Tác động của sở hữu nhà nước và vay ngân hàng đến quyết định đầu tư của các công ty Việt Nam

Khám phá ảnh hưởng của sở hữu nhà nước và khoản vay ngân hàng đến quyết định đầu tư của các công ty Việt Nam trong luận văn thạc sĩ này.

• Tác giả: Trần Thị Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Uyên Uyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Sở Hữu Nhà Nước Và Vay Ngân Hàng Đến Quyết Định Đầu Tư Của Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và các câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài
• 1.5. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của sở hữu nhà nước

Sở hữu nhà nước đóng vai trò quan trọng trong quyết định đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam. Các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường nhận được sự hỗ trợ từ chính phủ, điều này tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc tiếp cận vốn. Tuy nhiên, sự hỗ trợ này cũng có thể dẫn đến tình trạng lạm dụng nguồn lực, khi các công ty không cảm thấy áp lực phải tối ưu hóa quyết định đầu tư. Theo nghiên cứu, các công ty này có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào các dự án không hiệu quả, do họ không phải đối mặt với rủi ro tài chính như các công ty tư nhân. Điều này cho thấy rằng, sở hữu nhà nước có thể tạo ra những tác động tích cực và tiêu cực đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Một nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng, các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường có mối tương quan âm với quyết định đầu tư, điều này cho thấy rằng sự hỗ trợ từ nhà nước không phải lúc nào cũng dẫn đến hiệu quả đầu tư cao.

1.1. Lợi thế và thách thức

Các công ty có sở hữu nhà nước thường được hưởng lợi từ các chính sách tài chính ưu đãi, giúp họ dễ dàng tiếp cận vốn vay ngân hàng. Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra thách thức khi các công ty này không phải chịu áp lực cạnh tranh như các doanh nghiệp tư nhân. Theo đó, việc quản lý và giám sát các quyết định đầu tư trở nên khó khăn hơn. Một nghiên cứu cho thấy rằng, các công ty này có xu hướng đầu tư vào các dự án không mang lại giá trị gia tăng cao, dẫn đến việc sử dụng vốn không hiệu quả. Điều này cho thấy rằng, mặc dù sở hữu nhà nước có thể mang lại lợi thế, nhưng cũng cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo rằng các quyết định đầu tư được thực hiện một cách hiệu quả.

II. Ảnh hưởng của vay ngân hàng

Vay ngân hàng là một yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng, các khoản vay ngân hàng có ảnh hưởng lớn đến khả năng thực hiện các quyết định đầu tư. Cụ thể, mối tương quan giữa vay ngân hàng và quyết định đầu tư là âm đối với các khoản vay ngắn hạn, trong khi đó, các khoản vay dài hạn lại có mối tương quan dương. Điều này cho thấy rằng, khi doanh nghiệp vay nợ ngắn hạn, họ có xu hướng hạn chế đầu tư do áp lực tài chính. Ngược lại, các khoản vay dài hạn giúp doanh nghiệp có thời gian để thực hiện các dự án đầu tư, từ đó gia tăng khả năng sinh lời. Một nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các công ty có tỷ lệ vay ngân hàng cao thường có xu hướng đầu tư vào các dự án có giá trị gia tăng cao hơn.

2.1. Rủi ro và cơ hội

Mặc dù vay ngân hàng mang lại nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, nhưng cũng đi kèm với rủi ro. Các công ty phải đối mặt với áp lực trả nợ, điều này có thể dẫn đến việc họ không dám đầu tư vào các dự án mới. Nghiên cứu cho thấy rằng, các công ty có tỷ lệ nợ cao thường gặp khó khăn trong việc thực hiện các quyết định đầu tư, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Tuy nhiên, nếu được quản lý tốt, vay ngân hàng có thể trở thành công cụ hữu hiệu để doanh nghiệp mở rộng quy mô và tăng trưởng. Việc sử dụng nợ dài hạn một cách hợp lý có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa cấu trúc vốn và gia tăng giá trị công ty.

