Sự Hình Thành và Phát Triển Công Ty Cổ Phần tại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Sự hình thành và phát triển công ty cổ phần ở việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: To Thi Hien Vinh
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn An Ninh
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Sự Hình Thành và Phát Triển Công Ty Cổ Phần tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 1997
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN
• 1.1. Sự ra đời và phát triển công ty cổ phần là một quá trình kinh tế khách quan do đòi hỏi của sự hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường
• 1.2. Đặc điểm công ty cổ phần
• 1.3. Điều kiện để hình thành công ty cổ phần
• 1.4. Các loại hình công ty cổ phần trên thế giới
• 1.5. Vai trò của công ty cổ phần
• 1.6. Lịch sử và con đường hình thành công ty cổ phần
• 1.6.1. Lịch sử hình thành công ty cổ phần
• 1.6.2. Con đường hình thành công ty cổ phần
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG TY CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng các doanh nghiệp phi nhà nước
• 2.2. Thực trạng các doanh nghiệp nhà nước
• 2.2.1. Thuế trạng các doanh nghiệp nhà nước trước cổ phần hóa
• 2.2.2. Mục tiêu và kết quả cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 2.3. Những giải pháp đối với sự hình thành và phát triển công ty cổ phần ở Việt Nam
• 2.3.1. Ban hành đồng bộ và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật
• 2.3.2. Tạo lập môi trường thuận lợi cho việc hình thành và phát triển công ty cổ phần
• 2.3.3. Những giải pháp cơ bản để thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 2.4. Một số kiến nghị
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Hình Thành Công Ty Cổ Phần Tại VN

Công ty cổ phần (CTCP) là một loại hình doanh nghiệp mà vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Các cổ đông, những người sở hữu cổ phần, chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản của công ty trong phạm vi số vốn đã góp. CTCP có tư cách pháp nhân đầy đủ và có quyền huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả phát hành cổ phiếu ra công chúng. Sự ra đời và phát triển của CTCP là một quá trình khách quan, gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. Quá trình này đòi hỏi sự hoàn thiện liên tục về mặt pháp lý và thể chế để tạo điều kiện thuận lợi cho các CTCP hoạt động hiệu quả. CTCP đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Theo tài liệu gốc, CTCP ra đời cuối thế kỷ XVI ở các nước phát triển và đến nay đã có lịch sử phát triển mấy trăm năm.

1.1. Bản Chất Kinh Tế Khách Quan Của Công Ty Cổ Phần

Sự hình thành CTCP không phải là một ý muốn chủ quan mà là kết quả của quá trình xã hội hóa sản xuất, tăng cường tích tụ và tập trung tư bản. Trong nền kinh tế hàng hóa, quy luật giá trị tác động mạnh mẽ, buộc các nhà tư bản phải cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động để cạnh tranh. Chỉ những nhà tư bản lớn mới có khả năng trang bị kỹ thuật hiện đại và giảm chi phí sản xuất. Các nhà tư bản vừa và nhỏ phải liên kết với nhau để tăng quy mô sản xuất và hiện đại hóa thiết bị. Từ đó, các CTCP dần hình thành và phát triển. Quá trình này diễn ra một cách khách quan, phù hợp với yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất và cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường.

1.2. Vai Trò Của Công Ty Cổ Phần Trong Nền Kinh Tế

CTCP đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn, thúc đẩy đầu tư và phát triển kinh tế. Với khả năng huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau, CTCP có thể thực hiện các dự án lớn, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào ngân sách nhà nước. CTCP cũng là một hình thức tổ chức quản lý hiệu quả, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Ngoài ra, CTCP còn góp phần thúc đẩy quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. CTCP tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

II. Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển CTCP Tại Việt Nam

Quá trình hình thành và phát triển CTCP ở Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn, gắn liền với quá trình đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế. Từ những năm 1990, Nhà nước bắt đầu thí điểm cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, tạo tiền đề cho sự ra đời và phát triển của các CTCP. Luật Doanh nghiệp năm 1999 và các văn bản pháp luật liên quan đã tạo hành lang pháp lý cho CTCP hoạt động. Số lượng và quy mô của các CTCP ngày càng tăng, đóng góp ngày càng lớn vào nền kinh tế. Tuy nhiên, quá trình phát triển CTCP ở Việt Nam cũng gặp phải nhiều khó khăn, thách thức, như hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, năng lực quản trị còn hạn chế và thị trường chứng khoán chưa phát triển.

2.1. Giai Đoạn Thí Điểm Cổ Phần Hóa Doanh Nghiệp Nhà Nước

Giai đoạn thí điểm cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) từ những năm 1990 đánh dấu bước khởi đầu quan trọng cho sự hình thành và phát triển CTCP tại Việt Nam. Mục tiêu chính của giai đoạn này là nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN, huy động vốn từ các thành phần kinh tế khác và giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Quá trình cổ phần hóa được thực hiện một cách thận trọng, từng bước, với sự tham gia của các bộ, ngành và địa phương. Mặc dù còn nhiều hạn chế, giai đoạn thí điểm đã tạo ra những kinh nghiệm quý báu cho quá trình cổ phần hóa sau này.

