Sự bận rộn của hội đồng quản trị và ảnh hưởng đến hoạt động, rủi ro doanh nghiệp

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu sự bận rộn của hội đồng quản trị tác động đến hoạt động và rủi ro của doanh nghiệp, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Sự Bận Rộn Hội Đồng Quản Trị Đến Hoạt Động Và Rủi Ro Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 1.6. Cấu trúc đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ CÁC BÁO CÁO THỰC NGHIỆM
• 2.1. Khung lý thuyết
• 2.2. Các bằng chứng thực nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích ma trận hệ số tương quan
• 4.3. Kiểm tra phương sai thay đổi
• 4.4. Kiểm tra lựa chọn mô hình hồi quy
• 4.5. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.5.1. Xem xét tác động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 4.5.2. Xem xét tác động đến rủi ro của doanh nghiệp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của sự bận rộn hội đồng quản trị đến hoạt động doanh nghiệp

Sự bận rộn của hội đồng quản trị (HDQT) có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng khi các thành viên HDQT tham gia vào nhiều công việc khác nhau, họ có thể không đủ thời gian và năng lượng để tập trung vào việc quản lý và giám sát hoạt động của công ty. Điều này dẫn đến việc ra quyết định không hiệu quả và có thể làm giảm hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp. Theo một nghiên cứu, sự bận rộn của HDQT có thể làm tăng chi phí đại diện, khi mà các thành viên không thể thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình. Điều này có thể dẫn đến việc các quyết định quan trọng bị trì hoãn hoặc không được thực hiện đúng cách, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.

1.1. Sự bận rộn và hiệu suất hoạt động

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự bận rộn của HDQT có thể làm giảm hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp. Khi các thành viên HDQT phải chia sẻ thời gian cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, họ có thể không thể tập trung vào việc giám sát và đưa ra các quyết định chiến lược quan trọng. Điều này có thể dẫn đến việc doanh nghiệp không đạt được các mục tiêu đã đề ra. Một nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng các công ty có HDQT bận rộn thường có tỷ lệ sinh lợi thấp hơn so với các công ty có HDQT ít bận rộn hơn. Điều này cho thấy rằng việc quản lý thời gian và sự tham gia của HDQT là rất quan trọng để đảm bảo hoạt động doanh nghiệp hiệu quả.

II. Tác động của sự bận rộn hội đồng quản trị đến rủi ro doanh nghiệp

Sự bận rộn của hội đồng quản trị cũng có thể làm gia tăng rủi ro doanh nghiệp. Khi các thành viên HDQT không thể tập trung vào việc giám sát và quản lý, họ có thể bỏ lỡ các dấu hiệu cảnh báo về các vấn đề tiềm ẩn trong doanh nghiệp. Điều này có thể dẫn đến việc doanh nghiệp không kịp thời điều chỉnh chiến lược hoặc thực hiện các biện pháp cần thiết để giảm thiểu rủi ro. Một nghiên cứu cho thấy rằng các công ty có HDQT bận rộn thường có tỷ lệ rủi ro tài chính cao hơn, do thiếu sự giám sát chặt chẽ từ HDQT. Điều này cho thấy rằng sự bận rộn của HDQT không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động doanh nghiệp mà còn có thể làm tăng nguy cơ thất bại trong kinh doanh.

2.1. Rủi ro tài chính và sự bận rộn

Sự bận rộn của HDQT có thể dẫn đến việc gia tăng rủi ro tài chính cho doanh nghiệp. Khi các thành viên HDQT không thể dành đủ thời gian để xem xét các báo cáo tài chính và phân tích các chỉ số quan trọng, họ có thể không nhận ra các vấn đề tài chính nghiêm trọng cho đến khi quá muộn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các công ty có HDQT bận rộn thường có tỷ lệ nợ cao hơn và khả năng thanh toán kém hơn. Điều này cho thấy rằng việc quản lý thời gian và sự tham gia của HDQT là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro tài chính và đảm bảo sự ổn định của doanh nghiệp.

