LỜI MỞ ĐẦU Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, sự phát triển của nền kinh tế phụ thuộc rất lớn vào sự vận hành trơn tru của các kênh đầu tư và hệ thống ngân hàng đưa tiền nhàn rỗi đi vào trong nền kinh tế. Chính nhờ những đơn vị này hoạt động trơn tru mới giúp cho nền kinh tế ngày càng phát triển hơn. Thị trường chứng khoán là một kênh đầu tư và lưu chuyển tiền tệ rất lớn với khối lượng giao dịch hàng trăm đến hàng nghìn tỷ đồng mỗi ngày đưa tiền từ các nhà đầu tư vào thị trường đến với các công ty niêm yết trên sàn và chuyển đổi tiền tệ giữa các nhà đầu tư trên thị trường. Sau gần 20 năm thành lập và phát triển, thị trường chứng khoán ngày càng khẳng định rõ vị thế trong việc đóng góp cho nền kinh tế Việt Nam.
Không chỉ là mở ra một môi trường đầu tư mà đây còn là kênh huy động nguồn vốn cho doanh nghiệp để phát triển nền kinh tế. Các cơ hội đầu tư và khả năng kiếm lời từ thị trường chứng khoán thu hút không ít sự quan tâm của công chứng và các nhà đầu. Nhằm nâng cao hiểu biết cũng như cơ hội tham gia vào thị trường chứng khoán, các thông tin liên quan đang ngày càng được cung cấp đầy đủ. Các thông tin đưa ra sẽ giúp đánh giá một cách khách quan về cơ hội cũng như thách thức của thị trường chứng khoán.
Thị trường chứng khoán là một thị trường đầy thách thức với rủi ro cao và biến động lớn. Những biến động gần đây từ ảnh hưởng của dịch bệnh Covid – 19 không chỉ làm chao đảo nền kinh tế thế giới nói chung mà còn cả là nền kinh tế Việt Nam nói riêng. Sự lây lan của dịch bệnh toàn cầu gây ra sự hoảng loạn nghiêm trọng gây ra tình trạng tê liệt thị trường chứng khoán. Nỗi sợ hãi về dich bệnh khiến thị trường chứng khoán quốc tế rơi vào những khủng hoảng tồi tệ chưa từng xảy ra từ cuộc khủng hoảng kinh tế 2008.
Tăng trưởng của các nền kinh tế sẽ bị suy giảm mạnh. Các nhà đầu tư bán cổ phiếu đang nắm giữ do tâm lý e ngại về “sức khỏe” của nền kinh tế để thu hồi vốn tìm cách cứu mình “tháo chạy” khỏi thị trường chứng khoán hay đầu tư vào những tài sản an toàn hơn. Tuy nhiên, cho đến thời gian xảy ra dịch đến bây giờ, những thông tin về ảnh hưởng của dịch bệnh đến thị trường chứng khoán Việt Nam khá đa chiều và khách quan. Những công ty gặp khó khăn và những nhà đầu tư dễ gặp phải rủi ro.
Lúc này 1 việc tối ưu hóa danh mục để tối thiểu hóa rủi ro và hiệu ứng lây lan cho nhà đầu tư là việc hết sức quan trọng. Chính vì vậy, nghiên cứu này được ra đời để phân tích rõ hơn những tác động của Covid – 19 đến thị trường chứng khoán thông qua ứng dụng các phương pháp Học máy vào việc phân cụm các nhóm cổ phiếu theo trước và trong dịch, để từ đó giúp các nhà đầu tư, Nhà Nước có cái nhìn khái quát hơn về thị trường chứng khoán trong nước và đưa ra những sách lược phù hợp. Chúng em xin cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thị Minh đã tận tình hướng dẫn chúng em thực hiện bài nghiên cứu này. Tính cấp thiết của đề tài Bên cạnh những ảnh hưởng đáng lo ngại về sức khỏe, Covid – 19 đang mang đến một cú sốc kinh tế lớn không chỉ trên nền kinh tế Trung Quốc mà còn trên phạm vi toàn cầu.