2.2. Luật Doanh Nghiệp 1999 Và Sự Phát Triển Của CTCP

Luật Doanh nghiệp năm 1999 là một bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển CTCP ở Việt Nam. Luật này đã tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch và thuận lợi cho các doanh nghiệp, bao gồm cả CTCP, hoạt động. Luật Doanh nghiệp 1999 đã đơn giản hóa thủ tục thành lập doanh nghiệp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cạnh tranh bình đẳng trên thị trường. Nhờ đó, số lượng CTCP tăng lên nhanh chóng, đóng góp ngày càng lớn vào nền kinh tế.

III. Thực Trạng Hoạt Động Của Công Ty Cổ Phần Tại VN

Hiện nay, CTCP là một trong những loại hình doanh nghiệp phổ biến nhất ở Việt Nam. Các CTCP hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ sản xuất, thương mại, dịch vụ đến tài chính, ngân hàng, bất động sản. Một số CTCP đã trở thành những tập đoàn kinh tế lớn, có vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động của các CTCP cũng còn nhiều hạn chế, như năng lực quản trị còn yếu, khả năng cạnh tranh chưa cao và thiếu vốn đầu tư. Để nâng cao hiệu quả hoạt động của các CTCP, cần có những giải pháp đồng bộ về chính sách, pháp luật, tài chính và nguồn nhân lực.

3.1. Ưu Điểm Và Hạn Chế Của Mô Hình Công Ty Cổ Phần

Mô hình CTCP có nhiều ưu điểm, như khả năng huy động vốn lớn, quản trị chuyên nghiệp và dễ dàng chuyển nhượng vốn. Tuy nhiên, CTCP cũng có những hạn chế, như chi phí thành lập và quản lý cao, dễ bị thâu tóm và khó kiểm soát quyền lực. Để phát huy tối đa ưu điểm và hạn chế nhược điểm của mô hình CTCP, cần có sự quản lý chặt chẽ và minh bạch từ phía nhà nước và sự tham gia tích cực của các cổ đông.

3.2. Các Lĩnh Vực Hoạt Động Phổ Biến Của CTCP Tại VN

CTCP hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế Việt Nam. Các lĩnh vực phổ biến bao gồm sản xuất công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ, tài chính, ngân hàng, bất động sản và công nghệ thông tin. Mỗi lĩnh vực có những đặc thù riêng, đòi hỏi các CTCP phải có chiến lược kinh doanh phù hợp để đạt được hiệu quả cao nhất. Sự đa dạng về lĩnh vực hoạt động của CTCP góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

IV. Giải Pháp Phát Triển Công Ty Cổ Phần Tại Việt Nam

Để thúc đẩy sự phát triển của CTCP ở Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và thuận lợi cho các CTCP hoạt động. Thứ hai, cần nâng cao năng lực quản trị của các CTCP, đặc biệt là về quản lý tài chính, quản lý rủi ro và quản lý nhân sự. Thứ ba, cần tạo điều kiện cho các CTCP tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là vốn dài hạn và vốn đầu tư mạo hiểm. Thứ tư, cần phát triển thị trường chứng khoán, tạo kênh huy động vốn hiệu quả cho các CTCP. Cuối cùng, cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển của các CTCP.

4.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Doanh Nghiệp

Hệ thống pháp luật về doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các CTCP. Cần tiếp tục rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường tính minh bạch, công khai và dễ tiếp cận của các quy định pháp luật. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về doanh nghiệp sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện cho các CTCP hoạt động hiệu quả hơn.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Trị Của Các Công Ty Cổ Phần

Năng lực quản trị là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của các CTCP. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ quản lý, nâng cao kiến thức và kỹ năng về quản lý tài chính, quản lý rủi ro, quản lý nhân sự và quản lý chiến lược. Đồng thời, cần khuyến khích các CTCP áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc nâng cao năng lực quản trị sẽ giúp các CTCP hoạt động hiệu quả hơn, tăng cường khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Nghiên Cứu Về CTCP Tại VN

Nghiên cứu về CTCP tại Việt Nam cần tập trung vào các vấn đề như hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh, quản trị doanh nghiệp và tác động của CTCP đến nền kinh tế. Các nghiên cứu này cần dựa trên số liệu thực tế, phân tích sâu sắc và đưa ra những khuyến nghị chính sách có giá trị. Ứng dụng thực tiễn các kết quả nghiên cứu sẽ giúp các CTCP nâng cao hiệu quả hoạt động, đóng góp nhiều hơn vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Cần khuyến khích sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, các doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và ứng dụng về CTCP.

