So Sánh Tu Từ Trong Thơ Xuân Diệu Qua Hai Tập: Thơ Thơ Và Gửi Hương Cho Gió

Khám phá sản phẩm Lv nv 1056010061 vothilay 8206 với thiết kế độc đáo và tính năng vượt trội, mang lại trải nghiệm tuyệt vời cho người dùng.

• Tác giả: Võ Thị Lẫy
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Thị Tâm
• Trường học: Đại học Võ Trường Toản
• Chuyên ngành: Văn học
• Đề tài: So Sánh Tu Từ Trong Thơ Xuân Diệu: Phân Tích Hai Tập Thơ
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hậu Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử vấn đề
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ SO SÁNH TU TỪ
• 2.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ SO SÁNH VÀ SO SÁNH TU TỪ
• 2.1.1. So sánh tu từ
• 2.1.2. So sánh luận lí
• 2.1.3. Sự khác nhau giữa so sánh tu từ và so sánh luận lí
• 2.2. MỘT SỐ QUAN NIỆM KHÁC NHAU VỀ SO SÁNH TU TỪ CỦA CÁC NHÀ NGÔN NGỮ
• 2.2.1. Quan niệm của tác giả Nguyễn Văn Nở
• 2.2.2. Quan niệm của tác giả Hữu Đạt
• 2.2.3. Quan niệm của tác giả Cù Đình Tú
• 2.2.4. Quan niệm của tác giả Đinh Trọng Lạc
• 2.3. CÁC HÌNH THỨC SO SÁNH TU TỪ
• 2.3.1. Hình thức so sánh tu từ A như (dường như, giống như…)
• 2.3.2. Hình thức so sánh tu từ A là B (B là hình ảnh)
• 2.3.3. Hình thức so sánh tu từ A bao nhiêu B bấy nhiêu
• 2.3.4. Hình thức so sánh tu từ không có từ so sánh
• 2.3.5. Hình thức so sánh tu từ A hơn, bằng, kém
• 2.3.6. Hình thức so sánh tu từ với từ so sánh khác
• 2.4. CÁC CHỨC NĂNG CỦA SO SÁNH TU TỪ
• 2.4.1. Chức năng nhận thức
• 2.4.2. Chức năng biểu cảm
• 3. CÁC HÌNH THỨC SO SÁNH TU TỪ TRONG HAI TẬP THƠ THƠ VÀ GỬI HƯƠNG CHO GIÓ
• 3.1. VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
• 3.1.1. Vài nét về tác giả
• 3.1.2. Vài nét về tác phẩm
• 3.2. CÁC HÌNH THỨC SO SÁNH ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG HAI TẬP THƠ THƠ VÀ GỬI HƯƠNG CHO GIÓ CỦA NHÀ THƠ XUÂN DIỆU
• 3.2.1. Hình thức so sánh tu từ A (như, dường như, như là, tưởng như…)
• 3.2.2. Hình thức so sánh tu từ A là B
• 3.2.3. Hình thức so sánh tu từ A- B
• 3.2.4. Hình thức so sánh tu từ A bằng, hơn, … B
• 3.3. HÌNH ẢNH SO SÁNH TRONG HAI TẬP THƠ THƠ VÀ GỬI HƯƠNG CHO GIÓ CỦA XUÂN DIỆU
• 3.3.1. Nhóm hình ảnh tự nhiên
• 3.3.2. Nhóm hình ảnh là con người
• 3.3.3. Nhóm hình ảnh là thực vật
• 3.3.4. Nhóm hình ảnh là vật thể nhân tạo
• 3.3.5. Nhóm hình ảnh là động vật
• 3.3.6. Nhóm hình ảnh là các vật thể khác
• 4. HIỆU QUẢ CỦA VIỆC SỬ DỤNG CÁC HÌNH THỨC SO SÁNH TU TỪ TRONG HAI TẬP THƠ THƠ VÀ GỬI HƯƠNG CHO GIÓ
• 4.1. SỬ DỤNG HÌNH ẢNH SO SÁNH TU TỪ ĐỂ THỂ HIỆN TÌNH YÊU CUỘC SỐNG VÀ THIÊN NHIÊN
• 4.1.1. Thể hiện tình yêu cuộc sống
• 4.1.2. Thể hiện tình yêu thiên nhiên
• 4.2. SO SÁNH THỂ HIỆN NỖI BUỒN
• 4.2.1. So sánh thể hiện nỗi buồn trước cô đơn
• 4.2.2. So sánh thể hiện nỗi buồn trước thời cuộc
• 4.3. SO SÁNH TU TỪ THỂ HIỆN TÌNH YÊU ĐÔI LỨA
• Tài liệu tham khảo
• Phần phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về So Sánh Tu Từ Trong Thơ Xuân Diệu

Xuân Diệu, một nhà thơ lớn của văn học Việt Nam hiện đại, nổi tiếng với những vần thơ tràn đầy tình yêu cuộc sống và khát vọng. Để hiểu sâu sắc hơn về thế giới nghệ thuật của ông, việc nghiên cứu so sánh tu từ trong thơ là vô cùng quan trọng. So sánh tu từ không chỉ là một biện pháp nghệ thuật đơn thuần mà còn là chìa khóa để khám phá những cảm xúc, suy tư sâu kín trong tâm hồn nhà thơ. Bài viết này sẽ tập trung phân tích so sánh tu từ trong hai tập thơ tiêu biểu của Xuân Diệu: Thơ Thơ và Gửi Hương Cho Gió, từ đó làm nổi bật phong cách nghệ thuật độc đáo của ông. Xuân Diệu đã sử dụng biện pháp tu từ này một cách sáng tạo, góp phần tạo nên những vần thơ giàu hình ảnh và cảm xúc.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò của So Sánh Tu Từ

So sánh tu từ là biện pháp đối chiếu hai đối tượng khác loại, có nét tương đồng về hình thức hoặc tính chất, nhằm gợi ra hình ảnh cụ thể và cảm xúc thẩm mỹ. Theo Nguyễn Văn Nở, so sánh tu từ là "biện pháp tu từ dùng sự đối chiếu hai chiều hay nhiều đối tượng có một nét tương đồng nào đó về hình thức bên ngoài hay tính chất bên trong để gợi ra hình ảnh cụ thể, những cảm xúc thẩm mĩ". Trong thơ, so sánh tu từ giúp tăng tính biểu cảm, gợi hình và làm sâu sắc thêm ý nghĩa của câu thơ. Xuân Diệu đã vận dụng so sánh tu từ một cách linh hoạt, tạo nên những vần thơ độc đáo và giàu sức gợi.

