CHƯƠNG 1: CO SỞ LY LUẬN 1. Lịch sử van dé Sử dụng phương pháp trực quan trong giảng dạy Hóa học không phải là một dé tài mới, trước đây đã có rất nhiều để tài nghiên cứu vẻ van để này, cụ thể như: 1/ Nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học môn Hóa học ở phổ thông bảng phương pháp trực quan kết hợp với phương pháp hình thành và rèn luyện tri nhở. 2/ Sử dụng phương pháp trực quan để nắng cao chất lượng giảng dạy một số ỳn bài lên lớp thuộc chương Oxi- Lưu huvà h chươn g hiđro cacbon không no. 3/ Tìm kiếm vả phối hợp các phương tiện trực quan để thiết kế một số giáo án điện từ trong chương trình Hóa học lớp 10 Ban Khoa học Tự nhiên.
Tuy nhiên, các để tài trước đây, hoặc là chủ yếu nghiên cứu vẻ tác dụng của thi nghiệm Hóa học. hoặc là nghiên cửu về việc sử dụng phần mềm Powerpoint để phục vụ cho giờ học. Mỗi một phương tiện trực quan déu có giá trị riêng của nó: thi nghiệm Hóa học giúp cho tiết học sinh động hơn, học sinh nhớ bài lâu hơn và yêu thích môn học hơn; còn phần mém Powerpoint giúp cho học sinh quan sát thí nghiệm dễ dàng hơn, có thể trình chiếu các sơ đồ, tranh ảnh nhanh, đẹp, giúp cho học sinh phin khởi hơn trong giờ học. Nhưng nếu chi sử dụng thí nghiệm Hóa học thì đối với một số bài có thể phải “dạy chay” vì chỉ toàn những học thuyết, định luật hay do thí nghiệm quá độc hại, hóa chất khó tìm, thời gian tiến hành thí nghiệm quá lâu ma không thể tiến hành thí nghiệm trong giờ học được.
Hay nếu chỉ sử dụng phần mềm Powerpoint để trình chiếu thì không rèn luyện cho học sinh được kỹ năng làm thí nghiệm Hóa học, học sinh không có cơ hội quan sát thí nghiệm do chính giáo viên tiến hành và cùng giáo viên làm thí nghiệm trong giờ học. Do thấy được những ưu và nhược điểm của các phương tiện trực quan trên cho nên trong phần nghiên cửu của mình, em chủ động kết hợp các loại phương tiện trực quan này lại với nhau đề giúp cho phương pháp trực quan thật sự phát huy hết tác dụng của nó. Định nghĩa phương pháp dạy học Phương pháp dạy học bao gôm phương pháp dạy và phương pháp học: Trane § SVTH: Lẻ Ngọc Báo Trắn GVHD: Th.S Tran Thị Vân “x Phuong pháp day; Cách thức hoạt động của thay trong việc tổ chức, chỉ đạo các hoạt động nhận thức của trò. # Phương pháp học: Cách thức hoạt động của trò trong việc chủ động chiêm lĩnh kiến thức, kỹ năng.
Phương pháp dạy học: Cách thức hoạt động của thiy trong việc tổ chức, chi đạo các hoạt động nhận thứ c của trỏ nhằ m giú p trò chủ độn g đạt các mục tiể u day học. Phân loại phương pháp dạy học 1. Nhóm PP dùng lời « Diễn giảng © Trần thuật e Giảng giải © Van đáp (đàm thoại) ® HS làm việc với sách 1. Nhóm PP thực hành © HS thực hành xác định mẫu vật ¢ HS thực hành quan sát © HS thực hành thí nghiệm 1.