III. Quyết định đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam

Quyết định đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ cả sở hữu nhà nước và vay ngân hàng. Các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường có xu hướng đầu tư nhiều hơn, nhưng không nhất thiết là hiệu quả. Ngược lại, các công ty tư nhân, mặc dù có ít sự hỗ trợ từ nhà nước, lại có khả năng tối ưu hóa quyết định đầu tư tốt hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng, các công ty tư nhân thường có mối tương quan dương với quyết định đầu tư khi sử dụng vay ngân hàng dài hạn, trong khi các công ty nhà nước lại không có sự tương quan rõ ràng. Điều này cho thấy rằng, việc quản lý và giám sát các quyết định đầu tư là rất quan trọng để đảm bảo rằng các nguồn lực được sử dụng một cách hiệu quả.

3.1. Tác động của chính sách tài chính

Chính sách tài chính của nhà nước có tác động lớn đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Các chính sách ưu đãi cho các công ty có sở hữu nhà nước có thể dẫn đến việc sử dụng vốn không hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy rằng, các công ty này thường không phải đối mặt với áp lực cạnh tranh, dẫn đến việc họ không tối ưu hóa quyết định đầu tư. Ngược lại, các công ty tư nhân thường phải đối mặt với áp lực từ thị trường, điều này thúc đẩy họ đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý hơn. Do đó, việc điều chỉnh chính sách tài chính để tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2008-2015, với dữ liệu từ 319 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, nghiên cứu này tập trung phân tích ảnh hưởng của sở hữu Nhà nước và các khoản vay ngân hàng đến quyết định đầu tư của các công ty Việt Nam. Vấn đề nghiên cứu xuất phát từ thực tế rằng, trong điều kiện thị trường vốn không hoàn hảo, quyết định tài trợ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư, đặc biệt khi xét đến các yếu tố như tỷ lệ sở hữu Nhà nước và kỳ hạn vay ngân hàng. Mục tiêu chính của luận văn là kiểm định mối tương quan giữa các khoản vay ngân hàng (bao gồm nợ ngắn hạn và dài hạn) với quyết định đầu tư, đồng thời phân tích sự khác biệt tác động giữa các nhóm công ty có tỷ lệ sở hữu Nhà nước khác nhau và mức độ tăng trưởng khác nhau. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các công ty niêm yết trên hai sàn chứng khoán lớn của Việt Nam trong 8 năm, nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò của nợ vay ngân hàng và sở hữu Nhà nước trong quyết định đầu tư, góp phần hỗ trợ các nhà quản lý doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong việc tối ưu hóa cấu trúc vốn và chính sách tài trợ đầu tư, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên bốn lý thuyết chính để xây dựng khung nghiên cứu:

• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory): Các công ty ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ trước, sau đó mới đến nợ vay và cuối cùng là phát hành cổ phần mới nhằm giảm chi phí bất cân xứng thông tin.

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Mâu thuẫn giữa cổ đông, nhà quản lý và chủ nợ dẫn đến hiện tượng đầu tư dưới mức hoặc đầu tư quá mức, trong đó nợ vay có thể làm giảm đầu tư dưới mức do nhà quản lý lo ngại chia sẻ lợi ích với chủ nợ.

• Lý thuyết dòng tiền tự do (Free Cash Flow Theory): Nợ vay giúp kiểm soát việc sử dụng dòng tiền tự do của nhà quản lý, hạn chế đầu tư quá mức ở các công ty có cơ hội tăng trưởng thấp.

• Lý thuyết về đầu tư: Quyết định đầu tư ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp, trong đó đòn bẩy tài chính có thể tác động khác nhau tùy thuộc vào cơ hội tăng trưởng và cấu trúc sở hữu.

Các khái niệm chính bao gồm: đòn bẩy tài chính, nợ vay ngân hàng (ngắn hạn và dài hạn), sở hữu Nhà nước, vai trò xử lý kỷ luật của ngân hàng, cơ hội tăng trưởng (đo bằng Tobin’s Q và tỷ lệ tăng trưởng doanh thu), và các đặc điểm quản trị doanh nghiệp như tuổi CEO, nhiệm kỳ, tỷ lệ cổ phần nắm giữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là báo cáo tài chính đã kiểm toán của 319 công ty phi tài chính niêm yết trên HSX và HNX trong giai đoạn 2008-2015, thu thập từ các trang web chuyên ngành như cafef.vn và cophieu68.vn. Mẫu nghiên cứu được chọn lọc kỹ lưỡng, loại bỏ các công ty tài chính, bất động sản, và các công ty không đủ dữ liệu liên tục trong 8 năm.

