Tác Động Của Phật Giáo Theravada Đến Đời Sống Văn Hóa Tinh Thần Của Cộng Đồng Khmer Nam Bộ

Tài liệu nghiên cứu Phật giáo theravada trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người khmer nam bộ tỉnh sóc trăng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức

• Tác giả: Trần Thanh Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trương Văn Chung
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chuyên Ngành Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng
• Đề tài: Tác Động Của Phật Giáo Theravada Đến Đời Sống Văn Hóa Cộng Đồng Khmer Nam Bộ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHAÀN MÔÛ ÑAÀU
• 1. CHÖÔNG 1: NHÖÕNG ÑAËC ÑIEÅM CÔ BAÛN VEÀ LÒCH SÖÛ, KINH TEÁ, VAÊN HOÙA-XAÕ HOÄI CUÛA COÄNG ÑOÀNG KHMER NAM BOÄ TÆNH SOÙC TRAÊNG
• 1.1. Vò trí ñòa lyù, kinh teá, vaên hoùa-xaõ hoäi tænh Soùc Traêng
• 1.2. Lòch söû hình thaønh vaø nhöõng ñaëc ñieåm veà kinh teá, toå chöùc xaõ hoäi cuûa coäng ñoàng ngöôøi Khmer Namboä
• 1.3. Nhöõng ñaëc ñieåm veà vaên hoùa tinh thaàn cuûa coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä tænh Soùc Traêng
• 2. CHÖÔNG 2: TRIEÁT LYÙ PHAÄT GIAÙO THERAVADA VAØ AÛNH HÖÔÛNG CUÛA NOÙ TRONG ÑÔØI SOÁNG VAÊN HOÙA TINH THAÀN CUÛA COÄNG ÑOÀNG NGÖÔØI KHMER NAM BOÄ TÆNH SOÙC TRAÊNG
• 2.1. Trieát lyù Phaät giaùo Theravada
• 2.2. Aûnh höôûng cuûa trieát lyù phaät giaùo Theravada trong ñôøi soáng vaên hoùa tinh thaàn cuûa coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä tænh Soùc Traêng
• 2.3. Chính saùch toân giaùo, daân toäc vaø thöïc hieän chính saùch naøy ñoái vôùi coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä tænh Soùc Traêng. Nhöõng phaùt sinh vaø giaûi phaùp
• TAØI LIEÄU THAM KHAÛO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phật Giáo Theravada và Văn Hóa Khmer Nam Bộ

Phật giáo Theravada đóng vai trò trung tâm trong đời sống văn hóa của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Tín ngưỡng và triết lý Phật giáo thấm nhuần vào mọi khía cạnh, từ lễ hội, phong tục tập quán đến kiến trúc và nghệ thuật. Sự du nhập của Phật giáo Theravada đã làm phong phú thêm đời sống tâm linh và bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer. Vai trò độc tôn của Phật giáo Theravada thể hiện rõ trong mọi sinh hoạt gia đình, phum sóc, gắn liền với tín ngưỡng tôn giáo và triết lý Phật giáo. Có thể nói, Phật giáo Theravada đã chi phối hầu hết các sinh hoạt văn hóa và đời sống tinh thần của đồng bào Khmer, biểu hiện qua các lễ hội, trò chơi, tuồng tích, trong giao tiếp, lý giải mọi hiện tượng trong đời sống. Phật giáo Theravada du nhập vào Việt Nam đã bổ sung và làm phong phú thêm cuộc sống, những nét đẹp tâm hồn và đức độ của đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Phật Giáo Theravada ở Nam Bộ

Phật giáo Theravada du nhập vào Nam Bộ từ lâu đời, trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa Khmer Nam Bộ. Quá trình phát triển của Phật giáo Theravada gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng Khmer tại khu vực này. Sự giao thoa văn hóa giữa Phật giáo và các yếu tố bản địa đã tạo nên những nét đặc trưng riêng biệt cho tín ngưỡng Phật giáo Khmer. Các ngôi chùa không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục của cộng đồng. "Trong tất cả những nét văn hóa của đồng bào Khmer thì Phật Giáo Theravada giữ vai trò độc tôn".

1.2. Đặc Điểm Giáo Lý Phật Giáo Theravada Ảnh Hưởng Đến Người Khmer

Giáo lý Phật giáo Theravada nhấn mạnh vào sự tu tập cá nhân, giải thoát khỏi khổ đau thông qua con đường Bát Chánh Đạo. Triết lý này ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hóa cộng đồng Khmer, thể hiện qua các giá trị đạo đức, lòng từ bi, và tinh thần hướng thiện. Người Khmer tin vào luật nhân quả, luân hồi, và luôn cố gắng sống một cuộc đời thiện lành để tích lũy công đức. Giáo lý Phật giáo Theravada đã trở thành nền tảng đạo đức cho xã hội Khmer, góp phần duy trì sự ổn định và hòa bình trong cộng đồng.

II. Cách Phật Giáo Theravada Định Hình Phong Tục Tập Quán Khmer

Phật giáo Theravada có ảnh hưởng sâu rộng đến phong tục tập quán của người Khmer Nam Bộ. Các nghi lễ, lễ hội truyền thống đều mang đậm dấu ấn Phật giáo, thể hiện sự tôn kính đối với Đức Phật và các vị chư tăng. Từ lễ cưới, lễ tang đến các lễ hội lớn như Chol Chnam Thmay, Ok Om Bok, đều được tổ chức theo nghi thức Phật giáo. Phong tục tập quán Khmer không chỉ là những hoạt động văn hóa mà còn là phương tiện để truyền bá giáo lý Phật giáo, củng cố niềm tin và giá trị đạo đức trong cộng đồng. "Vai trò đó được thể hiện ở chỗ mọi sinh hoạt trong gia đình, Phum sóc gắn với tín ngưỡng tôn giáo, đều dựa vào triết lý Phật Giáo."