5.1. Các Mô Hình CTCP Thành Công Tại Việt Nam

Nghiên cứu và phân tích các mô hình CTCP thành công tại Việt Nam sẽ giúp các doanh nghiệp khác học hỏi kinh nghiệm và áp dụng vào thực tiễn. Các mô hình thành công thường có những đặc điểm chung, như chiến lược kinh doanh rõ ràng, quản trị hiệu quả, năng lực cạnh tranh cao và khả năng thích ứng với thị trường. Việc chia sẻ kinh nghiệm từ các mô hình thành công sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của CTCP ở Việt Nam.

5.2. Tác Động Của CTCP Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

Đánh giá tác động của CTCP đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam là một vấn đề quan trọng. CTCP đóng góp vào tăng trưởng kinh tế thông qua việc tạo ra việc làm, tăng thu nhập, đóng góp vào ngân sách nhà nước và thúc đẩy đầu tư. Nghiên cứu về tác động của CTCP cần dựa trên số liệu thống kê, phân tích kinh tế và đánh giá định lượng. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn toàn diện về vai trò của CTCP trong nền kinh tế.

VI. Tương Lai Và Triển Vọng Phát Triển CTCP Tại VN

Trong tương lai, CTCP sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Với quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các CTCP sẽ có nhiều cơ hội để phát triển và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, các CTCP cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, như cạnh tranh gay gắt, biến động kinh tế và yêu cầu ngày càng cao về quản trị và công nghệ. Để vượt qua những thách thức này, các CTCP cần chủ động đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu mạnh.

6.1. Cơ Hội Và Thách Thức Đối Với CTCP Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Hội nhập quốc tế mang lại nhiều cơ hội cho các CTCP Việt Nam, như tiếp cận thị trường rộng lớn, thu hút vốn đầu tư và học hỏi kinh nghiệm quản lý. Tuy nhiên, hội nhập cũng đặt ra nhiều thách thức, như cạnh tranh gay gắt, yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm và dịch vụ và áp lực về tuân thủ các quy định quốc tế. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, các CTCP cần chủ động đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp.

6.2. Định Hướng Phát Triển CTCP Bền Vững Tại Việt Nam

Phát triển CTCP bền vững là mục tiêu quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam. Phát triển bền vững đòi hỏi các CTCP phải chú trọng đến các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Các CTCP cần hoạt động hiệu quả, tạo ra giá trị gia tăng, đóng góp vào ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho người lao động. Đồng thời, các CTCP cần tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường, đảm bảo an toàn lao động và thực hiện trách nhiệm xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công cuộc Đổi mới khởi xướng từ năm 1986 đã thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trước năm 1990, khu vực kinh tế tập thể và doanh nghiệp nhà nước chiếm ưu thế tuyệt đối nhưng bộc lộ nhiều hạn chế về hiệu quả sử dụng vốn, với hơn 70% cơ sở hợp tác xã phải thu hẹp quy mô hoặc giải thể. Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Luật Công ty năm 1990 đã đặt nền móng pháp lý đầu tiên cho loại hình công ty cổ phần. Tuy nhiên, việc vận hành mô hình này trên thực tế còn gặp vô vàn trở ngại do nhận thức lý luận chưa đầy đủ và hệ thống thể chế chưa đồng bộ.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm rõ bản chất kinh tế chính trị của công ty cổ phần như một tất yếu khách quan của quá trình xã hội hóa sản xuất, đồng thời khảo sát thực trạng thoái trào của khu vực kinh tế cũ để tìm ra động lực phát triển cho loại hình doanh nghiệp này. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa các luận cứ khoa học, phân tích kinh nghiệm tư nhân hóa tại hơn 80 quốc gia trên thế giới, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy thành lập mới công ty cổ phần và đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát số liệu thực nghiệm giai đoạn 1987-1997 trên phạm vi cả nước, đặc biệt là sự chuyển dịch của hơn 700.000 hộ kinh tế cá thể và hàng ngàn doanh nghiệp nhà nước. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp cơ sở khoa học nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng 100% các nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư và tái cấu trúc nền kinh tế quốc dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về quá trình tích tụ, tập trung tư bản và quy luật xã hội hóa sản xuất. Theo C.Mác, công ty cổ phần chính là hình thái "tư bản xã hội", đóng vai trò nấc thang quá độ từ phương thức sản xuất tư bản tư nhân sang sở hữu tập thể. Khung lý thuyết phân tích sự vận động của 2 mặt quan hệ sản xuất: phân định ranh giới giữa quyền sở hữu tài sản thuần túy và quyền điều hành kinh doanh trực tiếp.

