phần mở đầu, phần kết luận thì phần nội dung của đề tài được kết cấu gồm 3 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề chung về soạn thảo và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan cấp bộ. Trong chương này chúng tôi tập trung nghiên cứu và làm rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan bộ; các khái niệm, đặc điểm và thẩm quyền ban hành VBQPPL của các bộ; nghiên cứu các yêu cầu về soạn thảo và ban hành VBQPPL; thủ tục, quy trình soạn thảo và ban hành VBQPPL của các cơ quan cấp bộ. Chƣơng 2: Tình hình soạn thảo và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan cấp bộ. Trong chương 2 trình bày tình hình thực tế về công tác chỉ đạo, hướng dẫn soạn thảo và ban hành VBQPPL của các cơ quan cấp bộ; việc lập chương trình, kế hoạch xây dựng và ban hành VBQPPL; tổ chức soạn thảo và ban hành VBQPPL; công tác kiểm tra, xử lý và hệ thống hoá VBQPPL ở các cơ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ khoa học Nguyễn Mạnh Cường quan cấp bộ; đánh giá những ưu điểm, tồn tại và những nguyên nhân tồn tại trong soạn thảo và ban hành VBQPPL của các cơ quan cấp bộ trong giai đoạn hiện nay.
Chƣơng 3: Một số giải pháp nâng cao chất lƣợng và hiệu quả công tác soạn thảo và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan bộ. Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về soạn thảo và ban hành văn bản của các cơ quan cấp bộ trình bày ở trên, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng của công tác này ở các cơ quan cấp bộ. Trong đó có các giải pháp mang tính tổng thể như xây dựng và hoàn thiện thể chế về soạn thảo và ban hành VBQPPL; các giải pháp mang tính nghiệp vụ như: đổi mới quy trình, thủ tục soạn thảo và ban hành VBQPPL; cải tiến phương thức hợp tác và phân công nhiệm vụ; quy hoạch, đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác soạn thảo và ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đầu tư kinh phí; ứng dụng công nghệ hành chính hiện đại vào công tác soạn thảo và ban hành VBQPPL để hoàn thiện và nâng cao chất lượng hiệu quả công tác này trong hoạt động lập quy của các cơ quan cấp bộ. Trong quá trình thực hiện đề tài này, chúng tôi có được những thuận lợi là được sự giúp đỡ của cán bộ các cơ quan đến khảo sát.
Đặc biệt là sự giúp đỡ, hướng dẫn và chỉ bảo tận tình của Nhà giáo ưu tú – PGS. Vương Đình Quyền - người hướng dẫn tôi làm luận văn này. Bên cạnh những thuận lợi, chúng tôi cũng gặp rất nhiều khó khăn về mặt khảo sát và tìm hiểu thực tiễn ở nhiều cơ quan bộ. Việc tiếp cận và xin tư liệu có những giới hạn nhất định do thời gian hạn hẹp và những quy định của cơ quan đến khảo sát.
Đồng thời đây là đề tài mới nên tài liệu nghiên cứu, tham khảo về vấn đề này không nhiều và mang tính rời lẻ. Ngoài ra, số lượng văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan cấp bộ soạn thảo và ban hành lớn nên việc nghiên cứu cũng không thể tiếp cận hết. Với những khó khăn trên, chắc chắn sẽ làm cho luận văn này không thể tránh khỏi những khiếm khuyết. Do đó chúng tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn quan tâm để luận văn hoàn thiện hơn.
Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn những người đã giúp tôi trong quá trình làm luận văn, đặc biệt là Nhà giáo ưu tú – PGS. Vương Đình Quyền là 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ khoa học Nguyễn Mạnh Cường người hướng dẫn khoa học đã trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày 28 tháng 10 năm 2005 Học viên Nguyễn Mạnh Cƣờng 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ khoa học Nguyễn Mạnh Cường B. PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SOẠN THẢO VÀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CÁC CƠ QUAN CẤP BỘ 1.
Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan cấp bộ. Theo Luật Tổ chức Chính phủ, bộ và cơ quan ngang bộ (gọi chung là các cơ quan cấp bộ) có vị trí và chức năng như sau: Bộ, cơ quan ngang bộ là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với các ngành hoặc lĩnh vực công tác trong phạm vi cả nước; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực; thực hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn của nhà nước tại doanh nghiệp có vốn nhà nước theo quy định của pháp luật [31]. Để cụ thể hóa quy định trên, ngày 05/11/2002 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 86/2002 /NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của bộ, cơ quan ngang bộ. Trong đó có quy định cụ thể về nhiệm vụ quyền hạn của bộ và bộ trưởng về các lĩnh vực như: Pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, hợp tác quốc tế, cải cách hành chính; thực hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn của nhà nước tại doanh nghiệp có vốn nhà nước; quản lý nhà nước các tổ chức thực hiện dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực quản lý nhà nước của bộ, các tổ chức kinh tế tập thể và kinh tế tư nhân, các hoạt động của hội, tổ chức phi Chính phủ thuộc ngành, lĩnh vực hoạt động phạm vi cả nước hoặc liên tỉnh, tổ chức bộ máy và cán bộ công chức, viên chức nhà nước; thanh tra, kiểm tra; quản lý tài chính, tài sản [44].