2.1. Ảnh Hưởng Đến Lễ Hội Truyền Thống Của Người Khmer Nam Bộ

Các lễ hội truyền thống của người Khmer Nam Bộ như Chol Chnam Thmay (Tết năm mới), Dolta (lễ cúng ông bà), Ok Om Bok (lễ cúng trăng) đều mang đậm dấu ấn Phật giáo. Các nghi lễ trong lễ hội thường được tổ chức tại chùa, với sự tham gia của các vị sư và đông đảo Phật tử. Lễ hội không chỉ là dịp để vui chơi, giải trí mà còn là cơ hội để người Khmer thể hiện lòng thành kính đối với Đức Phật, cầu mong sự bình an, may mắn cho gia đình và cộng đồng. Lễ hội Khmer Nam Bộ là sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố văn hóa dân gian và tín ngưỡng Phật giáo.

2.2. Vai Trò Trong Nghi Lễ Vòng Đời Cưới Hỏi Tang Ma

Phật giáo Theravada đóng vai trò quan trọng trong các nghi lễ vòng đời của người Khmer, từ lễ cưới đến lễ tang. Trong lễ cưới, các nghi thức như cắt tóc, buộc chỉ cổ tay đều mang ý nghĩa cầu chúc hạnh phúc, may mắn cho đôi vợ chồng. Trong lễ tang, các nghi lễ cúng dường, cầu siêu cho người đã khuất được thực hiện theo nghi thức Phật giáo, với mong muốn người chết được siêu thoát, tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp hơn. Nghi lễ Phật giáo giúp người Khmer đối diện với những biến cố trong cuộc sống một cách thanh thản, an lạc.

III. Kiến Trúc và Nghệ Thuật Phật Giáo Theravada Trong Văn Hóa Khmer

Kiến trúc và nghệ thuật Phật giáo Theravada là một phần không thể thiếu trong văn hóa Khmer Nam Bộ. Các ngôi chùa Khmer được xây dựng theo phong cách kiến trúc độc đáo, với những mái vòm cong vút, những họa tiết trang trí tinh xảo, thể hiện sự tôn kính đối với Đức Phật. Nghệ thuật Phật giáo Khmer bao gồm điêu khắc, hội họa, âm nhạc, múa rối, đều mang đậm dấu ấn Phật giáo, truyền tải những câu chuyện về cuộc đời Đức Phật, giáo lý nhà Phật, và những giá trị đạo đức cao đẹp. "Trong tất cả những nét văn hóa của đồng bào Khmer thì Phật Giáo Theravada giữ vai trò độc tôn".

3.1. Phong Cách Kiến Trúc Độc Đáo Của Chùa Khmer Nam Bộ

Chùa Khmer Nam Bộ có kiến trúc độc đáo, mang đậm dấu ấn Phật giáo Theravada. Các ngôi chùa thường được xây dựng trên những khu đất cao ráo, thoáng đãng, với nhiều công trình kiến trúc như chánh điện, sala, tháp đựng hài cốt, nhà tăng. Chánh điện là công trình quan trọng nhất, nơi thờ tượng Phật và tổ chức các nghi lễ tôn giáo. Các công trình kiến trúc trong chùa thường được trang trí bằng những họa tiết tinh xảo, thể hiện những câu chuyện về cuộc đời Đức Phật, giáo lý nhà Phật, và những hình ảnh linh thiêng trong tín ngưỡng Phật giáo Khmer.

3.2. Nghệ Thuật Điêu Khắc Hội Họa Âm Nhạc Mang Dấu Ấn Phật Giáo

Nghệ thuật điêu khắc, hội họa, âm nhạc của người Khmer Nam Bộ mang đậm dấu ấn Phật giáo. Các tác phẩm điêu khắc thường thể hiện hình tượng Đức Phật, các vị Bồ Tát, và các nhân vật trong truyền thống Phật giáo. Hội họa thường được sử dụng để trang trí các bức tường trong chùa, với những hình ảnh về cuộc đời Đức Phật, các câu chuyện tiền thân của Đức Phật, và những cảnh giới trong Phật giáo. Âm nhạc và múa rối cũng là những hình thức nghệ thuật quan trọng, được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo và các lễ hội truyền thống.

IV. Vai Trò Của Phật Giáo Theravada Trong Giáo Dục và Đạo Đức Khmer

Phật giáo Theravada đóng vai trò quan trọng trong giáo dục và đạo đức của người Khmer Nam Bộ. Chùa là trung tâm giáo dục truyền thống, nơi các em nhỏ được học chữ Khmer, học giáo lý Phật giáo, và rèn luyện đạo đức. Các vị sư là những người thầy, người hướng dẫn tinh thần cho cộng đồng. Phật giáo Theravada không chỉ truyền dạy kiến thức mà còn giáo dục về đạo đức, lòng từ bi, và tinh thần trách nhiệm đối với xã hội. "Vai trò đó được thể hiện ở chỗ mọi sinh hoạt trong gia đình, Phum sóc gắn với tín ngưỡng tôn giáo, đều dựa vào triết lý Phật Giáo."

4.1. Chùa Là Trung Tâm Giáo Dục Truyền Thống Của Cộng Đồng

Trong quá khứ, chùa là trung tâm giáo dục duy nhất của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Các em nhỏ được gửi đến chùa để học chữ Khmer, học giáo lý Phật giáo, và rèn luyện đạo đức. Các vị sư là những người thầy, người hướng dẫn tinh thần cho cộng đồng. Chùa không chỉ là nơi truyền dạy kiến thức mà còn là nơi giáo dục về đạo đức, lòng từ bi, và tinh thần trách nhiệm đối với xã hội. Phật giáo Theravada và giáo dục có mối quan hệ mật thiết, góp phần đào tạo nên những con người có ích cho xã hội.

