Luận văn thạc sĩ kỹ thuật tài nguyên nước nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng đồng bằng sông hồng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng.

• Tác giả: Phạm Chiến Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Xuân Quang
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Tài Nguyên Nước Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Ở Đồng Bằng Sông Hồng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH ĐẾN TÀI NGUYÊN NƯỚC MẶT PHỤC VỤ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 1.1. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan trên thế giới
• 1.3. Các nghiên cứu liên quan trong nước
• 1.4. Tổng quan về vùng nghiên cứu
• 1.4.1. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.3. Tình hình dân sinh kinh tế
• 1.4.4. Hiện trạng tài nguyên nước mặt vùng đồng bằng sông Hồng
• 1.4.5. Hiện trạng tưới và sản xuất nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng
• 1.4.6. Phương hướng phát triển kinh tế xã hội đến năm 2030
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các kịch bản BĐKH và lựa chọn kịch bản
• 2.2. Giới thiệu tổng quan
• 2.3. Mô hình Mike Nam
• 2.4. Mô hình MIKE 11
• 2.5. Mô hình Cropwat
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH ĐẾN TÀI NGUYÊN NƯỚC MẶT PHỤC VỤ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.1. Tính toán nhu cầu nước
• 3.2. Kết quả tính toán nhu cầu nước
• 3.3. Tính toán lưu lượng biên mùa kiệt trên hệ thống ĐBSH
• 3.4. Lựa chọn năm điển hình
• 3.5. Tính toán nguồn nước tại Sơn Tây
• 3.6. Cơ sở để xây dựng phương án
• 3.7. Lịch thời vụ và yêu cầu sử dụng nước
• 3.8. Thực tiễn vận hành điều tiết nước cấp nước cho hạ du
• 3.9. Mực nước biên triều tại 9 cửa ĐBSH
• 3.10. Kết quả tính toán thủy lực dòng chảy
• 3.11. Xây dựng kịch bản tính toán
• 3.12. Kết quả tính toán thủy lực lưu vực sông
• 3.13. Phân tích ảnh hưởng của BĐKH đến tài nguyên nước mặt phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSH
• 3.14. Kịch bản biến đổi khí hậu ở vùng đồng bằng sông Hồng
• 3.15. Ảnh hưởng của BĐKH đến tài nguyên nước mặt phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSH
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với tài nguyên nước, đặc biệt là trong sản xuất nông nghiệp. Tại vùng đồng bằng sông Hồng, nơi có mật độ dân số và hoạt động nông nghiệp cao, BĐKH ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước mặt và nước ngầm. Theo các kịch bản dự báo, nhiệt độ trung bình sẽ tăng lên, dẫn đến sự gia tăng bốc hơi và thay đổi lượng mưa. Điều này sẽ làm gia tăng tình trạng khan hiếm nước, đặc biệt trong mùa khô, khi nhu cầu sử dụng nước cho nông nghiệp đạt đỉnh. Cụ thể, trong các năm gần đây, đã có nhiều đợt hạn hán kéo dài, làm giảm đáng kể sản lượng nông nghiệp. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, trong tương lai, nếu không có các biện pháp thích ứng kịp thời, sản xuất nông nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn do sự thiếu hụt nước tưới.

1.1. Ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp bền vững

Sản xuất nông nghiệp bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế hiện nay. Tuy nhiên, BĐKH đã và đang đe dọa đến tính bền vững của hệ thống này. Thay đổi khí hậu không chỉ làm giảm nguồn nước tưới mà còn làm tăng mức độ xâm nhập mặn, đặc biệt tại các tỉnh ven biển như Hải Phòng, Thái Bình. Điều này dẫn đến việc giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng đến an ninh lương thực. Nghiên cứu cho thấy, cây lúa - loại cây trồng chủ lực của vùng đồng bằng sông Hồng - cần một lượng nước lớn để phát triển. Khi nguồn nước bị hạn chế, nông dân sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì sản lượng lúa. Do đó, việc áp dụng các giải pháp tưới tiêu hiệu quả và phát triển các giống cây chịu hạn là rất cần thiết.