Mô hình nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm trung tâm:

1. Công ty cổ phần: Doanh nghiệp đối vốn có tư cách pháp nhân độc lập, trong đó vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần.
2. Chế độ trách nhiệm hữu hạn: Cơ chế giới hạn nghĩa vụ tài chính của cổ đông trong phạm vi số vốn đã góp, giúp giảm thiểu rủi ro kinh doanh.
3. Thị trường chứng khoán: Thiết chế tài chính trung gian cho phép chuyển nhượng tự do cổ phiếu, trái phiếu và định giá giá trị doanh nghiệp.
4. Cổ phần hóa: Quá trình chuyển đổi cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp nhà nước sang sở hữu hỗn hợp nhiều thành phần.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để xem xét sự hình thành công ty cổ phần qua 4 giai đoạn tiến hóa trên thế giới: mầm mống thế kỷ 16 (khởi đầu từ công ty cổ phần tại Anh năm 1553 với số vốn 6.000 bảng), hình thành nửa đầu thế kỷ 19, phát triển cuối thế kỷ 19 và giai đoạn trưởng thành sau năm 1945. Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê biểu bảng và phương pháp so sánh đối chiếu quốc tế.

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ hơn 33.000 hợp tác xã giai đoạn 1987-1991, khảo sát chọn mẫu đại diện trên 700.000 hộ kinh tế cá thể và tổng hợp báo cáo cải cách doanh nghiệp nhà nước từ các tổ chức quốc tế giai đoạn 1980-1995. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm các ngành công nghiệp chế biến, giao thông vận tải và ngân hàng thương mại. Phương pháp phân tích lịch sử kết hợp logic kinh tế được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc làm sáng tỏ quy luật chuyển hóa khách quan từ sản xuất nhỏ cá thể sang sản xuất lớn hiện đại mà không bị giới hạn bởi định kiến chủ quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra sự sụp đổ nhanh chóng của mô hình hợp tác xã kiểu cũ khi chuyển sang cơ chế thị trường. Năm 1987, toàn quốc có 33.000 hợp tác xã với 1,22 triệu lao động; đến năm 1990 giảm xuống còn 13.000 hợp tác xã với 450.000 lao động; và đến năm 1991 chỉ còn 6.900 hợp tác xã với 337.000 lao động. Như vậy, chỉ sau 4 năm (1987-1991), khu vực kinh tế tập thể này đã giảm mạnh 70% số lượng cơ sở và giảm 72% số lượng lao động.

Thứ hai, khu vực kinh tế cá thể phát triển bùng nổ, tạo tiền đề vật chất trực tiếp cho việc tích tụ vốn cổ phần. Số lượng hộ kinh doanh cá thể tăng từ 360.000 hộ năm 1990 lên gần 500.000 hộ năm 1991 và đạt trên 700.000 hộ vào cuối năm 1992. Tổng số vốn huy động từ khu vực này đạt hơn 2.000 tỷ đồng, cao gấp 2 đến 2,5 lần tổng nguồn vốn đăng ký của hệ thống các doanh nghiệp tư nhân cùng thời kỳ.

Thứ ba, hiệu quả của mô hình công ty cổ phần được chứng minh qua thực tiễn quốc tế vượt trội so với doanh nghiệp nhà nước thuần túy. Điển hình tại Mỹ vào năm 1939, công ty cổ phần chỉ chiếm 51,7% tổng số tổ chức kinh doanh công nghiệp nhưng đã nắm giữ tới 92,6% tổng giá trị sản lượng toàn ngành. Tại Hàn Quốc, chương trình cổ phần hóa giai đoạn 1987-1992 đã bán hơn 49% cổ phần cho công chúng, trong đó ưu tiên 20% cho người lao động nội bộ và 95% cho người có thu nhập thấp, giúp nâng cao năng suất mà vẫn duy trì định hướng phát triển của quốc gia.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thực nghiệm phản ánh rõ quy luật tích tụ và phân hóa tư bản. Sự thu hẹp của hợp tác xã cũ không phải là bước thụt lùi mà là quy luật thanh lọc tất yếu để các hộ gia đình tự do liên kết theo nguyên tắc tự nguyện và đóng góp cổ phần thực chất. Việc dữ liệu được tổng hợp qua bảng phân loại cơ cấu sở hữu cho thấy sự hình thành rõ rệt của 3 xu hướng chuyển đổi: tách thành hộ cá thể, chuyển thành xí nghiệp tư nhân và thí điểm thành lập hợp tác xã cổ phần.