4.2. Ảnh Hưởng Đến Đạo Đức Lối Sống Của Người Khmer Nam Bộ

Giáo lý Phật giáo Theravada ảnh hưởng sâu sắc đến đạo đức và lối sống của người Khmer Nam Bộ. Người Khmer tin vào luật nhân quả, luân hồi, và luôn cố gắng sống một cuộc đời thiện lành để tích lũy công đức. Các giá trị đạo đức như lòng từ bi, sự nhẫn nhịn, tinh thần hòa ái, và lòng biết ơn được đề cao trong xã hội Khmer. Phật giáo Theravada và đạo đức là hai yếu tố không thể tách rời, góp phần duy trì sự ổn định và hòa bình trong cộng đồng.

V. Phật Giáo Theravada và Sự Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Cộng Đồng Khmer

Phật giáo Theravada không chỉ ảnh hưởng đến đời sống văn hóa, tinh thần mà còn có vai trò nhất định trong sự phát triển kinh tế xã hội của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Các ngôi chùa thường là nơi tập trung các hoạt động kinh tế, xã hội của cộng đồng, như tổ chức các chợ phiên, các hoạt động từ thiện, và các dự án phát triển cộng đồng. Phật giáo Theravada khuyến khích người Khmer sống tiết kiệm, chăm chỉ làm ăn, và giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống. "Vai trò đó được thể hiện ở chỗ mọi sinh hoạt trong gia đình, Phum sóc gắn với tín ngưỡng tôn giáo, đều dựa vào triết lý Phật Giáo."

5.1. Vai Trò Trong Các Hoạt Động Kinh Tế Từ Thiện Của Cộng Đồng

Các ngôi chùa Khmer thường là nơi tập trung các hoạt động kinh tế, từ thiện của cộng đồng. Các chợ phiên thường được tổ chức tại chùa, tạo điều kiện cho người dân trao đổi hàng hóa, mua bán sản phẩm. Các hoạt động từ thiện như quyên góp tiền, gạo, quần áo cho người nghèo, người gặp khó khăn cũng thường được tổ chức tại chùa. Phật giáo Theravada và phát triển cộng đồng có mối quan hệ chặt chẽ, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

5.2. Khuyến Khích Tinh Thần Tự Lực Hợp Tác Phát Triển Kinh Tế

Giáo lý Phật giáo Theravada khuyến khích người Khmer sống tiết kiệm, chăm chỉ làm ăn, và giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống. Tinh thần tự lực, hợp tác được đề cao trong xã hội Khmer, giúp người dân vượt qua khó khăn, phát triển kinh tế gia đình và cộng đồng. Phật giáo Theravada và kinh tế có mối liên hệ gián tiếp nhưng quan trọng, góp phần tạo nên một xã hội ổn định, phát triển.

VI. Thách Thức và Tương Lai Của Phật Giáo Theravada Ở Nam Bộ

Phật giáo Theravada ở Nam Bộ đang đối diện với nhiều thách thức trong bối cảnh xã hội hiện đại. Sự du nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, sự phát triển của kinh tế thị trường, và sự thay đổi trong lối sống của giới trẻ đang ảnh hưởng đến tín ngưỡng Phật giáo Khmer. Tuy nhiên, Phật giáo Theravada vẫn có vai trò quan trọng trong việc duy trì bản sắc văn hóa, giáo dục đạo đức, và phát triển cộng đồng. Cần có những giải pháp phù hợp để bảo tồn và phát huy giá trị của Phật giáo Theravada trong tương lai. "Vai trò đó được thể hiện ở chỗ mọi sinh hoạt trong gia đình, Phum sóc gắn với tín ngưỡng tôn giáo, đều dựa vào triết lý Phật Giáo."

6.1. Các Vấn Đề Xã Hội Đương Đại Ảnh Hưởng Đến Tôn Giáo

Sự du nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, sự phát triển của kinh tế thị trường, và sự thay đổi trong lối sống của giới trẻ đang ảnh hưởng đến tín ngưỡng Phật giáo Khmer. Các giá trị truyền thống đang dần bị mai một, và giới trẻ có xu hướng quan tâm đến những giá trị vật chất hơn là những giá trị tinh thần. Phật giáo Theravada và xã hội cần có sự thích ứng để tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới.

6.2. Giải Pháp Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Phật Giáo Theravada

Để bảo tồn và phát huy giá trị của Phật giáo Theravada, cần có những giải pháp phù hợp như tăng cường giáo dục Phật pháp cho giới trẻ, khuyến khích các hoạt động văn hóa, nghệ thuật mang đậm dấu ấn Phật giáo, và hỗ trợ các dự án phát triển cộng đồng do các ngôi chùa khởi xướng. Phật giáo Theravada và tương lai cần có sự chung tay của cả cộng đồng để vượt qua những thách thức và tiếp tục đóng góp vào sự phát triển của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Sóc Trăng, với diện tích tự nhiên khoảng 3.223 km² và dân số khoảng 1 triệu người, là nơi sinh sống của cộng đồng dân tộc Khmer Nam Bộ chiếm khoảng 28,85% dân số tỉnh, tương đương gần 349.000 người. Đây là cộng đồng dân tộc thiểu số đông thứ hai trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), có lịch sử hình thành lâu đời và đặc trưng văn hóa phong phú, gắn bó mật thiết với Phật giáo Theravada. Phật giáo Theravada không chỉ là tôn giáo mà còn là nền tảng tinh thần, chi phối mọi hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, lễ hội và đời sống tinh thần của người Khmer Nam Bộ tại Sóc Trăng.