II. Quản lý tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Quản lý tài nguyên nước trong bối cảnh BĐKH đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện và bền vững. Các chính sách quản lý nước hiện tại cần được điều chỉnh để phù hợp với những thay đổi khí hậu đang diễn ra. Việc áp dụng các công nghệ tưới tiết kiệm nước, như tưới nhỏ giọt và tưới phun mưa, có thể giúp giảm thiểu lượng nước sử dụng trong sản xuất nông nghiệp. Hơn nữa, việc bảo tồn và phát triển các nguồn nước ngầm cũng cần được chú trọng, bởi nước ngầm là nguồn cung cấp quan trọng trong mùa khô. Cùng với đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và người dân trong việc quản lý và sử dụng tài nguyên nước. Sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát và bảo vệ nguồn nước sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước.

2.1. Thích nghi với biến đổi khí hậu

Thích nghi với BĐKH là một trong những giải pháp quan trọng để bảo vệ tài nguyên nước. Các biện pháp thích nghi có thể bao gồm cải thiện hệ thống tưới tiêu, phát triển giống cây trồng chịu hạn, và tăng cường khả năng lưu trữ nước. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức của người dân về tác động của BĐKH và cách thức sử dụng nước hợp lý cũng rất cần thiết. Các chương trình đào tạo, tập huấn cho nông dân về kỹ thuật canh tác bền vững sẽ giúp họ có thể ứng phó tốt hơn với những biến đổi của khí hậu. Hơn nữa, các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc áp dụng các biện pháp thích nghi hiệu quả.

III. Chính sách nông nghiệp và quản lý nước

Chính sách nông nghiệp và quản lý nước cần phải được tích hợp một cách chặt chẽ để đảm bảo tính bền vững trong sản xuất nông nghiệp. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc đầu tư vào công nghệ tưới tiêu hiện đại và các giống cây trồng thích ứng với BĐKH là rất cần thiết. Hơn nữa, cần có các quy định rõ ràng về việc sử dụng tài nguyên nước, nhằm đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong phân phối nguồn nước giữa các ngành và vùng miền. Sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách cũng sẽ giúp nâng cao tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp được đề xuất.

3.1. Đề xuất giải pháp cho quản lý nước

Để đảm bảo nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh BĐKH, cần có những giải pháp quản lý nước hiệu quả. Một trong những giải pháp là xây dựng các hồ chứa nước và hệ thống tưới tiêu hiện đại, nhằm tối ưu hóa việc sử dụng nước. Ngoài ra, việc khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp canh tác tiết kiệm nước, như trồng cây trong mùa mưa và sử dụng nước mưa, cũng cần được đẩy mạnh. Cùng với đó, việc tăng cường công tác giám sát và quản lý chất lượng nước cũng sẽ giúp bảo vệ tài nguyên nước, đảm bảo an toàn cho sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức toàn cầu với những tác động sâu rộng đến tài nguyên nước và sản xuất nông nghiệp. Vùng đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) là khu vực có diện tích đất nông nghiệp khoảng 0,8 triệu ha, chiếm gần 40% diện tích tự nhiên vùng, trong đó 84% diện tích đất nông nghiệp được sử dụng để trồng cây hàng năm, chủ yếu là cây lúa nước. Với quy mô GDP khoảng 202 tỷ USD năm 2008, ĐBSH đóng góp 23,7% tăng trưởng kinh tế quốc gia, tốc độ tăng trưởng công nghiệp và dịch vụ đạt trên 80%. Tuy nhiên, từ năm 1998 đến nay, vùng này đã trải qua khoảng 9 năm hạn hán với cường độ ngày càng gia tăng, trong khi nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt và sản xuất không ngừng tăng, dẫn đến nguy cơ cạn kiệt nguồn nước mặt.