Trên cơ sở những quy định pháp lý chung nói trên, các bộ, cơ quan ngang bộ được Chính phủ quy định chức năng nhiệm vụ cụ thể, ví dụ: - Bộ Tư pháp là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác xây dựng pháp luật, kiểm tra VBQPPL, phổ biến, giáo dục pháp luật, thi hành án dân sự, hành chính tư pháp, bổ trợ tư pháp và công tác tư pháp khác trong phạm vi cả nước; thực hiện quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý của Bộ theo quy định của pháp luật [54]. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ khoa học Nguyễn Mạnh Cường - Bộ Nội vụ là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các lĩnh vực: Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước; tổ chức chính quyền địa phương, quản lý địa giới hành chính; cán bộ, công chức, viên chức nhà nước; tổ chức hội và tổ chức phi chính phủ; văn thư, lưu trữ nhà nước và quản lý nhà nước đối với các dịch vụ công trong lĩnh vực quản lý của Bộ theo quy định của pháp luật [49]. - Bộ Thương mại là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về thương mại; quản lý nhà nước các dịch vụ công và thực hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn của Nhà nước tại doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc phạm vi quản lý của Bộ theo quy định của pháp luật [60]. Các cơ quan cấp bộ là một trong những chủ thể có quyền lập quy liên quan đến những vấn đề thuộc phạm vi quản lí có tính chất nội bộ ngành, lĩnh vực hoặc những vấn đề được Chính phủ uỷ quyền.
Để thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn và thẩm quyền nói trên, các VBQPPL do cơ quan cấp bộ soạn thảo và ban hành có vai trò quan trọng đối với hoạt động quản lí nhà nước nói chung và hoạt động lập quy nói riêng. Khái niệm, đặc điểm và thẩm quyền ban hành VBQPPL của các cơ quan cấp bộ. Khái niệm về văn bản quy phạm pháp luật. Trong xã hội có nhà nước, hầu hết các quan hệ xã hội đều được điều chỉnh bằng pháp luật.
Tuy nhiên không phải toàn bộ các quan hệ xã hội phát sinh trong đời sống xã hội đều được nhà nước điều chỉnh. Tuỳ theo mục đích, yêu cầu quản lí của nhà nước và các thiết chế xã hội để xác định quan hệ xã hội nào cần điều chỉnh bằng pháp luật và quan hệ nào dành cho các quy phạm xã hội điều chỉnh. Pháp luật là tổng hợp các quy tắc xử sự thể hiện ý chí của nhà nước có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận và được nhà nước đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế [29;268]. Để điều chỉnh những quan hệ xã hội bằng pháp luật, nhà nước phải sử dụng văn bản quản lí nhà nước để làm phương tiện.
Trong đó, nhóm văn bản quy phạm pháp luật được sử dụng để thể hiện ý chí của nhà nước và tính quyền lực của nhà nước. Nhóm văn 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ khoa học Nguyễn Mạnh Cường bản này được nhà nước đảm bảo bằng cưỡng chế nhà nước và được các chủ thể quản lí ban hành để áp đặt đối với đối tượng quản lí. Văn bản quy phạm pháp luật dùng để điều chỉnh các quan hệ xã hội phổ biến và tạo nên hệ thống pháp luật. Khái niệm về "Văn bản quy phạm pháp luật" (VBQPPL) được nêu trong Điều 1 của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHVBQPPL do Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ hai thông qua ngày 16/12/2002 (gọi chung là Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật), có hiệu lực từ ngày 27/12/2002 như sau: “Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung, được Nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.” Theo quy định của Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật BHVBQPPL năm 2002, VBQPPL gồm: Hiến pháp, pháp lệnh, lệnh, nghị quyết, nghị định, quyết định, chỉ thị, thông tư, thông tư liên tịch, nghị quyết liên tịch.
Đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật Văn bản quy phạm pháp luật phải có đầy đủ các yếu tố và đặc điểm sau: - Thứ nhất, văn bản do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền ban hành theo hình thức quy định.