1.2. Phân Biệt So Sánh Tu Từ và So Sánh Luận Lí

Cần phân biệt so sánh tu từ với so sánh luận lí. So sánh luận lí tập trung vào việc chỉ ra sự tương đồng về mặt logic giữa hai đối tượng, trong khi so sánh tu từ chú trọng đến việc tạo ra hình ảnh và cảm xúc. Ví dụ, "Học sinh A cao hơn học sinh B" là so sánh luận lí, còn "Đôi mắt em long lanh như giọt sương mai" là so sánh tu từ. So sánh tu từ mang tính chủ quan và sáng tạo hơn, thường sử dụng các yếu tố ẩn dụ, hoán dụ để tăng tính biểu cảm. Xuân Diệu thường sử dụng so sánh tu từ để diễn tả những cảm xúc tinh tế và phức tạp.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu So Sánh Tu Từ Trong Thơ Xuân Diệu

Nghiên cứu so sánh tu từ trong thơ Xuân Diệu đặt ra nhiều vấn đề thú vị. Thứ nhất, cần xác định các hình thức so sánh tu từ được sử dụng trong hai tập thơ Thơ Thơ và Gửi Hương Cho Gió. Thứ hai, cần phân tích hiệu quả nghệ thuật của các biện pháp so sánh này trong việc thể hiện nội dung và cảm xúc của bài thơ. Thứ ba, cần so sánh cách sử dụng so sánh tu từ giữa hai tập thơ để thấy được sự phát triển trong phong cách nghệ thuật của Xuân Diệu. Cuối cùng, cần đánh giá đóng góp của Xuân Diệu trong việc đổi mới và sáng tạo so sánh tu từ trong thơ ca Việt Nam. Xuân Diệu đã mang đến một làn gió mới cho thơ ca Việt Nam bằng cách sử dụng so sánh tu từ một cách độc đáo và sáng tạo.

2.1. Các Hình Thức So Sánh Tu Từ Thường Gặp

Các hình thức so sánh tu từ thường gặp bao gồm: so sánh ngang bằng (A như B), so sánh hơn kém (A hơn B), so sánh phủ định (A không bằng B), và so sánh ẩn (A là B). Mỗi hình thức so sánh mang lại một hiệu quả nghệ thuật riêng. Ví dụ, so sánh ngang bằng thường được sử dụng để miêu tả sự tương đồng về hình thức hoặc tính chất, trong khi so sánh hơn kém được sử dụng để nhấn mạnh sự khác biệt. Xuân Diệu sử dụng linh hoạt các hình thức so sánh tu từ để tạo ra những vần thơ đa dạng và phong phú.

2.2. Ảnh Hưởng của So Sánh Tu Từ Đến Cảm Xúc Người Đọc

So sánh tu từ có khả năng gợi lên những cảm xúc mạnh mẽ trong lòng người đọc. Bằng cách liên kết những sự vật, hiện tượng quen thuộc với những điều mới lạ, so sánh tu từ giúp người đọc hình dung rõ hơn về đối tượng được miêu tả và đồng cảm với cảm xúc của nhà thơ. Ví dụ, khi Xuân Diệu so sánh tình yêu với một cơn gió, người đọc có thể cảm nhận được sự mãnh liệt và thoáng qua của tình yêu. So sánh tu từ là một công cụ mạnh mẽ để truyền tải cảm xúc trong thơ.

III. Phương Pháp Phân Tích So Sánh Tu Từ Trong Thơ Xuân Diệu

Để phân tích so sánh tu từ trong thơ Xuân Diệu, cần sử dụng kết hợp nhiều phương pháp. Đầu tiên, cần xác định các câu thơ có sử dụng so sánh tu từ trong hai tập thơ Thơ Thơ và Gửi Hương Cho Gió. Sau đó, cần phân loại các biện pháp so sánh theo hình thức và nội dung. Tiếp theo, cần phân tích hiệu quả nghệ thuật của từng biện pháp so sánh trong việc thể hiện ý nghĩa và cảm xúc của bài thơ. Cuối cùng, cần so sánh cách sử dụng so sánh tu từ giữa hai tập thơ để thấy được sự phát triển trong phong cách nghệ thuật của Xuân Diệu. Xuân Diệu đã sử dụng so sánh tu từ một cách độc đáo, tạo nên những vần thơ giàu hình ảnh và cảm xúc.

3.1. Xác Định và Phân Loại Biện Pháp So Sánh

Bước đầu tiên là xác định các câu thơ có sử dụng biện pháp so sánh trong hai tập thơ. Sau đó, phân loại chúng theo các hình thức như so sánh ngang bằng, so sánh hơn kém, so sánh ẩn, v.v. Việc phân loại giúp ta có cái nhìn tổng quan về cách Xuân Diệu sử dụng các biện pháp so sánh khác nhau. Ví dụ, có bao nhiêu câu thơ sử dụng so sánh ngang bằng, và chúng thường được sử dụng để miêu tả điều gì? Việc thống kê và phân loại là cơ sở để phân tích sâu hơn.

3.2. Phân Tích Hiệu Quả Nghệ Thuật của So Sánh Tu Từ

Sau khi phân loại, cần phân tích hiệu quả nghệ thuật của từng biện pháp so sánh. So sánh đó giúp làm nổi bật điều gì? Nó gợi lên những cảm xúc gì trong lòng người đọc? Nó có đóng góp gì vào việc thể hiện chủ đề của bài thơ? Ví dụ, một so sánh có thể giúp làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên, hoặc thể hiện sự cô đơn của con người. Việc phân tích hiệu quả nghệ thuật giúp ta hiểu sâu hơn về tài năng của Xuân Diệu.