Luận văn tập trung nghiên cứu tác động của BĐKH đến tài nguyên nước mặt phục vụ sản xuất nông nghiệp tại 4 tỉnh ven biển ĐBSH gồm Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình. Mục tiêu chính là đánh giá ảnh hưởng của BĐKH đến nguồn nước mặt và đề xuất các giải pháp đảm bảo cấp nước cho sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm lưu vực sông Hồng với trọng tâm là tài nguyên nước mặt, thời gian khảo sát và phân tích dữ liệu từ các năm gần đây đến dự báo đến năm 2030. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ quản lý nguồn nước, điều tiết tưới tiêu và phát triển bền vững nông nghiệp vùng ĐBSH.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về biến đổi khí hậu và tài nguyên nước, bao gồm:

• Lý thuyết hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu toàn cầu: Giải thích cơ chế tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu do phát thải khí nhà kính, ảnh hưởng đến chu trình thủy văn và tài nguyên nước.
• Mô hình khí hậu toàn cầu (GCM) và mô hình khí hậu khu vực (RCM): Sử dụng các kịch bản phát thải khí nhà kính để dự báo biến đổi khí hậu trong khu vực, với độ phân giải phù hợp cho lưu vực sông Hồng.
• Mô hình thủy văn và thủy lực MIKE NAM, MIKE 11: Mô phỏng dòng chảy, lưu lượng nước mặt và mực nước trên lưu vực sông Hồng, đánh giá tác động của BĐKH đến nguồn nước mặt.
• Mô hình tính toán nhu cầu nước CROPWAT 3.0: Tính toán nhu cầu nước tưới cho các loại cây trồng chính, đặc biệt là cây lúa vụ chiêm xuân, trong điều kiện biến đổi khí hậu.
• Các khái niệm chính bao gồm: tài nguyên nước mặt, dòng chảy mùa kiệt và mùa lũ, mực nước triều, nhu cầu nước tưới, xâm nhập mặn, và kịch bản biến đổi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu khí tượng, thủy văn, mực nước triều, lưu lượng dòng chảy từ các trạm quan trắc trên lưu vực sông Hồng và các tỉnh ven biển ĐBSH; số liệu sản xuất nông nghiệp và sử dụng nước từ các cơ quan chức năng.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các trạm thủy văn tiêu biểu như Sơn Tây, Hà Nội, Thượng Cát để phân tích dòng chảy và mực nước; khảo sát thực địa tại 4 tỉnh ven biển để đánh giá nhu cầu nước và tác động BĐKH.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng mô hình thủy văn MIKE NAM và MIKE 11 để mô phỏng dòng chảy và mực nước; mô hình CROPWAT 3.0 để tính toán nhu cầu nước tưới; phân tích thống kê xu hướng biến đổi khí hậu và dòng chảy qua các thời kỳ; so sánh các kịch bản BĐKH theo các kịch bản phát thải của IPCC.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và hiệu chỉnh dữ liệu từ các năm 2000 đến 2015; mô phỏng và phân tích dự báo đến năm 2030; khảo sát thực địa và lấy ý kiến chuyên gia trong quá trình nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa: Nhiệt độ trung bình vùng ĐBSH tăng khoảng 0,8°C trong 45 năm qua, với lượng bốc hơi tăng từ 20% đến 83,4% tại các trạm quan trắc. Lượng mưa trung bình năm dao động trong khoảng 1500-1900 mm, phân bố không đều theo mùa, mùa mưa chiếm 85% lượng mưa cả năm.
2. Biến động dòng chảy và mực nước: Tổng lượng dòng chảy trung bình nhiều năm trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình là 135 tỷ m³, trong đó 61,1% dòng chảy nằm trong lãnh thổ Việt Nam. Dòng chảy mùa kiệt giảm, trong khi dòng chảy mùa lũ có xu hướng tăng khoảng 4% sau khi xây dựng các hồ chứa lớn. Mực nước triều tại các cửa sông ven biển có biên độ từ 1 đến 3,31 m, ảnh hưởng đến khả năng lấy nước tưới.
3. Nhu cầu nước tưới tăng cao: Diện tích lúa vụ chiêm xuân vùng ĐBSH năm 2015 là 548 nghìn ha, giảm so với năm 2005 nhưng năng suất tăng trung bình 4,5-4,8 tạ/ha. Nhu cầu nước tưới vụ chiêm xuân tăng do mùa kiệt kéo dài và xâm nhập mặn gia tăng, gây khó khăn trong điều tiết nước giữa các vùng và ngành.
4. Hiện trạng công trình thủy lợi và tưới tiêu: Tỷ lệ diện tích tưới chủ động đạt khoảng 64-77% so với yêu cầu, nhiều công trình thủy lợi đã xuống cấp, hệ thống kênh mương chưa được bê tông hóa đầy đủ, quản lý khai thác nước còn nhiều bất cập.