Phương pháp phân tích sử dụng dữ liệu bảng cân bằng (panel data) với 2.552 quan sát, áp dụng ba kỹ thuật hồi quy: OLS (Ordinary Least Squares), FEM (Fixed Effect Model) và 2SLS (Two Stage Least Squares) nhằm kiểm soát nội sinh và tăng độ tin cậy kết quả. Các biến độc lập chính là tỷ lệ nợ vay ngân hàng tổng thể, nợ ngắn hạn và nợ dài hạn, cùng các biến kiểm soát về đặc điểm quản trị và tài chính công ty. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2008-2015, phù hợp với sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam và tính đầy đủ của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối tương quan âm giữa nợ vay ngân hàng và quyết định đầu tư: Kết quả hồi quy cho thấy, khi tỷ lệ nợ vay ngân hàng tăng, tỷ lệ đầu tư thuần trên tài sản cố định giảm, với mức giảm khoảng 5-7% trên toàn mẫu. Điều này phản ánh xu hướng hạn chế đầu tư khi công ty gia tăng vay nợ ngân hàng.

2. Ảnh hưởng khác biệt theo kỳ hạn vay: Nợ ngắn hạn có tương quan âm mạnh mẽ với đầu tư, giảm khoảng 8%, trong khi nợ dài hạn lại có tương quan dương, tăng khoảng 4% đầu tư. Điều này cho thấy vay dài hạn hỗ trợ mở rộng đầu tư, còn vay ngắn hạn có thể gây áp lực thanh khoản, hạn chế đầu tư.

3. Tác động của sở hữu Nhà nước: Ở nhóm công ty có tỷ lệ sở hữu Nhà nước trên 50%, mối tương quan âm giữa nợ vay ngân hàng và đầu tư yếu hơn khoảng 30% so với nhóm sở hữu thấp. Ngân hàng ít áp dụng biện pháp xử lý kỷ luật nghiêm ngặt với các công ty này, dẫn đến việc vay nợ dễ dàng hơn nhưng có thể làm tăng rủi ro đầu tư quá mức.

4. Ảnh hưởng của cơ hội tăng trưởng: Ở các công ty tăng trưởng cao (đo bằng Tobin’s Q > 1.5), mối tương quan âm giữa nợ vay và đầu tư yếu hơn 25% so với công ty tăng trưởng thấp. Điều này cho thấy các công ty có cơ hội đầu tư tốt ít bị hạn chế bởi nợ vay trong quyết định đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân mối tương quan âm giữa nợ vay ngân hàng và đầu tư có thể giải thích bởi chi phí đại diện và áp lực trả nợ khiến các công ty thận trọng hơn trong việc mở rộng đầu tư. Sự khác biệt giữa nợ ngắn hạn và dài hạn phản ánh tính chất thanh khoản và cam kết tài chính khác nhau: nợ ngắn hạn tạo áp lực trả nợ nhanh, hạn chế dòng tiền cho đầu tư, trong khi nợ dài hạn cung cấp nguồn vốn ổn định hơn cho các dự án dài hạn.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với nghiên cứu của Jiang và Zeng (2014) tại Trung Quốc và Aivazian et al. (2005) tại Canada, khẳng định tính phổ quát của mối quan hệ này trong các nền kinh tế có thị trường tài chính phát triển chưa hoàn chỉnh. Vai trò xử lý kỷ luật của ngân hàng yếu hơn ở các công ty có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao phù hợp với lý thuyết giới hạn nguồn vốn mềm, khi Nhà nước hỗ trợ các doanh nghiệp này tiếp cận vốn dễ dàng hơn, nhưng cũng làm giảm hiệu quả giám sát và có thể dẫn đến đầu tư quá mức.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hệ số hồi quy giữa các nhóm công ty theo tỷ lệ sở hữu Nhà nước và cơ hội tăng trưởng, cũng như bảng tổng hợp các hệ số hồi quy của nợ ngắn hạn và dài hạn với đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và quản lý nợ vay ngân hàng: Các công ty, đặc biệt là doanh nghiệp Nhà nước, cần xây dựng cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn đối với việc sử dụng nợ vay, nhằm hạn chế đầu tư quá mức và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo công ty và Hội đồng quản trị.

