Tác động của rủi ro thanh khoản đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng tmcp việt nam

Tính thanh khoản là khả năng tiếp cận tiền mặt hoặc các khoản tương đương tiền. 91 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Võ Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Bính
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Rủi Ro Thanh Khoản Đến Sự Ổn Định Tài Chính Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.8. KẾT CẤU KHÓA LUẬN
• 1.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ RỦI RO THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2. TỔNG QUAN VỀ SỰ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.3. TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO THANH KHOẢN ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.4. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.4.1. Nghiên cứu trong nước
• 2.4.2. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.5. THẢO LUẬN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. Thảo luận các nghiên cứu trước
• 2.5.2. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.6. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Mô tả biến
• 3.2. DỮ LIỆU VÀ QUY TRÌNH XỬ LÝ DỮ LIỆU
• 3.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.2. Quy trình xử lý dữ liệu
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ DỮ LIỆU
• 3.3.1. Phương pháp hồi quy
• 3.3.2. Kiểm định trong mô hình
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH
• 4.2. MA TRẬN HỆ SỐ TƯƠNG QUAN
• 4.3. KẾT QUẢ HỒI QUY
• 4.3.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.2. Lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.3.3. Kiểm định mô hình lựa chọn
• 4.3.4. Khắc phục các khuyết tật bằng GMM
• 4.4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. CÁC KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1.1. Đối với các Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam
• 5.1.2. Đối với cơ quan quản lý
• 5.2. HẠN CHẾ ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN TIẾP THEO
• 5.2.1. Hạn chế đề tài
• 5.2.2. Hướng phát triển tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Thanh Khoản Ảnh Hưởng Đến Ngân Hàng Việt Nam

Tính thanh khoản là khả năng tiếp cận tiền mặt hoặc các khoản tương đương tiền. Rủi ro thanh khoản ngân hàng (RRTK) là việc ngân hàng không có khả năng cung cấp đủ vốn cần thiết cho các khoản vay được cấp hoặc thanh toán kịp thời các khoản nợ như tiền gửi của khách hàng (Tripe, 1999). Phan Tuyết Trinh (2018) lại xem RRTK là rủi ro xuất hiện khi ngân hàng không có đủ tiền mặt để đáp ứng nhu cầu chi trả của khách hàng, hoặc không thể chuyển đổi tài sản thành tiền mặt một cách nhanh chóng mà không gây ra tổn thất đáng kể. Ngân hàng thương mại Việt Nam (NHTM) đối mặt với nhiều yếu tố gây ra RRTK, bao gồm sự thay đổi trong hành vi của người gửi tiền, biến động thị trường, và các yếu tố vĩ mô như chính sách tiền tệ. Quản lý RRTK hiệu quả là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định tài chính ngân hàng và niềm tin của công chúng.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng

Rủi ro thanh khoản không chỉ giới hạn ở việc thiếu tiền mặt. Nó bao gồm cả khả năng tiếp cận nguồn vốn khi cần thiết với chi phí hợp lý. Khi một ngân hàng phải bán tài sản với giá thấp hơn giá trị thực để đáp ứng nhu cầu thanh khoản, điều này cho thấy ngân hàng đó đang gặp vấn đề khủng hoảng thanh khoản. Theo [Tài liệu gốc], RRTK có thể phát sinh từ việc rút tiền ồ ạt, hoặc từ việc ngân hàng không thể tiếp cận thị trường vốn.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Rủi Ro Thanh Khoản Tại Việt Nam

Nhiều yếu tố có thể gây ra rủi ro hệ thống liên quan đến thanh khoản. Thay đổi lãi suất, suy thoái kinh tế, tin đồn tiêu cực và sự biến động của thị trường tài sản đều có thể gây áp lực lên khả năng thanh khoản của các NHTM. Việc tăng trưởng tín dụng quá nhanh mà không đi kèm với quản lý rủi ro phù hợp cũng có thể dẫn đến RRTK. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và điều chỉnh chính sách để kiểm soát RRTK.

II. 5 Thách Thức Rủi Ro Thanh Khoản Ổn Định Tài Chính NHTM Việt Nam

Rủi ro thanh khoản có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sự ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam. Khi một ngân hàng không thể đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán, nó có thể dẫn đến mất niềm tin của người gửi tiền, gây ra làn sóng rút tiền hàng loạt. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng đó mà còn có thể lan sang các ngân hàng khác, đe dọa đến sự ổn định tài chính ngân hàng. Hơn nữa, RRTK có thể làm giảm khả năng cho vay của ngân hàng, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu cho thấy tác động của rủi ro tài chính là rất lớn.

2.1. Ảnh Hưởng Đến Lợi Nhuận Và Khả Năng Sinh Lời

Rủi ro thanh khoản có thể làm giảm lợi nhuận của ngân hàng do chi phí huy động vốn tăng lên. Khi ngân hàng phải vay vốn trên thị trường liên ngân hàng với lãi suất cao để đáp ứng nhu cầu thanh khoản, chi phí hoạt động sẽ tăng lên. Ảnh hưởng của rủi ro thanh khoản đến lợi nhuận là một trong những yếu tố được các nhà quản lý quan tâm hàng đầu.

2.2. Tác Động Đến Khả Năng Cho Vay Và Tăng Trưởng Tín Dụng

Khi đối mặt với RRTK, ngân hàng có xu hướng hạn chế cho vay để bảo toàn vốn. Điều này có thể làm chậm tăng trưởng tín dụng và ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sự suy giảm tăng trưởng tín dụng có thể tác động tiêu cực đến nền kinh tế.

2.3. Gia Tăng Nợ Xấu Và Rủi Ro Tín Dụng

Các Ngân hàng TMCP đối mặt với cả khủng hoảng tài chính và khủng hoảng công, thị trường tài chính tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chính vì thế, tác giả lựa chọn đề tài “Tác động của rủi ro thanh khoản đến sự ổn định tài chính của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam” để nghiên cứu và kiểm định thêm. Thông qua bài viết, tác giả sẽ đi tìm giải đáp về sự tác động của RRTK đến ổn định tài chính. Các khuyến nghị sau đó được đưa ra dựa trên kết quả nghiên cứu với mục tiêu chung nhất là giảm thiểu RRTK và cải thiện sự ổn định tài chính trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Việt Nam.