IV. Phân Tích So Sánh Tu Từ Trong Thơ Thơ Của Xuân Diệu

Tập thơ Thơ Thơ của Xuân Diệu là một vườn hoa rực rỡ với muôn vàn sắc thái so sánh tu từ. Trong tập thơ này, Xuân Diệu thường sử dụng so sánh để miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên, tình yêu và cuộc sống. Các biện pháp so sánh trong Thơ Thơ thường mang tính tươi mới, trẻ trung và tràn đầy sức sống. Xuân Diệu đã tạo ra những hình ảnh thơ độc đáo và ấn tượng bằng cách sử dụng so sánh tu từ một cách sáng tạo. Thơ Thơ là minh chứng cho tài năng sử dụng ngôn ngữ và biện pháp tu từ của Xuân Diệu.

4.1. So Sánh Tu Từ Miêu Tả Thiên Nhiên Trong Thơ Thơ

Trong Thơ Thơ, Xuân Diệu thường sử dụng so sánh tu từ để miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên. Ví dụ, ông có thể so sánh ánh nắng với một nụ cười, hoặc so sánh cơn gió với một bàn tay vuốt ve. Những so sánh này giúp người đọc cảm nhận được sự sống động và tươi mới của thiên nhiên. Xuân Diệu đã thổi hồn vào thiên nhiên bằng cách sử dụng so sánh tu từ một cách tinh tế và sáng tạo.

4.2. So Sánh Tu Từ Thể Hiện Tình Yêu Trong Thơ Thơ

So sánh tu từ cũng được Xuân Diệu sử dụng để thể hiện tình yêu trong Thơ Thơ. Ông có thể so sánh tình yêu với một ngọn lửa, hoặc so sánh người yêu với một đóa hoa. Những so sánh này giúp người đọc cảm nhận được sự mãnh liệt và say đắm của tình yêu. Xuân Diệu đã diễn tả những cung bậc cảm xúc khác nhau của tình yêu bằng cách sử dụng so sánh tu từ một cách linh hoạt và sáng tạo.

V. Phân Tích So Sánh Tu Từ Trong Gửi Hương Cho Gió

Tập thơ Gửi Hương Cho Gió mang một sắc thái khác so với Thơ Thơ. Trong tập thơ này, so sánh tu từ được sử dụng để thể hiện những cảm xúc sâu lắng hơn, như nỗi buồn, sự cô đơn và sự suy tư về cuộc đời. Các biện pháp so sánh trong Gửi Hương Cho Gió thường mang tính triết lý và suy tư hơn. Xuân Diệu đã sử dụng so sánh tu từ để khám phá những khía cạnh phức tạp của tâm hồn con người. Gửi Hương Cho Gió cho thấy sự trưởng thành trong phong cách nghệ thuật của Xuân Diệu.

5.1. So Sánh Tu Từ Thể Hiện Nỗi Buồn Trong Gửi Hương Cho Gió

Trong Gửi Hương Cho Gió, Xuân Diệu thường sử dụng so sánh tu từ để thể hiện nỗi buồn. Ông có thể so sánh nỗi buồn với một cơn mưa, hoặc so sánh sự cô đơn với một bóng đêm. Những so sánh này giúp người đọc cảm nhận được sự u uất và nặng nề của nỗi buồn. Xuân Diệu đã diễn tả những cung bậc cảm xúc khác nhau của nỗi buồn bằng cách sử dụng so sánh tu từ một cách tinh tế và sâu sắc.

5.2. So Sánh Tu Từ Thể Hiện Sự Suy Tư Về Cuộc Đời

So sánh tu từ cũng được Xuân Diệu sử dụng để thể hiện sự suy tư về cuộc đời trong Gửi Hương Cho Gió. Ông có thể so sánh cuộc đời với một dòng sông, hoặc so sánh con người với một chiếc lá. Những so sánh này giúp người đọc suy ngẫm về ý nghĩa của cuộc sống và vị trí của con người trong vũ trụ. Xuân Diệu đã đặt ra những câu hỏi lớn về cuộc đời bằng cách sử dụng so sánh tu từ một cách sâu sắc và triết lý.

VI. Kết Luận Giá Trị và Đóng Góp Của So Sánh Tu Từ

Qua phân tích so sánh tu từ trong hai tập thơ Thơ Thơ và Gửi Hương Cho Gió, có thể thấy được tài năng và sự sáng tạo của Xuân Diệu trong việc sử dụng biện pháp tu từ này. So sánh tu từ không chỉ giúp làm tăng tính biểu cảm và gợi hình cho thơ, mà còn là chìa khóa để khám phá những cảm xúc và suy tư sâu kín trong tâm hồn nhà thơ. Xuân Diệu đã đóng góp quan trọng vào việc đổi mới và phát triển so sánh tu từ trong thơ ca Việt Nam. Xuân Diệu xứng đáng là một trong những nhà thơ lớn nhất của văn học Việt Nam hiện đại.

6.1. Tổng Kết Về Phong Cách So Sánh Tu Từ Của Xuân Diệu

Xuân Diệu có một phong cách so sánh tu từ độc đáo, kết hợp giữa sự tươi mới, trẻ trung của Thơ Thơ và sự sâu lắng, triết lý của Gửi Hương Cho Gió. Ông sử dụng linh hoạt các hình thức so sánh khác nhau, và luôn tìm tòi những hình ảnh mới lạ để diễn tả cảm xúc và ý tưởng của mình. Phong cách so sánh tu từ của Xuân Diệu đã tạo nên một dấu ấn riêng biệt trong thơ ca Việt Nam.