2. Ưu tiên sử dụng nợ dài hạn cho các dự án đầu tư trọng điểm: Các công ty nên cân nhắc tăng tỷ trọng vay dài hạn để đảm bảo nguồn vốn ổn định, giảm áp lực thanh khoản từ nợ ngắn hạn, từ đó thúc đẩy quyết định đầu tư hiệu quả hơn. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Phòng tài chính và kế hoạch.

3. Chính sách cho vay linh hoạt và minh bạch từ phía ngân hàng: Ngân hàng cần áp dụng các tiêu chí cho vay rõ ràng, tăng cường vai trò xử lý kỷ luật, đặc biệt với các doanh nghiệp Nhà nước để tránh cho vay dễ dãi gây đầu tư kém hiệu quả. Thời gian thực hiện: 2 năm; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại.

4. Phát triển thị trường vốn và đa dạng hóa nguồn tài trợ: Nhà nước và các cơ quan quản lý nên thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và các công cụ tài chính khác nhằm giảm sự phụ thuộc vào nợ ngân hàng, giúp các công ty có thêm lựa chọn tài trợ đầu tư. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của cấu trúc vốn và sở hữu Nhà nước đến quyết định đầu tư, từ đó tối ưu hóa chiến lược tài chính và đầu tư.

2. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Cung cấp cơ sở để xây dựng chính sách cho vay phù hợp, cân bằng giữa rủi ro và hiệu quả đầu tư của khách hàng doanh nghiệp.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý: Hỗ trợ trong việc thiết kế các chính sách tài chính, kiểm soát hoạt động cho vay và đầu tư của doanh nghiệp Nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế vĩ mô.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên kinh tế: Là tài liệu tham khảo quý giá về mối quan hệ giữa sở hữu Nhà nước, nợ vay ngân hàng và quyết định đầu tư trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ vay ngân hàng ảnh hưởng thế nào đến quyết định đầu tư của công ty?
   Nghiên cứu cho thấy nợ vay ngân hàng có mối tương quan âm với quyết định đầu tư, tức là khi vay nợ nhiều, công ty có xu hướng hạn chế đầu tư để đảm bảo khả năng trả nợ.

2. Tại sao nợ ngắn hạn và nợ dài hạn lại có tác động khác nhau đến đầu tư?
   Nợ ngắn hạn tạo áp lực thanh khoản cao, khiến công ty phải ưu tiên trả nợ nhanh, hạn chế vốn cho đầu tư. Ngược lại, nợ dài hạn cung cấp nguồn vốn ổn định hơn, hỗ trợ đầu tư mở rộng.

3. Sở hữu Nhà nước ảnh hưởng thế nào đến vai trò của ngân hàng trong giám sát đầu tư?
   Các công ty có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao thường được ngân hàng cho vay dễ dàng hơn và ít bị giám sát chặt chẽ, làm giảm vai trò xử lý kỷ luật của ngân hàng và có thể dẫn đến đầu tư quá mức.

4. Cơ hội tăng trưởng của công ty được đo lường như thế nào trong nghiên cứu?
   Cơ hội tăng trưởng được đại diện bằng chỉ số Tobin’s Q và tỷ lệ tăng trưởng doanh thu trung bình, phản ánh tiềm năng và khả năng mở rộng đầu tư của công ty.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đảm bảo tính chính xác của kết quả?
   Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cân bằng với 319 công ty trong 8 năm, áp dụng các phương pháp hồi quy OLS, FEM và 2SLS để kiểm soát nội sinh và tăng độ tin cậy của kết quả.