III. Chiến lược quản lý sự bận rộn của hội đồng quản trị

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của sự bận rộn của HDQT đến hoạt động doanh nghiệp và rủi ro doanh nghiệp, các công ty cần xây dựng các chiến lược quản lý hiệu quả. Một trong những chiến lược quan trọng là xác định rõ vai trò và trách nhiệm của từng thành viên HDQT, đảm bảo rằng họ có đủ thời gian và nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ của mình. Ngoài ra, việc tổ chức các cuộc họp định kỳ và sử dụng công nghệ để cải thiện quy trình ra quyết định cũng có thể giúp giảm bớt sự bận rộn của HDQT. Một nghiên cứu cho thấy rằng các công ty áp dụng các biện pháp này thường có hiệu suất hoạt động tốt hơn và giảm thiểu rủi ro tài chính.

3.1. Tối ưu hóa quy trình ra quyết định

Tối ưu hóa quy trình ra quyết định là một trong những cách hiệu quả để giảm thiểu sự bận rộn của HDQT. Các công ty có thể áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu và phần mềm quản lý để hỗ trợ HDQT trong việc đưa ra quyết định. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao chất lượng quyết định. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty sử dụng công nghệ thông tin trong quy trình ra quyết định thường có hiệu suất hoạt động cao hơn và giảm thiểu rủi ro. Việc áp dụng công nghệ cũng giúp HDQT có thể theo dõi và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp một cách nhanh chóng và chính xác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, vai trò của Hội đồng Quản trị (HDQT) ngày càng được chú trọng. Theo ước tính, có khoảng 33 công ty phi tài chính hàng đầu hoạt động trên 16 lĩnh vực khác nhau được nghiên cứu trong giai đoạn 2007-2015 nhằm đánh giá tác động của sự bận rộn của HDQT đến hoạt động và rủi ro doanh nghiệp. HDQT là cơ quan đại diện cho cổ đông, chịu trách nhiệm hoạch định chiến lược, giám sát và điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự bận rộn của các thành viên HDQT, thể hiện qua việc kiêm nhiệm nhiều chức vụ quản trị tại các doanh nghiệp khác nhau, có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và mức độ rủi ro của doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu là xác định ảnh hưởng của các đặc tính HDQT, đặc biệt là sự bận rộn, đến hiệu quả hoạt động và rủi ro doanh nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao giá trị doanh nghiệp và giảm thiểu rủi ro. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các công ty phi tài chính có thành quả tốt nhất năm 2015, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên đã được kiểm toán. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp trong việc xây dựng cấu trúc HDQT phù hợp, góp phần tối ưu hóa hoạt động và quản trị rủi ro.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết Chi phí đại diện của Jensen và Meckling (1976), tập trung vào mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông (người chủ) và nhà quản trị (người đại diện). Chi phí đại diện bao gồm chi phí giám sát, chi phí ràng buộc và mất mát phụ trội phát sinh do sự bất đồng mục tiêu và thông tin không đối xứng. Lý thuyết này giải thích tại sao cấu trúc HDQT, bao gồm quy mô, thành phần và sự bận rộn của các thành viên, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và rủi ro doanh nghiệp.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại, phân định rõ quyền sở hữu và quyền quản lý, nhấn mạnh vai trò của HDQT trong giám sát và tư vấn chiến lược. Các khái niệm chính bao gồm: sự bận rộn của HDQT (số chức vụ quản trị kiêm nhiệm), quy mô HDQT, tỷ lệ thành viên HDQT bên ngoài (độc lập), độ tuổi trung bình của HDQT và các chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động (ROA, Tobin’s Q) cùng rủi ro doanh nghiệp (Z-score, độ lệch chuẩn lợi nhuận chứng khoán).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với kỹ thuật hồi quy bảng, áp dụng ba mô hình hồi quy: Pooled-OLS, Fixed Effect Model (FEM) và Random Effect Model (REM). Mẫu nghiên cứu gồm 33 công ty phi tài chính niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2007-2015, được chọn lọc theo tiêu chí vốn hóa tối thiểu 500 tỷ đồng, doanh thu và lợi nhuận ổn định trong 3 năm liền trước năm khảo sát.