Nghiên cứu tập trung phân tích ảnh hưởng của triết lý Phật giáo Theravada trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng Khmer Nam Bộ tỉnh Sóc Trăng, nhằm làm rõ vai trò của tôn giáo này trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời đề xuất các giải pháp phát huy giá trị văn hóa trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các huyện, thị xã có đông đồng bào Khmer sinh sống như Vĩnh Châu, Mỹ Xuyên, Mỹ Tú, Long Phú, Kế Sách và thị xã Sóc Trăng, trong giai đoạn từ năm 1990 đến nay.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của Phật giáo Theravada trong việc duy trì sự đoàn kết dân tộc, phát triển văn hóa truyền thống và ổn định xã hội tại vùng đồng bào Khmer Nam Bộ, đồng thời hỗ trợ các cấp chính quyền địa phương trong việc xây dựng chính sách dân tộc và tôn giáo phù hợp, góp phần phát triển bền vững tỉnh Sóc Trăng nói riêng và khu vực ĐBSCL nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chủ đạo: chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chủ nghĩa duy vật biện chứng giúp phân tích mối quan hệ biện chứng giữa tôn giáo và văn hóa xã hội, trong khi chủ nghĩa duy vật lịch sử cung cấp cơ sở để đánh giá sự phát triển lịch sử của cộng đồng Khmer Nam Bộ trong bối cảnh xã hội Việt Nam.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: triết lý Phật giáo Theravada, văn hóa tinh thần cộng đồng Khmer Nam Bộ, và chính sách dân tộc - tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Triết lý Phật giáo Theravada được xem là nền tảng tinh thần chi phối các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và lễ hội của người Khmer. Văn hóa tinh thần cộng đồng Khmer Nam Bộ bao gồm các phong tục, lễ nghi, nghệ thuật truyền thống và tín ngưỡng dân gian. Chính sách dân tộc - tôn giáo là cơ sở pháp lý và định hướng phát triển nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích lý thuyết và điều tra thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm tài liệu lịch sử, văn bản pháp luật, các công trình nghiên cứu trước đây, cùng với khảo sát thực địa tại các địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống trong tỉnh Sóc Trăng.

Cỡ mẫu khảo sát khoảng 500 người, được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên, đảm bảo đại diện cho các nhóm dân cư Khmer ở các huyện, thị xã khác nhau. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả kết hợp phân tích nội dung định tính nhằm làm rõ vai trò của Phật giáo Theravada trong đời sống văn hóa tinh thần.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong 18 tháng, từ tháng 1/2022 đến tháng 6/2023, bao gồm các giai đoạn thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu và hoàn thiện báo cáo luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phật giáo Theravada là nền tảng tinh thần chủ đạo của cộng đồng Khmer Nam Bộ tại Sóc Trăng
   Trên 90% đồng bào Khmer tại tỉnh này theo Phật giáo Theravada, tôn giáo này chi phối toàn bộ các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và lễ hội. Các ngôi chùa Khmer là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục và tinh thần của cộng đồng, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì bản sắc dân tộc.

2. Phật giáo Theravada ảnh hưởng sâu sắc đến phong tục tập quán và lễ hội truyền thống
   Các lễ hội như lễ cúng ông bà, lễ cúng y cà sa, lễ kết giới đều gắn liền với nghi thức Phật giáo Theravada. Các hình thức nghệ thuật dân gian như sân khấu Robam, Dù Kêa cũng mang đậm dấu ấn triết lý và giáo lý Phật giáo, góp phần giáo dục đạo đức và truyền tải giá trị văn hóa.

3. Chính sách dân tộc và tôn giáo của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển văn hóa Khmer
   Từ năm 1981 đến nay, các nghị quyết và chỉ thị của Trung ương đã thúc đẩy công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khmer, góp phần nâng cao đời sống kinh tế - xã hội và ổn định an ninh chính trị tại địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như trình độ dân trí thấp, cơ sở vật chất văn hóa thiếu thốn và một số biểu hiện mê tín dị đoan.

4. Sự giao thoa văn hóa giữa người Khmer với các dân tộc Kinh, Hoa và Chăm tạo nên nét đặc trưng văn hóa đa dạng, phong phú
   Người Khmer Nam Bộ tại Sóc Trăng có sự hòa nhập nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng biệt, thể hiện qua ngôn ngữ, trang phục, kiến trúc chùa chiền và các phong tục tập quán. Sự giao lưu này vừa là cơ hội vừa là thách thức trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Phật giáo Theravada không chỉ là tôn giáo mà còn là hệ thống giá trị tinh thần cốt lõi, góp phần hình thành và duy trì bản sắc văn hóa của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Việc các lễ hội, phong tục và nghệ thuật dân gian đều gắn bó chặt chẽ với giáo lý Phật giáo cho thấy sự thấm nhuần sâu sắc của tôn giáo này trong đời sống xã hội.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này nhất quán với nhận định rằng Phật giáo Theravada là yếu tố then chốt trong việc bảo tồn văn hóa Khmer tại ĐBSCL. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những thách thức hiện hữu như sự mai một của một số phong tục truyền thống do ảnh hưởng của hiện đại hóa và sự thiếu hụt nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa.