Nguyên nhân căn bản giúp công ty cổ phần vượt trội nằm ở cơ chế phân tán rủi ro và tối ưu hóa quản trị. Quyền sở hữu được chia nhỏ qua cổ phiếu thường (chiếm trên 80% vốn pháp định ở các nước phát triển), cho phép thu hút hàng triệu nguồn vốn nhàn rỗi nhỏ lẻ mà một cá nhân không thể tự tích lũy. Đồng thời, sự tách bạch giữa Hội đồng quản trị (đại diện chủ sở hữu) và Giám đốc điều hành (nhà quản lý chuyên nghiệp làm thuê) đã giải phóng năng lực kinh doanh, khắc phục triệt để tình trạng can thiệp hành chính bao cấp thường thấy trong doanh nghiệp 100% vốn nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, hệ thống giải pháp đồng bộ được đề xuất nhằm phát triển công ty cổ phần tại Việt Nam:

1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần khẩn trương sửa đổi Luật Công ty năm 1990, đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời hạn cấp giấy phép thành lập từ tối đa 60 ngày xuống dưới 30 ngày. Cần quy định chặt chẽ cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số và minh bạch hóa trách nhiệm pháp lý của Hội đồng quản trị trong giai đoạn 1998-2000.
2. Thiết lập thị trường vốn và sàn giao dịch chứng khoán: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần hoàn thiện thể chế tài chính trung gian, chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật để đưa thị trường chứng khoán tập trung vào hoạt động trước năm 2000. Mục tiêu là tạo tính thanh khoản cho 100% cổ phiếu phát hành, cho phép tự do chuyển nhượng tài sản doanh nghiệp.
3. Đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước theo quy trình 6 bước chuẩn mực: Ban Chỉ đạo Đổi mới Doanh nghiệp cần triển khai định giá tài sản minh bạch, lựa chọn phương thức bán cổ phần linh hoạt, phân phối 15-20% cổ phần ưu đãi cho công nhân viên chức và đặt mục tiêu cổ phần hóa 30-50% số lượng doanh nghiệp nhà nước quy mô vừa và nhỏ trong giai đoạn 1998-2003.
4. Xây dựng chương trình đào tạo quản trị doanh nghiệp hiện đại: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học kinh tế đào tạo mới hơn 5.000 giám đốc điều hành và kiểm soát viên chuyên nghiệp trước năm 2005 nhằm đáp ứng tiêu chuẩn quản trị kinh tế thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan hoạch định chính sách kinh tế: Cán bộ thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về doanh nghiệp và thị trường chứng khoán.
2. Lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước: Các tổng giám đốc, giám đốc xí nghiệp chuẩn bị thực hiện cổ phần hóa có thể áp dụng trực tiếp quy trình chuyển đổi 6 bước và cơ chế phân chia cổ tức cho người lao động.
3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Những người nghiên cứu chuyên sâu về Kinh tế chính trị học, Quản trị kinh doanh và Tài chính doanh nghiệp có thể khai thác hệ thống dữ liệu kinh tế giai đoạn 1987-1997 cùng khung lý luận Mác-xít về tư bản xã hội.
4. Nhà đầu tư cá nhân và cổ đông sáng lập: Các nhà sáng lập công ty nắm rõ quyền hạn, nghĩa vụ pháp lý, tỷ lệ nắm giữ tối thiểu 20% vốn đăng ký theo Luật Công ty và phương thức quản trị rủi ro nguồn vốn khi tham gia thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao công ty cổ phần được coi là tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường? Sự phát triển của lực lượng sản xuất và tiến bộ kỹ thuật đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ vượt quá khả năng tích lũy của từng cá nhân riêng lẻ. Công ty cổ phần ra đời từ thế kỷ 16 đã giải quyết mâu thuẫn này bằng cách liên kết hàng ngàn nguồn vốn nhỏ lẻ, tạo ra các tập đoàn quy mô lớn có khả năng cạnh tranh cao.

Luật Công ty năm 1990 quy định điều kiện then chốt nào để thành lập công ty cổ phần? Theo Điều 30 và Điều 32 Luật Công ty 1990, doanh nghiệp phải có tối thiểu 7 cổ đông sáng lập, các sáng lập viên phải cùng nhau đăng ký mua ít nhất 20% tổng số cổ phần dự định phát hành. Toàn bộ số vốn góp bằng tiền hoặc hiện vật phải được nộp đầy đủ và giải ngân đúng quy định trong vòng 12 tháng.

Sự sụt giảm của mô hình hợp tác xã giai đoạn 1987-1991 phản ánh điều gì? Giai đoạn 1987-1991 chứng kiến 70% số hợp tác xã giải thể (từ 33.000 xuống 6.900 cơ sở) và 72% lao động rời bỏ khu vực này. Điều này chứng minh mô hình sở hữu tập thể bình quân, thiếu trách nhiệm cá nhân đã không còn phù hợp với quy luật giá trị của kinh tế hàng hóa, mở đường cho sự ra đời của các hình thức sở hữu đa dạng.

Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm gì từ mô hình cổ phần hóa của Hàn Quốc? Hàn Quốc đã thực hiện thành công chương trình cổ phần hóa giai đoạn 1987-1992 bằng cách phân phối 95% cổ phần cho người có thu nhập thấp và 20% cho người lao động trực tiếp trong doanh nghiệp. Chính sách này vừa giúp huy động nguồn lực xã hội, vừa giảm thiểu xung đột lợi ích giữa chủ doanh nghiệp và người làm thuê.