6.2. Giá Trị và Ý Nghĩa Của Việc Nghiên Cứu So Sánh Tu Từ

Nghiên cứu so sánh tu từ trong thơ Xuân Diệu không chỉ giúp ta hiểu sâu hơn về tài năng của nhà thơ, mà còn giúp ta khám phá những giá trị văn hóa và tinh thần của dân tộc. So sánh tu từ là một phần quan trọng của ngôn ngữ và văn học, và việc nghiên cứu nó giúp ta trân trọng hơn vẻ đẹp của tiếng Việt và sự phong phú của văn hóa Việt Nam. Nghiên cứu so sánh tu từ là một hành trình khám phá vẻ đẹp của ngôn ngữ và tâm hồn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình phát triển của nền văn học Việt Nam hiện đại, phong trào Thơ mới giai đoạn 1932–1945 ghi nhận sự chuyển biến sâu sắc về tư duy nghệ thuật và phương thức biểu đạt thi ca. Nhà thơ Xuân Diệu được đánh giá là một trong những gương mặt tiêu biểu hàng đầu của phong trào này với phong cách trữ tình lãng mạn đặc trưng. Hai tập thơ Thơ thơ (1938) và Gửi hương cho gió (1945) là những tác phẩm kết tinh thế giới quan nghệ thuật và cá tính sáng tạo của tác giả trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Bên cạnh những giá trị về mặt tư tưởng và cảm xúc thẩm mỹ, hệ thống ngôn từ nghệ thuật của Xuân Diệu thể hiện nhiều nét cách tân, đặc biệt là việc sử dụng biện pháp so sánh tu từ nhằm diễn đạt các trạng thái tâm lý phức tạp, tình yêu cuộc sống và quan niệm nhân sinh mới mẻ. Việc khảo sát định lượng và phân tích cấu trúc, ngữ nghĩa của các phép so sánh tu từ trong hai tập thơ trên đóng vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ thi pháp ngôn ngữ của nhà thơ.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Hệ thống hóa các cơ sở lý luận về biện pháp so sánh tu từ và phân biệt so sánh tu từ với so sánh luận lý trong phong cách học tiếng Việt.
2. Thống kê, phân loại và miêu tả các mô hình cấu trúc so sánh tu từ xuất hiện trong hai tập thơ Thơ thơ và Gửi hương cho gió.
3. Phân loại các trường từ vựng hình ảnh được dùng làm phương tiện so sánh trong tác phẩm.
4. Phân tích giá trị biểu cảm và hiệu quả nghệ thuật của biện pháp so sánh tu từ trong việc phản ánh các chủ đề tư tưởng: tình yêu thiên nhiên, tình yêu cuộc sống, tình yêu đôi lứa và nỗi buồn thời thế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các câu thơ sử dụng biện pháp so sánh tu từ, các mô hình cấu trúc so sánh và các lớp hình ảnh so sánh trong văn bản thơ của Xuân Diệu.
• Phạm vi tư liệu khảo sát: Toàn bộ 97 bài thơ thuộc hai tập Thơ thơ (46 bài) và Gửi hương cho gió (51 bài) theo bản in năm 2001 của Nhà xuất bản Văn học.
• Phạm vi thời gian và không gian: Sáng tác thi ca của Xuân Diệu trong giai đoạn 1938–1945 thuộc văn học Việt Nam hiện đại trước Cách mạng tháng Tám.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và quan niệm ngôn ngữ học

Khóa luận dựa trên hệ thống lý thuyết phong cách học tiếng Việt và thi pháp học ngôn ngữ để phân tích đối tượng nghiên cứu. Trọng tâm lý luận bao gồm:

1. Khái niệm so sánh tu từ và so sánh luận lý:
   • So sánh tu từ (comparison/analogy): Là biện pháp tu từ ngữ nghĩa đối chiếu hai hay nhiều đối tượng khác loại của thực tế khách quan nhưng có nét tương đồng nào đó về hình thức bên ngoài hoặc tính chất bên trong, nhằm gợi ra hình ảnh cụ thể và cảm xúc thẩm mỹ cho người tiếp nhận.
   • So sánh luận lý: Là sự đối chiếu giữa hai hay nhiều đối tượng cùng loại, đồng chất nhằm xác lập sự tương đương, hơn kém hoặc nhận thức logic đơn thuần mà không đòi hỏi giá trị biểu cảm nghệ thuật.

Tiêu chí	So sánh tu từ	So sánh luận lý
Cơ sở so sánh	Dựa trên sự khác loại, khác chất nhưng có nét tương đồng	Dựa trên sự đồng loại, đồng chất giữa các đối tượng
Mục đích so sánh	Miêu tả, đánh giá đối tượng một cách hình ảnh, gợi cảm, tạo giá trị thẩm mỹ	Xác định mức độ giống nhau, khác nhau hoặc hơn kém logic
Chức năng biểu đạt	Kết hợp chức năng nhận thức và chức năng biểu cảm sâu sắc	Chủ yếu thực hiện chức năng nhận thức logic thuần túy

2. Tiếp thu quan niệm của các nhà ngôn ngữ học:
   • Quan niệm của Nguyễn Văn Nở (Giáo trình Phong cách học Tiếng Việt): Xác định so sánh tu từ là tỉ dụ đối chiếu hai chiều tạo cảm xúc thẩm mỹ, phân loại dựa trên sự xuất hiện/vắng mặt của các yếu tố so sánh (so sánh nổi, so sánh chìm) và từ chỉ quan hệ so sánh.
   • Quan niệm của Hữu Đạt (Phong cách học tiếng Việt hiện đại): Đưa ra mô hình tổng quát A - X - B (A là cái chưa biết, B là cái đã biết, X là cơ sở/từ so sánh) và phân loại theo tiêu chí cấu trúc ngữ nghĩa (so sánh không có từ so sánh, so sánh có từ so sánh, so sánh ngang bằng, so sánh hơn kém).
   • Quan niệm của Cù Đình Tú (Phong cách học và đặc điểm tu từ Tiếng Việt): Nhấn mạnh sự đối chiếu công khai các đối tượng có dấu hiệu chung; phân tích sắc thái ý nghĩa của từ so sánh "là" (khẳng định) so với từ "như" (giả định).
   • Quan niệm của Đinh Trọng Lạc (99 phương tiện và biện pháp tu từ tiếng Việt): Phân loại so sánh theo các phương tiện ngôn ngữ biểu hiện (từ "như", từ hô ứng "bao nhiêu... bấy nhiêu", từ "là").