III. Phương Pháp Đo Lường Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại

Việc đo lường rủi ro thanh khoản là rất quan trọng để các NHTM có thể quản lý rủi ro này một cách hiệu quả. Có nhiều phương pháp để đo lường RRTK, bao gồm sử dụng các chỉ số tài chính như tỷ lệ LDR (Loan-to-Deposit Ratio), tỷ lệ dự trữ thanh khoản, và phân tích dòng tiền. Mô hình đánh giá rủi ro thanh khoản ngày càng được các ngân hàng sử dụng rộng rãi.

3.1. Sử Dụng Tỷ Lệ LDR Loan To Deposit Ratio Để Đánh Giá

Tỷ lệ LDR cho biết tỷ lệ giữa các khoản vay và tiền gửi của ngân hàng. Một tỷ lệ LDR quá cao có thể cho thấy ngân hàng đang cho vay quá nhiều so với số tiền gửi huy động được, làm tăng RRTK. Tuy nhiên, LDR quá thấp cũng không tốt, vì nó cho thấy ngân hàng đang không sử dụng hiệu quả nguồn vốn huy động được.

3.2. Phân Tích Dòng Tiền Vào Và Ra Của Ngân Hàng

Phân tích dòng tiền giúp ngân hàng dự đoán được nhu cầu thanh khoản trong tương lai. Bằng cách theo dõi dòng tiền vào và ra, ngân hàng có thể xác định được các giai đoạn mà nhu cầu thanh khoản tăng cao, từ đó có biện pháp chuẩn bị phù hợp. Theo [Tài liệu gốc], việc rút tiền nhanh chóng, ồ ạt của khách hàng, hay việc làn sóng thất nghiệp và lạm phát tăng cao đều dẫn đến nguy cơ mất khả năng thanh toán.

3.3. Ứng Dụng Stress Test Trong Đánh Giá Rủi Ro

Stress test là một phương pháp mô phỏng các kịch bản kinh tế bất lợi để đánh giá khả năng chống chịu của ngân hàng. Bằng cách thực hiện stress test, ngân hàng có thể xác định được các điểm yếu trong quản lý thanh khoản và đưa ra các biện pháp phòng ngừa.

IV. Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại Hiệu Quả

Quản lý RRTK là một quá trình liên tục đòi hỏi sự chủ động và linh hoạt. Các NHTM cần xây dựng một khung quản lý RRTK toàn diện, bao gồm việc xác định, đo lường, giám sát và kiểm soát RRTK. Quản lý rủi ro thanh khoản không chỉ giúp ngân hàng duy trì sự ổn định tài chính mà còn giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng.

4.1. Xây Dựng Kế Hoạch Ứng Phó Khủng Hoảng Thanh Khoản

Kế hoạch ứng phó khủng hoảng thanh khoản cần được xây dựng một cách chi tiết và cập nhật thường xuyên. Kế hoạch này cần xác định rõ các nguồn vốn dự phòng mà ngân hàng có thể tiếp cận trong trường hợp khẩn cấp, cũng như các biện pháp để giảm thiểu tác động của khủng hoảng.

4.2. Đa Dạng Hóa Nguồn Huy Động Vốn Của Ngân Hàng

Việc phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn huy động vốn duy nhất có thể làm tăng RRTK. Ngân hàng nên đa dạng hóa nguồn huy động vốn bằng cách huy động từ nhiều kênh khác nhau, như tiền gửi tiết kiệm, phát hành trái phiếu, và vay vốn trên thị trường liên ngân hàng. Thanh khoản tiền gửi đóng vai trò quan trọng.

4.3. Tuân Thủ Các Quy Định Về An Toàn Vốn Theo Basel III

Các quy định về an toàn vốn theo Basel III giúp ngân hàng tăng cường khả năng chống chịu với các cú sốc tài chính. Việc tuân thủ các quy định này là một phần quan trọng trong quản lý RRTK.

V. Phân Tích Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Rủi Ro Thanh Khoản 2012 2021

Nghiên cứu tác động của RRTK đến ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2012-2021 cho thấy mối quan hệ ngược chiều. Theo [Tài liệu gốc], kết quả ước lượng cho thấy rủi ro thanh khoản có tác động ngược chiều đến ổn định tài chính, có nghĩa là với một sự tăng lên của rủi ro thanh khoản sẽ làm giảm tính ổn định tài chính của ngân hàng. Các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng, hiệu quả hoạt động cũng có ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát rủi ro thanh khoản.

5.1. Giải Thích Chi Tiết Về Mối Quan Hệ Ngược Chiều

Mối quan hệ ngược chiều giữa RRTK và ổn định tài chính có nghĩa là khi RRTK tăng lên, sự ổn định tài chính của ngân hàng giảm xuống, và ngược lại. Điều này có thể được giải thích bằng việc khi ngân hàng gặp khó khăn về thanh khoản, nó sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn, như mất niềm tin của người gửi tiền, giảm khả năng cho vay, và tăng chi phí huy động vốn.

5.2. Vai Trò Của Quy Mô Ngân Hàng Và Hiệu Quả Hoạt Động

Quy mô ngân hàng có thể ảnh hưởng đến khả năng quản lý RRTK. Các ngân hàng lớn thường có nguồn lực và kinh nghiệm tốt hơn trong việc quản lý rủi ro này. Hiệu quả hoạt động, được đo lường bằng các chỉ số như ROA và ROE, cũng có ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính. Các ngân hàng hoạt động hiệu quả thường có khả năng chống chịu tốt hơn với các cú sốc tài chính.

5.3. So Sánh Với Các Nghiên Cứu Trước Về Rủi Ro Thanh Khoản

Bản thân các ngân hàng cũng có những biện pháp tích cực để đưa hệ thống phát triển hơn, thích ứng với sự thay đổi trong vai trò luân chuyển vốn tới các nhà đầu tư, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô dưới sự điều hành của cơ quan ban ngành. Công tác nhận diện rủi ro, mà hơn cả là RRTK từ đó càng được chú ý quan tâm.

