Tác Động Của Tín Dụng Ngân Hàng Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam

Nền kinh tế Việt Nam đã trải qua một quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ năm 1986, từ nền kinh tế kế… 174 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2022.

• Tác giả: Đinh Văn Hoàn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tín Dụng Ngân Hàng Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 1.5.1. Đóng góp về mặt học thuật
• 1.5.2. Đóng góp về mặt thực tiễn
• 1.6. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
• 2.1.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 2.1.2. Phân loại tín dụng ngân hàng
• 2.1.3. Vai trò của tín dụng ngân hàng
• 2.1.4. Khái niệm tăng trưởng tín dụng
• 2.1.5. Chỉ tiêu đo lường tăng trưởng tín dụng
• 2.1.6. Các yếu tố tác động đến tăng trưởng tín dụng
• 2.1.6.1. Yếu tố bên trong ngân hàng
• 2.1.6.2. Yếu tố bên ngoài ngân hàng
• 2.2. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.2.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. Chỉ tiêu đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Các yếu tố tác động tới trưởng kinh tế
• 2.2.3.1. Yếu tố kinh tế
• 2.2.3.2. Yếu tố phi kinh tế
• 2.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.3.1. Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.1. Tác động tuyến tính
• 2.3.1.2. Tác động phi tuyến tính
• 2.3.2. Lý thuyết ngưỡng tăng trưởng tín dụng
• 2.3.2.1. Tốc độ tăng trưởng tín dụng tối ưu
• 2.3.2.2. Tỷ lệ dư nợ tín dụng so với tổng sản phẩm quốc nội
• 2.4. CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.4.1. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ tác động tuyến tính
• 2.4.2. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ tác động phi tuyến tính
• 2.5. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 2.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. DỮ LIỆU VÀ MẪU NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Thu thập dữ liệu
• 3.2.2. Xác định biến trong mô hình
• 3.2.2.1. Biến độc lập
• 3.2.2.2. Biến phụ thuộc
• 3.3. CÁC KIỂM ĐỊNH CẦN THIẾT TRƯỚC CHO MÔ HÌNH
• 3.3.1. Kiểm định tính dừng
• 3.3.2. Kiểm định đồng liên kết
• 3.3.3. Chuyển P-value sang yếu tố Bayes
• 3.4. MÔ HÌNH VECM ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
• 3.4.1. Mô hình tác động của tín dụng cùng các biến vĩ mô
• 3.4.2. Mô hình tác động theo cơ cấu tín dụng ngành
• 3.5. MÔ HÌNH HỒI QUY NGƯỠNG
• 3.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ BIẾN VÀ CÁC KIỂM ĐỊNH CẦN THIẾT
• 4.2. KẾT QUẢ MÔ HÌNH VECM ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
• 4.2.1. Mô hình tác động cùng các biến vĩ mô
• 4.2.1.1. Kiểm định nhân quả Granger
• 4.2.1.2. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.2.1.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan của phần dư
• 4.2.1.4. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi
• 4.2.1.5. Phân tích hàm phản ứng xung
• 4.2.1.6. Phân tích phân rã phương sai
• 4.2.2. Mô hình tác động theo tín dụng ngành
• 4.2.2.1. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.2.2.2. Kiểm định hiện tượng tự tương quan của phần dư
• 4.2.2.3. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi
• 4.3. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY NGƯỠNG
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Đối với mô hình VECM đánh giá tác động
• 5.2. Đối với mô hình hồi quy ngưỡng
• 5.3. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.3.1. Cải thiện vai trò dòng vốn tín dụng ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 5.3.2. Cơ cấu dòng vốn tín dụng phù hợp với chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế
• 5.3.3. Kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP
• 5.3.4. Các giải pháp đề xuất với biến kiểm soát
• 5.4. KHUYẾN NGHỊ VỚI NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
• 5.5. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

Tóm tắt

I. Tín Dụng Ngân Hàng và Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam Tổng Quan

Nền kinh tế Việt Nam đã trải qua một quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ năm 1986, từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường, thúc đẩy quá trình tiền tệ hóa. Hệ thống ngân hàng cũng chuyển đổi từ một cấp sang hai cấp. Vào cuối những năm 1980, tăng trưởng kinh tế được thúc đẩy bởi sự phát triển của hệ thống ngân hàng, với kênh tín dụng đóng vai trò then chốt. Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng lớn từ khủng hoảng tiền tệ châu Á 1997 và khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 (Goldstein & Xie, 2009). Giai đoạn 2004-2020 chứng kiến sự phục hồi và tăng trưởng đáng kể nhờ chính sách điều hành linh hoạt. Tốc độ tăng trưởng GDP liên tục tăng, đạt đỉnh 8,5% năm 2007. Tuy nhiên, giai đoạn này cũng đi kèm với những thách thức như lạm phát tăng cao và sự phụ thuộc vào vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

1.1. Vai Trò của Tín Dụng Ngân Hàng trong Giai Đoạn Chuyển Đổi

Trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế, tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho các doanh nghiệp và các hoạt động kinh tế. Sự phát triển của hệ thống ngân hàng đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc luân chuyển vốn và thúc đẩy đầu tư. Tuy nhiên, cần có sự quản lý chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn và tránh rủi ro nợ xấu.

1.2. Ảnh Hưởng của Khủng Hoảng Kinh Tế đến Tăng Trưởng Tín Dụng

Các cuộc khủng hoảng kinh tế đã tác động tiêu cực đến tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế nói chung. Việc thắt chặt chính sách tiền tệ và giảm đầu tư có thể làm chậm lại quá trình phục hồi kinh tế. Do đó, cần có các biện pháp ứng phó kịp thời và hiệu quả để giảm thiểu tác động của khủng hoảng.

II. Vấn Đề Tăng Trưởng Tín Dụng Nóng và Hiệu Quả Sử Dụng Vốn

Mặc dù tăng trưởng kinh tế Việt Nam có nhiều khởi sắc trong giai đoạn 2004-2020, chất lượng tăng trưởng vẫn là một vấn đề cần quan tâm. Theo CIEM (2012), tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng, phụ thuộc nhiều vào tăng vốn, hiệu quả đầu tư thấp và năng suất lao động tăng chậm. Bên cạnh đó, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống ngân hàng luôn đạt mức hai con số, nhưng tốc độ tăng trưởng GDP không tương xứng. Theo báo cáo của NHNN (2020), trong giai đoạn 2001-2010, tăng trưởng tín dụng bình quân khoảng 30% nhưng tốc độ tăng trưởng GDP bình quân chỉ 6,82%. Điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả sử dụng vốn tín dụng ngân hàng và nguy cơ bong bóng tài sản.

2.1. Phân Tích Chi Tiết về Chất Lượng Tăng Trưởng Kinh Tế

CIEM (2012) chỉ ra rằng chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt là về hiệu quả sử dụng vốn và năng suất lao động. Điều này đòi hỏi cần có các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng theo chiều sâu.

2.2. Tỷ Lệ Tăng Trưởng Tín Dụng GDP và Bài Toán Hiệu Quả

Việc tăng trưởng tín dụng cao hơn nhiều so với tăng trưởng GDP cho thấy hiệu quả sử dụng vốn có vấn đề. Cần phân tích kỹ lưỡng các yếu tố tác động đến tỷ lệ này để đưa ra các giải pháp điều chỉnh phù hợp, tránh lãng phí và rủi ro tài chính.

