Luận văn so sánh và đánh giá khả năng kết hợp của một số dòng dưa chuột địa phương tự phối tại gia lâm hà nội

Luận văn phân tích khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột tự phối tại Gia Lâm, Hà Nội, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân và nghiên cứu.

• Tác giả: Trịnh Thị Hồng Huệ
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Minh Hằng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: So Sánh Và Đánh Giá Khả Năng Kết Hợp Của Một Số Dòng Dưa Chuột Địa Phương Tại Gia Lâm - Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. NGUỒN GỐC VÀ PHÂN LOẠI CÂY DƯA CHUỘT
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY DƯA CHUỘT
• 2.3. YÊU CẦU NGOẠI CẢNH ĐỐI VỚI SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY DƯA CHUỘT
• 2.3.1. Quan hệ với điều kiện dinh dưỡng khoáng
• 2.4. NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG KẾT HỢP CỦA CÁC GIỐNG DƯA CHUỘT
• 2.5. TÌNH HÌNH CHỌN TẠO GIỐNG DƯA CHUỘT TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.5.1. Tình hình chọn tạo giống dưa chuột trên thế giới
• 2.5.2. Tình hình chọn tạo giống dưa chuột ở trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.3. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 3.4. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. Phương pháp bố trí, theo dõi thí nghiệm
• 3.5.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.5.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.4. Kỹ thuật trồng và chăm sóc dưa chuột
• 3.5.5. Phương pháp lai luân giao
• 3.5.6. Phương pháp phân tích số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC CỦA 4 DÒNG DƯA CHUỘT TỰ PHỐI ĐỊA PHƯƠNG TỰ PHỐI CHỌN LỌC VÀ LAI LUÂN GIAO GIỮA 4 DÒNG TỰ PHỐI NÀY TRONG VỤ XUÂN HÈ 2016
• 4.1.1. Thời gian sinh trưởng của các dòng dưa chuột tự phối địa phương vụ xuân hè 2016
• 4.1.2. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ xuân hè 2016
• 4.1.3. Động thái ra lá trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ xuân hè 2016
• 4.1.4. Một số đặc điểm sinh trưởng chủ yếu của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016
• 4.1.5. Một số đặc điểm hình thái thân lá các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ Xuân Hè 2016
• 4.1.6. Đặc điểm ra hoa, đậu quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ Xuân Hè 2016
• 4.1.7. Tình hình sâu bệnh hại của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016
• 4.1.8. Đặc điểm hình thái quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016
• 4.1.9. Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016
• 4.1.10. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ xuân hè 2016
• 4.2. ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG CỦA CÁC TỔ HỢP LAI DIALLEL
• 4.2.1. Thời gian sinh trưởng của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016
• 4.2.2. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016
• 4.2.3. Tốc độ ra lá của các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016
• 4.2.4. Một số đặc điểm sinh trưởng chủ yếu của các tổ hợp lai
• 4.2.5. Một số đặc điểm hình thái thân lá của các tổ hợp lai dưa chuột
• 4.2.6. Đặc điểm ra hoa đậu quả của các tổ hợp lai dưa chuột
• 4.2.7. Đặc điểm hình thái quả của các tổ hợp lai vụ thu đông 2016
• 4.2.8. Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả của các tổ hợp lai
• 4.2.9. Tình hình sâu bệnh hại trên các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016
• 4.2.10. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016
• 4.2.11. Biểu hiện ưu thế lai của các tổ hợp lai dưa chuột trong vụ thu đông 2016
• 4.2.12. Kết quả xác định khả năng kết hợp trên một số tính trạng về năng suất của các THL dưa chuột thí nghiệm
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dưa Chuột Gia Lâm Tiềm Năng Thách Thức