Nhóm PP trực quan « Biểu diễn vật tự nhiên © Biểu diễn vật tượng hình © Biểu diễn vật tượng trưng e Biểu diễn thí nghiệm © Thbị ikỹếthuậ tt 1. Khái niệm Phương pháp trực quan là phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật day học để hình thành, củng cố hệ thống hóa và kiểm tra tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh. Trane 6 SVTH: Lê Ngọc Bảo Trân GVHD: Th.S Trần Thị Vân Trong day học Hỏa học, người giáo viên sử dụng các phương tiện day học (đối tượng vật chất) để tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, thông qua đó mả thực hiện nhiệm vụ dạy học. Tóm lại, phương pháp trực quan là nhóm các phương pháp huy động các giác quan của học sinh tham gia các quá trình nhận thức làm cho việc tiếp thu kiến thức trở nên dé dàng vả việc ghi nhớ trở nên bén vững hơn.
Vai trò của phương pháp trực quan trong dgy học Hóa học Con người nhận thức thé giới bên ngoài là nhờ nghe được, thấy được, xúc cảm được từ thế giới bên ngoài là những thông tin. Thể giới bên ngoải mà con người nhận thức được bằng các giác quan, là cơ sở của sự phản ánh trực tiếp thực tiễn. Ngoài ra con người nhận thức được thế giới bén ngoài là nhờ ngôn ngữ, là những thông tin vẻ thực tiễn khách quan đã được trừu tượng hóa. Khi học sinh bắt đầu học môn Hóa học.
các em đã tích lũy một số biểu tượng do quan sát thực tiễn, hoặc do trao đối, học tập ma có. Vì vậy muốn cho học sinh hiểu bài một cách chính xác và sâu sắc thì phải xây dựng khái niệm, các thuyết từ sự quan sát trực tiếp các hiện tượng. Nhưng trong lớp học không phải lúc nào cũng có diéu kiện quan sát hình ảnh của các hiện tượng đó, tức là phải sử dụng phương pháp trực quan. “Trong quá trình dạy học Hóa học, việc sử dụng thí nghiệm và các phương tiện trực quan khác để nghiên cứu tính chất và những biến đổi Hóa học của các chất sẽ buộc học sinh huy động toản bộ các giác quan cảm thụ, nhờ đó mả các cơ quan được rèn luyện và phát triển” (Trích lý luận dạy học tập 1, trang 60, 61, Nguyễn Ngọc Quang, nhà xuất bản Giáo dục- 1997).
Dạy học không những có tính giáo dưỡng mả còn phải có tính giáo dục, nên khi day học cho học sinh phải đảm bảo cung cấp cho các em: tri thức, rèn luyện thế giới quan đạo đức cách mạng. phát triển năng lực nhận thức. Dạy học Hóa học theo phương pháp trực quan sẽ đảm bảo được chức năng của quá trình giáo dục đó. Dạy học Hóa học theo phương pháp trực quan giúp học sinh có thông tin đầy đủ và sâu sắc về đối tượng và hiện tượng nghiên cứu, trên cơ sở huy động các giác quan vảo quả trình tri thức đối tượng nhận thức.
Trane 7 SVTH: Lé Ngọc Bảo Trin GVHD: Th.S Trần Thị Van Dạy học theo phương pháp trực quan lam thỏa mãn và phát triển hứng thú của người học. Nó làm cho tải liệu học tập vừa sức hơn với người học bằng tính trực quan thông qua các phương tiện dạy học. Phương pháp trực quan lam tăng cường độ lao động của người học và bing cách đó làm tăng nhịp điệu nghiên cứu tài liệu học tập. Ngoài ra, nỏ còn làm tăng khói lượng công tác tự học của học sinh.