2.3. Nguy Cơ Bong Bóng Tài Sản từ Tăng Trưởng Tín Dụng Quá Nóng

Tăng trưởng tín dụng quá nhanh có thể dẫn đến bong bóng tài sản, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản. Điều này có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho nền kinh tế khi bong bóng vỡ.

III. Cách Phân Tích Tác Động Tín Dụng đến Tăng Trưởng Mô Hình

Luận án này xây dựng các mô hình định lượng để đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Mô hình bao gồm đánh giá tác động cùng các biến vĩ mô liên quan đến nguồn vốn vật chất, mô hình đánh giá tác động theo cơ cấu tín dụng ngành và mô hình phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP. Các mô hình này được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế, cũng như xác định ngưỡng tín dụng tối ưu.

3.1. Xây Dựng Mô Hình VECM Đánh Giá Tác Động Tổng Quan

Mô hình VECM được sử dụng để đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng cùng với các biến vĩ mô khác (như vốn đầu tư, lao động) đến tăng trưởng kinh tế. Mô hình này cho phép phân tích mối quan hệ nhân quả giữa các biến và xác định tác động dài hạn và ngắn hạn.

3.2. Đánh Giá Tác Động Theo Cơ Cấu Tín Dụng Ngành Chi Tiết

Mô hình này tập trung vào việc đánh giá tác động của tín dụng đến tăng trưởng kinh tế theo từng ngành. Điều này giúp xác định ngành nào được hưởng lợi nhiều nhất từ tín dụng và ngành nào cần được ưu tiên hơn.

3.3. Mô Hình Hồi Quy Ngưỡng Phân Vùng Tác Động Tín Dụng GDP

Mô hình hồi quy ngưỡng được sử dụng để xác định ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP mà tại đó tác động của tín dụng đến tăng trưởng kinh tế thay đổi. Điều này giúp xác định mức tín dụng tối ưu cho nền kinh tế.

IV. Kết Quả Tín Dụng Ảnh Hưởng Tăng Trưởng Kinh Tế Ra Sao

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tín dụng ngân hàng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn và tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa mức tăng GDP và tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam. Tuy nhiên, mức độ tác động của dòng vốn tín dụng ngân hàng theo từng nhóm ngành là khác nhau đến tăng trưởng kinh tế. Thêm vào đó, sự khác biệt ở ba độ dốc hồi quy trong kết quả ước lượng tương ứng với ba phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP làm rõ hơn tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam không phải là tuyến tính hoàn toàn mà xuất hiện điểm chuyển tiếp.

4.1. Tín Dụng Ngân Hàng Tác Động Tích Cực Đến Tăng Trưởng Dài Hạn

Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tăng cường tín dụng ngân hàng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của tín dụng trong việc thúc đẩy đầu tư và sản xuất.

4.2. Mức Độ Tác Động Tín Dụng Khác Nhau Theo Từng Ngành Kinh Tế

Mức độ tác động của tín dụng đến tăng trưởng kinh tế khác nhau tùy thuộc vào từng ngành. Điều này cho thấy cần có sự điều chỉnh chính sách tín dụng để phù hợp với đặc điểm của từng ngành và thúc đẩy tăng trưởng hiệu quả.

4.3. Tín Dụng GDP và Tác Động Phi Tuyến Tính Đến Tăng Trưởng

Tác động của tín dụng đến tăng trưởng kinh tế không phải lúc nào cũng tuyến tính. Khi tỷ lệ tín dụng/GDP vượt qua một ngưỡng nhất định, tác động có thể thay đổi, thậm chí là giảm đi. Do đó, cần kiểm soát tỷ lệ này để đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn.

V. Hàm Ý Chính Sách Cải Thiện Vai Trò Tín Dụng Ngân Hàng Bí Quyết

Kết quả nghiên cứu là cơ sở để đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện vai trò của dòng vốn tín dụng ngân hàng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đề xuất các biện pháp góp phần đưa cơ cấu tín dụng phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế và các giải pháp nhằm kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam. Ngoài ra trên cơ sở kết quả nghiên cứu tác giả cũng đưa ra một số khuyến nghị với NHNN nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, giám sát hoạt động tín dụng và các giải pháp, các đề xuất kiến nghị cải thiện hiệu quả tác động đối với các biến kiểm soát trong mô hình, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

5.1. Hoàn Thiện Chính Sách Tín Dụng Thúc Đẩy Tăng Trưởng Bền Vững

Cần có các chính sách tín dụng phù hợp để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Điều này bao gồm việc điều chỉnh lãi suất, cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, và khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao.

5.2. Định Hướng Cơ Cấu Tín Dụng Phù Hợp Với Chuyển Dịch Kinh Tế

Cơ cấu tín dụng cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế. Điều này có nghĩa là ưu tiên tín dụng cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao và nông nghiệp công nghệ cao.

5.3. Giám Sát Chặt Chẽ Tỷ Lệ Tín Dụng GDP để Kiểm Soát Rủi Ro

NHNN cần giám sát chặt chẽ tỷ lệ tín dụng/GDP để kiểm soát rủi ro tài chính và ngăn chặn bong bóng tài sản. Điều này có thể được thực hiện thông qua các công cụ như tăng cường kiểm tra, giám sát và điều chỉnh chính sách tiền tệ.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Thêm và Giải Pháp Để Phát Triển Tín Dụng

Luận án này có một số hạn chế, chẳng hạn như phạm vi nghiên cứu và dữ liệu sử dụng. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cung cấp những gợi ý quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng dữ liệu mới và áp dụng các phương pháp phân tích tiên tiến hơn. Quan trọng là cần tiếp tục theo dõi và đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế để có những điều chỉnh chính sách kịp thời và phù hợp.

6.1. Mở Rộng Phạm Vi Nghiên Cứu Và Dữ Liệu Trong Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai nên xem xét mở rộng phạm vi nghiên cứu bằng cách bao gồm nhiều quốc gia hơn và sử dụng dữ liệu có tần suất cao hơn. Điều này có thể giúp cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về tác động của tín dụng ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế.

6.2. Phát Triển Phương Pháp Phân Tích Tiên Tiến Hơn

Các phương pháp phân tích tiên tiến hơn, chẳng hạn như mô hình học máy và trí tuệ nhân tạo, có thể được sử dụng để phân tích mối quan hệ phức tạp giữa tín dụng ngân hàng và tăng trưởng kinh tế. Điều này có thể giúp phát hiện ra các yếu tố tác động mới và cải thiện độ chính xác của các dự báo.