Các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, Anh, Đức, Pháp, Ý,…cũng đứng trước hoàn cảnh rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế. Theo đánh giá của ông Ray Dalio, một tỷ phú quỹ phòng hộ, ông đã đánh giá rằng nền kinh tế tại Mỹ hiện tại có thể rơi vào viễn cảnh giống cuộc đại suy thoái năm 1929 – 1930 dựa trên việc Mỹ thiết lập khoản vay kỉ lục hơn 3 nghìn tỷ đô la trong quý I năm 2020 để hỗ trợ nền kinh tế. Khi đó, khoản nợ quốc gia lên tới 25 nghìn đô la và điều này khiến cho cục dự trữ liên bang thâm hụt nặng nề chưa từng có kể từ Thế chiến thứ II. Thị trường Việt Nam không nằm ngoài ảnh hưởng DO dịch Covid – 19 gây ra.
Nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa tạm thời do tình hình kinh doanh không khả quan bởi ảnh hưởng của dịch. Kéo theo đó là hệ lụy khiến cho thị trường lao động giảm còn khoảng 75.4% về tỷ lệ tham gia lực lượng lao động theo kết quả Điều tra lao động quý I năm 2020. Bên cạnh đó, tỷ lệ thất nghiệp cũng gia tăng so với quý trước và cùng kỳ năm ngoái, ghi nhận ở mức 2.22% do nhiều công ty, doanh nghiệp phải sa thải bớt nhân viên để duy trì hoạt động. Do đó, Nhà nước cũng kịp thời đưa ra gói hỗ trợ an sinh xã hội 62 nghìn tỷ đến nhân dân và lực lượng lao động.
Đối các doanh nghiệp, các ngân hàng Việt Nam đưa ra đề xuất với các gói vay hỗ trợ mức lãi suất thấp nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng chịu nhiều ảnh hưởng của dịch bệnh Covid – 19. Có thể nói, các chỉ số như VNIndex, VN30 đã nhiều lần chịu giảm điểm mạnh, thậm chí chạm sàn do những tình hình tiêu cực tác động đến tâm lý của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Việc ảnh hưởng và tác động nặng nhất được thể hiện trên nhóm ngành du lịch khi tình hình dịch diễn ra phức tạp với tốc độ lây lan nhanh 3 khiến cho nhiều quốc gia phải đóng cửa biên giới.
Do đó, kéo theo là nhóm ngành vận tải cũng chịu nhiều ảnh hưởng, lượng khách di chuyển giảm do chỉ thị về cách ly toàn xã hội. Bên cạnh đó, nhóm ngành như ngân hàng, bảo hiểm cũng chịu ảnh hưởng gián tiếp từ phía khách hàng như nguy cơ nợ xấu có nguy cơ tăng cao, giảm khả năng sử dụng dịch vụ,…Nhóm cổ phiếu dầu khí cũng chịu thiệt hại nặng nề không chỉ vì tình hình dịch bệnh mà còn do tình hình căng thẳng giữa OPEC và Nga. Tuy nhiên, bên cạnh đó, khẩu mà nguyên liệu có thể tự cung cấp. Các cổ phiếu công nghệ ít bị ảnh hưởng do nhu cầu tiến độ số hóa vẫn được đẩy mạnh trong dài hạn, nhu cầu trực tuyến tại nhà cũng được đẩy mạnh do số hạn chế đến các trung tâm giải trí công cộng.
Ngoài ra, một số nhóm ngành còn có chuyển biến tích cực, như nhóm ngành bán lẻ, tiêu dùng thiết yếu, vật tư ý tế,. Do tâm lý lo ngại về dịch bệnh khiến chon nhu cầu tích trữ lương thực, nhu yếu phẩm gia tăng và việc tiêu thụ các sản phẩm chức năng nhằm tăng sức đề kháng, phòng ngừa dịch bệnh. Ảnh hưởng của Covid – 19 không chỉ tác động đến thị trường chứng khoán Việt Nam nói chung, mà nó còn tác động thay đổi cấu trúc của thị trường. Trong đó một số ngành bị ảnh hưởng nặng nề và mang tính dài hạn, một số chỉ bị ảnh hưởng ngắn hạn,và một số ngành thì lại nhận được ảnh hưởng tích cực.