Nguồn dữ liệu chính là báo cáo tài chính và báo cáo thường niên đã kiểm toán, thu thập từ các trang web chuyên ngành và website doanh nghiệp. Các biến độc lập gồm sự bận rộn của HDQT (số thành viên nắm giữ từ 3 chức vụ trở lên), quy mô HDQT, độ tuổi trung bình, tỷ lệ thành viên bên ngoài và số chức vụ trung bình của thành viên HDQT. Biến phụ thuộc là hiệu quả hoạt động doanh nghiệp (ROA, Tobin’s Q) và rủi ro doanh nghiệp (Z-score, độ lệch chuẩn lợi nhuận chứng khoán). Các biến kiểm soát bao gồm kích thước doanh nghiệp (log tổng tài sản) và tỷ lệ đòn bẩy (tổng nợ trên tổng tài sản).

Quy trình nghiên cứu gồm thu thập và xử lý dữ liệu, thống kê mô tả, kiểm định giả thuyết, hồi quy mô hình và phân tích kết quả. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của sự bận rộn HDQT đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp: Kết quả hồi quy cho thấy sự bận rộn của HDQT có mối quan hệ tích cực và có ý nghĩa thống kê với hiệu quả hoạt động đo lường bằng ROA và Tobin’s Q. Cụ thể, các công ty có số lượng thành viên HDQT bận rộn cao hơn có ROA trung bình tăng khoảng 0.5% và Tobin’s Q tăng khoảng 0.07 điểm so với các công ty khác.

2. Tác động của quy mô HDQT: Quy mô HDQT trung bình là 6.67 thành viên, chủ yếu từ 5-7 người. Kích thước HDQT lớn hơn có xu hướng giảm rủi ro doanh nghiệp, với mức giảm rủi ro đo bằng Z-score khoảng 8% khi kích thước tăng lên 2.39 đơn vị, đồng thời có tác động tiêu cực nhẹ đến hiệu quả hoạt động.

3. Tỷ lệ thành viên HDQT bên ngoài: Tỷ lệ thành viên HDQT bên ngoài cao giúp tăng cường chức năng giám sát, giảm chi phí đại diện và giảm thiểu rủi ro gian lận tài chính. Các công ty có tỷ lệ thành viên bên ngoài cao hơn có mức rủi ro thấp hơn khoảng 5% so với các công ty khác.

4. Độ tuổi trung bình của HDQT: Độ tuổi trung bình là 47, với phân bố đối xứng. Độ tuổi cao hơn có liên quan tích cực đến kinh nghiệm và hiệu quả hoạt động, tuy nhiên có thể gây ra sự bảo thủ trong ra quyết định, ảnh hưởng đến khả năng thích ứng với môi trường kinh doanh thay đổi.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự bận rộn của HDQT không gây ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động như một số nghiên cứu trước đây lo ngại, mà ngược lại còn có tác động tích cực, phù hợp với lý thuyết danh tiếng và kinh nghiệm của các thành viên HDQT bận rộn. Điều này được minh chứng qua các số liệu thống kê mô tả và phân tích hồi quy, đồng thời tương đồng với kết quả nghiên cứu của Ferris và cộng sự (2003) và Fama và Jensen (1983).

Quy mô HDQT lớn hơn giúp giảm rủi ro doanh nghiệp nhờ tăng cường khả năng giám sát và đa dạng ý kiến, nhưng cũng làm tăng chi phí phối hợp và giảm hiệu quả hoạt động, phù hợp với lý thuyết chi phí đại diện. Tỷ lệ thành viên HDQT bên ngoài cao góp phần giảm thiểu rủi ro gian lận và nâng cao chất lượng giám sát, đồng thời phù hợp với các khuyến nghị quản trị doanh nghiệp hiện đại.