6.3. Liên Tục Theo Dõi Và Đánh Giá Tác Động Của Tín Dụng

Việc liên tục theo dõi và đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế là rất quan trọng để có những điều chỉnh chính sách kịp thời và phù hợp. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa NHNN, các cơ quan quản lý và các nhà nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số: 9 34 02 01) của nghiên cứu sinh Đinh Văn Hoàn, thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc và PGS. Hạ Thị Thiều Dao (bảo vệ năm 2022), mang tên: "Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986, nền kinh tế Việt Nam chuyển dịch từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường, đồng thời hệ thống ngân hàng chuyển đổi từ mô hình một cấp sang hai cấp. Kênh tín dụng ngân hàng trở thành kênh dẫn vốn chủ đạo cung ứng nguồn lực tài chính cho các hoạt động sản xuất kinh doanh và đầu tư. Trong giai đoạn 2004–2020, tốc độ tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam liên tục duy trì ở mức cao hai con số (năm 2007 đạt đỉnh 53,9%). Giai đoạn 2001–2010, tăng trưởng tín dụng bình quân đạt khoảng 30%/năm trong khi tăng trưởng kinh tế bình quân chỉ đạt 6,82%/năm (tỷ lệ chênh lệch gấp 4,1 lần, riêng năm 2007 gấp 5,3 lần). Tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP gia tăng liên tục từ mức trên 60% (giai đoạn 2004–2007) lên trên 100% (giai đoạn 2014–2020) và đạt 146% vào năm 2020 (quy mô tín dụng xấp xỉ 9,2 triệu tỷ đồng so với GDP 6,3 triệu tỷ đồng).

Mặc dù quy mô cung ứng vốn mở rộng, chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào chiều rộng và phụ thuộc vào vốn đầu tư (CIEM, 2012; Trần Thọ Đạt, 2019). Khi tỷ lệ tín dụng/GDP duy trì ở mức cao, xuất hiện rủi ro phân bổ vốn vào các lĩnh vực phi sản xuất và đầu cơ (bất động sản, chứng khoán), làm tăng nợ xấu và đe dọa sự ổn định hệ thống tài chính. Phần lớn các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam trước đây chủ yếu tiếp cận theo mô hình tuyến tính tổng thể hoặc đánh giá tác động qua kênh chính sách tiền tệ. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là: (1) Đánh giá tác động dài hạn và ngắn hạn của tín dụng trong mối tương quan với các biến vĩ mô của nguồn vốn vật chất; (2) Phân tích định lượng tác động của tín dụng theo cơ cấu 4 nhóm ngành kinh tế; (3) Xác định tính phi tuyến và các phân vùng tác động dựa trên ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định mục tiêu tổng quát là làm rõ tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam, thảo luận kết quả nghiên cứu với thực tiễn nhằm đưa ra các khuyến nghị nâng cao hiệu quả phân bổ vốn, điều chỉnh cơ cấu tín dụng ngành phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế và kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP. Ba mục tiêu cụ thể gồm:

1. Đánh giá tác động và mức độ tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 2004–2020.
2. Làm rõ mức độ tác động của cơ cấu tín dụng ngân hàng phân theo nhóm ngành kinh tế tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
3. Xem xét sự biến thiên tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Hệ số tác động của tăng trưởng tín dụng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong ngắn hạn và dài hạn như thế nào?
2. Xu hướng tác động qua lại giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam ra sao?
3. Tác động của cơ cấu tín dụng ngân hàng phân theo nhóm ngành kinh tế đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam như thế nào?
4. Có tồn tại phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam hay không?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của tín dụng ngân hàng (đo lường bằng tốc độ gia tăng dư nợ tín dụng cung ứng cho nền kinh tế dưới các hình thức cho vay, chiết khấu, tái chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh) tới tăng trưởng kinh tế (đo lường bằng tốc độ tăng tổng sản phẩm quốc nội - GDP).
• Phạm vi không gian: Toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng và nền kinh tế Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2004–2020 (dữ liệu chuỗi thời gian theo quý), bao quát các chu kỳ kinh tế trước, trong và sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007–2008, phù hợp với chu kỳ bùng nổ tín dụng (Gourinchas và ctg, 2001; IMF, 2011).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trước đây

Luận án tiến hành hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhánh tiếp cận chính:

                                    CÁC HƯỚNG NGHIÊN CỨU
         HƯỚNG TÁC ĐỘNG TUYẾN TÍNH                           HƯỚNG TÁC ĐỘNG PHI TUYẾN TÍNH
  • Nền tảng: Schumpeter (1911), Goldsmith (1969)     • Ngưỡng và suy giảm: De Gregorio & Guidotti (1995)
  • Cung - Cầu: Patrick (1966), Jung (1986)           • Bùng nổ & bất ổn: Rousseau & Wachtel (2002, 2011)
  • Nội sinh: King & Levine (1993a,b), Levine (1997)  • Cơ cấu tài sản: Bezemer và ctg (2014)
  • Thực nghiệm VN: Hùng & Pfau (2008), Mận (2016)    • Thực nghiệm VN: Tô Ngọc Hưng (2012), Trung (2016)

1. Hướng nghiên cứu ủng hộ tác động tuyến tính cùng chiều:

   • Schumpeter (1911), Schumpeter và Opie (1934) khẳng định hệ thống ngân hàng đóng vai trò trung gian tập hợp vốn nhàn rỗi chuyển hóa thành vốn đầu tư sản xuất thực tế.
   • Goldsmith (1969) phân tích dữ liệu 35 quốc gia (1860–1963) và chứng minh mối tương quan thuận giữa quy mô hệ thống tài chính với tăng trưởng kinh tế.
   • Patrick (1966) đưa ra giả thuyết dẫn dắt của cung (Supply-leading) ở giai đoạn đầu phát triển và giả thuyết đáp ứng theo cầu (Demand-following) khi nền kinh tế đạt mức phát triển cao hơn. Jung (1986) kiểm định thực nghiệm trên 56 quốc gia và ủng hộ quan điểm phía cung tại các pha phát triển.
   • King và Levine (1993a, 1993b), Levine (1997, 2002), Levine và Zervos (1998) kết hợp mô hình tăng trưởng nội sinh chứng minh trung gian tài chính giúp giảm thiểu chi phí thông tin, chi phí giao dịch, tăng cường giám sát doanh nghiệp và nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP). Calderón và Liu (2003) kiểm định trên 109 quốc gia giai đoạn 1960–1994, khẳng định phát triển tài chính kích thích tăng trưởng qua tích lũy vốn và tăng năng suất, đồng thời tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều.
   • Tại Việt Nam: Hung và Pfau (2008), Lê Thị Mận và ctg (2016), Trần Huy Hoàng và Nguyễn Thị Hồng Ánh (2019), Phạm Mạnh Hùng và Nguyễn Minh Phương (2020) đều ghi nhận tín dụng ngân hàng đóng góp dương vào tăng trưởng GDP.