VI. Kết Luận Giải Pháp Ổn Định Tài Chính Ngân Hàng TMCP

Rủi ro thanh khoản là một thách thức lớn đối với sự ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam. Việc quản lý RRTK hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Các NHTM cần chủ động xây dựng một khung quản lý RRTK toàn diện, tuân thủ các quy định về an toàn vốn, và đa dạng hóa nguồn huy động vốn. Đồng thời, NHNN cần tăng cường giám sát và điều chỉnh chính sách để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Hiệu quả hoạt động ngân hàng cần được chú trọng.

6.1. Khuyến Nghị Cho Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

Giải pháp giảm thiểu rủi ro thanh khoản cần được ưu tiên. Các NHTM nên tập trung vào việc xây dựng một khung quản lý RRTK toàn diện, bao gồm việc xác định, đo lường, giám sát và kiểm soát RRTK. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo và nâng cao nhận thức về RRTK cho cán bộ nhân viên.

6.2. Vai Trò Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam Trong Quản Lý

NHNN cần tăng cường giám sát hoạt động của các NHTM, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý RRTK. Đồng thời, cần điều chỉnh chính sách tiền tệ một cách linh hoạt để đảm bảo sự ổn định của thị trường tiền tệ và hỗ trợ các NHTM trong việc quản lý RRTK. Chính sách tiền tệ hiệu quả là yếu tố quan trọng.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Rủi Ro Thanh Khoản

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích tác động của các yếu tố vĩ mô đến RRTK, hoặc đánh giá hiệu quả của các biện pháp quản lý RRTK khác nhau. Thanh khoản thị trường cũng là một lĩnh vực cần được nghiên cứu sâu hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trước tác động của các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và dịch bệnh, hệ thống tài chính thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng phải đối mặt với nhiều biến động phức tạp. Các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) gặp không ít trở ngại liên quan đến bất ổn tài chính, rủi ro thanh khoản và áp lực tuân thủ các quy định pháp lý an toàn. Trong bối cảnh đó, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã triển khai các chương trình tái cơ cấu nhằm thanh lọc, rà soát chặt chẽ hoạt động của hệ thống tổ chức tín dụng, tiêu biểu là Đề án 254, nhằm giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và củng cố vai trò dẫn vốn của hệ thống ngân hàng.

Trong hoạt động ngân hàng, rủi ro thanh khoản (RRTK) được nhận định là một trong những rủi ro trọng yếu có liên hệ trực tiếp đến sự bất ổn định tài chính. Khi RRTK gia tăng—xuất phát từ làn sóng rút tiền nhanh chóng của người gửi tiền, gia tăng thất nghiệp hoặc lạm phát—ngân hàng đối diện với nguy cơ mất khả năng thanh toán tức thời, xói mòn niềm tin thị trường và buộc phải thanh lý tài sản với giá chiết khấu hoặc huy động vốn khẩn cấp với chi phí cao. Điều này làm suy giảm nghiêm trọng biên lợi nhuận, đình trệ vai trò trung gian tài chính và có thể tạo ra hiệu ứng lây lan tiêu cực lên toàn bộ hệ thống kinh tế quốc gia. Do đó, việc nghiên cứu định lượng tác động của RRTK đến mức độ an toàn tài chính của các NHTMCP Việt Nam là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận xác lập hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Đo lường và kiểm định tác động của rủi ro thanh khoản đến sự ổn định tài chính của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021, từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách hỗ trợ công tác quản trị rủi ro và củng cố an toàn hệ thống.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đo lường và đánh giá tác động của rủi ro thanh khoản đến sự ổn định tài chính của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021.
  2. Đưa ra khuyến nghị chính sách nhằm kiểm soát rủi ro thanh khoản và ổn định tài chính đối với các NHTMCP Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua hai câu hỏi:

• Câu hỏi 1: Rủi ro thanh khoản tác động như thế nào đến ổn định tài chính của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021?
• Câu hỏi 2: Đưa ra khuyến nghị gì cho các NHTMCP Việt Nam và cơ quan quản lý trong việc kiểm soát rủi ro thanh khoản, nâng cao sự ổn định tài chính?

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của rủi ro thanh khoản đến sự ổn định tài chính của các NHTMCP Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Khóa luận khảo sát 27 NHTMCP Việt Nam. Mặc dù thị trường có 31 NHTMCP, 4 ngân hàng đã bị loại khỏi mẫu do không công bố đầy đủ báo cáo tài chính hoặc thiếu tính nhất quán của chuỗi số liệu.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ ngày 01/01/2012 đến ngày 31/12/2021, gắn liền với quá trình thực hiện Đề án tái cơ cấu 254 và các đợt ứng phó với biến động kinh tế vĩ mô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận rủi ro thanh khoản theo các lý thuyết kinh tế tài chính kinh điển và các quy định quản lý an toàn vĩ mô:

• Khái niệm RRTK: RRTK là tình trạng ngân hàng không thể thực hiện kịp thời các nghĩa vụ tài chính hoặc không đáp ứng đủ nhu cầu rút vốn, giải ngân tín dụng khi đến hạn (Tripe, 1999; Apostolik và cộng sự, 2009; Phan Tuyết Trinh, 2018). Dermine (1986) xem RRTK như một khoản chi phí đánh đổi cơ hội sinh lời, trong khi Beja (1972) và Acharya và Mora (2013) chỉ ra áp lực bán tháo tài sản và chạy đua lãi suất huy động khi thanh khoản bị đe dọa.
• Khái niệm ổn định tài chính ngân hàng: Là trạng thái hệ thống hoạt động thông suốt, vận hành hiệu quả chức năng trung gian tài chính và hấp thụ được các cú sốc bên ngoài mà không làm đứt gãy thị trường tiền tệ (Crockett, 1997; Nguyễn Minh Sáng, 2021; Raouf và Ahmed, 2020).
• Văn bản pháp lý áp dụng: Khóa luận viện dẫn Thông tư 22/2019/TT-NH của Ngân hàng Nhà nước quy định tỷ lệ dự trữ thanh khoản tối thiểu là 10% và chuẩn mực Basel II quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu là 8%.