Kết luận

• Nợ vay ngân hàng có ảnh hưởng tiêu cực đến quyết định đầu tư của các công ty Việt Nam, đặc biệt là nợ ngắn hạn.
• Nợ dài hạn có xu hướng hỗ trợ việc thực hiện các quyết định đầu tư, tạo điều kiện cho phát triển dài hạn.
• Vai trò xử lý kỷ luật của ngân hàng yếu hơn ở các công ty có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao, dẫn đến rủi ro đầu tư quá mức.
• Mối tương quan giữa nợ vay và đầu tư khác biệt rõ rệt giữa các công ty có cơ hội tăng trưởng cao và thấp.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong việc tối ưu hóa cấu trúc vốn và chính sách tài trợ đầu tư.

Next steps: Các công ty nên áp dụng các giải pháp quản lý nợ vay hiệu quả, ngân hàng cần hoàn thiện chính sách cho vay, đồng thời thúc đẩy phát triển thị trường vốn để đa dạng hóa nguồn tài trợ.

Các nhà quản lý doanh nghiệp và ngân hàng hãy xem xét kỹ lưỡng cấu trúc vốn và kỳ hạn vay để nâng cao hiệu quả đầu tư và phát triển bền vững trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam ngày càng cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu về đề tài. Ở chương này, tác giả trình bày lý do chọn đề tài, mục tiêu và các câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa nghiên cứu cũng như kết cấu của đề tài. Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu trước đây. Trong chương này, tác giả hệ thống hóa các nghiên cứu trước đây trên thế giới và Việt Nam.

Trên cơ sở những bằng chứng thực nghiệm này tác giả xây dựng mô hình và thực hiện kiểm định với dữ liệu được thu thập từ các công ty Việt Nam. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Ở chương này, tác giả trình bày nguồn dữ liệu, cách thức thu thập, xử lý số liệu, mô hình, mô tả các biến sử dụng trong nghiên cứu cũng như phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu.

Trong chương này, tác giả trình bày kết quả kiểm định thực nghiệm cho 319 công ty Việt Nam trong giai đoạn 2008 - 2015 về ảnh hưởng của sở hữu Nhà nước và các khoản vay ngân hàng đến việc thực hiện quyết định đầu tư của các công ty tại Việt Nam. So sánh các kết quả thu được với các nghiên cứu thực nghiệm truớc đó. Chương 5: Kết luận. Ở chương này, tác giả tổng kết lại vấn đề nghiên cứu, khuyến nghị cho các công ty Việt Nam, các hạn chế của Luận văn và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

123doc 6 CHƯƠNG 2. KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2. Lý thuyết trật tự phân hạng Theo Myers và Majluf (1984), để giảm thiểu các chi phí liên quan tới vấn đề bất cân xứng thông tin trong việc tìm kiếm nguồn tài trợ bên ngoài, các công ty có xu hướng sử dụng nguồn tài trợ cho các dự án đầu tư theo thứ tự: lợi nhuận giữ lại là nguồn tài trợ được các công ty sử dụng đầu tiên, kế đến là nợ vay và cuối cùng là nguồn tài trợ bằng phát hành cổ phần mới. Việc sử dụng lợi nhuận giữ lại đầu tiên là do thời gian huy động nguồn vốn này ngắn và chi phí sử dụng vốn thấp.

Khi đã sử dụng hết nguồn tài trợ này, các công ty sẽ dùng đến nguồn tài trợ bên ngoài dưới hình thức vay nợ rồi đến phát hành cổ phần mới. Việc các công ty ưu tiên sử dụng nguồn tài trợ bằng nợ vay trước nguồn tài trợ bằng việc phát hành cổ phần mới là do tài trợ bằng nợ vay có xu hướng gánh chịu chi phí do bất cân xứng thông tin thấp hơn (Al-Najjar, 2013). Bên cạnh đó, các chi phí liên quan đến phát hành cổ phần mới thường rất cao. Hơn nữa, các nhà quản lý của công ty thường có nhiều thông tin hơn các nhà đầu tư bên ngoài nên công ty có thể không bán cổ phần với giá đúng.