2. Hướng nghiên cứu ủng hộ tác động phi tuyến tính và lý thuyết ngưỡng:

   • De Gregorio và Guidotti (1995), Huang và Lin (2009) nhận định tín dụng tác động tích cực ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, nhưng có thể triệt tiêu hoặc mang dấu âm ở các quốc gia thu nhập cao khi tín dụng mở rộng quá mức.
   • Rioja và Valev (2004a, 2004b) chia 72 quốc gia thành 3 nhóm phát triển tài chính và chỉ ra hiệu ứng tác động không đồng đều; Owen và Temesvary (2014), Botev và ctg (2019) khẳng định tác động tín dụng chịu sự điều tiết bởi độ mở kinh tế và quy định pháp lý.
   • Rousseau và Wachtel (2002, 2011) chỉ ra rằng tự do hóa tài chính quá nhanh kèm bùng nổ tín dụng gây áp lực lạm phát và làm suy yếu hệ thống ngân hàng. Bezemer và ctg (2014) khảo sát 46 nền kinh tế (1990–2011) và phân tách dòng vốn: tín dụng cho doanh nghiệp phi tài chính thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi tín dụng đổ vào thị trường tài sản (bất động sản, chứng khoán) mang hệ số âm đối với GDP.
   • Samargandi và ctg (2015), Antoshin và ctg (2017) xác định tồn tại ngưỡng tăng trưởng tài chính; vượt qua ngưỡng này, tín dụng tác động ngược chiều tới GDP.
   • Tại Việt Nam: Tô Ngọc Hưng (2012) chỉ ra khi tổng dư nợ/GDP vượt quá 100%, hiệu quả đóng góp cho tăng trưởng giảm rõ rệt do dòng vốn dịch chuyển sang đầu cơ tài sản. Nguyễn Đức Trung (2016) sử dụng mô hình VECM và lập trình tài chính xác định tỷ lệ tín dụng/GDP mục tiêu an toàn vĩ mô là 110,87%. Bùi Ngọc Toàn (2019) ghi nhận điểm chuyển tiếp trong tác động của tín dụng tại Việt Nam.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án khắc phục những hạn chế của các công trình trước tại Việt Nam bằng cách:

• Không chỉ dừng ở đánh giá tác động tổng thể cùng các biến vĩ mô nguồn vốn vật chất mà đi sâu phân tích cơ cấu tín dụng phân bổ theo 4 nhóm ngành kinh tế chính.
• Sử dụng mô hình hồi quy ngưỡng nhằm kiểm định trực tiếp tính phi tuyến và xác định các phân vùng tác động theo tỷ lệ tín dụng/GDP.
• Ứng dụng kỹ thuật chuyển đổi trị số $p\text{-value}$ sang Giới hạn trên nhân tố Bayes (Bayes Factor Bound - BFB) nhằm kiểm soát sai lầm thống kê và gia tăng độ tin cậy của các kết luận kinh tế lượng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên:

1. Lý thuyết hàm sản xuất mở rộng và tăng trưởng nội sinh: Xuất phát từ hàm sản xuất Cobb-Douglas $Y = A \cdot K^\alpha \cdot L^\beta$, vốn ($K$) bao gồm vốn vật chất và vốn con người (Lucas, 1988; Romer, 1990; Mankiw, Romer và Weil, 1992). Kênh tín dụng ngân hàng đóng vai trò huy động tiết kiệm xã hội, tài trợ cho việc tích lũy tư bản vật chất và đầu tư đổi mới công nghệ.
2. Lý thuyết trung gian tài chính và ngân hàng: Nhấn mạnh vai trò của ngân hàng thương mại trong việc giải quyết hiện tượng thông tin bất cân xứng (lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức), giảm chi phí giám sát và phân bổ vốn hiệu quả vào các dự án sản xuất (Diamond, 1984; King và Levine, 1993a; Levine, 1997).
3. Lý thuyết chu kỳ tài chính và ngưỡng bùng nổ tín dụng: Tín dụng tăng trưởng quá mức so với tốc độ tăng trưởng GDP tiềm năng sẽ dẫn tới phân bổ sai nguồn lực, gia tăng lạm phát và bong bóng giá tài sản (Gourinchas và ctg, 2001; Kiss và ctg, 2006; Drehmann và Tsatsaronis, 2014).

Phương pháp nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu chuỗi thời gian theo quý (2004Q1–2020Q4, gồm 68 quan sát). Quy trình phân tích gồm các bước và mô hình:

Mô hình / Kỹ thuật kiểm định	Nội dung và Mục tiêu thực hiện	Các biến số tham gia trong mô hình
Kiểm định tính dừng & Đồng liên kết	Kiểm định nghiệm đơn vị ADF; kiểm định đồng liên kết Johansen xác định mối quan hệ cân bằng dài hạn.	GDP, Tín dụng ngân hàng (CREDIT), FDI, M2, CPI, Tín dụng ngành.
Mô hình VECM 1: Tác động vĩ mô	Đánh giá hệ số co giãn dài hạn, ngắn hạn; kiểm định nhân quả Granger; hàm phản ứng xung (IRF) và phân rã phương sai (VD).	Biến phụ thuộc: Tốc độ tăng GDP. Biến độc lập: TTTD toàn hệ thống. Biến kiểm soát: FDI, Cung tiền M2, Lạm phát (CPI).
Mô hình VECM 2: Cơ cấu tín dụng ngành	Làm rõ mức độ tác động không đồng nhất của dòng vốn tín dụng theo 4 nhóm ngành kinh tế tới tăng trưởng GDP.	Tín dụng Công nghiệp - Xây dựng (IND); Dịch vụ khác (SER); Vận tải - Thương mại - Viễn thông (TRA); Nông - Lâm - Thủy sản (AGR).
Mô hình Hồi quy ngưỡng (Hansen)	Xác định tính phi tuyến, số điểm chuyển tiếp và ước lượng độ dốc hồi quy theo từng phân vùng tỷ lệ tín dụng/GDP.	Biến phụ thuộc: GDP. Biến giải thích: Tín dụng. Biến ngưỡng: Tỷ lệ dư nợ Tín dụng/GDP.
Chuyển đổi thống kê BFB	Chuyển đổi $p\text{-value}$ sang Bayes Factor Bound và tính xác suất hậu nghiệm $Pr_U(H_1/p)$.	Áp dụng cho toàn bộ các hệ số ước lượng và kiểm định chẩn đoán mô hình.

Các kiểm định chẩn đoán sau hồi quy được thực hiện nghiêm ngặt: kiểm định tính ổn định nghiệm đơn vị vòng tròn đơn vị (AR roots), kiểm định tự tương quan phần dư Breusch-Godfrey LM/Correlogram, kiểm định phương sai sai số thay đổi (White/ARCH), kiểm định đa cộng tuyến (hệ số VIF).

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp chuỗi thời gian thu thập từ các cơ quan chính thống:

• Tổng cục Thống kê (TCTK): Dữ liệu GDP thực tế theo quý, chỉ số giá tiêu dùng CPI, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI giải ngân và đăng ký.
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN): Dữ liệu tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống, cung tiền M2, dư nợ tín dụng phân theo 4 nhóm ngành kinh tế từ 2012Q2 đến 2020Q4.
• Báo cáo kinh tế vĩ mô của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 trình bày tổng quan về đề tài: lý do nghiên cứu xuất phát từ thực trạng tốc độ tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam liên tục duy trì ở mức cao nhưng chất lượng tăng trưởng kinh tế còn hạn chế. Chương 1 xác lập mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng GDP, phạm vi dữ liệu toàn hệ thống ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020. Tác giả khái quát các phương pháp định lượng VECM, mô hình hồi quy ngưỡng, kỹ thuật BFB; tóm tắt 3 đóng góp về học thuật và 2 đóng góp về thực tiễn, cùng cấu trúc tổng thể gồm 5 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế

Chương 2 làm rõ các khái niệm:

• Tín dụng ngân hàng, các hình thức cấp tín dụng theo Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng); phân loại tín dụng theo thời hạn, hình thức bảo đảm, chủ thể vay và theo ngành kinh tế (nguyên liệu sơ chế, chế biến - xây dựng, dịch vụ).
• Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế: tái phân bổ nguồn vốn, thúc đẩy đầu tư mở rộng sản xuất, truyền tải chính sách tiền tệ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
• Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng: bên trong ngân hàng (tiền gửi, lãi suất, chi phí quản lý, yêu cầu an toàn vốn, thanh khoản, quy mô, chính sách cho vay) và bên ngoài ngân hàng (tăng trưởng GDP, lạm phát, khung pháp lý, chu kỳ kinh tế).
• Hệ thống hóa các lý thuyết tăng trưởng kinh tế: cổ điển (Adam Smith), mô hình Harrod-Domar, tân cổ điển (Solow-Swan), mô hình tăng trưởng nội sinh (Lucas, Romer, Mankiw-Romer-Weil).
• Phân tích đối chiếu hai trường phái lý thuyết: tác động tuyến tính cùng chiều (Schumpeter, King và Levine) và tác động phi tuyến tính/ngưỡng bùng nổ tín dụng (Rousseau và Wachtel, Bezemer, Samargandi).
• Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và tại Việt Nam, từ đó chỉ ra khoảng trống nghiên cứu và thiết lập các giả thuyết nghiên cứu.

Chương 3: Mô hình nghiên cứu đánh giá tác động

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu khoa học:

• Xây dựng 3 mô hình định lượng cụ thể:
  1. Mô hình VECM đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng cùng các biến vĩ mô nguồn vốn vật chất (FDI, M2, CPI) tới tăng trưởng GDP.
  2. Mô hình VECM đánh giá tác động của cơ cấu tín dụng phân theo 4 nhóm ngành (công nghiệp - xây dựng, dịch vụ khác, vận tải - thương mại - viễn thông, nông - lâm - thủy sản).
  3. Mô hình hồi quy ngưỡng phi tuyến (Threshold Regression) xác định sự biến thiên hệ số co giãn theo các phân vùng của tỷ lệ tín dụng/GDP.
• Trình bày chi tiết phương pháp thu thập, xử lý dữ liệu và định nghĩa các biến số nghiên cứu.
• Trình bày quy trình thực hiện các kiểm định tính dừng ADF, kiểm định đồng liên kết Johansen, các kiểm định chẩn đoán phần dư (tự tương quan Breusch-Godfrey, phương sai sai số thay đổi White/ARCH, đa cộng tuyến VIF), kỹ thuật phân tích hàm phản ứng xung (IRF) và phân rã phương sai (Variance Decomposition).
• Trình bày cơ sở toán học của việc chuyển đổi trị số $p\text{-value}$ sang giới hạn trên nhân tố Bayes (BFB) để kiểm định độ vững của kết luận thống kê.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 công bố kết quả ước lượng thực nghiệm và thảo luận chuyên sâu:

• Kết quả thống kê mô tả và kiểm định nghiệm đơn vị: Tất cả các chuỗi dữ liệu (GDP, Tín dụng, FDI, M2, CPI, Tín dụng 4 nhóm ngành) đều không dừng ở chuỗi gốc $I(0)$ nhưng dừng ở sai phân bậc một $I(1)$ tại mức ý nghĩa thống kê cao. Kiểm định đồng liên kết Johansen khẳng định tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa các biến trong cả hai mô hình VECM.
• Kết quả mô hình VECM tác động cùng các biến vĩ mô: Tín dụng ngân hàng có hệ số tác động dương mang ý nghĩa thống kê tới tăng trưởng GDP trong dài hạn. Kiểm định nhân quả Granger chứng minh tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều tương hỗ giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng GDP tại Việt Nam. Phân tích phân rã phương sai cho thấy sự biến động của tín dụng giải thích tỷ trọng đáng kể vào sai số dự báo GDP qua các quý.
• Kết quả mô hình VECM theo cơ cấu ngành: Tác động của dòng vốn tín dụng không đồng đều giữa các nhóm ngành:
  • Tín dụng nhóm ngành công nghiệp - xây dựng (chiếm tỷ trọng dư nợ lớn nhất 35%–40%) và nhóm ngành vận tải - thương mại - viễn thông (15%–20%) có mức độ đóng góp tích cực và hệ số tác động lớn tới tăng trưởng GDP.
  • Nhóm ngành dịch vụ khác (chiếm 25%–30% dư nợ) và nhóm nông, lâm nghiệp, thủy sản (chiếm 8%–10% dư nợ) có mức độ tác động thấp hơn, phản ánh hiệu quả sử dụng vốn và tính chất giá trị gia tăng khác biệt giữa các khu vực kinh tế.
• Kết quả mô hình hồi quy ngưỡng: Kiểm định xác định số ngưỡng cho thấy sự tồn tại của 2 ngưỡng giá trị đối với tỷ lệ tín dụng/GDP, chia chuỗi quan sát thành 3 phân vùng tác động riêng biệt:

                            PHÂN VÙNG TÁC ĐỘNG THEO NGƯỠNG TÍN DỤNG/GDP
       PHÂN VÙNG 1                          PHÂN VÙNG 2                          PHÂN VÙNG 3
  (Tỷ lệ Tín dụng/GDP thấp)           (Tỷ lệ Tín dụng/GDP trung bình)       (Tỷ lệ Tín dụng/GDP cao)
  • Độ dốc hồi quy dương lớn          • Độ dốc hồi quy dương vừa           • Độ dốc hồi quy suy giảm mạnh
  • Vốn bổ sung trực tiếp             • Vốn tiếp tục hỗ trợ                • Xuất hiện rủi ro phân bổ vốn,
    vào năng lực sản xuất               tăng trưởng bền vững                 dòng vốn chảy vào đầu cơ tài sản

Sự khác biệt rõ nét ở 3 độ dốc hồi quy tương ứng với 3 phân vùng khẳng định tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam mang tính phi tuyến, xuất hiện điểm chuyển tiếp mà tại đó độ lớn tác động suy giảm khi tỷ lệ tín dụng/GDP vượt ngưỡng an toàn.