Việc tách rời quyền sở hữu và quyền quản lý mang lại lợi ích gì cho công ty cổ phần? Cơ chế này cho phép doanh nghiệp thuê mướn các giám đốc điều hành chuyên nghiệp có năng lực quản trị giỏi nhất trên thị trường lao động. Trong khi đó, cổ đông chỉ đóng vai trò người nắm giữ giá trị tài sản thuần túy, hạn chế tối đa rủi ro mất toàn bộ tài sản cá nhân khi doanh nghiệp gặp biến cố tài chính.

Kết luận

• Công ty cổ phần là thành tựu tiến hóa đỉnh cao của nền sản xuất hàng hóa, giúp xã hội hóa tư bản và khắc phục triệt để các khuyết tật của nền kinh tế tập trung bao cấp.
• Giai đoạn chuyển đổi 1987-1991 chứng kiến sự thoái trào tất yếu của 70% hợp tác xã kém hiệu quả và sự vươn lên mạnh mẽ của hơn 700.000 hộ kinh doanh cá thể với hơn 2.000 tỷ đồng vốn tích lũy.
• Tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là khâu then chốt nhằm nâng cao năng suất, đa dạng hóa sở hữu và giải phóng sức lao động của hàng triệu công nhân viên chức.
• Hoàn thiện thể chế pháp luật, thành lập sàn giao dịch chứng khoán tập trung và chuẩn hóa quy trình 6 bước là điều kiện tiên quyết cần hoàn thành trong giai đoạn 1998-2005.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, đóng góp nền tảng lý luận vững chắc cho công cuộc tái cơ cấu doanh nghiệp và phát triển nền kinh tế thị trường tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUING DAI HOC KINH rC QUOC DAN To Thi Hien Vinh SU HINH THANH VA PHAT TRIEN ■ CONG TY CO PHAN O VIET NAM ■ Chuyen ngdnh : Kill 11 te chinh tri Ma so : 5.01 LUAN AN THAC SY KHOA HOC KINH I E Nguoi huong dan khoa hoc: PTS. Nguyfin An Ninh hoc kinli te quoc dan DAI HOC KTQD TRUNG TAM THONG TIN Ha Noi - 1997 I MUC LUC Trang M(J DAU 1 NOIDUNG 3 I CHUONG I. NHUNG VAN DE LY LUAN VA THUC TlfiN Vft 3 CONG TY c6 PHAN I. SU RA Ddl VA PIIAT TRIEN CTCP LA MQT QUA TRINH KINH TE KHACH QUAN DOI HOI CUA SUHINII THANH VA PIIAT TRIEN NEN KINH TE THI TRUING 3 1.

Sy ra ddi cua cdng ty cd phdn 1ft tftt yen kinh td khach quan 3 2. Dac didm cong ty cd phftn g 3. Didu kidn dd hinh thanh cdng ty cd phftn 13 4. cac loai hinh cdng ty cd ph;1n tr£n thd gidi ]5 5.

Vai tro cua cdng ty cd phiiii 18 II. CONG TY Cd PHAN LA IIINII THUC KINII DOANII DUA 21 TREN CO S() XA HOI IIOA SAN XUAT 1. Cdng ty cd phdn 1ft san phAm xa hdi hoa san xuftt cua ndn kinh td 21 thi trudrng 2. Cdng ty cd phftn I ft hinh thufc to chiic vd quydn tfti san phu hop vdi 26 ndn san xuft't xa hdi hoa.

LICII SU VA CON DUONG IIINII THANH CTCP 28 1. Lich sir hinh thanh cdng ty cd phan 28 2. Con du’dng hinh thanh cdng ty cd phfin 32 CHUONG II THUC 1 RANG VA GIAI PHAP D$ HINH THANH 45 VA PIIAT TRIEN CONG TY CO PHAN 0 VlfeT NAM 1. THUC IRANG CAC DOANII NGIIIEP PHI NIIA NljUC TRUUC 45 Kill IIINII TIIANII CONG TY CO PHAN II.

TIIUC TRANCi CAC DOANH NGHIEP Nil A NUOC 55 1. Thue trang cac doanh nghiCp Nha nude trade cd phfln hoa 55 2. Muc ti6u va ket qua c6 phdn hoa doanh nghiOp Nha nude 61 III. NIIUNG GIA! PIIAP DOI vOl SU IIINII THANH VA PIIAT 73 TRIEN CONG TY CO PIIAN 0 VIET NAM 1.

Ban hanh dong bd va hoan chinh h€ thdng phapluftt 74 2. Tao lap moi trudng thuftn Iqi cho viec hinh thanh va phat tri&i cong ty 77 cd phdn 3. Nhung giai phap co ban d£ thuc d;1y c6 phdn hoa doanh nghfep Nhh 87 nude d Vi6t Nain MOT $6 KIEN NGHI 97 KEI LUAN 99 TAI LIEU THAM KHAO •* I MO DAU 1. Tfnh cSp thidt cua di tai Trong cong cuoc doi mdi ngay nay.