Tác giả khóa luận lựa chọn tích hợp mô hình phân loại của Nguyễn Văn Nở và Hữu Đạt làm khung phân tích thực nghiệm cho ngữ liệu thơ Xuân Diệu.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Để giải quyết các nhiệm vụ đề ra, khóa luận áp dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

• Phương pháp tổng hợp tài liệu: Thu thập, hệ thống hóa các công trình nghiên cứu lý thuyết phong cách học và các tài liệu phê bình văn học về Xuân Diệu (Hoài Thanh, Hà Minh Đức, Phong Lê, Phạm Tiến Duật...).
• Phương pháp hệ thống, thống kê và phân loại: Rà soát từng văn bản bài thơ, thống kê tần số xuất hiện của các cấu trúc so sánh tu từ và lập danh mục phân loại theo mô hình cú pháp và trường nghĩa hình ảnh.
• Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh tần suất và đặc điểm cấu trúc giữa hai tập thơ, đồng thời đối chiếu với thủ pháp của các nhà thơ cùng thời như Huy Cận, Tố Hữu, Chế Lan Viên để làm rõ cá tính nghệ thuật của Xuân Diệu.
• Phương pháp phân tích - miêu tả: Phân tích ngữ cảnh tu từ, miêu tả cơ chế chuyển nghĩa và đánh giá hiệu quả nghệ thuật của các câu thơ cụ thể.

Nguồn dữ liệu chính gồm 173 câu thơ chứa phép so sánh tu từ được trích xuất từ 97 bài thơ trong hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió (Nxb Văn học, 2001).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát chung về so sánh tu từ

Chương 1 xây dựng nền tảng lý luận ngôn ngữ học cho toàn bộ khóa luận:

• Phân tích chi tiết ranh giới giữa so sánh tu từ và so sánh luận lý thông qua ví dụ ca dao và ngôn ngữ sinh hoạt đời thường.
• Khái quát các quan niệm nghiên cứu tiêu biểu của Nguyễn Văn Nở, Hữu Đạt, Cù Đình Tú và Đinh Trọng Lạc về mặt định nghĩa, cấu trúc và phân loại.
• Hệ thống hóa các hình thức so sánh tu từ trong tiếng Việt gồm:
  • Mô hình có từ so sánh: $A \text{ như } B$, $A \text{ tựa như } B$, $A \text{ dường như } B$... và các biến thể phức hợp nhiều tầng bậc ($A \text{ như } B \text{ như } C$; $A \text{ như } B_1, B_2, B_3$).
  • Mô hình định danh/khẳng định: $A \text{ là } B$.
  • Mô hình hô ứng: $A \text{ bao nhiêu } B \text{ bấy nhiêu}$.
  • Mô hình khuyết từ so sánh (ẩn từ nối): $A - B$.
  • Mô hình so sánh cấp độ: $A \text{ hơn } B$, $A \text{ bằng } B$, $A \text{ kém } B$.
  • Các hình thức biến thể khác (sử dụng từ "hay", câu hỏi tu từ, so sánh cực cấp).
• Trình bày hai chức năng cốt lõi của so sánh tu từ: chức năng nhận thức (cung cấp điểm tựa trực quan để hiểu bản chất sự vật) và chức năng biểu cảm (thể hiện thái độ, đánh giá, cảm xúc thẩm mỹ của chủ thể phát ngôn).

Chương 2: Các hình thức so sánh tu từ trong hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió

Chương 2 trình bày tiểu sử văn học của tác giả Xuân Diệu (1916–1985), bối cảnh ra đời của hai tập thơ Thơ thơ (1938) và Gửi hương cho gió (1945), đồng thời công bố kết quả khảo sát định lượng 173 câu thơ chứa so sánh tu từ trong 97 bài thơ.

STT	Mô hình so sánh tu từ	Số lượt xuất hiện	Tỷ lệ phần trăm (%)
1	Mô hình $A \text{ (như, dường như, như là...) } B$	95	54,9%
	- Kiểu truyền thống $A \text{ như } B$	88	50,9%
	- Kiểu so sánh liên tiếp $A \text{ như } B_1, B_2...$	3	1,7%
	- Kiểu đảo ngữ $\text{như } B, A$	4	2,3%
2	Mô hình $A \text{ là } B$	49	28,3%
3	Mô hình khuyết từ so sánh ($A - B$)	10	5,8%
4	Mô hình $A \text{ bằng, hơn, kém... } B$	19	11,0%
	- So sánh bằng	16	9,2%
	- So sánh hơn	1	0,6%
	- So sánh kém	1	0,6%
	- So sánh lựa chọn (từ "hay")	1	0,6%
Tổng	Toàn bộ các mô hình	173	100%

Chương này cũng phân loại 173 trường hợp so sánh thành 6 nhóm hình ảnh được sử dụng ở vế so sánh ($B$):

• Nhóm hình ảnh tự nhiên: Xuất hiện nhiều nhất với 55/173 lượt (chiếm 31,8%). Tác giả sử dụng các hiện tượng thiên nhiên như gió, mây, trăng, nắng, sa mạc, hương thơm, ánh sáng, dòng suối để cụ thể hóa các khái niệm trừu tượng (ví dụ: so sánh tình yêu với nắng nhạt, mây nhẹ, gió hiu hiu trong bài Vì sao).
• Nhóm hình ảnh con người: Chiếm 30/173 lượt (17,3%), bao gồm các hình ảnh về lứa tuổi, hành vi, trạng thái xã hội như đứa trẻ con ôm bánh, thuyền ngư phủ lạc trong sương, kẻ hành khất, khách thừa lương, đứa trẻ mồ côi.
• Các nhóm hình ảnh khác: Gồm nhóm hình ảnh thực vật (lá khoai, hoa nở), nhóm vật thể nhân tạo (tờ giấy, phím đàn, bộ xương sắt), nhóm động vật và nhóm các vật thể/hiện tượng khác.

Chương 3: Hiệu quả của việc sử dụng các hình thức so sánh tu từ trong hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió

Chương 3 phân tích giá trị biểu đạt nội dung và chức năng thẩm mỹ của hệ thống so sánh tu từ theo ba bình diện cảm xúc:

• Thể hiện tình yêu cuộc sống và thiên nhiên: So sánh tu từ là phương tiện truyền tải cảm quan thẩm mỹ phương Tây và sự giao cảm mãnh liệt với trần thế. Câu thơ "Tháng giêng ngon như một cặp môi gần" trong bài Vội vàng thể hiện sự chuyển đổi cảm giác độc đáo khi cụ thể hóa thời gian bằng hình ảnh mang tính xúc cảm con người.
• Thể hiện nỗi buồn và tâm trạng cô đơn: Biện pháp so sánh được tác giả huy động để khắc họa tâm trạng bế tắc, nỗi buồn trước sự trôi chảy của thời gian và hoàn cảnh xã hội trước 1945 (ví dụ: "Lòng cô đơn hơn một đứa mồ côi" trong bài Dối trá; "Không gì buồn bằng những buổi chiều êm" trong bài Tương tư chiều).
• Thể hiện quan niệm và cảm xúc trong tình yêu đôi lứa: Khắc họa các trạng thái phong phú của tình yêu như khát khao gắn kết, sự hoài nghi chia ly ngay trong khoảnh khắc sum họp ("Phút gần gũi cũng như giờ chia biệt" trong bài Yêu), hoặc nỗi đau đớn khi tình cảm không được hồi đáp ("Lòng ta là một cơn mưa lũ / Đã gặp lòng em là lá khoai" trong bài Nước đổ lá khoai).