5. Ảnh hưởng của BĐKH đến tài nguyên nước mặt: Mô hình dự báo cho thấy BĐKH làm giảm lưu lượng dòng chảy mùa kiệt, tăng cường độ và tần suất hạn hán, đồng thời làm tăng mực nước biển dâng, gây xâm nhập mặn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước mặt phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các biến động tài nguyên nước là do sự gia tăng nhiệt độ trung bình và thay đổi lượng mưa theo mùa, làm thay đổi chu trình thủy văn lưu vực sông Hồng. Việc xây dựng các hồ chứa lớn đã làm tăng dòng chảy mùa lũ nhưng giảm dòng chảy mùa kiệt, gây áp lực lên nguồn nước tưới trong mùa khô. So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng chung về tác động của BĐKH đến tài nguyên nước mặt, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng tại ĐBSH có tính đặc thù do địa hình thấp, ảnh hưởng thủy triều và mật độ dân cư cao.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến đổi nhiệt độ trung bình theo thập kỷ, bảng phân bố lượng mưa theo mùa, biểu đồ dòng chảy trung bình mùa kiệt và mùa lũ qua các năm, cùng bản đồ phân bố mực nước triều và xâm nhập mặn tại các cửa sông. Các số liệu này giúp minh họa rõ ràng tác động của BĐKH đến nguồn nước mặt và nhu cầu tưới tiêu nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và nâng cấp công trình thủy lợi: Cải tạo, nâng cấp hệ thống kênh mương, trạm bơm, đập điều tiết nước nhằm tăng tỷ lệ diện tích tưới chủ động lên ít nhất 85% trong vòng 5 năm tới, do các cơ quan quản lý thủy lợi và địa phương thực hiện.
2. Phát triển mô hình tưới tiết kiệm nước: Áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, tưới phun sương cho cây trồng chủ lực, đặc biệt là vụ chiêm xuân, nhằm giảm tiêu hao nước tưới ít nhất 20% trong 3 năm, do các đơn vị nông nghiệp và hợp tác xã nông dân triển khai.
3. Xây dựng hệ thống cảnh báo và dự báo nguồn nước: Thiết lập hệ thống giám sát mực nước, dòng chảy và xâm nhập mặn theo thời gian thực, cung cấp thông tin kịp thời cho người dân và nhà quản lý, hoàn thành trong 2 năm, do Viện nghiên cứu và Sở Tài nguyên Môi trường phối hợp thực hiện.
4. Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng mô hình dự báo BĐKH: Sử dụng mô hình khí hậu khu vực kết hợp mô hình thủy văn để dự báo chính xác hơn tác động BĐKH đến tài nguyên nước, phục vụ hoạch định chính sách dài hạn, thực hiện liên tục và cập nhật hàng năm, do các viện nghiên cứu và trường đại học chủ trì.
5. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về tiết kiệm nước, thích ứng với BĐKH cho nông dân và các bên liên quan, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, triển khai hàng năm, do các tổ chức chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên nước, quy hoạch phát triển nông nghiệp và ứng phó với biến đổi khí hậu tại vùng ĐBSH.
2. Các nhà nghiên cứu và học giả: Tham khảo phương pháp mô hình hóa thủy văn, khí hậu và tính toán nhu cầu nước tưới, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu về biến đổi khí hậu và tài nguyên nước.
3. Cơ quan thủy lợi và nông nghiệp địa phương: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng nước tưới, cải thiện hệ thống thủy lợi và thích ứng với biến đổi khí hậu.
4. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Nắm bắt thông tin về xu hướng biến đổi khí hậu, nhu cầu nước tưới và các biện pháp tiết kiệm nước, từ đó điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp, giảm thiểu rủi ro do hạn hán và xâm nhập mặn.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến nguồn nước mặt vùng ĐBSH?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ trung bình, thay đổi lượng mưa và phân bố dòng chảy, dẫn đến giảm dòng chảy mùa kiệt và tăng cường độ hạn hán. Mực nước biển dâng gây xâm nhập mặn sâu vào nội đồng, làm giảm chất lượng và lượng nước mặt phục vụ nông nghiệp.