Dang v;1 Nha ntfdc chu trtfdng xay dung nen kinh td hang hoa nhieu thanh phin theo dinh hurting Xa Hoi Chu NghTa van hanh theo cd chd thi trtfdng ; da dang hoa cac hinh thtfc sd hull; phat huy moi tidm ltfc vat chat va lao dong sang lao cua loan dan toc de phat trien dat nudc : lam cho dan giau ntfdc manh, xa hoi cong bang, van minh. Trong tidn trinh xay dung va phal trien nen kinh te thi triudng vdi nhieu hinh thu’c sd hull khac nhau, cac chu sd hull khac nhau. Trong do cong ty co phin la mdt hinh thu’c sd huu tu’dng doi mdi me doi vdi nUdc la, dd cdng la mot hinh thu’c de nang cao hieu qua cua san xuat cac doanh nghiep. Tuy nhidn day cdng la van de kho khan va phu’c tap d ntfdc ta ca ve l# luan va thtfc tien, can dtfdc tiep luc nghien ctfu.

Dd gdp phin nhd be lam sang td van de l# luan va thtfc lien tac gia chon de tai : “Sit hinh thanh va phdt trien cdng ly co phan & Vi$t Nam 2. Muc dich nghiSn ctfU cua luan van - Xac dinh cd sd khach quan cua cong ly co phin va sU hinh thanh cong ly co phan d ntfdc ta trong qua trinh phat trien nen kinh td thi trudng. - Khao sat thu’c trang cong ly co phin va co phin hoa doanh nghiep Nha nudc ndn kinh td thi tru'dng. - Neu mot so giai phap cd ban de gdp phin thtfc day qua trinh hinh thanh cong ly co phin trong nhu’ng nam ldi.

Ddi tu’dng va pham vi nghidn ctfu Nghien cUu sU hinh thanh cong ty co phin d Viet Nam dudi goc dd kinh te' chinh tri, phin tfch cd sd l# luan va thu’c tidn de xic dinh nhu’ng giai phip thtfc diy 2 su- liiiih thhnh cong ty co ph§n trong qua tiinh chuyen sang nen kinh te thi tnfdng d Viet Nani. Phufotng phap nghiCn cun Xuat phit tif nguycn 1^ cluing, luan van si’f dung phifdng phap duy vat bien chifng, duy vat lich su-, trong do dac bidt clni <j chu nghTa duy vat, phifdng phfip phan tfch vi tong hdp, phifdng phap logic vi lich sit. Bidm xuat phal cua luan van Trong qua tiinh nghien ctfu luan van con si'f dung phifdng phip thong ke nhif big’ll bang vil cac phtfdng pliip khdc de lim rd doi tudng nghien cu'u. Nhu’ng dong gop nidi cua luan van - Xac dinh cd sd ly luan va thu’c lien cong ty cd phan.

- F)e xuat gi;li phip de thiic day stf hinh lhanh cong ly cd phan Hong nen kinh te thi tnfdng <3 Vidt Nam. Kdt cfiu cua luan van Ngoii phan md dau, ket luan vi danh muc tiii lieu tham khao luan van gdm 2 chtfdng : Chtfdng 1 : Nhu’ng van dd ly luan vi thu’c lidn ve cong ty cd ph&n. Chtfdng II : Thu’c Hang va nhu’ng giai phdp cd bin de llitic day stf hinh lhanh cong ty cd plain trong nen kinh te thi trifdng d Viet Nam. I NQI DUNG CHlMNG I NHlTNG VAN DE LY EUAN VA TH VC TlfcN VE CONG TY CO PHAN I.

SV KA I>Ol VA PHAT TRIEN CONG TY CO PIIAN LA MQT QUA TRINH KINH TE KHACH QUAN DO DOI IIOI CUA SV HINH THANH VA PHAT TRIEN NEN KINH IE TH| TRUING. Cong ty cd plidn la doanh nghiCp trong do cac c6 dOng gop vdn kinh doanh va cliui track nhi&in trong pham vi phdn gop vdn cua niinh trdn co so ty nguydn d£ tidii hanli cac boat ddng san xutft kinh doanh nh&m thu loi nhuAn. Cong ty cd’ phan ra ddi Id cudi the ky XVI d cac nude phat trien, den nay da cd licit su’ phat tridn ntay tram nam. Cong ty cd phan IS sir liinli thilnli mot kieu to elide doanh nghidp trong ndn kinh le thi Hiding.