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Khóa luận đã khảo sát toàn diện 97 bài thơ trong hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió, định vị chính xác 173 câu thơ sử dụng biện pháp so sánh tu từ.
• Xác lập tỷ lệ phân bố của các mô hình cấu trúc so sánh: mô hình $A \text{ (như...) } B$ giữ vai trò chủ đạo với 54,9% (95 lượt), mô hình khẳng định $A \text{ là } B$ chiếm 28,3% (49 lượt), mô hình $A \text{ bằng/hơn/kém } B$ chiếm 11,0% (19 lượt), và mô hình rút gọn $A - B$ chiếm 5,8% (10 lượt).
• Xác định nhóm hình ảnh tự nhiên (31,8%) và hình ảnh con người (17,3%) là hai trường nghĩa phương tiện so sánh được Xuân Diệu khai thác với tần suất cao nhất.
• Chứng minh cơ chế chuyển đổi cảm giác và tư duy trừu tượng hóa – cụ thể hóa là đặc trưng nổi bật trong thi pháp so sánh tu từ của Xuân Diệu trước 1945.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp bảng thống kê chi tiết và hệ thống phân loại định lượng về các cấu trúc so sánh tu từ trong toàn bộ sáng tác thơ trước Cách mạng tháng Tám của Xuân Diệu.
• Đóng góp cứ liệu thực nghiệm phong cách học, giúp bổ sung và kiểm chứng các nhận định phê bình văn học về "tính mới", "tính hiện đại" và sức biểu cảm thẩm mỹ trong ngôn ngữ thơ Xuân Diệu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khóa luận chỉ tập trung ngữ liệu vào 97 bài thơ thuộc hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió xuất bản năm 2001 (Nxb Văn học) trước 1945; chưa khảo sát các tác phẩm thơ sau Cách mạng tháng Tám hoặc các thể loại văn xuôi, bút ký, tiểu luận phê bình của cùng tác giả.
• Hướng nghiên cứu mở rộng:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát so sánh tu từ sang toàn bộ sự nghiệp thi ca của Xuân Diệu qua các giai đoạn kháng chiến và xây dựng đất nước (như các tập Ngôi sao, Riêng chung, Hai đợt sóng).
  • Thực hiện nghiên cứu so sánh đối chiếu liên tác giả về thủ pháp so sánh tu từ giữa Xuân Diệu và các nhà thơ cùng thời trong phong trào Thơ mới (Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Ngữ văn, Sư phạm Ngữ văn, Văn học và Ngôn ngữ học trong việc tìm hiểu phương pháp phân tích phong cách học thi ca và kỹ thuật thống kê ngôn ngữ văn học.
• Giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn cấp Trung học phổ thông khi chuẩn bị bài giảng, chuyên đề phân tích các tác phẩm của Xuân Diệu trong chương trình học (như bài thơ Vội vàng, Đây mùa thu tới).
• Phần ngữ liệu thống kê và phân loại cấu trúc (Chương 2 và Phụ lục) có giá trị tham khảo trực tiếp cho các đề tài nghiên cứu thi pháp học và tu từ học tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

1. Trong hai tập thơ Thơ thơ và Gửi hương cho gió, tác giả đã thống kê được bao nhiêu câu thơ chứa so sánh tu từ?
Tác giả đã khảo sát toàn bộ 97 bài thơ (46 bài trong Thơ thơ và 51 bài trong Gửi hương cho gió) và xác định được tổng cộng 173 câu thơ sử dụng biện pháp so sánh tu từ.

2. Mô hình so sánh tu từ nào xuất hiện nhiều nhất trong văn bản khảo sát?
Mô hình so sánh $A \text{ (như, dường như, như là...) } B$ xuất hiện nhiều nhất với 95/173 lượt, chiếm tỷ lệ 54,9% tổng số câu so sánh được khảo sát (trong đó riêng dạng truyền thống $A \text{ như } B$ chiếm 88 câu, tương đương 50,9%).

3. Tác giả đã phân chia hình ảnh so sánh trong thơ Xuân Diệu thành những nhóm nào và nhóm nào chiếm tỷ lệ cao nhất?
Hình ảnh so sánh được phân thành 6 nhóm: hình ảnh tự nhiên, hình ảnh con người, hình ảnh thực vật, hình ảnh vật thể nhân tạo, hình ảnh động vật và hình ảnh các vật thể khác. Trong đó, nhóm hình ảnh tự nhiên chiếm tỷ lệ cao nhất với 55/173 lượt (31,8%), tiếp theo là nhóm hình ảnh con người với 30/173 lượt (17,3%).

4. Khung lý thuyết phong cách học được tác giả lựa chọn kết hợp từ những nhà nghiên cứu nào?
Tác giả kết hợp khung phân loại so sánh tu từ của tác giả Nguyễn Văn Nở (Giáo trình Phong cách học Tiếng Việt) và tác giả Hữu Đạt (Phong cách học tiếng Việt hiện đại), đồng thời tham chiếu quan điểm của Cù Đình Tú và Đinh Trọng Lạc để phân tích cấu trúc cú pháp và chức năng biểu đạt.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Võ Thị Lẫy đã hoàn thành việc khảo sát định lượng và phân tích thi pháp so sánh tu từ trong hai tập thơ tiêu biểu của Xuân Diệu trước năm 1945. Nghiên cứu đã làm rõ cấu trúc đa dạng của 173 câu thơ so sánh, trong đó mô hình sử dụng từ so sánh "như" và hình ảnh thiên nhiên chiếm ưu thế rõ rệt. Kết quả nghiên cứu khẳng định so sánh tu từ là một phương tiện nghệ thuật quan trọng góp phần định hình phong cách trữ tình lãng mạn tân kỳ và giàu sức gợi cảm của Xuân Diệu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Xuân Diệu là nhà thơ lớn, nhà thơ xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại. Trong sự nghiệp thơ của ông, ông đã để lại nhiều tác phẩm tuyệt vời trước và sau Cách mạng tháng Tám như: Yêu, Vội Vàng, Chiều, Lời kĩ nữ, Đàn, Tương tư,…. Tất cả những tác phẩm điều mang tâm hồn thơ về tình yêu thiên nhiên, tình yêu cuộc sống, tình yêu say đắm.