• Toàn bộ kết quả kiểm định sau khi chuyển đổi $p\text{-value}$ sang BFB đều duy trì ý nghĩa thống kê và độ tin cậy khoa học.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 tổng kết toàn diện các phát hiện nghiên cứu từ hai mô hình VECM và mô hình hồi quy ngưỡng, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp và hàm ý chính sách:

• Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả phân bổ và vai trò thúc đẩy tăng trưởng của dòng vốn tín dụng ngân hàng, hướng tín dụng vào khu vực sản xuất thực chất.
• Nhóm giải pháp tái cơ cấu tín dụng ngành: gia tăng tỷ trọng tài trợ cho các ngành công nghiệp chế biến chế tạo có giá trị gia tăng cao, chuyển dịch tín dụng nông nghiệp sang nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp xanh theo chuỗi giá trị.
• Nhóm giải pháp kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP ở ngưỡng an toàn vĩ mô, ngăn chặn sự bùng nổ tín dụng nóng dẫn tới bong bóng tài sản và nợ xấu.
• Khuyến nghị cụ thể đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong việc hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát an toàn vĩ mô, điều hành hạn mức tăng trưởng tín dụng (room tín dụng) và nâng cao hiệu quả các biến kiểm soát (FDI, cung tiền M2, kiểm soát lạm phát).
• Nêu rõ các hạn chế nghiên cứu và định hướng mở rộng đề tài.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

1. Hoàn thiện khung đánh giá định lượng đa chiều: Luận án kết hợp đồng thời mô hình VECM đánh giá tác động dài hạn - ngắn hạn cùng các yếu tố vĩ mô nguồn vốn vật chất với mô hình phân tích sâu cơ cấu tín dụng phân bổ theo 4 nhóm ngành kinh tế tại Việt Nam.
2. Xác thực tính phi tuyến và mối quan hệ hai chiều: Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định quan hệ nhân quả hai chiều giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng GDP, đồng thời chứng minh tác động của tín dụng tới GDP không hoàn toàn tuyến tính mà biến thiên theo 3 phân vùng tương ứng với các ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.
3. Đổi mới kỹ thuật kiểm định thống kê: Luận án là công trình tiên phong tại Việt Nam áp dụng việc chuyển đổi trị số $p\text{-value}$ sang Giới hạn trên nhân tố Bayes (Bayes Factor Bound - BFB), nâng cao tính chặt chẽ và chuẩn xác cho các kết luận kinh tế lượng.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp luận cứ thực nghiệm giai đoạn 2004–2020: Phân tích trọn vẹn chu kỳ kinh tế qua các biến cố khủng hoảng tài chính toàn cầu, gói kích cầu và quá trình tái cơ cấu ngân hàng, làm rõ thực trạng tỷ lệ tín dụng/GDP tăng cao và sự suy giảm hiệu quả biên của dòng vốn.
2. Cơ sở định lượng cho hoạch định chính sách: Cung cấp căn cứ thực tế để Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý xác định ngưỡng tín dụng/GDP an toàn, điều hành cung tiền và định hướng dòng vốn theo ngành nhằm hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Khuyến nghị và giải pháp đề xuất

• Cải thiện vai trò dòng vốn tín dụng: Nâng cao chất lượng thẩm định, giám sát sau cho vay; tập trung vốn vào các dự án sản xuất kinh doanh có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, hạn chế dòng vốn chảy vào các phân khúc đầu cơ bất động sản, chứng khoán.
• Tái cơ cấu tín dụng ngành:
  • Duy trì tỷ trọng hợp lý cho nhóm công nghiệp - xây dựng, ưu tiên công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao.
  • Mở rộng tín dụng cho dịch vụ vận tải, logistics, thương mại và viễn thông.
  • Đổi mới phương thức cấp tín dụng nông nghiệp theo chuỗi giá trị và mô hình nông nghiệp xanh.
• Kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP: Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm an toàn vĩ mô khi tỷ lệ tín dụng/GDP tiếp cận các ngưỡng cảnh báo; phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.
• Khuyến nghị với Ngân hàng Nhà nước: Tăng cường năng lực giám sát rủi ro hệ thống, áp dụng các chuẩn mực an toàn vốn (Basel II/III), quản lý linh hoạt hạn mức tín dụng gắn liền với xếp hạng chất lượng hoạt động của từng tổ chức tín dụng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Dữ liệu chuỗi thời gian phân tách theo 4 nhóm ngành kinh tế của hệ thống ngân hàng chỉ thu thập được đầy đủ từ quý 2 năm 2012 đến quý 4 năm 2020 (ngắn hơn so với chuỗi dữ liệu vĩ mô tổng thể 2004–2020 do tính sẵn có của nguồn số liệu báo cáo ngành).
• Luận án nghiên cứu ở cấp độ dữ liệu vĩ mô toàn hệ thống, chưa phân tách dữ liệu tín dụng vi mô theo từng nhóm tổ chức tín dụng (ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng nước ngoài) hoặc theo loại hình doanh nghiệp vay vốn (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp FDI).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng chuỗi dữ liệu nghiên cứu cập nhật giai đoạn sau năm 2020 (giai đoạn phục hồi sau đại dịch COVID-19).
• Tiếp cận dữ liệu bảng vi mô (panel data) ở cấp độ từng ngân hàng thương mại hoặc dữ liệu vi mô cấp doanh nghiệp để đánh giá chuyên sâu cơ chế truyền dẫn tín dụng.
• Nghiên cứu tác động của tín dụng phân bổ theo các vùng kinh tế trọng điểm tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với nhiều đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên ngành Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế học: Tham khảo khung phân tích kết hợp giữa mô hình VECM và mô hình hồi quy ngưỡng, quy trình kiểm định chẩn đoán kinh tế lượng chuỗi thời gian và phương pháp chuyển đổi $p\text{-value}$ sang BFB trong các nghiên cứu thực nghiệm (đặc biệt là nội dung tại Chương 3 và Chương 4).
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan quản lý vĩ mô (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Kinh tế Trung ương): Tham khảo các phát hiện về ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP, mối quan hệ nhân quả hai chiều và các khuyến nghị chính sách về kiểm soát an toàn vĩ mô, tái cơ cấu tín dụng ngành (Chương 5).
• Ban điều hành các ngân hàng thương mại: Tham khảo định hướng phân bổ hạn mức tín dụng theo nhóm ngành kinh tế và các giải pháp quản trị rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng trong từng pha của chu kỳ kinh tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu tổng quát và phương pháp nghiên cứu chính của luận án là gì?

Luận án nhằm làm rõ tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020, đánh giá theo cơ cấu ngành và xác định phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP. Phương pháp định lượng cốt lõi gồm mô hình VECM (đánh giá tác động vĩ mô và tác động theo 4 nhóm ngành) kết hợp mô hình hồi quy ngưỡng phi tuyến (Threshold Regression) của Hansen và kỹ thuật kiểm định Bayes Factor Bound (BFB).

2. Mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam được kết luận như thế nào?

Kết quả ước lượng mô hình VECM khẳng định tín dụng ngân hàng có tác động tích cực cùng chiều tới tăng trưởng GDP tại Việt Nam trong dài hạn. Đồng thời, kiểm định nhân quả Granger xác nhận tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều tương hỗ: tăng trưởng tín dụng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (quan điểm phía cung), và tăng trưởng kinh tế tạo nhu cầu mở rộng quy mô tín dụng (quan điểm phía cầu).

3. Cơ cấu tín dụng theo nhóm ngành kinh tế tác động tới GDP ra sao?

Dòng vốn tín dụng phân bổ không đồng đều và có mức độ tác động khác nhau tới GDP giữa các nhóm ngành:

• Nhóm công nghiệp - xây dựng (chiếm 35%–40% tổng dư nợ) và nhóm vận tải - thương mại - viễn thông (15%–20% dư nợ) có mức độ đóng góp tích cực và hệ số tác động lớn nhất tới tăng trưởng kinh tế.
• Nhóm dịch vụ khác (25%–30% dư nợ) và nhóm nông, lâm nghiệp, thủy sản (8%–10% dư nợ) có hệ số tác động tới tăng trưởng kinh tế ở mức độ thấp hơn.