Độ tuổi trung bình của HDQT phản ánh sự cân bằng giữa kinh nghiệm và khả năng thích ứng, tuy nhiên cần lưu ý tránh sự bảo thủ trong ra quyết định chiến lược. Các biểu đồ phân phối độ tuổi và kích thước HDQT minh họa rõ sự đa dạng và phân bố hợp lý trong mẫu nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý sự bận rộn của thành viên HDQT: Doanh nghiệp nên giới hạn số chức vụ kiêm nhiệm của các thành viên HDQT để đảm bảo họ có đủ thời gian và năng lực giám sát hiệu quả, đồng thời tận dụng kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ của các thành viên bận rộn. Mục tiêu giảm thiểu rủi ro giám sát kém trong vòng 1-2 năm, do Ban HDQT và Hội đồng cổ đông thực hiện.

2. Điều chỉnh quy mô HDQT hợp lý: Khuyến nghị duy trì kích thước HDQT từ 5-7 thành viên để cân bằng giữa hiệu quả phối hợp và khả năng giám sát, giảm chi phí đại diện. Mục tiêu tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và giảm rủi ro trong 1 năm, do Ban tổ chức và Ban quản trị thực hiện.

3. Tăng tỷ lệ thành viên HDQT bên ngoài: Doanh nghiệp cần tăng cường bổ nhiệm thành viên HDQT độc lập, nhằm nâng cao chức năng giám sát và giảm thiểu rủi ro gian lận tài chính. Mục tiêu đạt tỷ lệ thành viên bên ngoài trên 50% trong 2 năm, do Hội đồng cổ đông và Ban tuyển chọn thực hiện.

4. Đa dạng hóa độ tuổi và kinh nghiệm HDQT: Cần xây dựng chính sách tuyển chọn thành viên HDQT với độ tuổi và kinh nghiệm đa dạng, vừa đảm bảo kinh nghiệm vừa linh hoạt trong ra quyết định chiến lược. Mục tiêu cải thiện hiệu quả hoạt động trong 1-3 năm, do Ban nhân sự và Hội đồng quản trị thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp cổ phần: Giúp hiểu rõ tác động của cấu trúc HDQT đến hiệu quả và rủi ro, từ đó xây dựng cơ cấu HDQT phù hợp nhằm nâng cao giá trị doanh nghiệp.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Cung cấp cơ sở đánh giá chất lượng quản trị doanh nghiệp thông qua các đặc tính HDQT, hỗ trợ quyết định đầu tư chính xác và giảm thiểu rủi ro.

3. Chuyên gia tư vấn quản trị doanh nghiệp: Là tài liệu tham khảo quan trọng để tư vấn cho các doanh nghiệp về cấu trúc HDQT, quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng, Quản trị kinh doanh: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và khung lý thuyết cập nhật về mối quan hệ giữa HDQT và hiệu quả doanh nghiệp, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự bận rộn của HDQT được định nghĩa như thế nào trong nghiên cứu này?
   Sự bận rộn được hiểu là một thành viên HDQT nắm giữ từ ba chức vụ quản trị trở lên tại các doanh nghiệp khác nhau, theo cách đo lường của Fich và Shivdasani (2006).

2. Tác động của sự bận rộn HDQT đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp ra sao?
   Nghiên cứu cho thấy sự bận rộn có mối quan hệ tích cực với hiệu quả hoạt động, thể hiện qua các chỉ số ROA và Tobin’s Q, do các thành viên bận rộn thường có kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ rộng.

3. Quy mô HDQT ảnh hưởng thế nào đến rủi ro doanh nghiệp?
   Quy mô HDQT lớn hơn giúp giảm rủi ro doanh nghiệp nhờ tăng cường giám sát và đa dạng ý kiến, tuy nhiên có thể làm giảm hiệu quả hoạt động do chi phí phối hợp tăng.

4. Tỷ lệ thành viên HDQT bên ngoài có vai trò gì?
   Tỷ lệ thành viên bên ngoài cao giúp nâng cao chức năng giám sát, giảm chi phí đại diện và hạn chế gian lận tài chính, từ đó giảm rủi ro cho doanh nghiệp.

5. Độ tuổi trung bình của HDQT ảnh hưởng thế nào đến hoạt động doanh nghiệp?
   Độ tuổi trung bình cao hơn thường đi kèm với kinh nghiệm phong phú, góp phần tích cực vào hiệu quả hoạt động, nhưng cũng có thể gây ra sự bảo thủ trong ra quyết định chiến lược.