2. Nhu cầu nước tưới cho cây lúa vụ chiêm xuân có thay đổi ra sao?
   Nhu cầu nước tưới vụ chiêm xuân tăng do mùa kiệt kéo dài và xâm nhập mặn gia tăng, trong khi nguồn nước mặt giảm. Điều này đòi hỏi phải có các giải pháp tưới tiết kiệm và điều tiết nước hợp lý để đảm bảo sản xuất.

3. Các mô hình nào được sử dụng để đánh giá tác động của BĐKH?
   Luận văn sử dụng mô hình khí hậu toàn cầu và khu vực (GCM, RCM), mô hình thủy văn MIKE NAM, MIKE 11 để mô phỏng dòng chảy và mực nước, cùng mô hình CROPWAT 3.0 để tính toán nhu cầu nước tưới cho cây trồng.

4. Hiện trạng công trình thủy lợi vùng ĐBSH như thế nào?
   Nhiều công trình thủy lợi đã xây dựng từ 30-40 năm trước, xuống cấp, hệ thống kênh mương chưa được bê tông hóa đầy đủ, quản lý khai thác nước còn nhiều bất cập, dẫn đến tỷ lệ diện tích tưới chủ động chỉ đạt khoảng 64-77%.

5. Giải pháp nào được đề xuất để ứng phó với tác động của BĐKH?
   Các giải pháp bao gồm nâng cấp công trình thủy lợi, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước, xây dựng hệ thống cảnh báo nguồn nước, phát triển mô hình dự báo BĐKH, và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về tiết kiệm nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu đã và đang tác động rõ rệt đến tài nguyên nước mặt vùng đồng bằng sông Hồng, làm thay đổi dòng chảy, mực nước và tăng cường độ hạn hán, xâm nhập mặn.
• Nhu cầu nước tưới cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt vụ chiêm xuân, tăng cao trong khi nguồn nước mặt có xu hướng giảm, gây áp lực lớn cho hệ thống thủy lợi.
• Hiện trạng công trình thủy lợi còn nhiều hạn chế, cần được nâng cấp và quản lý hiệu quả để đảm bảo cấp nước cho sản xuất.
• Các mô hình khí hậu và thủy văn hiện đại được áp dụng thành công trong đánh giá tác động và dự báo nguồn nước, hỗ trợ hoạch định chính sách.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, quản lý và tuyên truyền nhằm nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm phát triển bền vững nông nghiệp vùng ĐBSH.

Hành động tiếp theo: Triển khai các giải pháp nâng cấp công trình thủy lợi, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm, xây dựng hệ thống cảnh báo và dự báo nguồn nước, đồng thời tăng cường nghiên cứu và đào tạo nâng cao nhận thức cộng đồng. Để biết thêm chi tiết và hỗ trợ kỹ thuật, quý độc giả và các cơ quan liên quan có thể liên hệ với Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường, Trường Đại học Thủy Lợi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VE TÁC ĐỘNG CUA BDKH DEN TAI NGUYÊN NƯỚC MAT PHỤC VỤ SAN XUẤT NONG NGHIEP VUNG DONG BANG SONG HONG 4 1.1 Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu. 4 Md nghiên cứu liên quan trên thé giới 4 1.2 Các nghiên cứu liên quan trong nước 6 1.2 Tổng quan về ving nghiên cứu.1 Phạm vi nghiên cứu 8 1.22 Điều kiện tự nhiên 8 1.3 Tink hình dân sinh kinh tế 21 1.24 Hiện rang tà nguyên nước mặt ving đồng bing sông Hồng 2 1. Hiện trang tưới và sản xuất nông nghiệp vùng đông bằng sông Hồng.6 Phường hướng phát rin kính tế xã hội đến năm 2030. m CHƯƠNG2 CO SỞ LÝ THUYET VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU43 2.1 Các kịch bản BDKH và lựa chọn kịch bản.

Các kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam. Lựa chọn kịch bản BDKH cho vùng nghiên cứu.2 Lựa chọn mô hình 46 2. Giới thiệu tổng quan 46 2.2 Mô hình Mike Nam 47 2.3 Mô hình MIKE 11 56 2.4 Mô hình Cropwat 80. T6 CHƯƠNG3 NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CUA BĐKH DEN TÀI NGUYÊN NƯỚC MAT PHỤC VỤ SAN XUẤT NONG NGHIỆP VUNG DONG BANG SÔNG HỎNG.1 Tinh toán nhu cầu nước.