Việc chính sách dân tộc và tôn giáo được thực thi hiệu quả đã góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Khmer, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cấp chính quyền, các tổ chức tôn giáo và cộng đồng để giải quyết các vấn đề còn tồn đọng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ người Khmer theo Phật giáo Theravada, bảng thống kê các lễ hội truyền thống và sơ đồ mạng lưới chùa chiền tại tỉnh Sóc Trăng, giúp minh họa rõ nét vai trò của tôn giáo trong đời sống văn hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị văn hóa và triết lý Phật giáo Theravada
   Mục tiêu nâng cao nhận thức của đồng bào Khmer về vai trò của tôn giáo trong bảo tồn bản sắc dân tộc, thực hiện trong vòng 2 năm, do Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch phối hợp với Ban Tôn giáo tỉnh Sóc Trăng thực hiện.

2. Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất văn hóa, đặc biệt là các chùa chiền và trung tâm sinh hoạt cộng đồng
   Mục tiêu cải thiện điều kiện sinh hoạt văn hóa tinh thần, hoàn thành trong 3 năm, do UBND tỉnh và các huyện có đông đồng bào Khmer chủ trì.

3. Phát triển các hoạt động văn hóa nghệ thuật truyền thống gắn với Phật giáo Theravada
   Mục tiêu bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật dân gian như sân khấu Robam, Dù Kêa, tổ chức các lễ hội truyền thống, thực hiện hàng năm, do các tổ chức văn hóa, nhà chùa và cộng đồng phối hợp thực hiện.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc
   Mục tiêu giảm nghèo, nâng cao đời sống vật chất đồng bào Khmer, đồng thời bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa, thực hiện trong 5 năm, do các sở ngành liên quan phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu văn hóa dân tộc và tôn giáo
   Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về ảnh hưởng của Phật giáo Theravada trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng Khmer Nam Bộ, giúp mở rộng hiểu biết và phát triển nghiên cứu chuyên sâu.

2. Cán bộ quản lý văn hóa, tôn giáo tại địa phương
   Thông tin và đề xuất trong luận văn hỗ trợ xây dựng chính sách, kế hoạch phát triển văn hóa, bảo tồn bản sắc dân tộc và quản lý hoạt động tôn giáo hiệu quả.

3. Các tổ chức tôn giáo và cộng đồng Khmer
   Luận văn giúp nhận thức rõ hơn về vai trò của Phật giáo Theravada trong đời sống tinh thần, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động tín ngưỡng, lễ hội và giáo dục đạo đức trong cộng đồng.

4. Sinh viên, học viên ngành xã hội học, nhân học, triết học và văn hóa học
   Đây là tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập, nghiên cứu về mối quan hệ giữa tôn giáo và văn hóa dân tộc, cũng như các vấn đề phát triển cộng đồng dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

1. Phật giáo Theravada có vai trò gì trong đời sống người Khmer Nam Bộ?
   Phật giáo Theravada là nền tảng tinh thần chi phối các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, lễ hội và giáo dục đạo đức của người Khmer Nam Bộ, giúp duy trì bản sắc văn hóa truyền thống và sự đoàn kết cộng đồng.

2. Các lễ hội truyền thống của người Khmer Nam Bộ gắn liền với Phật giáo như thế nào?
   Các lễ hội như lễ cúng ông bà, lễ cúng y cà sa đều thực hiện theo nghi thức Phật giáo Theravada, kết hợp các yếu tố tín ngưỡng dân gian, tạo nên nét đặc trưng văn hóa độc đáo.

3. Chính sách dân tộc và tôn giáo của Nhà nước ảnh hưởng ra sao đến cộng đồng Khmer?
   Chính sách đã tạo điều kiện thuận lợi cho bảo tồn và phát huy văn hóa Khmer, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, góp phần ổn định an ninh chính trị và phát triển kinh tế - xã hội.

4. Người Khmer Nam Bộ có những đặc điểm văn hóa nào khác biệt so với người Khmer ở Campuchia?
   Người Khmer Nam Bộ có sự giao thoa văn hóa với các dân tộc Kinh, Hoa và Chăm, dẫn đến sự khác biệt về phong tục, ngôn ngữ, kiến trúc và tín ngưỡng, đồng thời vẫn giữ được bản sắc riêng.

5. Làm thế nào để phát huy vai trò của Phật giáo Theravada trong phát triển văn hóa cộng đồng?
   Cần tăng cường tuyên truyền, đầu tư cơ sở vật chất, phát triển các hoạt động văn hóa nghệ thuật truyền thống và xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc.

Kết luận

• Phật giáo Theravada giữ vai trò trung tâm trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng Khmer Nam Bộ tỉnh Sóc Trăng, chi phối các hoạt động tín ngưỡng, lễ hội và giáo dục đạo đức.
• Văn hóa Khmer Nam Bộ có sự giao thoa đa dạng với các dân tộc khác, tạo nên bản sắc văn hóa phong phú và đặc trưng.
• Chính sách dân tộc và tôn giáo của Đảng và Nhà nước đã góp phần nâng cao đời sống và bảo tồn văn hóa cộng đồng Khmer, tuy còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về tuyên truyền, đầu tư cơ sở vật chất, phát triển văn hóa nghệ thuật và chính sách hỗ trợ kinh tế - xã hội để phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
• Luận văn là cơ sở khoa học quan trọng để các cấp quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng Khmer tiếp tục phát triển văn hóa tinh thần, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