Biến phụ thuộc đại diện cho sự ổn định tài chính là chỉ số Z-score (Roy, 1952; Blair và Heggestad, 1978; Boyd và Graham, 1988), được tính theo công thức:

$$\text{Z-score} = \frac{\text{ROA} + \text{E/A}}{\sigma_{\text{ROA}}}$$

Trong đó, $\text{ROA}$ là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, $\text{E/A}$ là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, và $\sigma_{\text{ROA}}$ là độ lệch chuẩn của ROA tính trên khung thời gian trượt 3 năm ($t$ đến $t-3$). Nhằm khắc phục hiện tượng lệch chuẩn phân phối của ROA trên thị trường tài chính, nghiên cứu sử dụng logarithm tự nhiên của Z-score ($\ln(\text{Z-score})$) theo đề xuất của Huỳnh Nhật Thanh (2021). Biến độc lập chính là tỷ lệ thanh khoản ($\text{LR}$), đo lường bằng tỷ số giữa tài sản thanh khoản (tiền và tương đương tiền) trên tổng tài sản.

Mô hình hồi quy dữ liệu bảng được thiết lập như sau:

$$\text{Z-score}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{LR}{it} + \beta_2 \text{CAR}{it} + \beta_3 \text{ROE}{it} + \beta_4 \text{SIZE}{it} + \beta_5 \text{EC}{it} + \beta_6 \text{INF}_t + \beta_7 \text{GDP}t + \epsilon{it}$$

Hệ thống biến số và giả thuyết nghiên cứu được tổng hợp trong bảng dưới đây:

Tên biến	Ký hiệu	Cách đo lường	Tác động kỳ vọng	Cơ sở kế thừa
Ổn định tài chính	Z-score	$\ln [(\text{ROA} + \text{E/A}) / \sigma_{\text{ROA}}]$	Biến phụ thuộc	Boyd & Graham (1988), Imbierowicz & Rauch (2014)
Rủi ro thanh khoản	LR	Tài sản thanh khoản / Tổng tài sản	(-)	Ghenimi và cộng sự (2017), Võ Tấn Lộc (2021)
Tỷ lệ an toàn vốn	CAR	Vốn tự có / Tổng tài sản rủi ro quy đổi	(+)	Basel II, Nguyễn Minh Sáng (2021)
Lợi nhuận vốn CSH	ROE	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	(-)	Nguyễn Thành Long (2022), Ghenimi và cộng sự (2017)
Quy mô ngân hàng	SIZE	$\ln(\text{Tổng tài sản})$	(+)	Imbierowicz & Rauch (2014), Rupeika-Apoga và cộng sự (2018)
Hiệu quả chi phí	EC	Chi phí hoạt động / Tổng thu nhập	(+)	Phan Tuyết Trinh (2018), Nguyễn Thị Minh Ngọc và cộng sự (2022)
Tỷ lệ lạm phát	INF	Tỷ lệ tăng chỉ số giá tiêu dùng CPI	(+)	Perry (1992), Hà Văn Bảo (2019)
Tăng trưởng kinh tế	GDP	Tốc độ tăng tổng sản phẩm quốc nội	(-)	Kosmidou (2008), Nguyễn Thị Phương Quyên (2019)

Phương pháp xử lý dữ liệu dựa trên kỹ thuật phân tích kinh tế lượng cho dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) với 270 quan sát (27 ngân hàng $\times$ 10 năm). Nghiên cứu tiến hành các bước kiểm định: kiểm định F-test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier và kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM. Đồng thời, khóa luận kiểm tra các khuyết tật mô hình gồm đa cộng tuyến (hệ số VIF), phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Phương pháp ước lượng GMM hai bước (System GMM) được sử dụng để khắc phục hoàn toàn hiện tượng nội sinh và các khuyết tật phần dư, kiểm định độ tin cậy bằng kiểm định tự tương quan AR(2) và kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ Hansen/Sargan test trên phần mềm Stata 17. Nguồn dữ liệu vi mô được trích xuất từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên đã kiểm toán qua hệ thống FiinPro, kết hợp số liệu vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới và Tổng cục Thống kê.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương mở đầu đặt nền tảng cho toàn bộ khóa luận thông qua việc phân tích bối cảnh áp lực thanh khoản và tái cơ cấu ngân hàng Việt Nam sau khủng hoảng. Tác giả xác lập rõ tính cấp thiết của đề tài, các câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu tổng quát và mục tiêu cụ thể. Phạm vi không gian (27 NHTMCP) và thời gian (2012 – 2021) được chỉ rõ kèm theo cơ sở chọn lựa. Chương 1 cũng khái quát quy trình nghiên cứu định lượng, dự kiến đóng góp khoa học và kết cấu 5 chương của khóa luận.

Chương 2. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước

Chương này tổng thuật toàn diện các khái niệm cốt lõi: bản chất của thanh khoản, rủi ro thanh khoản, cơ chế hình thành chi phí do thanh khoản và các chỉ số đo lường (CAR theo Basel II, tỷ lệ thanh khoản LR theo Thông tư 22/2019/TT-NH). Tiếp đó, chương phân tích khái niệm ổn định tài chính ngân hàng và phương pháp đo lường thông qua hệ thống CAMELS, mô hình EWS và chỉ số Z-score. Tác giả thảo luận chi tiết cơ chế truyền dẫn rủi ro từ sự mất cân đối kỳ hạn sang bất ổn hệ thống (Vazquez & Federico, 2015; Acharya & Mora, 2013). Chương 2 tổng kết các công trình thực nghiệm trong nước (Nguyễn Thị Minh Ngọc và cộng sự, 2022; Võ Tấn Lộc, 2021; Nguyễn Thành Long, 2022; Phan Tuyết Trinh, 2018; Nguyễn Thị Phương Quyên, 2019; Nguyễn Minh Sáng, 2021; Hà Văn Bảo, 2019) và ngoài nước (Ghenimi và cộng sự, 2017; Imbierowicz & Rauch, 2014; Calomiris và cộng sự, 2015; Saputra và cộng sự, 2020). Qua đó, tác giả chỉ ra khoảng trống về nhu cầu cập nhật số liệu thực nghiệm đến năm 2021 và xây dựng sơ đồ quy trình nghiên cứu chuẩn hóa.