Nêu tế chức đúng về mặt sư phạm thì phương tiện dạy học đóng vai trò là nguồn thông tin và giải phóng người giáo viên khỏi nhiều công việc thuần túy mang tính chat kỹ thuật trong tiết học như thông báo thông tin chẳng hạn, danh nhiều thời gian cho công tác hoạt động sáng tạo với học sinh. Phương tiện trực quan 1. Vai trỏ và ý nghĩa của phương tiện trực quan Như vậy, các phương tiện dạy học đóng vai trò quan trọng, không thể thiếu trong việc giảng dạy Hóa học bảng phương pháp trực quan. Từ dé ta thấy được ý nghĩa của phương tiện trực quan: + Thúc đẩy và hướng dẫn hoạt động nhận thức của học sinh: Dựa vào đồ dùng day học, chẳng hạn thí nghiệm Hóa học, giáo viên có thể cung cấp cho học sinh những kiến thức bền vững.
chính xác, giúp học sinh kiểm tra lại tinh đứng đắn của lý thuyết, sửa chữa, bd sung nếu không phù hợp với thực tiễn. * Phát triển kỳ năng thực hành: Thí nghiệm của giáo viên với những thao tác mẫu mực sẽ giúp học sinh hình thành kỹ năng thí nghiệm đầu tiên một cách chính xác. Sau đó học sinh tự tay thực hiện những phản ứng Hóa học lượng nhỏ vả trình độ thao tác tăng dẫn lên. Thí nghiệm Hóa học còn giúp học sinh nắm vững kiến thức một cách độc lập để giải thích các hiện tượng quan sát được vả rút ra những kiến thức trên cơ sở quan sát được, dạy cho học sinh cách giới thiệu bài tập thực nghiệm, giáo dục hướng nghiệp và day nghé cho học sinh, Trang 8 SVTH: lê Ngọc Bảo Trân GVHD: Th.S Trần Thị Vân * Phát triển tri tue Khi sử dung đúng lúc, đúng chỗ các phương tiên trực quan kết hop với những phương pháp và lời dẫn thích hop của giáo viên sẽ giúp hoc sinh phát triển óc quan sát, kha năng phân tích.
so sánh, ® Giáo dục nhân cách cho hoc sinh: Théng qua việc sử dụng các phương tiện trực quan, góp phan hình thành ở học sinh hệ thông các khái niêm và nhân thức vẻ thê giới xune quanh. giải thích một cách khoa học các hiện tượng dang xảy ra trong tự nhiên và trong xã hội. Điêu đó củng cô niêm tin của học sinh vào chân lý khách quan và có tác dụng hướng dan hành đông. Các phương tiện trực quan trong day học Hóa học 1.
Thí nghiệm trong day học Hóa học © Vai trò của thí nghiệm Hóa học Việc cải tiến các phương pháp dạy học nhằm thực hiện một trong những mục tiêu đào tạo của Nhà trường là phát triển năng lực nhận thức của học sinh. Trong các phương pháp đạy học Hóa học thì phương pháp trực quan là phương pháp có thé đáp img được yêu cầu trên. Phương pháp trực quan vừa có tác dụng kích thích. thu hút học sinh học môn Hóa.
vừa tạo điều kiện tốt để hình thành và rèn luyện trí nhớ cho học sinh. Trong phương pháp trực quan thì hệ thông thí nghiệm giữ vai trò đặc biệt quan trọng: “Trong nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ sự vật vôn có, phát hiện ra những mồi liên hệ. rồi chứng minh những mối quan hệ đó bằng thực nghiệm. chứ không thế tạo ra những mối liên hệ để ghép chúng vào sự thật”.
(Angghen) Thí nghiệm, thực nghiệm giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình nhận thức khoa học va hoạt động thực tiên: SVTH: Lé Ngoc Bao Tran GVHD: Th.S Tran Thi Van * Thi nghiệm là một véu tố của nguồn gốc nhân thức thé giới. là cầu nói giữa lý thuyết và thực tiển. giữa hiện tương tự nhiên và nhắn thức của con người. +e Thí nghiệm là tiêu chuẩn đánh giá tinh chân thật của kiến thức.
Trong việc dạy Hóa học ở trường phổ thông, thí nghiệm giúp học sinh làm quen với những tính chat, môi quan hệ có tính quy luật giữa các đôi tượng nghiên cứu. là cơ sở dé năm ving những quy luật. các khái niệm khoa học: *% Thí nghiệm giữ vai trỏ đặc biệt quan trọng. không thé tách rời của quá trình đạy học.