Mở đầu băng lời bình, bằng vị trí ám chỉ 2.4 Sự xuất hiện nhân vật và đối thoại nhân vật 2.2 VAI TRÒ CỦA YÊU TÔ KỶ ẢO TRONG MIENG DA LUA 2.1 Phản ánh hiện thực cuộc sống một cách khách quan 2.2 Khắc họa số phận con người dưới tác động của hoàn cảnh xã hội Chuong 3: YEU TO KY AO TRONG TAC PHAM CHIEC AO KHOAC 3.1 PHUONG THUC XAY DUNG YEU TO KY AO TRONG CHIEC AO KHOAC 3.2 Sử dụng motip hồn ma 3.2 VAI TRO CUA YEU TO KY AO 3.1 Phản ánh hiện thực xã hội Nga nửa đầu thế kỷ XIX 3.2 Phản ánh số phận con người nhỏ bé Chương 4: SỰ TƯƠNG ĐÔNG VÀ DỊ BIỆT TRONG CHIEC AO KHOAC CUA GOGOL VA MIENG DA LUA CUA BALZAC 4.1 NET TUONG DONG 4.1 Phản ánh hiện thực xã hội 4.2 Vếu tố thần kỳ 4.2 NÉT DỊ BIỆT 4.1 Thể loại và tình huống truyện 4.2 Không gian và thời gian vừa hiện thực vừa kỳ ảo 4.3 Sự xuất trình nhân vật và sự xuất hiện các yếu tố kỳ ảo PHAN KET LUAN TAI LIEU THAM KHAO PHAN MO DAU 1. Ly do chon dé tai: Ao va thực tôn tại như hai mặt đối lập của cuộc sống. Văn học phản chiếu cuộc sống. Thực và ảo hiện diện trong tác phẩm văn học, thậm chí nhiều tác phẩm yếu tô kỳ ảo trở thành nỗi bật tạo nên dòng văn chương kỳ ảo.
Trong tác phẩm văn hoc, da phan cái kỳ ảo được sử dụng như một phương tiện nghệ thuật đắc dụng để phải ánh hiện thực hay những góc khuất trong tâm linh con người. Có nhiều nhà văn sử dụng rất thành công yếu tố kỳ ảo trong sáng tác của mình như Bỏ Tùng Linh, Nguyễn Dữ, Adgard Alain Poe, Balzac, Gogol, Aimatov, Bulgacov, Kapka, Kawabata, cac nha van thudc trào lưu sáng tác “chủ nghĩa hiện thực huyện ảo ” Mỹ Latinh. Không chỉ trong phương diện sáng tác cái kỳ ảo đã và đang trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình khác nhau. Thực hiện luận văn này người viết với mong muốn tìm hiểu và so sánh về phương diện sử dụng yếu tổ kỳ ảo trong tác phẩm của hai nhà văn thuộc hai nền văn học khác nhau (Pháp và Nga) nên người viết chọn đề tài “So sánh yếu tố kỳ ảo trong Chiếc do khoác của Gogol và Miếng da lừa của Balzac’.
“Chiếc áo khoác ” hay còn có tên gọi khác “Chiếc áo bành tô” [10; tr.149] là một truyện ngăn tiêu biểu cho bút pháp của Gogol, vừa có giá trị lịch sử xuất sắc vừa có giá trị hiện thực độc đáo. Dostoievski có nhận xét: “Hết thây chúng ta đều từ trong truyện Chiếc áo bành tô của Gogol mà ra” [12; tr.5], nghĩa là các tiêu thuyết gia Nga ở hậu bán thế kỉ XIX đều chịu ảnh hưởng của Gogol. Thông qua việc tìm hiểu tác phẩm, tìm hiểu nhân vật phục vụ cho đề tài, người viết đã phần nào tiếp thu được kiến thức của một thời nền văn học Nga thế kỷ XIX, về phong cách nghệ thuật đặc sắc của Gogol. Đồng thời so sánh với tác phẩm “Miếng da lừa - Balzac”, một trong những tác phẩm xuất sắc đầu tiên của Balzac, đặt ra cả một loạt vấn đề triết lý và xã hội.