Kết luận

• Nghiên cứu khẳng định sự bận rộn của HDQT có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, đồng thời không làm tăng rủi ro.
• Quy mô HDQT lớn giúp giảm rủi ro nhưng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động do chi phí phối hợp tăng.
• Tỷ lệ thành viên HDQT bên ngoài cao góp phần nâng cao chất lượng giám sát và giảm thiểu rủi ro gian lận tài chính.
• Độ tuổi trung bình của HDQT phản ánh sự cân bằng giữa kinh nghiệm và khả năng thích ứng trong môi trường kinh doanh.
• Các doanh nghiệp cần xây dựng cấu trúc HDQT hợp lý, cân bằng giữa sự bận rộn, quy mô, thành phần và độ tuổi để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và quản trị rủi ro.

Next steps: Doanh nghiệp nên triển khai các giải pháp quản trị HDQT trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về tác động của các yếu tố khác trong quản trị doanh nghiệp.

Các nhà quản lý và cổ đông hãy xem xét kỹ lưỡng cấu trúc HDQT hiện tại và áp dụng các khuyến nghị nhằm nâng cao giá trị doanh nghiệp và giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Khung lý thuyết và các báo cáo thực nghiệm Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận 123doc 4 CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ CÁC BÁO CÁO THỰC NGHIỆM 2.1 Khung lý thuyết Lý thuyết nền tảng của bài nghiên cứu này xoay quanh vấn đề Chi Phí đại diện. Khái niệm về chi phí đại diện được đề cập nhiều nhất vào năm 1976 trong loạt bài báo đăng trên tờ “Journal of Finance” của Michael Jensen và William Meckling. Hai ông cho rằng trong công ty cổ phần chủ yếu tồn tại các mối quan hệ hợp đồng đại diện giữa (1) các cổ đông và các nhà điều hành; (2) giữa chủ nợ và cổ đông. Chủ thể của những mối quan hệ này không phải luôn luôn hoà hợp về mục tiêu lợi nhuận.

Lý thuyết đại diện đề cập đến cái gọi là mâu thuẫn đại diện, hay mâu thuẫn lợi ích giữa người đại diện và người chủ. Và khi vấn đề đại diện phát sinh sẽ làm phát sinh chi phí đại diện. Chi phí đại diện là loại chi phí để duy trì một mối quan hệ đại diện hiệu quả (ví dụ một khoản tiền thưởng vì những gì đã thể hiện của nhà quản trị để khuyến khích họ làm việc vì lợi ích của các cổ đông). Lý thuyết đại diện định nghĩa chi phí đại diện là tổng của các loại chi phí: chi phí giám sát (monitoring cost) để giám sát hoạt động của người đại diện, như là chi phí kiểm toán; chi phí ràng buộc (bonding cost) để thiết lập một bộ máy có thể tối thiểu những hành vi quản trị không mong muốn, như là bổ nhiệm những thành viên bên ngoài vào ban điều hành hay tái thiết lập hệ thống tổ chức của công ty; và mất mát phụ trội (residual loss) hay chi phí cơ hội khi các cổ đông thuê người đại diện và buộc phải đưa ra các hạn chế, ví dụ những thiệt hại do người đại diện lạm dụng quyền được giao để tư lợi, những thiệt hại do việc đặt ra quy định đối với quyền bỏ phiếu của cổ đông 123doc 5 về những vấn đề cụ thể, thiệt hại từ những biện pháp kiểm soát hoạt động của người đại diện.

Lý thuyết đại diện đề cập đến mối quan hệ hợp đồng giữa một bên là người chủ quyết định công việc và một bên khác là người đại diện thực hiện các công việc đó. Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về mối quan hệ này được công bố; và được biết đến như một phần lý thuyết quan trọng trong toàn bộ lý thuyết về doanh nghiệp hiện đại. Lý thuyết đại diện nêu ra vấn đề chính là làm thế nào để người làm công (người đại diện) làm việc vì lợi ích cao nhất cho người tuyển dụng (người chủ) khi họ có lợi thế về thông tin hơn người chủ và có những lợi ích khác với lợi ích của những ông chủ này. Lý thuyết này kết luận rằng dưới những điều kiện thông tin không hoàn hảo (không đầy đủ và không rõ ràng), đặc điểm của hầu hết các thị trường, hai vấn đề về đại diện sẽ xuất hiện là: lựa chọn bất lợi và mối nguy đạo đức.

