tô chức là đối với nhân viên, còn trách nhiệm xã hội doanh nghiệp đối với bên ngoài bao gồm khách hàng, đối tác kinh doanh, cộng đồng địa phương, môi trường và hệ sinh thái: ~ Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với bên trong bao gồm các chính sách, các hoạt động liên quan đến môi trường làm việc vật lý và tâm lý của 10 nhân viên. Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp đối với nhân viên bao gồm bồn nhóm: quan tâm đến nhân viên như phát triển kỹ năng của nhân viên, đối xử công bằng, đảm bảo sức khỏe và an toàn lao động, thỏa mãn trong công việc và chất lượng cuộc sống. Các nhóm này giúp thỏa mãn các mong đợi khác của nhân viên.
~_ Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với khách hàng là công ty sản xuất sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ đảm bảo chất lượng và thân thiện với môi trường. Khách hàng đòi hỏi chất lượng của các sản phẩm và dịch vụ không. chỉ liên quan với bản thân sản phẩm mà còn quan tâm giải quyết khiếu nại, phản ánh, kiến nghị của khách hàng. Hơn nữa, khách hàng ưa thích các sản phẩm được sản xuất phù hợp với tiêu chuẩn hoạt động trách nhiệm xã hội.
Vì vậy trách nhiệm xã hội doanh nghiệp có một tác động đáng kể đến kết quả liên quan đến khách hàng và thái độ của họ đối với các hoạt động và sản phẩm của công ty. ~_ Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với các đối tác kinh doanh là trước hết công ty phải là một đối tác tốt đối với các đối tác kinh doanh của mình. Công ty nên khuyến khích các đối tác kinh doanh của họ để cải thiện sản phẩm và dịch vụ của họ bằng cách chia sẻ các mục tiêu chat lượng theo tiêu chuẩn thông qua và đồng ý về thủ tục kiểm soát chất lượng. Kiểm soát các tiêu chuẩn lao động của nhà cung cắp và đối tác kinh doanh khác phù hợp với yêu cầu pháp lý cũng như thực hiện các quy trình khiếu nại cho họ được xem như là một phần của hoạt động trách nhiệm xã hội trong các công ty.
Nói cách khác, các công ty tham gia vào các hoạt động trách nhiệm xã hội ngày cảng. dựa vào các giao dịch thương mại công bằng với các nhà cung cấp và các đối tác kinh doanh khác. ~ Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với cộng đồng địa phương bao gồm các sáng kiến từ thiện như các hoạt động tài trợ, ví dụ như hỗ trợ các sự " kiện thé thao địa phương, văn hóa, nghệ thuật. Các công ty được coi là trách nhiệm xã hội nếu họ thực hiện đầu tư cơ sở hạ tầng đường giao thông, hệ thống cấp nước, trường học, bệnh viện; hoạt động cộng đồng khuyến khích nhân viên của họ tham gia vào các dự án cộng đồng như giúp đỡ trẻ em bệnh tật hoặc khuyết tật, dân tộc thiểu số; cung cấp hỗ trợ tài chính cho các dự án cộng đồng phi thương mại và xã hội khác.
Tất cả những sáng kiến trách nhiệm xã hội doanh nghiệp dẫn đến việc tạo ra các giá trị gia tăng không chỉ cho cộng đồng mà còn cho công ty. ~_ Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp với môi trường và hệ sinh thái là việc công ty tuân theo các quy định để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, sử dụng các nhiên liệu sản xuất sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ thân thiện với môi trường. “Tóm lại, một doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội là một doanh nghiệp có các hành xử có trách nhiệm, đạo đức,công bằng với các bên liên quan và có ý thức bảo vệ môi trường. Khái niệm các bên liên quan ở đây có thể hiểu bất kỳ nhóm nào hoặc cá nhân nào có thể ảnh hưởng đến hoặc bị ảnh hưởng bởi từ việc đạt được những mục tiêu của tổ chức (Ereeman, 1984).
Các bên Tiên quan trong nghiên cứu này bao gồm nhân viên trong công ty, khách hàng, đối tác kinh doanh và cộng đồng địa phương. 'Như vậy, các thành phần trách nhiệm xã hội doanh nghiệp trong nghiên cứu này bao gồm năm thành phần.