Việc thực hiện đề tài này nhằm một mặt làm rõ vẫn đề kỳ ảo chứa đựng trong từng tác phẩm, mặt khác so sánh để thấy được những nét tương đồng và dị biệt trong cách sử dụng yếu tố kỳ ảo của hai nhà văn cùng thời đại. Từ đó hiểu thêm thế giới nghệ thuật của hai nhà văn, đánh giá khách quan về đóng góp của họ đối với văn học của quốc gia mà họ là đại diện, cũng như lí giải những quy luật sáng tác sáng tác văn học trong đó có sự kế thừa, ảnh hưởng qua lại, sự giao thoa tiếp biến và cả sự gặp gỡ ngẫu nhiên. Lịch sử nghiên cứu vần đề Nhà văn Gogol và Balzac cùng những tác phẩm của họ được độc giả và cả giới phê bình nghiên cứu văn học biết đến khá sớm. Cả hai đều là những nhà văn tiêu biểu của nền văn học Nga - Pháp.
Điều đáng lưu ý ở đây khi đi nghiên cứu về tác giả và tác phẩm ta bắt gặp được nét tương đồng trong bút pháp sáng tác của hai ông là điều sử dụng “yếu fố kỳ ảo” vào trong tác phẩm của mình và sử dụng nó như một phương tiện nghệ thuật để phản ánh hiện thực. Có nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề này. Gogol là một ngôi sao sáng trên bầu trời văn học Nga thế kỉ XIX. Cùng với Những linh hôn chết, Chiếc áo khoác là tác phẩm góp phan phan ánh toàn diện xã hội Nga đầu thế kỷ XIX.
Qua tác phẩm Gogol thê hiện rất rõ bút lực và phản xạ nghệ sĩ thiên tài trước hiện thực cuộc sống. Mỗi chi tiết sự kiện với ông đều có tiếng nói, có ngôn ngữ nghệ thuật, để từ đó, khái quát thành những vấn đề xã hội lớn lao. Ngòi bút Gogol khi tiếp cận cảm thụ và phản ánh hiện thực đã tỏ ra không đơn điệu. Có khi nó như lưỡi dao chạm trổ sắc bén, mỗ xẻ hiện thực một cách tỉ mi, trần trụi, có khi phản ánh hiện thực bằng những yếu tố kỳ ảo.
Nếu như “cdi sức mạnh khủng khiếp của tài năng Sê-khốp chỉnh là ở chỗ ông không bao giờ tự bịa đặt ra một cái gì không có trên đời này” (M. Gorki) thì việc sử dụng yếu tố hoang đường là nét nghệ thuật độc đáo , thê hiện cá tính sáng tạo của Gogol [14]. Trần Thị Quỳnh Nga trong bài viết về “Yếu tố hoang đường trong tập truyện Petecbua của N.Gogol” có dẫn lại ý kiến của nhà phê bình người Nga N. Xtepanop về yếu tổ hoang đường: “Yếu tổ hoang đường là phương tiện vạch trần có tỉnh chất trào phúng cải giả dối, tỉ tiện, làm sâu sắc hơn tính điển hình hiện thực”.
Cũng theo bài viết đó, Trần Thị Quỳnh Nga cũng dẫn lời của X. Masinxki: “Cau tric nghệ thuật trong tập truyện Petecbua dựa trên những biến cô kì quặc, khác thường. Biến cố phi lí, hoang đường giúp nhà văn nhìn thấy ngóc ngách bí ấn của xã hội Petecbua va dua ra những khái quát quan trọng. Sự kết hợp giữa yếu tổ hoang đường và chỉ tiết hiện thực là một trong những đặc điểm cơ bản của thi pháp Gogol” [14].
Tuy nhiên, đỗi tượng khảo sát của các nhà nghiên cứu là truyện Petecbua của Gogol. Bài viết của tác giá Trần Thị Phương Phương “4kaky trong “Chiếc áo khoác” và nhà văn Gogol” chủ yếu bàn vền “nhân vật Akaky” mà ít nói đến yếu tô kỳ ảo và vai trò của yếu tố kỳ ảo, yếu tố kỳ ảo trong tác phẩm chỉ được tác giả lưu ý đến như một chỉ tiết nghệ thuật [ 16]. Phạm Thị Phương trong bài viết “Ki đô vật làm nhân vật trung tâm” có điểm qua hai tác phẩm Chiếc áo khoác và Miếng da lừa có sử dụng tên của đồ vật đề đặt nhan đề cho tác phẩm, đồng thời đồ vật được coi là dấu hiệu về sự phát triển tính cách, SỐ phận của nhân vật và gan liền với nhân vật: “Đọc truyện Chiếc áo khoác, mặc dù người ta chú ý trước hết là hình ảnh Akaki Bashmaskin, nhưng “chiếc áo khoác ” thuộc sở hữu của nhân vật này vẫn có vị trí trung tâm, mang tính cốt truyện, là yếu tố xây dựng các mat xích của chuỗi sự kiện, làm nên kết cấu tác phẩm. Trước hết, “chiếc áo khoác ” là động cơ với hình ảnh “con người bé nhỏ ”.