Lựa chọn bất lợi là trường hợp người chủ không thể biết chắc liệu người đại diện cho mình có đủ khả năng thực hiện công việc mà họ được trả tiền để làm hay không, hay liệu khả năng làm việc của người đại diện có tương xứng với số tiền họ trả hay không. Mối nguy đạo đức là trường hợp người chủ không chắc chắn liệu người đại diện có nỗ lực tối đa cho công việc được giao hay không, hay liệu họ có trục lợi cá nhân khi họ là người biết rõ những thông tin mà không phải cổ đông – ông chủ nào cũng biết. Sự phân định giữa quyền sở hữu và quyền quản lý Trong một nền kinh tế đầy biến động và phức tạp, quy mô của doanh nghiệp càng lớn và sự cạnh tranh càng gay gắt, đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải luôn tìm tòi và phát triển một cơ cấu tổ chức hoàn thiện và hợp lý. Ở đó vai trò của người quản trị là cực kỳ quan trọng và quyết định mức độ tồn tại và phát triển của công ty.

123doc 6 Không phải ngẫu nhiên mà trong các công ty lớn, sự phân định giữa quyền sở hữu và quyền quản lý là điều hết sức cần thiết. Có một số nguyên nhân dẫn tới điều này và tất cả cũng đều nhằm mục đích giúp cho doanh nghiệp phát triển tốt hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty. Thứ nhất, đôi khi việc điều hành trực tiếp của các chủ doanh nghiệp trở nên thiếu khả thi và không hiệu quả. Việc điều hành những doanh nghiệp có quy mô lớn và phức tạp đòi hỏi những kỹ năng phẩm chất mà không phải nhà đầu tư nào cũng có được.

Thực tế đó dẫn tới sự tách biệt giữa quyền quản lý và quyền kiểm soát. Những người có vốn nhưng không có khả năng quản lý đầu tư vào các doanh nghiệp và trở thành ông chủ. Các ông chủ này sẽ thuê những chuyên gia có đủ năng lực đến điều hành doanh nghiệp của mình. Những người này có chuyên môn (và thường có kinh nghiệm về lĩnh vực mà họ đảm nhận) nên sẽ được người chủ giao quyền quản lý.

Thứ hai, việc phân định giữa quyền sở hữu và quyền quản lý cho phép chia nhỏ quyền sở hữu theo những phần vốn góp bằng nhau và từ đó sự thay đổi chuyển nhượng quyền sở hữu sẽ không gây phiền phức đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chính vì thế, việc công ty thuê những người quản lý chuyên nghiệp để điều hành công ty của mình theo hướng hiệu quả nhất nhưng vẫn đảm bảo mục tiêu ban đầu của các chủ sở hữu. Tuy nhiên, sự phân định giữa quyền sở hữu và quyền quản lý cũng làm nảy sinh những nguy cơ khiến cho hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp không ở mức tối ưu, gây thiệt hại cho các nhà đầu tư; đó là khi mục tiêu của các chủ sở hữu và người quản lý không giống nhau. Mâu thuẫn giữa các cổ đông và người đại diện 123doc 7 Trong công ty cổ phần, đây được xem là loại mâu thuẫn cơ bản nhất do sự tách biệt giữa sở hữu và quản lý trong mô hình doanh nghiệp hiện đại.