Chương 3. Mô hình và dữ liệu nghiên cứu

Chương 3 trình bày việc xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính dữ liệu bảng kế thừa từ Imbierowicz và Rauch (2014) cùng Ghenimi và cộng sự (2017). Tác giả định nghĩa biến phụ thuộc Z-score (chuẩn hóa logarit tự nhiên), biến độc lập rủi ro thanh khoản (LR) và 6 biến kiểm soát (CAR, ROE, SIZE, EC, INF, GDP). Đồng thời, tác giả thuyết minh chi tiết các giả thuyết từ H1 đến H7. Quy trình thu thập, xử lý bộ dữ liệu 270 quan sát từ hệ thống FiinPro, Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới được mô tả chặt chẽ. Chương này cũng chuẩn hóa các bước kiểm định kinh tế lượng: kiểm định đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan và thiết lập quy trình ước lượng GMM để loại bỏ hiện tượng nội sinh trên Stata 17.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương 4 tập trung vào việc công bố và phân tích kết quả định lượng. Mở đầu là thống kê mô tả đặc trưng phân phối của các biến và ma trận hệ số tương quan nhằm phát hiện sớm hiện tượng đa cộng tuyến. Tác giả trình bày kết quả ước lượng từ ba mô hình cơ bản (Pooled OLS, FEM, REM), thực hiện kiểm định F-test và Hausman test để lựa chọn mô hình tĩnh phù hợp. Khi các kiểm định sau hồi quy chỉ ra sự tồn tại của phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, tác giả áp dụng mô hình hồi quy GMM để khắc phục. Kết quả kiểm định AR(2) và Sargan/Hansen test xác nhận tính hợp lệ của các biến công cụ và độ tin cậy của mô hình GMM. Trên cơ sở đó, tác giả đi sâu thảo luận về tác động ngược chiều của rủi ro thanh khoản đến ổn định tài chính, đồng thời phân tích ý nghĩa kinh tế của các biến kiểm soát trong bối cảnh thực tế của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Chương 5. Kết luận và khuyến nghị

Chương cuối cùng tổng kết các phát hiện định lượng chính của đề tài. Dựa trên bằng chứng thực nghiệm, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp: nhóm khuyến nghị cho bản thân các NHTMCP (quản trị thanh khoản, nâng cao tỷ lệ an toàn vốn, điều tiết quy mô và tối ưu hóa chi phí) và nhóm khuyến nghị cho cơ quan quản lý nhà nước (hoàn thiện khung giám sát, thực thi nghiêm ngặt các tỷ lệ an toàn thanh khoản và vốn). Đồng thời, chương 5 chỉ ra các mặt hạn chế của đề tài về cỡ mẫu và phạm vi biến số, từ đó vạch ra các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

Kết quả ước lượng định lượng của khóa luận mang lại các phát hiện thực nghiệm quan trọng:

• Rủi ro thanh khoản có tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến sự ổn định tài chính của các NHTMCP Việt Nam. Khi rủi ro thanh khoản gia tăng (thể hiện qua sự suy giảm tỷ lệ tài sản thanh khoản bảo đảm), chỉ số Z-score của ngân hàng giảm sút, đồng nghĩa với nguy cơ bất ổn và xác suất vỡ nợ tăng lên.
• Mô hình hồi quy GMM hai bước đã xử lý thành công hiện tượng nội sinh và khắc phục các khuyết tật phần dư (phương sai sai số thay đổi và tự tương quan) vốn xuất hiện trong các mô hình Pooled OLS, FEM và REM, cho ra các ước lượng vững và không chệch.
• Tác động của các biến kiểm soát phù hợp với phần lớn các giả thuyết đặt ra: tỷ lệ an toàn vốn (CAR), quy mô (SIZE) và hiệu quả chi phí (EC) đóng vai trò tích cực trong việc duy trì bộ đệm an toàn tài chính, trong khi biến động lợi nhuận và môi trường vĩ mô có ảnh hưởng đan xen đến rủi ro hoạt động.

Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp và khuyến nghị chính sách:

• Đối với các NHTMCP Việt Nam:
  1. Xây dựng chiến lược quản trị thanh khoản chủ động, duy trì tỷ lệ dự trữ thanh khoản vượt mức sàn 10% theo Thông tư 22/2019/TT-NH nhằm giảm thiểu chi phí chuyển đổi tài sản gấp gáp.
  2. Nâng cao năng lực vốn tự có, đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn CAR đạt chuẩn Basel II vững chắc trên ngưỡng 8%.
  3. Cân đối kỳ hạn giữa tài sản nợ và tài sản có, kiểm soát chặt chẽ việc tham gia vào các cuộc đua lãi suất huy động ngắn hạn để tài trợ cho vay trung dài hạn.
  4. Quản trị tốt chi phí hoạt động, nâng cao hiệu quả chi phí (EC) nhằm tạo nguồn lợi nhuận giữ lại bổ sung vốn tự có.
• Đối với cơ quan quản lý (Ngân hàng Nhà nước):
  1. Giám sát chặt chẽ việc tuân thủ các chỉ tiêu an toàn thanh khoản và quy định an toàn vốn theo chuẩn Basel II đối với từng nhóm ngân hàng thương mại.
  2. Vận hành linh hoạt các công cụ thị trường mở và tái cấp vốn để hỗ trợ thanh khoản hệ thống khi xuất hiện các cú sốc rút tiền cục bộ, ngăn chặn nguy cơ lây lan mang tính hệ thống.
  3. Hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm (EWS) và khung giám sát rủi ro vĩ mô gắn với lộ trình tái cơ cấu các tổ chức tín dụng.