Tuy nhiên, nói đến giá trị thơ của Xuân Diệu phải nhắc đến cái tôi được cảm nhận ở tấm lòng, tài năng của ông. Thơ trước Cách mạng tháng Tám đáng kể nhất là hai tập thơ Thơ thơ và Gửi hương cho gió, mang hồn thơ lãng mạn, thiết tha và sâu lắng. Với Thơ thơ và Gửi hương cho gió mặc dù đã ra đời cách đây khoảng 76 năm nhưng vẫn không thay đổi giá trị của nó về tình yêu thiên nhiên, tình yêu cuộc sống. Bài thơ Vội vàng đã nói lên giá trị sử dụng cảm xúc, cảm giác rất đổi đời thường vào trong thơ của Xuân Diệu: Ta muốn ôm, tôi muốn buộc gió, ta muốn riết mây, ta muốn thâu, ta muốn cắn, hôn, … tình yêu tuổi trẻ được tác giả cảm nhận rất mạnh mẽ, say đắm, khát khao tình yêu cuộc sống: Ta muốn ôm Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn; Ta muốn riết mây đưa và gió lượn, Ta muốn say cánh bướm với tình yêu, Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều Và non nước, và cây, và cỏ rạng, Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng, Cho no nê thanh sắc của thời tươi; - Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi! (Vội Vàng) Các nhà phê bình đã đánh giá rất cao về nghệ thuật và giá trị nội dung trong thơ của ông.

Để làm nên giá trị trong hai tập thơ, Xuân Diệu thể hiện tài năng sử dụng giá trị sáng tạo từ mới, hình ảnh thơ, dùng từ, biện pháp nghệ thuật trong thơ. Đặc biệt phải nói đến cách nhìn nhận tài năng của ông trong so sánh tu từ qua hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió: Thư thì mỏng như suốt đời mộng ảo; Tình thì buồn như tất cả chia ly. Giấy phong kỹ mang thầm trong túi áo; Mãi trăm lần viết lại mới đưa đi (Tình thứ nhất) Chính những điều đó đã làm cho thơ ông hay và có giá trị hơn. Khi ông chứng tỏ tài năng của mình không chịu dừng bước với những khuôn mẫu sẵn có và với nội dung tư tưởng mới, điều đó càng tạo ra những bước tiến đột biến, đặc sắc trong thơ.

Là một sinh viên học ngành Ngữ văn, bản thân tôi rất thích thơ Xuân Diệu từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Tôi luôn khao khát được một lần tìm hiểu, đi sâu vào nghiên cứu thơ ông. Tôi yêu thơ ông bởi thơ ông đem đến tình yêu cuộc sống, giá trị cuộc sống, tình yêu trong sáng, hồn nhiên: Em đáp lại: “Nói gì đau đớn vậy! Vừa gặp anh, em cũng đã mến rồi. Em phải đâu là ngọn nước trôi xuôi; Chưa hi vọng, sao anh liền thất vọng? (Hẹn hò) Chính vì lẽ đó, tôi quyết định chọn đề tài So sánh tu từ trong thơ Xuân Diệu qua hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình.

Nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ hiểu rõ hơn về thơ Xuân Diệu cả về nội dung cũng như hình thức thơ của ông. Tôi hi vọng có thể đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong việc nghiên cứu vấn đề về so sánh tu từ trong thơ và để góp thêm một ý kiến về việc đánh giá tài năng của nhà thơ Xuân Diệu. Lịch sử vấn đề Có thể thấy rằng, cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Xuân Diệu từ lâu đã trở thành đề tài của giới nghiên cứu, phê bình văn học. Chỉ riêng về thế giới nghệ thuật thơ Xuân Diệu cũng đã làm hao tốn biết bao công sức, giấy mực của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học.

Tuy nhiên trong giới hạn đề tài, người viết chỉ điểm qua một số công trình tiêu biểu, với những ý kiến tiêu biểu nói về so sánh tu từ trong thơ Xuân Diệu. Từ những ý kiến này, người viết có thể nhận thấy đề tài của người viết mang tính kế thừa hoặc hoàn toàn mới mẻ. - Về góc độ tác giả: Khi nói về phong trào thơ Mới, không ai lại không nhớ đến Xuân Diệu. Người ta nhớ đến ông bởi ông được xem là người dẫn đầu trong phong trào thơ Mới trước Cách mạng tháng Tám.

Đặc biệt, Xuân Diệu cũng đã rất thành công trên con đường nghệ thuật. Vì vậy, thơ ông đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc. Cho nên, khi nghiên cứu về Xuân Diệu cũng như tác phẩm thơ của ông, các nhà phê bình đã đưa ra rất nhiều ý kiến hay và độc đáo. Trong “Thi nhân Việt Nam”, tác giả Hoài Thanh- Hoài Chân đã viết: “Bởi Xuân Diệu đã gửi trong thơ của người lẫn với một chút hương xưa của đất nước, bao nhiêu nỗi niềm riêng của thanh niên bây giờ- Xuân Diệu mới nhất trong các nhà thơ mới- nên chỉ những người lòng còn trẻ mới thích đọc Xuân Diệu, mà đã thích thì phải mê.