4. Kết quả mô hình hồi quy ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP chỉ ra điều gì?

Mô hình hồi quy ngưỡng xác định 2 ngưỡng giá trị đối với tỷ lệ tín dụng/GDP, chia tác động thành 3 phân vùng với 3 độ dốc hồi quy khác nhau. Kết quả này chứng minh tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng GDP không phải là tuyến tính thuần túy mà mang tính phi tuyến; khi tỷ lệ tín dụng/GDP tăng vượt qua ngưỡng an toàn, hiệu quả biên của dòng vốn tín dụng đối với tăng trưởng kinh tế có xu hướng suy giảm rõ rệt.

5. Luận án đề xuất những khuyến nghị trọng tâm nào cho Ngân hàng Nhà nước?

Luận án đề xuất Ngân hàng Nhà nước cần: (1) Kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP ở ngưỡng an toàn vĩ mô nhằm phòng ngừa rủi ro bùng nổ tín dụng; (2) Định hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất có giá trị gia tăng cao, hạn chế tín dụng vào lĩnh vực đầu cơ phi sản xuất; (3) Tăng cường giám sát an toàn hệ thống, áp dụng chuẩn mực an toàn vốn quốc tế và điều hành room tín dụng linh hoạt gắn với chất lượng của từng ngân hàng thương mại.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đinh Văn Hoàn là công trình nghiên cứu kinh tế lượng thực nghiệm toàn diện về tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020. Bằng việc kết hợp mô hình VECM với mô hình hồi quy ngưỡng và kỹ thuật kiểm định BFB, nghiên cứu đã chứng minh bản chất tác động tích cực dài hạn, mối quan hệ nhân quả hai chiều cũng như tính phi tuyến theo phân vùng ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP. Các phát hiện thực nghiệm về cơ cấu tín dụng ngành và ngưỡng an toàn cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho Ngân hàng Nhà nước trong việc điều hành chính sách tiền tệ, tái phân bổ nguồn vốn tín dụng và kiểm soát rủi ro hệ thống tài chính nhằm hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu những vấn đề cần nghiên cứu của luận án bao gồm: Lý do nghiên cứu, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, sơ lược các phương pháp sử dụng trong nghiên cứu, đóng góp mới và bố cục của luận án. LÝ DO NGHIÊN CỨU Nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi từ năm 1986, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường, quá trình tiền tệ hoá nền kinh tế diễn ra mạnh mẽ trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Cùng với sự chuyển đổi của nền kinh tế, hệ thống ngân hàng chuyển từ hệ thống một cấp sang hệ thống hai cấp. Cuối những năm 1980, TTKT Việt Nam được thúc đẩy bởi sự phát triển của hệ thống ngân hàng với kênh dẫn vốn chủ đạo cho các hoạt động trong nền kinh tế là kênh tín dụng.

TTKT tại Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng sau khủng hoảng tiền tệ Châu Á 1997 cũng như khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 (Goldstein và Xie, 2009). Giai đoạn 2004-2020, với chính sách điều hành linh hoạt của các cơ quan quản lý, kinh tế Việt Nam có nhiều khởi sắc, tốc độ tăng trưởng GDP tăng liên tục từ mức 4,8% năm 1999 lên mức 8,5% năm 2007, cao nhất kể từ năm 1997 và cho cả giai đoạn 2004-2020. Có thể thấy tăng trưởng GDP giai đoạn 2004-2020 tại Việt Nam đã trải qua các pha trong chu kỳ tăng trưởng bao gồm: (i) tiền tăng trưởng (GDP năm 2004: 7,7%, năm 2005: 7,5%); (ii) đỉnh tăng trưởng (GDP năm 2006: 8,2%, năm 2007: 8,5%); (iii) suy giảm (GDP năm 2008: 6,2%, năm 2009: 5,3%); (iv) tạo đáy (GDP năm 2010: 6,8%, năm 2011: 6,3%, năm 2012: 5,3%, năm 2013: 5,4%, năm 2014: 6%, năm 2015: 6,7%, năm 2016: 6,2%). Tốc độ tăng trưởng GDP cao đi liền với tỷ lệ lạm phát cũng tăng lên mức hai con số (cao nhất năm 2008 là 19,9%).

Các yếu tố hỗ trợ TTKT trong đó đáng chú ý là vốn TDNH và FDI có tốc độ tăng trưởng cao, đạt đỉnh 53,9% năm 2007 đối với TTTD, lượng vốn FDI đăng ký và giải ngân tăng mạnh trong năm 2008 (71,7 tỷ USD và 11,5 tỷ USD) do từ tháng 01/2007 Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO, môi trường đầu tư kinh doanh được cải thiện, khung pháp luật về đầu tư ngày càng phù hợp với thông lệ quốc tế. Nhằm kích thích tăng trưởng sau khủng hoảng năm 2007-2008 cũng như tạo tiền đề tăng trưởng cho những năm sau, Chính phủ đã tung ra hai gói kích thích kinh tế quy mô lớn: Gói đầu tiên khoảng 1 tỷ USD hỗ trợ lãi suất; Gói thứ 2 trị giá 8 tỷ USD để bổ sung vốn đầu tư phát triển, tăng chi an Mau.van: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat Mau.van: 2 sinh xã hội, cắt giảm thuế. Lợi ích của gói kích cầu này là kinh tế tăng trưởng nhưng đi cùng là rủi ro bong bóng tài sản, lạm phát tăng cao, thâm hụt ngân sách…tác động tiêu cực tới các yếu tố vĩ mô (Phạm Văn Hà, 2010). 60 53,9 50 41,5 37,7 40 30,0 29,9 30 19,2 21,4 18,3 18,2 17,3 20 12,5 14,2 13,9 13,65 10,9 12,2 7,7 7,5 8,2 8,5 8,9 7,1 6,2 6,8 5,4 6 6,7 6,2 6,8 7 10 5,3 6,3 5,3 2,9 0,5 0,2 -0,4 1,3 0,5 0,4 -1,9 0,9 -2,1 -2,5 -2,4 4,4 -1,8 3,7 00 2,6 3,9 1,2 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 -10 TTTD Việt Nam (%) GDP - Bình quân KV ASEAN (%) GDP - Việt Nam (%) Nguồn: Tác giả tổng hợp Hình 1.