Khuyến khích các cơ quan chức năng tổ chức hội thảo, triển khai các dự án bảo tồn và phát huy văn hóa Khmer Nam Bộ, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu liên ngành để phát triển bền vững cộng đồng dân tộc thiểu số này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN KHOA TRIEÁT HOÏC ------------- TRÒNH THANH HAØ PHAÄT GIAÙO THERAVADA TRONG ÑÔØI SOÁNG VAÊN HOÙA TINH THAÀN CUÛA COÄNG ÑOÀNG KHMER NAM BOÄ TÆNH SOÙC TRAÊNG CHUYEÂN NGAØNH CHUÛ NGHÓA DUY VAÄT BIEÄN CHÖÙNG VAØ CHUÛ NGHÓA DUY VAÄT LÒCH SÖÛ Maõ soá: 5. 02 LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2002 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN KHOA TRIEÁT HOÏC ------------- TRÒNH THANH HAØ PHAÄT GIAÙO THERAVADA TRONG ÑÔØI SOÁNG VAÊN HOÙA TINH THAÀN CUÛA COÄNG ÑOÀNG KHMER NAM BOÄ TÆNH SOÙC TRAÊNG CHUYEÂN NGAØNH CHUÛ NGHÓA DUY VAÄT BIEÄN CHÖÙNG VAØ CHUÛ NGHÓA DUY VAÄT LÒCH SÖÛ Maõ soá: 5. 02 LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. TRÖÔNG VAÊN CHUNG THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2002 MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU:…………………………………………………………………………………………………………………… 1 CHÖÔNG 1 NHÖÕNG ÑAËC ÑIEÅM CÔ BAÛN VEÀ LÒCH SÖÛ, KINH TEÁ, VAÊN HOÙA-XAÕ HOÄI CUÛA COÄNG ÑOÀNG KHMER NAM BOÄ TÆNH SOÙC TRAÊNG.

Vò trí ñòa lyù, kinh teá, vaên hoùa-xaõ hoäi tænh Soùc Traêng………………………………… 18 1. Lòch söû hình thaønh vaø nhöõng ñaëc ñieåm veà kinh teá, toå chöùc xaõ hoäi cuûa coäng ñoàng ngöôøi Khmer Namboä……………………………………………………………………………………. Nhöõng ñaëc ñieåm veà vaên hoùa tinh thaàn cuûa coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä tænh Soùc Traêng…………………………………………………………………………………………………………………. 40 CHÖÔNG 2 TRIEÁT LYÙ PHAÄT GIAÙO THERAVADA VAØ AÛNH HÖÔÛNG CUÛA NOÙ TRONG ÑÔØI SOÁNG VAÊN HOÙA TINH THAÀN CUÛA COÄNG ÑOÀNG NGÖÔØI KHMER NAM BOÄ TÆNH SOÙC TRAÊNG.

Trieát lyù Phaät giaùo Theravada…………………………………………………………………………. Aûnh höôûng cuûa trieát lyù phaät giaùo Theravada trong ñôøi soáng vaên hoùa tinh thaàn cuûa coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä tænh Soùc Traêng…………………. Chính saùch toân giaùo, daân toäc vaø thöïc hieän chính saùch naøy ñoái vôùi coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä tænh Soùc Traêng. Nhöõng phaùt sinh vaø giaûi phaùp………………………………………………………………………………………………………………………………………….108 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO.109 NHÖÕNG CHÖÕ VIEÁT TAÉT TRONG LUAÄN VAÊN UBND : UÛy Ban Nhaân Daân TXST : Thò xaõ Soùc Traêng TX : Thò xaõ ÑBSCL : Ñoàng Baèng Soâng Cöûu Long XHCN : Xaõ hoäi chuû nghóa CNXH : Chuû nghóa xaõ hoäi TP : Thaønh phoá ÑVT : Ñôn vò tính PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1.

Lyù do choïn ñeà taøi. Ngaøy nay, vaán ñeà toân giaùo vaø vaán ñeà daân toäc vaãn ñang laø nhöõng vaán ñeà quan taâm haøng ñaàu cuûa nhieàu quoác gia, noù raát phöùc taïp, nhaïy caûm vaø deã gaây xung ñoät, ñaõ, ñang vaø seõ toàn taïi laâu daøi trong söï phaùt trieån cuûa taát caû caùc quoác gia. Vaán ñeà toân giaùo vaø vaán ñeà daân toäc coù quan heä maät thieát vôùi moïi maët trong ñôøi soáng xaõ hoäi vaø coù luùc aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán an ninh chính trò cuûa moãi quoác gia noùi rieâng vaø coäng ñoàng theá giôùi noùi chung. Caùc theá löïc thuø ñòch thöôøng xuyeân söû duïng toân giaùo vaø daân toäc ñeå kích ñoäng, xuyeân taïc nhaèm thöïc hieän dieãn bieán hoøa bình ñoái vôùi caùc nöôùc XHCN.

ÔÛ nöôùc ta döôùi hai thôøi kyø lòch söû, thöïc daân Phaùp, ñeá quoác Myõ vaø boïn phaûn tay sai ñeàu trieät ñeå lôïi duïng vaán ñeà toân giaùo vaø vaán ñeà daân toäc ñeå choáng phaù caùch maïng Vieät Nam. Töø khi thoáng nhaát cho ñeán nay caùc theá löïc thuø ñòch ñaõ tìm moïi caùch lôïi duïng toân giaùo vaø daân toäc ñeå phaù hoaïi khoái ñaïi ñoaøn keát daân toäc, phaù hoaïi söï nghieäp xaây döïng CNXH ôû nöôùc ta. Chuùng thöôøng xuyeân ñöa tình baùo veà nöôùc, tieán haønh ñaët mìn, raûi truyeàn ñôn, kích ñoäng…ñeå gaây roái an ninh chính trò ôû caùc vuøng Taây baéc, Taây nguyeân vaø Taây nam boä. Ñaëc bieät vaán ñeà daân toäc vaø vaán ñeà toân giaùo ôû vuøng Taây nam boä do lòch söû ñeå laïi vaø thöïc traïng kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi vuøng ñoàng baøo daân toäc Khmer ñang chöùa ñöïng nhieàu vaán ñeà phöùc taïp, trong ñoù ñaùng quan taâm nhaát laø tình hình anh ninh traät töï.

Coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä laø moät daân toäc thieåu soá thuoäc loaïi ñoâng nhaát (khoaûng 1,2 trieäu ngöôøi), cö truù chuû yeáu vaø laâu ñôøi ôû vuøng Taây Nam boä. Cuõng nhö caùc coäng ñoàng daân toäc khaùc trong coäng ñoàng daân toäc Vieät Nam, coäng ñoàng ngöôøi Khmer Nam boä ñaõ coù baûn saéc vaên hoùa truyeàn thoáng laâu ñôøi vaø coù ñieåm gaàn guõi vôùi ngoân ngöõ, vaên hoùa, chöõ vieát, toân giaùo vaø phong tuïc vôùi ngöôøi Khmer ôû Campuchia, ñoàng thôøi coù nhöõng neùt ñaëc tröng rieâng bieät ñöôïc theå hieän trong töôûng, ñaïo ñöùc, kieán truùc, ngheä thuaät, chuøa chieàn, leã hoäi…ña daïng, phong phuù gaén lieàn vôùi quaù trình lao ñoäng, saûn xuaát. Trong taát caû nhöõng neùt vaên hoùa cuûa ñoàng baøo Khmer thì Phaät Giaùo Theravada giöõ vai troø ñoäc toân. Vai troø ñoù ñöôïc theå hieän ôû choã moïi sinh hoaït trong gia ñình, Phum soùc gaén vôùi tín ngöôõng toân giaùo, ñeàu döïa vaøo trieát lyù Phaät Giaùo.

Coù theå noùi Phaät giaùo Thearavada ñaõ chi phoái haàu heát caùc sinh hoaït vaên hoùa vaø ñôøi soáng tinh thaàn cuûa ñoàng baøo Khmer bieåu hieän qua caùc leã hoäi, troø chôi, caùc tuoàng tích, trong giao tieáp, lyù giaûi moïi hieän töôïng trong ñôøi soáng…Phaät giaùo Theravada du nhaäp vaøo Vieät Nam ñaõ boå sung vaø laøm phong phuù theâm cuoäc soáng, nhöõng neùt ñeïp taâm hoàn vaø ñöùc ñoä cuûa ñoàng baøo daân toäc Khmer Nam boä. Trong quaù trình ñaåy maïnh coâng nghieäp hoùa vaø hieän ñaïi hoùa, vieäc tìm hieåu veà maët kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi… cuûa coäng ñoàng ngöôøi Khmer ôû Nam boä tænh Soùc Traêng laø vaán ñeà caáp baùch, noù coù vai troø vaø vò trí quan troïng, mang tính chieán löôïc trong söï nghieäp caùch maïng ôû nöôùc ta hieän nay. Xuaát phaùt töø thöïc tieãn neâu treân cuøng vôùi nhöõng yù töôûng cuûa baûn thaân neân chuùng toâi quyeát ñònh choïn ñeà taøi “ Phaät Giaùo Theravada trong ñôøi soáng vaên hoùa tinh thaàn cuûa coäng ñoàng Khmer nam boä tænh Soùc traêng”. Ñeà taøi naøy mang tính caáp thieát coù theå goùp phaàn vaøo vieäc hieåu bieát saâu hôn veà baûn saéc vaên hoùa cuûa ngöôøi Khmer Nam boä tænh Soùc traêng.

Ñoàng thôøi goùp phaàn cho caùc caáp chính quyeàn ñòa phöông thöïc hieän ñuùng ñaén ñöôøng loái daân toäc vaø toân giaùo cuûa Ñaûng vaø nhaø nöôùc treân ñòa baøn Soùc Traêng. Tình hình nghieân cöùu ñeà taøi. 1 Ñaõ coù nhieàu coâng trình nghieân cöùu coù giaù trò, nhöng nhöõng coâng trình nghieân cöùu ñoù chæ taäp trung khai thaùc moät caùch khaùi quaùt nhöõng neùt cô baûn cuûa vaên hoùa cuûa ñoàng baøo Khmer Nam boä ôû töøng khía caïnh khaùc nhau nhö vaán ñeà daân cö vaø daân toäc ôû ÑBSCL; vaên hoùa vaên ngheä truyeàn thoáng cuûa ngöôøi Khmer; vaên hoùa vaät chaát cuûa ngöôøi Khmer; caùc loaïi hình coâng xaõ cuûa ngöôøi Khmer…Beân caïnh ñoù, caùc vaán nhö toå chöùc xaõ hoäi; hoân nhaân gia ñình cuûa ngöôøi Khmer cuõng ñöôïc giôùi thieäu khaùi löôïc trong moät soá coâng trình nghieân cöùu cuûa caùc taùc giaû nöôùc ngoaøi. Ñaëc bieät töø 1954 ñeán nay ñaõ coù nhieàu coâng trình tieâu bieåu nhö: Nguyeãn Khaéc Caûnh, Phun Soùc Khmer ôû ÑBSCL, NxB Giaùo Duïc 1998.