Về đóng góp học thuật và thực tiễn, đề tài cung cấp chuỗi bằng chứng thực nghiệm liên tục 10 năm (2012 – 2021) trên 27 NHTMCP Việt Nam, làm rõ cơ chế tác động của rủi ro thanh khoản lên sự ổn định tài chính tại một thị trường mới nổi. Đề tài lấp đầy khoảng trống dữ liệu của giai đoạn tái cơ cấu gần nhất, khẳng định tính ưu việt của phương pháp hồi quy GMM trong việc xử lý dữ liệu tài chính ngân hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định các hạn chế nội tại:

• Hạn chế về cỡ mẫu: Do tính minh bạch thông tin chưa đồng đều, mẫu nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở 27 NHTMCP, chưa thể bao quát toàn bộ 31 ngân hàng đang vận hành trên thị trường.
• Hạn chế về phân nhóm: Nghiên cứu chưa thực hiện phân tích chuyên sâu theo từng nhóm ngân hàng có quy mô tài sản khác nhau (nhóm ngân hàng gốc quốc doanh Big4 so với nhóm ngân hàng thương mại quy mô vừa và nhỏ).
• Hạn chế về phạm vi thời gian và biến số: Dữ liệu mới dừng lại ở năm 2021, chưa phản ánh đầy đủ tác động của các biến động kinh tế sau giai đoạn này; chưa kết hợp đồng thời biến rủi ro tín dụng vào mô hình tương tác đa biến.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Cập nhật và mở rộng khung thời gian nghiên cứu sang các năm tiếp theo (từ 2022 trở đi) để kiểm định tính ổn định của mô hình trong bối cảnh thị trường mới.
• Bổ sung thêm các biến kiểm soát vi mô đặc thù (như rủi ro tín dụng, tỷ lệ nợ xấu NPL) và các biến số cấu trúc hệ thống nhằm nắm bắt toàn diện hơn các kênh tác động.
• Mở rộng phân tích so sánh đa nhóm theo quy mô tài sản hoặc mức độ tập trung thị trường.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học, Quản trị rủi ro tài chính khi tìm kiếm phương pháp luận về đo lường rủi ro thanh khoản và tính toán chỉ số ổn định tài chính Z-score.
• Những người thực hiện nghiên cứu định lượng: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình hồi quy dữ liệu bảng, các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Hausman) và kỹ thuật ước lượng GMM để khắc phục nội sinh trên phần mềm Stata.
• Cán bộ quản trị rủi ro tại các NHTMCP và chuyên viên phân tích chính sách tại Ngân hàng Nhà nước: Sử dụng các kết luận thực nghiệm làm căn cứ tham chiếu trong việc thiết lập hạn mức thanh khoản, tính toán đệm an toàn vốn và điều hành chính sách an toàn vi mô - vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số Z-score đo lường sự ổn định tài chính được tính toán và hiệu chỉnh như thế nào trong khóa luận?

Chỉ số Z-score được tính toán dựa trên tổng của tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ($\text{ROA}$) và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($\text{E/A}$), chia cho độ lệch chuẩn của $\text{ROA}$ ($\sigma_{\text{ROA}}$). Độ lệch chuẩn $\sigma_{\text{ROA}}$ được tính trên khung thời gian trượt 3 năm ($t$ đến $t-3$). Nhằm khắc phục hiện tượng dữ liệu ROA phân phối không chuẩn trên thực tế, tác giả lấy logarithm tự nhiên của chỉ số này ($\ln(\text{Z-score})$) để đưa vào mô hình hồi quy.

2. Biến đại diện cho rủi ro thanh khoản được đo lường bằng công thức nào và gắn với quy định pháp lý nào?

Rủi ro thanh khoản được đại diện bởi tỷ lệ thanh khoản ($\text{LR}$), tính bằng tỷ số giữa tài sản thanh khoản (tiền và các khoản tương đương tiền) chia cho tổng tài sản. Về mặt pháp lý, khóa luận gắn biến số này với Thông tư số 22/2019/TT-NH của Ngân hàng Nhà nước, văn bản quy định tỷ lệ dự trữ thanh khoản tối thiểu của các NHTMCP phải đạt 10%.

3. Tại sao khóa luận chọn mẫu gồm 27 NHTMCP trong giai đoạn 2012 – 2021?

Thị trường Việt Nam có 31 NHTMCP, nhưng 4 ngân hàng không công bố đầy đủ hoặc thiếu tính nhất quán trong báo cáo tài chính kiểm toán, buộc tác giả phải giới hạn mẫu ở 27 ngân hàng để bảo đảm tính chính xác của dữ liệu bảng. Giai đoạn 2012 – 2021 (10 năm, 270 quan sát) được lựa chọn vì đây là giai đoạn hệ thống ngân hàng triển khai mạnh mẽ Đề án tái cơ cấu 254 của NHNN và Chính phủ, đồng thời số liệu tài chính trong thời kỳ này có độ hoàn chỉnh cao.

4. Khóa luận sử dụng các phương pháp kinh tế lượng nào và tại sao mô hình GMM lại được chọn làm kết quả sau cùng?

Khóa luận vận dụng các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng gồm Pooled OLS, FEM và REM, kết hợp các kiểm định F-test, Breusch-Pagan LM và Hausman để lựa chọn mô hình. Sau khi kiểm định phát hiện mô hình tĩnh tồn tại hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, tác giả sử dụng phương pháp hồi quy tổng quát dạng hệ thống (System GMM). GMM là phương pháp tối ưu giúp khắc phục triệt để hiện tượng nội sinh giữa các biến và xử lý các khuyết tật phần dư, đảm bảo tính vững của ước lượng qua kiểm định AR(2) và Hansen/Sargan test.

5. Kết quả nghiên cứu xác nhận mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và sự ổn định tài chính như thế nào?