Thêm vào đó, nó còn dẫn tới sự thay đổi trong mối quan hệ giữa các cổ phiếu, thường được đo bằng hệ số tương quan – là một chỉ số quan trọng trong việc tính toán trọng số của danh mục đầu tư. Như vậy có thể nói, việc phân tích tác động của dịch COVID lên cấu trúc thị trường chứng khoán, và do đó, lên cấu trúc danh mục đầu tư là rất cần thiết cho các nhà đầu tư cũng như các nhà hoạch định chính sách ngành. Xuất phát từ vấn đề đó, nhóm lựa chọn đề tài nghiên cứu “DỊCH COVID-19 VÀ SỰ DỊCH CHUYỂN TRONG CƠ CẤU DANH MỤC ĐẦU TƯ TỐI ƯU TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM: TIẾP CẬN BẰNG MACHINE LEARNING” với hướng tiếp cận bằng phương pháp mới – Machine Learning với mong muốn có thể đưa ra kết quả đáng tin cậy cung cấp cho các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán nguồn tham khảo khách quan cho việc đưa ra các quyết định danh mục đầu tư tối ưu. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Mục tiêu nghiên cứu chung: Đánh giá ảnh hưởng của dịch bệnh Covid – 19 đến thị trường chứng khoán Việt Nam.
Từ đó, có thể xây dựng các phương án đầu tư tối ưu và đề xuất các giải pháp hạn chế rủi ro khi đầu tư vào chứng khoán tại thời điểm này Mục tiêu chi tiết: Xác định mức độ tác động của Đại dịch COVID – 19 đến thị trường chứng khoán Việt Nam, dựa vào việc thực hiện các phương pháp phân nhóm cổ phiếu trên thị trường, cụ thể như sau: Thứ nhất, khái quát sơ lược về tình hình dịch bệnh Covid – 19 và tầm ảnh hưởng vĩ mô của dịch bệnh này. Thứ hai, áp dụng phương pháp thống kê và Machine Learning để phân cụm các mã cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam Thứ ba, so sánh và đánh giá sự thay đổi giữa các nhóm cổ phiếu trong thời điểm trước và trong dịch để xác định mức độ ảnh hưởng của dịch. Thứ tư, từ những đánh giá dựa trên sự thay đổi các nhóm cổ phiếu, xây dựng lên các danh mục tối ưu trước dịch và xác định lại những danh mục tối ưu cần thiết sau cú sốc kinh tế từ ảnh hưởng của dịch. Thứ năm, đề xuất một số kiến nghị từ kết quả phân tích thu được để góp phần giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực, phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam.
Câu hỏi nghiên cứu Đề tài nghiên cứu trả lời những câu hỏi như sau: Câu hỏi 1: Covid tác động như thế nào đối với các nhóm ngành khác nhau? Và do đó dẫn đến thế nào việc phân cụm trong danh mục đầu tư? Câu hỏi 2: Dịch Covid ảnh hưởng như thế nào đến sự dịch chuyển của danh mục đầu tư tối ưu so với trước dịch? Câu hỏi 3: Giữa hai phương pháp Thống kê nhiều chiều và Machine Learning, có sự đồng nhất giữa hai phương pháp trong nghiên cứu thực nghiệm này hay không? 4. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình thực hiện đề tài, nhóm nghiên cứu đã áp dụng một số phương pháp nghiên cứu như sau: 5 Phương pháp định tính: Dựa vào các cơ sở lý thuyết có tính chất khoa học nhằm đề cập và trình bày cũng như phân tích kết quả phân cụm cụ thể.