Các chỉ tiêu cấp nước 80 3. Kết qua tinh toán nhu cầu nước.2 Tinh toán lưu lượng biên mùa kiệt trên hệ thống ĐBSH, 88 3. Lựa chọn năm din hình.3 Tính toán nguồn nước tại Sơn Tây 91 Co sở để xây dựng phương án. Lịch thời vụ và yêu cầu sử dụng nước.

Thực tiễn vận hành điều tiết nước cắp nước cho hạ du.4 Mực nước biên triều tai 9 cửa ĐBSH 98 3.5 Kết quả tính toán thủy lực dòng chảy.1 Xây dung kịch ban tinh toán 102 3. KẾt quả tinh toán thủy lực lưu vực sông 103 3.6 Phan tích ảnh hưởng của BDKH đến tải nguyên nước mặt phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSH 107 3.1 Kich ban én đổi khí hậu ở vùng đồng bằng sông Hồng.62 Ảnh hưởng của BĐKH đến tải nguyên nước mặt phục vụ sản xuất nông nghiệp vũng ĐBSH 119 KET LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ „125 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 2 seseeeeerrre 127 DANH MỤC CÁC HÌNH ANH.1 Bản dé lưu vực sông Héng-Thai Bình và ving ĐBSH 9 Hình 1.2 Phân phối dòng cha năm tại Sơn Tây, Hà Nội và Thượng Cát 18 Hình 2.1 Cấu trúc của mô hình NAM 49 Hình 2.2 Kết quả hiệu chỉnh (a) vi kiểm nghiệm (b) mô hình NAM tại tram Ba Thá 53 Hình 2.3 Kết quả hiệu chỉnh (a) và kiểm nghiệm (b) mô hình NAM tại trạm Chũ.4 Kết quả hiệu chính (a) vi kiểm nghiệm (b) mô hình NAM tại trạm Gia Bảy 54 Hình 2.5 Sơ dé sai phân hữu han 6 điểm ấn Abbot.6 Sơ đồ sai phân 6 điểm ẫn Abbott trong mặt phẳng x-t sẽ Hình 2.7 Sơ đồ tính toán thuỷ lục và mô phỏng din biến thủy lực, mãn trên mạng sông Hỗng-Thấi Bình “ Hình 2.8 Kết quả kiểm định mô hình thủy lục năm 2010, đường mô phòng (đỏ), đường «quan tre (xanh) n Hình 2.9 Kết quả kiểm định mô hình thủy lực nim 2011 tại một số vị tí, đường mô phông (46), đường quan trắc (xanh). 1 Hình 3,1 Lưu lượng tại Sơn Tây và mực nước tại Hà Nội giai đoạn I-V/2007.2 Lưu lượng tại Sơn Tây và mực nước tại Hà Nội giả đoạn I-V/2008.3 Lưu lượng tai Sơn Tây và mục nước tại Hà Nội giai đoạn I-V/2009.4 Lưu lượng tại Sơn Tây và mực nước tại Hi Nội giả đoạn I-V/2010.5 Lưu lượng tại Sơn Tây và mực nước tại Hả Nội giai đoạn I-V/2011 96 Hình 3.6 Lưu lượng tại Sơn Tây và mực nước tại Hà Nội giải đoạn I-V/202.7 Biến trình mực nước triều tại các cửa sông Bay và trạm Hòn Dắu.8 Biển trình mực nước riễu tại các cửa sông Ninh Cơ và trạm Hòn Dé.9 Biến tình mực nước triều tại các cửa sông Hồng va trạm Hôn Dắu.10 Biển tình mực nước tiểu tại các cửa sông