Nd ra ddi khong nam trong $ muon chu quail cua hat cd life ltfdng nilo mil IS mol qud trinh kinh te kliach quan, do cdc nguyen nhan sail : - Qua trinh xa hoi hoa Id ban, tang cu’dng tich ty va tap tiling lu’ ban ngiiy cilng cao la nguyen nhan hilng dfiu thilc day cong ty cd phan ra ddi. Trong nen san xua't hilng hda, quy lual gid tri tdc dong manh sd canh tranh kho liel giiTa cdc nliil Id ban, buoc ho lint each cai lien nang cao trinh do ky thuat, nang cao nang suat lao dong, giant chi phi san xuill nhihii sao clto gia tri hang hda ca hiet cua niinh tliap hdn hodc bang mdc gia tri hdng hda xa hoi, thi nidi cd the tiep tuc ton tai vil phdt trien. Dicu nily (hiding chi nhung nliil Id bdn Idn cd quy mo san xual d mdc do nha't dinh nidi cd du kha nang de (rang bi ky thuat liien dai, lam cho nang suat lao dong lang leu, do do nidi cd the giknh (hang Icii trong canh tranh. Con cac nliil Id ban niko cd gid tri hilng hda cd biel cao hdn mdc gia tri hilng hda xa I hoi ihl se bi thua 16 vd bi phd san.

Be trinh nhung ket cue bi tham cd the xay ra hong canh tranh, cac nliil lu’ ban vu’a vil nhd pliai Id linli lu von de md long quy mo san xua't vd Itidn dai hda cdc hang thie't bi, lao dieu kien nang cao nang sua't lao dong, ha gid thdnh sdn pliant. Song day Id bien pltap het site khd khan, vd hdn nii'a nhanh hdn, cd hieu qua hdn la cdc nha tit ban vita vd nhd cd the thoa hiep vd lien ntinh vdi nhau, tap trung cdc tu' ban cd bi6t cua ho lai thanh mot tu' ban ldn de du sue canh tranh vd ddnh u'u did vdi cdc nhd lit ban khde. Tit hinh thu’c lap trung von nliir vay cac cdng ty cd phdn ddn ddn hinh thdnh vd phdt trien ngay cdng rnanh me. - Sit ra ddi vd phdt trien cua ndn dai cong nghiep - cd kill, cua tien bo ky thual tao dong lite thuc day cdng ty cd phan ra ddi vd phdt trien : Cdng ty cd phdn ra ddi rat sdnt (the ky XVI) nhu’ng phai ddi den cuoi the ky XIX mdi dtfdc phat trien mot edeh long rai vd trd thdnh pho bien trong cac nude Hi ban.

Cdng ty cd phdn hinh thdnh vd phat trien manh me phd hdp vdi linh chat vd trinh do phdt trien cua lite ludng san xuat vd yen cau khife nghiet cua canh tranh trong nen kinh te thi tru’d ng. Sit phdt trien life ludng san xuat vd do trinh do ky thual ngdy cdng phat trien ban pliai co de cd the kinh doanh dii trong didu kien binh thu’dng ciing ngdy cdng ldn hdn. VI du muon xay dung mot nha mdy luyen thdp, mot he thong ditdng sat, mot nhd mdy dien. thi phai cd mot sd lit ban lifdng ddi ldn.

Mol nhd lit ban cd biet khong the ddp ting dtfdc so' von dd, phai cd su' lien ntinh, tap trung nhieu tu’ ban cd biet con dang phan ldn trong ndn kinh Id bang each gdp von de cling kinh doanh. Vdi su' lap trung von rilin' vay da hinh thdnh cdc cong ty co’ phdn. Mat klidc, do ky thual ngdy cdng phdt trien, Idm xuat hieu ngdy cdng nhidu ngdnh, nhieu linh vu’e kinh doanh vd nhu’ng mat hang mdi cd hieu qua hdn, Ihu hut 1 , ’ cac nhd lu' ban do xo vdo cdc nganh, linh vu'e vd cdc mat hang mdi cd hieu qua hdn, Ihu hut cdc nhd lit ban do xo vdo cdc ngdnh, linh vu’e vd cdc mat hang mdi nay, bang each di chuyen tif ban tif cdc ngdnh, linh vu’e vd cdc mat hang kinh doanh kern hieu qua. Bidu nay cdng gay ra nhieu khd khan cho cdc nhd nr ban khi thtfc hieu di 5 chuyen von, bdi vi ho kliong the bong elide xda bo ngay cdc xi nghiep cu de thu 1 hoi vd chuyen von sang xay dtfng ngay mot doanh nghiep mdi, md chi co the nil bdl vd chuyen dan ttfng bo phan md tlioi.

Qud tiinh nay cd the keo ddi vd do vay ho co the mat thdi cd. Mau thu n ndy dtfdc giai quyei b&ng each cac nhd ttf ban ca biet lien minh vdi nhau, chug nhau gdp von de xay dtfng cdc doanh nghidp ldn. Cling chung muc dich di tim ldi nhuan sieu ngacli, ho da gap nhau vd nhanh chong llioa liman ciing nhau gdp von thdnh lap cdc cong ty cd phan de cilng kinh doanh.