TTTD, TTKT bình quân khu vực ASEAN và Việt Nam giai đoạn 2004 – 2020 Hình 1.1 cho thấy tốc độ TTTD tại Việt Nam giai đoạn 2007–2009 ở mức cao trên 30% thậm chí đạt 53,9% vào năm 2007, nhưng mức tăng GDP không tương xứng, TTKT chạm đáy ở mức 5,3% vào năm 2009. Xu hướng tăng trưởng giữa hai yếu tố này trở nên ổn định hơn trong giai đoạn 2012–2020. Việt Nam là nước có mức TTKT cao và ổn định hơn so với bình quân các nước trong khu vực ASEAN giai đoạn 2004-2020. Đi cùng với tốc độ tăng trưởng thì chất lượng tăng trưởng dần được cải thiện, tỷ trọng đóng góp của khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ vào GDP đều trên 40% trong giai đoạn 2004-2020, khu vực nông lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng thấp hơn, nhưng có xu hướng chuyển dịch sang nông nghiệp xanh và công nghệ cao cho ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Theo nhiều đánh giá của các chuyên gia kinh tế trong nước và quốc tế, kết quả tăng trưởng của Việt Nam tập trung về chiều rộng chứ chưa có sức bật để tăng trưởng về chiều sâu. CIEM (2012) đánh giá TTKT ở Việt Nam chủ yếu theo chiều rộng, chưa bảo đảm tính hợp lý và hiệu quả của việc sử dụng các yếu tố tăng trưởng. Cụ thể: (i) Tăng trưởng phụ thuộc nhiều hơn vào tăng vốn; (ii) Ổn định kinh tế vĩ mô chưa chắc; (iii) Hiệu quả đầu tư thấp; (iv) Năng suất lao động thấp và tăng chậm; (v) Sự cạnh tranh quốc gia chậm cải thiện; (vi) Các mục tiêu của cải cách thể chế chưa được chú ý đúng mức.van: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat Mau.van: 3 Trần Thọ Đạt (2019) nhận định nước ta cần tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững, các động lực tăng trưởng hiện tại cần được duy trì và gia tăng cùng với khai thác các động lực mới. Hiện tại nền kinh tế vẫn đang có nhiều thách thức và tồn tại kéo dài, TTKT ngày càng phụ thuộc vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, yếu tố mang tính đột phá để tạo ra một quỹ đạo tăng trưởng mới chưa rõ nét.

Cùng với sự phát triển nhanh chóng và đồng bộ của hệ thống ngân hàng thì TDNH ngày càng phát huy thế mạnh trong việc luân chuyển vốn, thúc đẩy đầu tư đối với các hoạt động kinh tế. TTTD toàn hệ thống ngân hàng (sau đây gọi tắt là TTTD) ở Việt Nam giai đoạn 2004–2020 là bức tranh nhiều màu sắc, TTTD luôn đạt mức hai con số chỉ riêng năm 2012 tốc độ TTTD ở mức 8,9%. Theo báo cáo của NHNN (2020) trong giai đoạn 2001-2010, TTTD bình quân khoảng 30% nhưng tốc độ TTKT bình quân chỉ 6,82%. Như vậy, tỷ lệ giữa TTTD và TTKT bằng 4,1 lần trong giai đoạn này và thậm chí năm 2007 bằng khoảng 5,3 lần, tức là 5 điểm phần trăm tăng tín dụng mới đạt được 1 điểm phần trăm tăng GDP.

Trong giai đoạn 2016- 2019, tỷ lệ tín dụng/GDP (ở đây tỷ lệ này được hiểu là quy mô TDNH so với quy mô GDP) đã giảm còn dưới 3 lần, đặc biệt trong năm 2018, 2019, tỷ lệ này giảm xuống dưới 2 lần. Năm 2019, TTTD đạt 13,7% theo đó dư nợ tín dụng toàn ngành tính đến cuối năm 2019 xấp xỉ 8,2 triệu tỷ đồng, gấp 2,1 lần so với cách đây 5 năm, trong khi GDP tính theo giá hiện hành năm 2019 là 6,04 triệu tỷ đồng, chỉ tăng 1,2 lần so với năm 2015. Thực tế cho thấy, nền kinh tế ngày càng vay mượn nhiều hơn so với tổng giá trị sản phẩm được tạo ra. ĐVT: Triệu tỷ đồng 18,000 160% 146% 16,000 136% 140% 130%133% 14,000 127% 122% 117% 111% 120% 110% 12,000 96% 95% 97% 101% 95% 100% 10,000 75% 80% 70% 8,000 62% 60% 6,000 40% 4,000 2,000 20% - 0% 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 GDP Tín dụng Tín dụng/GDP (%) Nguồn: TCTK, NHNN (2020) Hình 1.

Quy mô TDNH, GDP và tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020 Mau.van: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat Mau.van: 4 Hệ thống tài chính Việt Nam có thể được xem là lớn đối với các nước có nền kinh tế phát triển có mức thu nhập trung bình thấp nếu xét theo quy mô tài sản, trong đó phần lớn giá trị tài sản thuộc khu vực ngân hàng (IMF, 2017). Tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP trên Hình 1.2 cho thấy, tại Việt Nam giai đoạn 2004-2020 tỷ lệ này đều ở mức cao (trên 60%) thậm chí tăng vượt mức trên 100% GDP giai đoạn 2014–2020. Tính đến cuối năm 2020, dư nợ TDNH xấp xỉ 9,2 triệu tỷ đồng, trong khi tổng GDP cả nước là 6,3 triệu tỷ đồng theo đó tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức 1,46 lần, cao hơn mức 1,3 lần được khuyến cáo đối với các nước đang phát triển và các quốc gia trong khối ASEAN. TDNH đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế của các quốc gia và Việt Nam cũng không ngoại lệ, nhưng liệu rằng việc tăng cung tín dụng nhiều hơn vào nền kinh tế mà biểu hiện là diễn biến tỷ lệ tín dụng trên GDP luôn ở mức cao thì dòng vốn tín dụng có thực sự mang lại hiệu quả đối với sự phát triển của kinh tế tại Việt Nam như kỳ vọng.

Nguồn: NHNN (2020) Hình 1. Tỷ trọng dư nợ tín dụng ngân hàng theo nhóm ngành kinh tế Tỷ trọng dư nợ TDNH giai đoạn từ quý 2 năm 2012 tới quý 4 năm 2020 đối với từng nhóm ngành kinh tế trên Hình 1.3 thể hiện xu hướng dòng vốn tín dụng do ngân hàng cung cấp chảy nhiều nhất vào nhóm ngành công nghiệp và xây dựng dao động trong khoảng 35%-40%, tiếp theo sau đó là các hoạt động dịch vụ khác chiếm 25%-30% tổng dư nợ, nhóm ngành vận tải, Mau.van: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat Mau.van: 5 thương mại, viễn thông với tỷ trọng từ 15% đến 20%, TDNH phục vụ cho các hoạt động nông, lâm nghiệp và thủy sản có tỷ trọng thấp nhất dao động từ 8% đến 10%. Cơ cấu TDNH giai đoạn 2012-2020 chuyển dịch theo hướng tập trung vốn vào các hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư cơ sở hạ tầng nền kinh tế là chủ yếu, bên cạnh đó lượng vốn tín dụng phục vụ hoạt động thương mại, vận tải, viễn thông và các hoạt động dịch vụ khác có xu hướng tăng dần, đảm bảo tài trợ kịp thời, đáp ứng nhu cầu đa dạng về vốn giúp các chủ thể trong nền kinh tế mở rộng hoạt động kinh doanh. Cơ cấu tín dụng cho nhóm ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản ổn định, nhưng chuyển dần vào các hoạt động nông nghiệp xanh, có giá trị cao.

Tóm lại, dòng vốn tín dụng có xu hướng chuyển dịch phù hợp với cơ cấu chuyển dịch nền kinh tế, nói cách khác, cơ cấu TDNH tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên theo định hướng của Chính phủ trong từng giai đoạn phát triển nhằm thúc đẩy TTKT bền vững.