Trà Lý và trạm Hon Di.11 Biển trinh mục nước tiều tại các cửa sông Thái Bình và trạm Hon Dé.12 Biến trình mực nước triều tại các cửa sông Văn Úc va trạm Hòn Dắu.13 Biển tình mục nước tiểu tại các cửa sông Văn Ue và tram Hồn Dắu.14 Biển trình mục nước tiều ti các cửa sông Cắm và tram Hồn Dắu.15 Biển trình mực nước triều tại các cửa sông Đá Bạch vả trạm Hòn Dấu.16 Quan hệ giữa dng chảy tại Sơn Tây và mực nước phía hạ du sông Hồng 105 Hình 3.17 Quan hệ giữa dng chảy tại Sơn Tây và mực nước phía hạ du hệ thống sông Thái Bình 106 Hình 3.18 Đường quan hệ mực nước và lưu lượng tại Sơn Tây trên sông Hồng từ năm 2001 = 2008 118 Hình 3.19 Đường quan hệ mực nước và lưu lượng tại Hà Nội trên sông Hồng từ năm.20 Đường quan hệ mục nước và lưu lượng tai Thượng Cát trên sông Đuống từ năm 2001 = 2008.21 Cơ cấu sử dung nước các thời kỳ 120 DANH MỤC BANG BIÊU Bảng 1.1 Nhiệt độ không khí trung bình các thời đoạn.9 âm tương đối trung bình tháng năm.3 Tốc độ gió trung bình tháng năm 12 Bang 1.4 Lượng bốc hơi trung bình các thời kỳ.5 Sự thay đổi của lượng mưa năm, mùa mưa, mùa khô qua từng thập kỷ.6 Đặc trưng dòng chảy trung bình thắng và năm giữa hai thời kỹ (195721987) và (198822010).7 Đơn vị hành chính, diện tích và in số 2015.8 Tổng hợp công trình tưới khu sông Lô - Phé day.9 Tổng hợp cae công trình tưới vũng sông Cầu - Song Thuong 25 Bảng I.10 Tổng hợp hiện trang tưới vùng Hữu sông Hồng 2ï Bảng 1.11 Tổng hợp hiện trạng tưới ving Tả sông Hồng, 30 Bang 1.12 Tông hop hign trang tưới ving hạ du sông Thái Bình 32 Bảng 1.13 Diện tích lúa vy chiêm xuân các tỉnh vùng ĐBSH Bảng 1.14 Thống kế rợng din gia súc, gia cằm ving DBSH 34 Bảng 1.15 Diện tích và sả lượng nuôi trồng thủy sản các tỉnh ving DBSH.16 Diện tích nuôi trồng thủy sản nước ngọt và nước lợ các tinh ven biển DBSH 36 Bang 1.17 Dy báo phát triển dan số vùng ĐBSH.18 Quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp vùng ĐBSH đến năm 2030 39 Bảng 1.19 Quy hoạch sử dụng đắt đến năm các tinh vùng nghiên cứu 39 Bảng 1.20 Dự kiến diện ch các loại cây trồng vùng DBSH đn năm 2030 40 Bảng 1.21 Dự kiến din gia súegia cằm ving ĐBSH đến năm 2030 41 Bảng 1.22 Dy kiến diện tích NTTS vùng DBSH đến năm 2030 “ Bảng 1.23 Diện tích khu công nghiệp các tỉnh ving ĐBSH đến năm 2030 4 Bảng 2.1 Mức tăng nhiệt độ (°C) trung bình năm so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch.