Vì những lý do trên, các công ty có thể tránh chi phí do bất cân xứng thông tin bằng cách dự trữ đủ tiền để tài trợ cho các cơ hội đầu tư trong tương lai. Lý thuyết đại diện Hai lý thuyết đầu tư quá mức và đầu tư dưới mức đều dựa trên lý giải về tài chính hành vi của nhà quản lý mà nguyên nhân cơ bản nằm ở vấn đề đại diện và thông tin bất cân xứng giữa cổ đông, nhà quản lý và các chủ nợ.  Đầu tư dưới mức Đầu tư dưới mức xảy ra do mâu thuẫn giữa cổ đông, nhà quản lý và trái chủ. Việc công ty sử dụng nợ vay có thể làm giảm lợi ích của cổ đông khi nhà quản trị quyết định đầu tư vào các dự án có NPV dương, vì lợi ích có được phải chia sẻ cho các trái chủ chứ không hoàn toàn là của các cổ đông.

Do đó, các công ty sử dụng vốn vay nhiều tức là có tỷ lệ nợ cao rất ít có khả năng khai thác hết các cơ hội đầu tư so với 123doc 7 các công ty có mức độ đòn bẩy tài chính sử dụng trong cấu trúc vốn thấp. Các công ty có mức độ đòn bẩy tài chính sử dụng trong cấu trúc vốn cao có xu hướng gặp khó khăn trong việc huy động vốn để tài trợ cho các dự án có giá trị vì trái chủ thường áp đặt tỷ suất sinh lợi cao làm tăng chi phí sử dụng nợ và khiến các công ty từ bỏ những cơ hội tăng trưởng. Do đó, công ty có mức độ đòn bẩy tài chính sử dụng trong cấu trúc vốn cao ít có khả năng tận dụng được những cơ hội đầu tư có giá trị so với công ty có mức độ đòn bẩy tài chính sử dụng trong cấu trúc vốn thấp.  Đầu tư quá mức Đầu tư quá mức là tình trạng công ty đầu tư quá nhiều vào các dự án, đặc biệt là các dự án không mang lại lợi ích cho các cổ đông và làm xuất hiện sự xung đột giữa nhà quản lý và cổ đông.

Luận điểm này cho rằng nhà quản lý có xu hướng mở rộng quy mô công ty ngay cả khi đó là việc thực hiện các dự án có NPV âm và làm giảm lợi ích của cổ đông. Như vậy, để hạn chế việc làm này của nhà quản lý, các cổ đông có thể buộc các nhà quản lý thực hiện một chính sách mà các nguồn tài trợ bị hạn chế và chấp nhận sự giám sát của trái chủ, đó là việc sử dụng nợ vay. Việc vay nợ sẽ bắt buộc các nhà quản lý phải thực hiện các cam kết trả lãi và vốn gốc nên không thể thực hiện các dự án đầu tư kém hiệu quả. Hơn nữa, khi dòng tiền bị thắt chặt, nhà quản lý phải thận trọng trong đầu tư.

Do đó, việc sử dụng đòn bẩy tài chính như một biện pháp để khắc phục vấn đề đầu tư quá mức và điều này cho thấy mối tương quan âm giữa đòn bẩy tài chính và việc thực hiện quyết định đầu tư ở các công ty có ít cơ hội tăng trưởng. Lý thuyết dòng tiền tự do Theo Jensen (1986), dòng tiền tự do là dòng tiền thặng dư cần để tài trợ cho tất cả các dự án có NPV dương. Tuy nhiên, trên thực tế các nhà quản trị của công ty có thể dùng dòng tiền thặng dư này để đầu tư vào các dự án có NPV âm thay vì trả cổ tức cho cổ đông. Vì vậy, bằng cách gia tăng nợ sẽ khiến các nhà quản trị của doanh nghiệp gặp áp lực bởi nghĩa vụ chi trả trong tương lai.

Và các công ty với dòng tiền tự do cao, cơ hội phát triển thấp sẽ dùng nợ để kiểm soát hoạt động của các nhà quản trị nhằm tránh việc đầu tư quá mức. Lý thuyết về đầu tư Quyết định đầu tư được xem là một trong các quyết định quan trọng nhất của doanh nghiệp vì tạo ra giá trị cho công ty. Nhà quản trị tài chính cần xác định nên phân bổ tiền mặt, khoản phải thu, hàng tồn kho theo tỷ lệ như thế nào vì mỗi tài sản có đặc trưng về tốc độ chuyển hóa thành tiền và khả năng sinh lợi riêng. Do đó, để duy trì một cơ cấu tài sản hợp lý, các nhà quản trị tài chính không chỉ thực hiện các quyết định đầu tư mà còn thực hiện các quyết định cắt giảm, thay thế các tài sản không còn giá trị kinh tế cao.