Nó tượng trưng cho sự nghèo khô, tình trạng thảm hại, vị trí xã hội của Akaki, cách thức ông tổn tại — tồn tại với bổn phận công chức quèn, với sự đam mê trong tuyệt vọng một đồ vật xoàng xĩnh, với một thế giới không tình đồng loại” [15] mà chưa có những luận điểm cụ thể hay phân tích dẫn chứng từ tác phẩm đề làm rõ sự kỳ ảo trong Chiếc áo khoác. Trong bài viết của tác giả Iu.Lotman thì chỉ nêu lên cái nhìn về “Không gian nghệ thuật trong văn xuôi Gogol” như: “Không gian nghệ thuật là mô hình thế giới của một tác giả cụ thể được biểu hiện bằng ngôn ngữ nói lên các quan niệm về không gian của chính tác giả ấy. Lại nữa, cũng giỗng như ở các vấn đề khác, so với những gì được nghệ sĩ nói bằng ngôn ngữ này, tức là so với mô hình thế giới của cá nhân, thì ngôn ngữ kia tự bản thân nó rất ít tính cá nhân và phần lớn thuộc về thời điểm, thời đại, về các nhóm xã hội và nghệ thuật. Tất nhiên, “Ngồn ngữ của các quan hệ không gian ” là một mô hình trừu tượng nào đó, mô hình này chứa đựng trong bản thân, với tư cách là những tiểu hệ thống, cả ngôn ngữ không gian của các thể loại và các loại hình nghệ thuật khác nhau, lẫn những mô hình không gian mang tính trừu tượng ở những mức độ khác nhau do ý thức của những thời đại khác nhau tạo ra.
Không gian nghệ thuật có thể là không gian điểm, không gian tuyén tinh, khong gian phẳng, hoặc không gian /ập thể. Không gian tuyến tính và không gian phẳng cũng có hướng năm ngang và chiều thắng đứng. Không gian tuyến tính có thể bao hàm, hoặc không bao hàm khái niệm phương hướng. Với sự hiện diện của dấu hiệu này (trong nghệ thuật, con đường thường là hình tượng của không gian tuyến tính có định hướng, đặc điểm của nó là sự thích đángcủa dấu hiệu chiều dài và sự không thích đángcủa dẫu hiệu bề rộng), không gian tuyến tính trở thành ngôn ngữ nghệ thuật thuận tiện để mô hình hoá các phạm trù thời gian (“đường đời”, “con đường” như phương tiện triển khai tính cách trong thời gian)” [10].
Lotman ít nhiều nói đến không gian kỳ ảo nơi hỗn ma xuất hiện trong Chiếc áo khoác là hình ảnh gốc cây trên con đường văng nhưng không bàn luận vê đặc điêm, vai trò của không gian ay. Cái kỳ ảo trong tác phẩm của Balzac được Lê Nguyên Cần nghiên cứu một cách sâu, có hệ thống. Trong chuyên luận của Lê Nguyên Can ban nhiều về cái kỳ ảo trong toàn bộ Tấn rò đời. Đối tượng khảo sát của Lê Nguyên Cần là toàn bộ sáng tác của Balzac.
Những vấn đề được đặt ra bàn luận trong chuyên luận này được có nhiều luận điểm mà cách giải thích còn tuơng đối khó hiểu với độc giả Việt Nam. Có thể, tac gia chịu ảnh hưởng của những trường phái nghiên cứu khác nhau của phương Tây và sử dụng các thuật ngữ mà chưa được giới thuyết rõ trong lĩnh vực nghiên cứu về tác phẩm Balzac.