"bản phát thải 44 Bảng 2.2 Mức thay đổi(%)lượng mưa trung bình năm so với thời ky1980=1999 theo kịch bản phát thải 45 Bảng 2.3 Trọng số các tram mưa tính theo phương pháp da giác Thiessen 33 Bảng 24 Kết qua bộ thông số mô hình ác tu lưu vực 5 Bang 2.5 Các khu giữa mô phỏng lượng mưa dòng chảy mặt 5s Bảng 2.6 Địa hình lòng dẫn sông Hang- Thái Bình.7 Các tram thủy văn dùng để hiệu chỉnh và kiểm định mô hình or Bing 2.8 Thing ke các biên trên và biên nhập lưu gia 6 Bảng 2.9 Kết quả hiệu chỉnh thông số mô hình 1 Bang 2.10 Kết quả kiểm định thông số mô hình thủy lực.11 Hệ số cây trồng của một số loại cây trồng chính 1 Đăng 3.1 Mô hình mưa tới thiết kế vụ chiêm xuân vùng DBSH si Bing 32 Tiêu chun cắp nước sinh hoạt 3 Bảng 3.3 Tinh toán nhu cầu nước cho toàn vùng ĐBSH năm 2015 85 Đăng 3.4 Tinh (oan như cẫu nước cho toàn vùng ĐBSH năm 2030 $6 Bảng 35 Nhu cầu nước các tinh ving nghiên cứu phân theo các ngành sử dụng nước năm 2015 7 Bảng 3.6 Nhu cầu nước phân theo các ngành sử dung nước giai đoạn 2030 88 Bang 3.7 Kết quả tinh đồng chảy năm và mức biển động đến năm 2030 so với thời ky 19801999.8 Lịch gieo cấy vụ chiêm xuân một số năm gần day 1 Bảng 3.9 Lưu lượng, mực nước các đợt xả năm 2007 9 Bang 3.10 Lưu lượng xả của 3 đợt xa năm 2008 9 Bang 3.11 Lưu lượng, mực nước các đợt xá năm 2009.12 Lưu lượng, mực nước các đợt xả năm 2010, 95 Bang 3.13 Lưu lượng, mye nước giờ các đợt xả năm 2011 96 Bảng 3.14 Lưu lượng, mực nước các đợt xa năm 2012.15 Tổng hợp lưu lượng ngày tại Sơn Tây trong thời gian gần day 9 Bang 3.16 Tọa độ các cửa sông tính toán 99 Bang 3.17 Mối quan hệ giữa dong chảy Sơn Tây và mực nước phía hạ du 106 Bang 3.18 Nhiệt độ không khí trung bình qua các thời kỳ 107 Bang 3.19 Các công trình hỗ chứa phía Trung Quốc.20 Tổng lượng nước tại Hà Giang, 110 Bảng 3.21 Đặc trưng dng chiy qua từng thời ky và ty lệ % so với trung bình nhiều năm tại tram Ghénh Gà, sông Lô.22 Đặc trưng dòng chảy qua từng thời ky va tỷ lệ % so với trung bình nhiễt năm tại tram Yên Bất, sông Thao mà Bảng 3.23 Đặc trưng dng chảy qua tùng thời kỳ va tỷ lệ % so với trung bình nhiều năm tại trạm Hỏa Bình trên sông Đà mà Bảng 3.24 Lưu lượng trung bình thing năm trước và sau khi có các hồ thượng nguồn H2 Bảng 3.25 Đặc trưng lưu lượng trung bình thing, thing nhỏ nhất trước và sáu khỉ có "hỗ chứa lớn ở thượng nguồn.26 Đặc trưng lưu lượng nhỏ nhất tuyệt đối trước và sau khi có hd chứa lớn ở thượng nguồn H4 Bảng 3.27 Đặc trưng mực nước thắp nhất qua các thôi kỹ tai trạm thủy văn Hà Nội L15 Bảng 3.28 Dac trưng mực nước thấp nhất trước và sau khi có các hồ chứa lớn (m).29 Đặc trưng mực nước TB thing qua các thời kỳ trạm thủy văn Hà Nội.30 Đặc trưng mực nước đỉnh chân triều nọ Bang 3.31 Lưu lượng trên các con sông.32 Mực nước trên các con sông.33 Chiễu sâu xâm nhập mặn và đến nông độ Ig/l trên các con sông 123 DANH MỤC CÁC TỪ VIET TAT Diễn gi BĐKII Biến đổi khí hậu CNH-HDH _ Côngnghiệphóa-Hiệnđạihón DBSH Đồng bằng sông Hồng NBD Nude biển ding Lvs Lau vực sông IWE Viện nước, tới tiêu và môi trường KTTV&MT Khitượngthủy văn và môi trường TNN Tài nguyên nước. GDP “Tổng thu nhập quốc nội UNDP Cơ quan phát triển liên hợp quốc IPCC Bạn Liên Chính Phủ về Biển đổi khí hậu NCN Nhu cầu nước NITS Nôi trồng thủy sin PHAN MO DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu biện nay là chú để nóng và sự bin đổi đó điễn ra ngày càng nghiêm trọng, đồi hỏi mỗi chúng ta cần phải nhận thức đầy đủ hơn nữa những hệ quả mà chúng đem lại đổi với nhân loại trong thể kỷ 21.