Xuân Diệu không như Huy Cận vừa bước vào làng thơ đã được người ta dành cho một chỗ ngồi yên ổn. Xuân Diệu đến giữa chúng ta tới nay đã năm năm mà những tiếng khen chê vẫn chưa ngớt. Người khen, khen hết sức; người chê, chê không tiếc lời”.108] Qua ý kiến trên, tác giả Hoài Thanh đã đánh giá về vấn đề tài năng và sự đổi mới trong thơ Xuân Diệu qua hai tập Thơ thơ và Gửi hương cho gió. Chính từ những vấn đề này đã dẫn đến “Người khen, khen hết sức; người chê, chê không tiếc lời”.108] Trong công trình “Thơ Xuân Diệu- những lời bình”, của tác giả Mã Giang Lân với bài viết “Xuân Diệu”, nhà phê bình Hoài Thanh đã nhận xét về nội dung trong những tác phẩm thơ Xuân Diệu trước Cách mạng tháng Tám như sau: “Nhưng thơ Xuân Diệu chẳng những diễn đạt được cái tinh thần cố hữu của nòi giống.

Vả chăng tinh thần một nòi giống có cần gì phải bất di bất dich. Sao lại bắt ngày mai phải giống hệt hôm qua? Nêu ra một mớ tính tình, tư tưởng, tục lệ, rồi bảo: người Việt Nam phải như thế, là một điều tối vô lí. Thơ Xuân Diệu còn là một nguồn sống dào dạt chưa từng thấy ở nước non này. Xuân Diệu say đắm tình yêu, say đắm cảnh trời, sống vội vàng, sống cuống quý t, muốn tận hưởng cuộc đời ngắn ngủi của mình.

Khi vui cũng như khi buồn, người đều nồng nàn, tha thiết”.25] Tên tuổi nhà thơ Xuân Diệu trước Cách mạng tháng Tám gắn liền với hai tập thơ Thơ thơ và Gửi hương cho gió. Vì vậy, cũng có rất nhiều ý kiến của các nhà phê bình nhận xét về hai tập thơ này như sau: Trong “Khảo luận văn chương”, tác giả Hà Minh Đức cho rằng: “Với Thơ thơ và Gửi hương cho gió, Xuân Diệu đã thực hiện sự đưa thơ mới lên ngôi trên thi đàn với khuôn mặt trẻ trung, tươi thắm và hấp dẫn chưa từng có. Thơ thơ và Gửi hương cho gió hai thi phẩm mang dấu ấn của một tài năng sáng tạo thơ nhưng cũng lại chứa đựng nhiều phẩm chất riêng. Thơ thơ là niềm vui ánh sáng, nụ cười của tuổi trẻ yêu đời, khát khao hạnh phúc.

Và Gửi hương cho gió với giọng điệu trầm sâu hơn và đã thấm hương vị đời xót xa, cay đắng trong những năm tháng đất nước có nhiều chuyển động để thay đổi. Bút pháp nghệ thuật đều mới mẻ, sáng tạo hấp dẫn. Nhưng điều quan trọng là Xuân Diệu đã đem đến trong thơ sức sống mới, cách cảm nghĩ mới của một tâm hồn chan chứa lòng yêu đời”.345-346] Trong “Nhà thơ Việt Nam hiện đại”, tác giả Phong Lê khẳng định rằng: “Xuân Diệu có nét lớn xuyên suốt cả thời kì sáng tạo; đó là tiếng nói sôi nổi tha thiết một cách bộc trực, trẻ trung, một năng lực cảm thụ tinh tế, dồi dào. Nếu Huy Cận đôn hậu và sâu sắc, chú ý khai thác chọn lọc và tổng hợp những vấn đề dân tộc, lịch sử, nhân loại với những suy nghĩ về thế kỉ, vũ trụ, tạo nên một mạch triết lý trong thơ, thì Xuân Diệu bộc lộ phong cách sáng tạo khác.

Anh quan sát tỉ mỉ những đổi thay trong cuộc sống xung quanh, anh muốn chiếm lĩnh thực tại rộng lớn, thơ anh giàu chất liệu hiện thực”. “Một nét đặc sắc nữa trong phong cách thơ Xuân Diệu là giàu hương vị cuộc đời gây tác động mạnh bằng cảm giác”.19] Trong “Nét độc đáo trong thơ Xuân Diệu”, Lữ Huy Nguyên tuyển chọn. Ông đã trích bài viết về nhà thơ Xuân Diệu của tác giả Phạm Tiến Duật. Trong bài viết này Phạm Tiến Duật đã khẳng định: “Trong ngôn ngữ của anh, khi cởi mở, khi cay nghiệt, lúc tỉnh táo, lúc mê say, luôn luôn đập một trái tim trung thực, luôn luôn hồi hộp một nỗi niềm khám phá.

Tất cả sự lớn lao của Xuân Diệu bắt đầu từ cái lẽ giản dị sâu sắc ấy”.135] Qua nhận xét của các nhà phê bình trên, người viết nhận thấy các ý kiến tập trung vào sự sáng tạo từ mới và nét đặc sắc trong việc dùng từ của nhà thơ Xuân Diệu trong thơ. - Về góc độ ngôn ngữ: Trong giáo trình “Giáo trình Phong cách học Tiếng Việt”, tác giả Nguyễn Văn Nở đã cho rằng: “So sánh (comparison, analogy), còn được gọi là tỉ dụ, biện pháp tu từ dùng sự đối chiếu hai chiều hay nhiều đối tượng (hoặc sự vật) có một nét tương đồng nào đó về hình thức bên ngoài hay tính chất bên trong để gợi ra hình ảnh cụ thể, những cảm xúc thẩm mĩ trong nhận thức của người đọc, người nghe”.132] Trong công trình “99 phương tiện và biện pháp tu từ tiếng Việt”, tác giả Đinh Trọng Lạc nhận xét: “So sánh (còn gọi: so sánh hình ảnh, so sánh tu từ) là một biện pháp tu từ ngữ nghĩa, trong đó người ta đối chiếu hai đối tượng khác loại của thực tế khách quan không đồng nhất với nhau hoàn toàn mà chỉ có một nét giống nhau nào đó, nhằm diễn tả bằng hình ảnh một lối tri giác mới mẻ về đối tượng”.154] Trong quyển “Phong cách học và đặc điểm tu từ Tiếng Việt”, tác giả Cù Đình Tú đã khẳng định: “So sánh tu từ là cách công khai đối chiếu hai hay nhiều đối tượng cùng có một dấu hiệu chung nào đấy (nét giống nhau) nhằm diễn tả một cách hình ảnh đặc điểm của đối tượng”.