Theo chuùng toâi thì ñoái töôïng nghieân cöùu trong taùc phaåm naøy laø caáu truùc, chöùc naêng loaïi hình Phun soùc truyeàn thoáng cuûa ngöôøi Khmer laøm noâng nghieäp ôû ÑBSCL. Troïng taâm vaán ñeà naøy taùc giaû ñaõ laøm roõ ñöôïc vai troø cuûa phum soùc nhö ñôn vò xaõ hoäi truyeàn thoáng hoaøn chænh cuûa ngöôøi Khmer ôû ÑBSCL vôùi cô cheá vaän haønh töï quaûn bao goàm quyeàn löïc coäng ñoàng keát hôïp chaëc cheõ vôùi vai troø Phaät giaùo Tieåu thöøa. Nguyeãn Khaéc Caûnh, Ñoâi neùt veà ñaëc ñieåm phaân boá daân cö vaø hình thaùi cö truù cuûa ngöôøi Khmer tænh Soùc Traêng, Taøi lieäu hoäi thaûo khoa hoïc lòch söû hình thaønh vaø phaùt trieån tænh Soùc traêng tröôùc naêm 1945, Soùc traêng 12/2000. Taùc giaû ñeà caëp sô löôïc veà söï hình thaønh coäng ñoàng ngöôøi Khmer ôû vuøng ÑBSCL, laøm roõ nguoàn goác ngöôøi Khmer ôû ÑBSCL, ñaëc bieät chæ ra nhöõng vuøng taäp trung daân cö Khmer ôû ÑBSCL.

Töø ñoù taùc giaû cho raèng ngöôøi Khmer ôû ÑBSCL vôùi ngöôøi Khmer Campuchia laø toäc ngöôøi coù chung lòch söû, tieáng noùi, toân giaùo vaø raát gaàn guõi nhau. Nhöng do cuoäc soáng taùch bieät laâu daøi vôùi ngöôøi Khmer Campuchia, ngöôøi Khmer ôû ÑBSCL coù nhöõng ñaëc ñieåm veà cö truù, kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi… ñaëc tröng rieâng bieät. ÔÛ ñaây taùc giaû ñaõ goùp phaàn laøm roõ khaùi nieäm ngöôøi Khmer ôû ÑBSCL. Beân caïnh ñoù, taùc giaû ñeà caëp ñeán boá daân cö cuûa daân toäc Khmer Nam boä tænh Soùc Traêng.

Trong phaàn chính cuûa baøi vieát taùc giaû ñaõ laøm roõ ngöôøi Khmer ôû Soùc Traêng coù boán loaïi hình cö truù: treân goàng, treân ñaát ruoäng, theo keânh vaø caùc con raïch nhoû, theo doïc loä giao thoâng. Nhö vaäy tuøy theo nhöõng vuøng moâi sinh khaùc nhau coù hình thaùi cö truù khaùc nhau ñeå thích öùng vôùi moâi tröôøng. Do ñaëc ñieåm cuûa söï phaân cö daân toäc neân tính chaát cö truù cuûa ngöôøi Khmer cuõng khaùc nhau ôû hai hình thaùi: Soùc thuaàn Khmer vaø Soùc hoãn hôïp Khmer, Vieät, Hoa. Nhöng duø moâi sinh khaùc nhau, thaønh phaàn toäc ngöôøi coù khaùc nhau nhöng theo taùc giaû thì Phun soùc haàu nhö khoâng coù gì thay ñoåi.

Ñaây laø yeáu toá quan troïng nhaát giuùp cho ngöôøi Khmer baûo löu vaø giöõ gìn ñöôïc truyeàn thoáng vaên hoùa cuûa daân toäc mình. Thu Giang Nguyeãn Duy Caàn, Phaät hoïc tinh hoa, NxB Tp. Hoà Chí Minh 1999. Phaät hoïc tinh hoa cuûa Thu Giang Nguyeãn Duy Caàn nghieân cöùu khaù tyû myõ veà lòch söû cuûa Phaät Giaùo theo söï tieán trieån bao quaùt coù heä thoáng.

Taùc phaåm naøy ñaõ giuùp chuùng toâi hieåu roõ hôn veà nguoàn goác ra ñôøi vaø caùc lyù thuyeát chaân phaùi cuûa Ñaïi thöøa vaø Tieåu thöøa. Sôn Phöôùc Hoan (chuû trì ) Cuøng taäp theå taùc giaû,Vai troø cuûa chuøa ñoái vôùi ñôøi soáng vaên hoùa cuûa ñoàng baøo Khmer Nam boä, Ñeà taøi nghieân cöùu khoa hoïc (caáp boä), 1999-2000. Chuyeân ñeà ñaõ khaùi quaùt ñöôïc ñaëc ñieåm cuûa chuøa Khmer ôû Nam boä: soá löôïng chuøa, ñòa ñieåm, coâng trình xaây döïng chuøa, phaàn naøy giuùp chuùng toâi hieåu ñöôïc vai troø cuûa chuøa trong ñôøi soáng tinh thaàn cuûa ngöôøi Khmer. Troïng taâm cuûa chuyeân ñeà laø vai troø cuûa chuøa ñoái vôùi ñôøi soáng vaên hoùa cuûa ngöôøi Khmrer Nam boä.

Vieän Vaên Hoùa, Maáy ñaëc ñieåm vaên hoùa ÑBSCL, NxB Toång Hôïp Haäu Giang, 1987. Caùc baøi vieát trong taùc phaån naøy coù tính chaát nhö nhöõng baøi tham luaän trong hoäi thaûo khoa hoïc neân haàu heát caùc baøi chæ taäp trung nghieân cöùu nhöõng khía caïnh nhaát ñònh naøo ñoù veà ñaëc ñieåm vaên hoùa cuûa ÑBSCL. 2 Trong baøi vieát cuûa taùc giaû Traàn Ñoä, taùc giaû ñaõ ñeà caëp ñeán caùc daïng thöùc vaên hoùa mang ñaäm saéc thaùi vaên hoùa coäng ñoàng, theå hieän trong sinh hoaït, trong ngoân ngöõ, trong thaùi ñoä ñoái vôùi di saûn caùc giaù trò tinh thaàn. Trong ñoù con ngöôøi laø trung taâm cuûa phöông höôùng söu taàm vaø nghieân cöùu vaên hoùa vuøng.