Chủ sở hữu của các công ty cổ phần ngày nay có xu hướng sẽ thuê một giám đốc đại diện cho mình điều hành công ty, người giám đốc điều hành này sẽ phải đáp ứng các yêu cầu mà các ông chủ đề ra như: được đào tạo một cách chuyên nghiệp, có năng lực điều hành công ty với mục tiêu tối đa hóa lợi ích cho các ông chủ, có đạo đức nghề nghiệp để không trục lợi cho bản thân,… Ngược lại, hợp đồng đại diện này sẽ mang lại cho các giám đốc – người làm thuê những lợi ích không nhỏ, họ được quyền ra quyết định và thực hiện các hoạt động mà được cho là sẽ đem lại lợi ích cho các cổ đông, họ được hưởng lương và các khoản lợi tức khác từ công việc quản trị công ty, họ có cơ hội nâng cao uy tín quản trị của mình khi công ty hoạt động hiệu quả, từ đó nâng cao vị thế của mình trong thị trường lao động,… Khi bỏ tiền ra thuê người đại diện điều hành công ty, các cổ đông – chủ sở hữu - của công ty mong muốn mọi hoạt động của người đại diện đều nhằm mục đích tối đa hoá giá trị tài sản của công ty, nâng cao thị giá của cổ phiếu, gia tăng cổ tức. Trong khi đó, người đại diện – người điều hành – của công ty lại có những lợi ích cá nhân riêng biệt, họ có thể trực tiếp quyết định hay ngụy tạo ra các lý do khiến cho các ông chủ không thực hiện đầu tư vào những dự án có tỷ suất sinh lợi cao vì tâm lý e ngại rủi ro, hoặc quyết định đầu tư vào những dự án không đem lại lợi nhuận tối ưu cho công ty nhưng lại đem lại lợi nhuận cho ví riêng của họ, hay thậm chí với những thông tin và quyền lực có được từ việc điều hành công ty, họ có thể giúp ví tiền của thân nhân họ nhiều thêm mà không cần quan tâm đến lợi nhuận hay những hậu quả mà công ty sẽ phải gánh chịu. Những mâu thuẫn trong lợi ích của 2 chủ thể này cho ta thấy rất rõ sự tồn tại của vấn đề đại diện trong công ty cổ phần. 123doc 8 Chi phí đại diện xuất hiện khi các nhà quản lý không cố gắng thực hiện nhiệm vụ tối đa hoá giá trị công ty.

Các cổ đông sẽ gánh chịu phí tổn để kiểm soát ban quản lý và do đó ảnh hưởng đến công việc của họ. Chi phí đại diện bao gồm 3 chi phí là: Chi phí theo dõi bởi người chủ. Đây là những chi phí để giám sát người đại diện để đảm bảo rằng người đại diện gắn với lợi ích của người chủ. Đồng thời còn mở rộng hơn nữa là đối với các giám đốc, họ được các cổ đông khuyến khích làm việc hiệu quả, thì bản thân họ- những nhà quản lý cấp cao- lại phải tiếp tục suy nghĩ những biện pháp để khuyến khích các nhân viên dưới quyền mình cũng nỗ lực làm việc- và tất cả những nhân viên lại là người đại diện cho quản lý cấp cao hơn.

Chi phí ràng buộc bởi người đại diện. Người đại diện gánh chịu chi phí để cam kết rằng bản thân họ không xâm phạm đến lợi ích của người chủ. Sự mất mát - những chi phí được kết hợp với một kết quả mà kết quả đó không hoàn toàn phục vụ lợi ích của người chủ. Như vậy chúng ta có thể thấy rằng, thành viên HDQT là đại diện cho cổ đông tham gia giám sát, hoạch định cho sự hoạt động và phát triển của một công ty Cổ Phần.

Một khi có sự mâu thuẫn về mặt lợi ích, hay không có sự thống nhất về mục tiêu hoặc có sự bất cân xứng thông tin, có thể làm phát sinh chi phí đại diện, gây ảnh hưởng tiêu cực đến doanh nghiệp.2 Các bằng chứng thực nghiệm Có nhiều nghiên cứu về HDQT tập trung vào sự độc lập và quy mô của HDQT và ảnh hưởng của những đặc thù riêng của HDQT đến giá trị doanh nghiệp (Hermalin and Weisbach (1988), Yermack (1996), Coles và cộng sự (2008), Guest, Paulm ( 2009)).  Một HDQT nên có quy mô lơn hay nhỏ để giúp công ty hoạt động tốt nhất.