Kết quả ước lượng thực nghiệm khẳng định rủi ro thanh khoản có tác động ngược chiều đến sự ổn định tài chính của các NHTMCP Việt Nam. Sự sụt giảm của tỷ lệ tài sản thanh khoản (đồng nghĩa với RRTK tăng cao) làm giảm giá trị Z-score, đẩy ngân hàng vào trạng thái dễ tổn thương về mặt tài chính và gia tăng nguy cơ mất khả năng chi trả.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Thu Thủy đã xây dựng và kiểm định thành công mô hình kinh tế lượng đánh giá tác động của rủi ro thanh khoản đến sự ổn định tài chính trên mẫu 27 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021. Bằng việc ứng dụng phương pháp ước lượng GMM trên chỉ số Z-score chuẩn hóa, nghiên cứu chứng minh thực nghiệm rằng rủi ro thanh khoản có ảnh hưởng ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến mức độ an toàn tài chính của hệ thống ngân hàng. Các phát hiện định lượng này đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc đề xuất các giải pháp quản trị cấu trúc thanh khoản, tỷ lệ an toàn vốn tại các NHTMCP cũng như định hướng công tác thanh tra, giám sát an toàn vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 còn làm rõ kết cấu của khóa luận. Những nội dung nói trên sẽ là cơ sở quan trọng để triển khai nghiên cứu các nội dung tiếp theo của khóa luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC Tổng quan về cơ sở lý thuyết và tác động của rủi ro thanh khoản đối với sự ổn định tài chính của ngân hàng là những nội dung chính của chương này. Bên cạnh đó, các nghiên cứu thực nghiệm cả trong nước và nước ngoài cũng như những khoảng trống và quy trình nghiên cứu cũng được nêu ra để làm cơ sở cho các nội dung nghiên cứu tiếp theo.

TỔNG QUAN VỀ RỦI RO THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Khái niệm Tính thanh khoản là khả năng tiếp cận tiền mặt hoặc các khoản tương đương tiền. Như vậy, RRTK là việc ngân hàng không có khả năng cung cấp đủ vốn cần thiết cho các khoản vay được cấp hoặc thanh toán kịp thời các khoản nợ như tiền gửi của khách hàng (Tripe, 1999). Phan Tuyết Trinh (2018) lại xem RRTK là rủi ro xuất hiện khi ngân hàng không có đủ tiền mặt để đáp ứng nhu cầu thanh khoản tức thời của khách hàng, hay có thể đáp ứng nhưng tổn thất về chi phí sẽ cao hơn.

Nói cách khác, đây là loại rủi ro phát sinh nếu ngân hàng mất khả năng chi trả do không thể chuyển đổi tài sản thanh khoản thành tiền mặt kịp thời hoặc vay đủ tiền để đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán của mình. Không những thế, nếu không có hành động phòng ngừa và ngăn chặn thì RRTK sẽ tác động đến hoạt động kinh doanh và khiến vai trò trung gian tài chính của ngân hàng bị đình trệ. Apostolik và cộng sự (2009) định nghĩa RRTK như là việc các ngân hàng không có khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính - ở đây là nghĩa vụ trả nợ của mình khi đến ngày đáo hạn. Nhấn mạnh việc đánh giá các nguồn tiềm năng có thể làm giảm dòng tiền vào và tăng dòng tiền ra là rất quan trọng.

Skoglund và Chen (2015) đã đề cập rằng rủi ro xuất phát từ thị trường hoặc các sự cố cụ thể của ngân hàng được gọi là RRTK. Beja (1972) lập luận rằng RRTK có thể đặt một ngân hàng vào tình trạng mất khả năng thanh toán, ảnh hưởng xấu đến hiệu quả hoạt động vì phải 9 bán tài sản của mình với giá thấp hơn nhiều so với giá thị trường để đáp ứng các nghĩa vụ tài chính lúc bấy giờ. Và những thiếu hụt về thanh khoản hay khi RRTK tăng cao sẽ gây nên sự phá sản của nhiều ngân hàng, liên đới cả hệ thống và nền kinh tế quốc gia. Thanh khoản hay khả năng thanh khoản là huyết mạch của mỗi ngân hàng vì tác động đến sự sống còn của bản thân ngân hàng.

Hiểu được tầm quan trọng của thanh khoản, lý thuyết về tài sản thanh khoản đã gợi ý rằng các ngân hàng nên nắm giữ một lượng lớn tài sản thanh khoản để ngăn ngừa và vượt qua các tình huống lớn không lường trước được. Dermine (1986) lại cho rằng RRTK là một khoản chi phí làm giảm lợi nhuận, tổn thất tài chính do phải nắm giữ một lượng lớn tài sản lưu động và bỏ qua cơ hội đầu tư vào các tài sản có tỷ suất sinh lợi cao hơn. Điều này lý giải cho việc vỡ nợ khoản vay làm tăng RRTK chính yếu là do sự suy giảm dòng tiền vào và sự mất giá mà nó gây ra. Nhu cầu thanh khoản có thể phát sinh vào thời điểm bất kỳ và khiến các hoạt động khác của ngân hàng bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh hiện nay thì các vấn đề về thanh khoản dường như đã đóng một vai trò quan trọng trong việc khuếch đại sự đổ vỡ của các ngân hàng. Chính vì thế mà việc thiết lập và duy trì trạng thái thanh khoản phù hợp là điều cần thiết để giảm thiểu việc bán tài sản trong các trường hợp bất lợi, cũng như vay nợ từ Ngân hàng Trung ương và thị trường liên ngân hàng nói chung. Phần trình bày như trên đã nêu ra các quan điểm khác nhau của các học giả về RRTK. Vậy tóm lại, RRTK có thể hiểu là rủi ro phát sinh khi nhu cầu thanh khoản thực tế của khách hàng vượt quá mức mà ngân hàng có thể đáp ứng.

Và điều này buộc ngân hàng phải gia tăng chi phí để huy động nguồn vốn ngắn hạn, dẫn đến mất ổn định tài chính. Bên cạnh đó, rủi ro này chủ yếu xuất phát từ cấu trúc tài sản và các khoản nợ với nguyên nhân chính là sự không phù hợp về thời gian giữa dòng tiền vào và dòng tiền ra. Cho nên, để có thể giảm bớt sự chênh lệch giữa các dòng tiền thì yêu cầu đặt ra là ngân hàng phải quản lý khả năng thanh khoản một cách 10 chặt chẽ hay duy trì RRTK ở mức an toàn. Tác giả cũng áp dụng cách hiểu về RRTK này cho khóa luận.