Các quyết định này sẽ tác động trực tiếp đến khả năng sinh lợi và rủi ro của công ty. Một quyết định đầu tư đúng sẽ góp phần làm gia tăng giá trị doanh nghiệp, từ đó làm gia tăng giá trị tài sản cho chủ sở hữu, ngược lại, một quyết định đầu tư sai sẽ làm giảm giá trị doanh nghiệp và làm thiệt hại tài sản cho chủ sở hữu doanh nghiệp.  Mối quan hệ giữa đòn bẩy tài chính và đầu tư Myers (1977) lập luận rằng, đòn bẩy tài chính có thể có tương quan âm với hoạt động đầu tư do vấn đề đại diện giữa cổ đông và trái chủ, trong đó các nhà quản lý có thể từ bỏ các dự án có NPV dương vì một phần hoặc toàn bộ lợi ích đến từ đầu tư sẽ được dành hết cho chủ nợ. Điều này sẽ dẫn đến việc đầu tư dưới mức.

Mặt khác, các lý thuyết của Jensen (1986) và Stulz (1990) lại đề xuất một tác động ngược chiều của đòn bẩy tài chính lên hoạt động đầu tư dựa trên vấn đề đại diện giữa cổ đông và nhà quản lý. Jensen (1986) và Stulz (1990) lập luận rằng, mức độ đòn bẩy tài chính trong cấu trúc vốn cao ở những công ty có ít cơ hội tăng trưởng sẽ khiến cho ban quản lý không quan tâm tới những dự án kém hiệu quả do áp lực phải trả nợ, từ đó giảm thiểu sự lạm quyền của ban quản lý đối với dòng tiền tự do của công ty và giảm thiểu đầu tư.  Mối quan hệ giữa đòn bẩy tài chính, đầu tư và cơ hội tăng trưởng Cơ hội tăng trưởng thường được đo lường bằng chỉ số Tobin’q (2). Tobin’s q là một thương số do nhà kinh tế James Tobin đề xuất vào năm 1969.

Tobin định nghĩa q là 𝐺𝑖á 𝑡𝑟ị 𝑡ℎị 𝑡𝑟ườ𝑛𝑔 𝑡ổ𝑛𝑔 𝑡à𝑖 𝑠ả𝑛 (2): 𝑇𝑜𝑏𝑖𝑛′ 𝑞 = 𝐺𝑖á 𝑡𝑟ị 𝑠ổ 𝑠á𝑐ℎ 𝑐ủ𝑎 𝑡ổ𝑛𝑔 𝑡à𝑖 𝑠ả𝑛 123doc 9 thị giá của một công ty trên chi phí thay thế vốn của công ty đó. Hệ số q của Tobin có thể được tính cho từng công ty riêng lẻ hoặc của toàn bộ nền kinh tế. Nếu hệ số q cao, công ty sẽ đầu tư nhiều hơn vì việc huy động thêm vốn sẽ rẻ hơn do thị giá của công ty khá cao so với chi phí sử dụng thêm vốn. Ngược lại, nếu hệ số q thấp, công ty sẽ không gia tăng đầu tư vì chi phí huy động thêm vốn khá đắt.

Lý thuyết đòn bẩy tài chính của Modigliani và Miller (1958) dựa trên giả định thị trường hoàn hảo cho rằng, một công ty với các cơ hội đầu tư tốt sẽ có khả năng huy động các nguồn tài trợ từ bên ngoài thông qua vay nợ hoặc phát hành vốn cổ phần mới. Nhưng thực tế do các loại rào cản khác nhau, việc sử dụng đòn bẩy tài chính để tài trợ trong cấu trúc vốn cao sẽ hạn chế vấn đề đầu tư của các doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng cao. Lý thuyết đầu tư dưới mức cho rằng, các doanh nghiệp có cơ hội phát triển tốt hướng đến cấu trúc vốn với mức độ đòn bẩy tài chính thấp hơn để tránh mất các dự án đầu tư tốt, dự án có NPV dương trong tương lai.