Đo lƣờng rủi ro thanh khoản Để nhận diện, theo dõi và kịp thời hỗ trợ khi có những bất ổn trong công tác quản lý thì chúng ta cần có biện pháp để đo lường và xác định RRTK. Có nhiều chỉ số và phương pháp được xây dựng để đo lường RRTK. Khóa luận chọn trình bày 2 chỉ số khá phổ biến mà ta có thể dựa vào để xác định liệu ngân hàng có đang gặp rủi ro thanh khoản hay không: Tỷ lệ an toàn vốn (CAR): Các nhà quản lý và nhà đầu tư sử dụng chỉ số này để đánh giá mức độ rủi ro của ngân hàng trong việc thực hiện thanh toán các khoản nợ đến hạn. Và theo Hiệp ước Basel thì tất cả các NHTM hay TMCP hoạt động trên thị trường đều được yêu cầu phải đảm bảo một tỷ lệ an toàn vốn nhất định để dự phòng cho những biến cố không lường trước.

Cụ thể tỷ lệ yêu cầu phải ở ngưỡng an toàn là 8% và chỉ khi đạt được mức đề ra thì ngân hàng mới có khả năng thanh toán các khoản nghĩa vụ tài chính đến hạn, ổn định hoạt động tài chính. Đây cũng là mức được coi là đủ để bù đắp những thiệt hại do RRTK, biến động thị trường hoặc các sự kiện không lường trước được. Tại Việt Nam, tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng (CAR) được quy định và kiểm soát bởi NHNN thể hiện sự ổn định và tăng trưởng bền vững. Trong những năm gần đây, hệ thống ngân hàng ngày càng đa dạng về hình thức và ngày càng lớn mạnh về quy mô, đi đôi với sự phát triển trên là sự gia tăng của các loại rủi ro, mà đặc biệt là RRTK gây ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của các ngân hàng.

Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của tỷ lệ an toàn vốn theo tiêu chuẩn Basel rõ ràng hơn bao giờ hết. Nhận thức được tầm quan trọng, khóa luận cũng sử dụng cách tính CAR theo tiêu chuẩn Basel II. Cách tính CAR được trình bày cụ thể như bên dưới: CAR (2.1) 11 Theo công thức (2.1), CAR được tính bằng cách lấy vốn tự có chia tổng tài sản có điều chỉnh theo rủi ro của ngân hàng, mà trong đó vốn tự có gồm vốn cấp 1 (vốn chủ sở hữu và dự trữ đã tiết lộ) và vốn cấp 2 (vốn bổ sung cho ngân hàng), tài sản có rủi ro quy đổi thay đổi tùy theo bản chất của các khoản vay bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường. Ngoài ra, RRTK càng cao đi đôi với sự gia tăng về tỷ lệ an toàn vốn để đối phó kịp thời với các cú sốc bất ngờ.

Do đó, nếu chỉ số này thấp hơn mức yêu cầu và kéo dài trong một thời gian dài có nghĩa là ngân hàng đang gặp RRTK, khả năng huy động vốn để đáp ứng nhu cầu của khách hàng bị giảm sút. Tỷ lệ thanh khoản (LR): Đây là tỷ số cơ bản thể hiện khả năng thanh toán và sự nhanh chóng trong việc chuyển đổi tài sản thanh khoản thành tiền mặt của ngân hàng. Thanh khoản ổn định cho phép ngân hàng dễ dàng đáp ứng nhu cầu thanh toán của người gửi tiền và giải quyết các cam kết theo hợp đồng tín dụng. Tỷ lệ thanh khoản càng cao thì RRTK càng thấp vì điều đó có nghĩa là ngân hàng nắm giữ nhiều tài sản lưu động trong tổng tài sản, năng lực chi trả đang ở mức tốt, hoạt động của ngân hàng càng được đảm bảo ổn định.

Đặc biệt là khi đối mặt với các cuộc khủng hoảng, tỷ lệ thanh khoản là rất quan trọng vì vào thời điểm ấy rất khó huy động thanh khoản từ các nguồn khác nhau. Cũng theo thông tư 22/2019/TT-NH thì tỷ lệ thanh khoản của các Ngân hàng TMCP Việt Nam tối thiểu phải là 10%. Cách tính tỷ lệ thanh khoản được trình bày cụ thể như sau: LR (2.2) Trong đó, tài sản thanh khoản của ngân hàng được tính bằng tổng các loại tài sản có tính thanh khoản cao như tiền và các khoản tương đương tiền. Cách tính tỷ lệ thanh khoản theo công thức (2.2) cũng được một số tác giả như Hà Văn Bảo (2019), Võ Tấn Lộc (2021), Nguyễn Thành Long (2022), Ghenimi và cộng sự (2017), Phan Tuyết Trinh (2018) sử dụng trong bài nghiên cứu tìm hiểu về tác động của RRTK đến sự ổn định tài chính các ngân hàng của mình.

Và trong khóa luận, tác giả cũng 12 lựa chọn phương pháp đo lường này để tính toán RRTK. TỔNG QUAN VỀ SỰ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Khái niệm Trong xu thế hiện nay, nhiều Ngân hàng Trung ương và cơ quan quản lý tiền tệ dành sự quan tâm đặc biệt đến ổn định tài chính và duy trì an toàn hệ thống tài chính. Sự ổn định tài chính và phát triển bền vững của các ngân hàng đã trở thành chìa khóa cho sự phát triển kinh tế và xã hội.

Hay nói cách khác, sự vững mạnh và ổn định của ngành ngân hàng được coi là động lực quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính và thực hiện hiệu quả các mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Vậy cụ thể ổn định tài chính ngân hàng là gì? Khái niệm ổn định tài chính ngân hàng có thể được giải thích theo nhiều góc độ khác nhau. Crockett (1997) cho rằng sự ổn định về giá của thị trường tài chính, hoặc không có những biến động về giá gây thiệt hại đáng kể đến kinh tế chính là sự ổn định tài chính của các ngân hàng. Rằng sự ổn định tài chính của các ngân hàng đồng nghĩa với việc không có áp lực tài chính cả về hữu hình lẫn vô hình.