Dưa chuột (Cucumis sativus L.) là một loại rau quả ngắn ngày quan trọng ở Việt Nam, có thể trồng nhiều vụ trong năm. Quả dưa chuột không chỉ được ăn tươi mà còn được chế biến thành nhiều món ăn khác nhau, phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. So với các giống dưa chuột địa phương trước đây, các giống dưa chuột lai F1 có năng suất cao hơn gấp 2-3 lần, thậm chí có thể đạt tới 120 tấn/ha khi trồng trong nhà có mái che. Tuy nhiên, việc sử dụng các giống dưa chuột F1 nhập khẩu có chi phí cao và tiềm ẩn rủi ro về khả năng thích ứng với điều kiện địa phương. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển các giống dưa chuột địa phương có khả năng kết hợp tốt là vô cùng quan trọng để đảm bảo nguồn cung ổn định và giảm chi phí sản xuất cho người nông dân. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ tại Gia Lâm, Hà Nội tập trung vào việc so sánh và đánh giá khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột địa phương tự phối, nhằm tìm ra những giống có tiềm năng lai tạo cao.

1.1. Lịch Sử và Tầm Quan Trọng của Dưa Chuột Địa Phương Hà Nội

Dưa chuột có nguồn gốc từ Ấn Độ và đã được trồng trọt từ hàng ngàn năm trước. Tại Việt Nam, dưa chuột là một phần không thể thiếu trong ẩm thực và canh tác nông nghiệp. Các giống dưa chuột địa phương Hà Nội, đặc biệt là ở Gia Lâm, có những đặc điểm riêng biệt về hương vị, hình dáng và khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu địa phương. Việc bảo tồn và phát triển các giống dưa chuột này không chỉ giữ gìn đa dạng sinh học mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp địa phương. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác nguồn gen dưa chuột địa phương để tạo ra các giống mới có năng suất cao và chất lượng tốt.

1.2. Thách Thức và Cơ Hội trong Phát Triển Dưa Chuột An Toàn Gia Lâm

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc phát triển dưa chuột địa phương tại Gia Lâm cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các giống địa phương thường có năng suất thấp hơn so với các giống lai nhập khẩu, đồng thời dễ bị ảnh hưởng bởi sâu bệnh hại. Tuy nhiên, việc sử dụng các giống nhập khẩu cũng đi kèm với chi phí cao và rủi ro về khả năng thích ứng. Cơ hội nằm ở việc nghiên cứu và lai tạo các giống dưa chuột địa phương để cải thiện năng suất, khả năng kháng bệnh và chất lượng quả. Đồng thời, việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và nông nghiệp hữu cơ có thể giúp nâng cao giá trị sản phẩm và đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

II. Vấn Đề Vì Sao Cần So Sánh Giống Dưa Chuột Gia Lâm

Việc so sánh giống dưa chuột Gia Lâm là cần thiết để xác định những giống có tiềm năng nhất cho việc lai tạo và phát triển. Các giống dưa chuột địa phương thường có những đặc điểm quý giá như khả năng kháng bệnh, thích nghi với điều kiện khí hậu địa phương và hương vị đặc trưng. Tuy nhiên, chúng cũng có thể có những hạn chế về năng suất và chất lượng quả. Bằng cách so sánh các giống khác nhau, các nhà nghiên cứu có thể xác định những đặc điểm tốt nhất của mỗi giống và sử dụng chúng để tạo ra các giống mới vượt trội hơn. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ tập trung vào việc đánh giá khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột tự phối, nhằm tìm ra những cặp lai có tiềm năng cho năng suất cao và chất lượng tốt.

2.1. Đánh Giá Năng Suất Dưa Chuột Gia Lâm Giống Nào Tốt Nhất

Một trong những mục tiêu quan trọng của việc so sánh giống dưa chuột là đánh giá năng suất. Năng suất là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả kinh tế của việc trồng dưa chuột. Các giống dưa chuột khác nhau có thể có năng suất khác nhau do sự khác biệt về khả năng sinh trưởng, phát triển và kháng bệnh. Việc xác định những giống có năng suất cao nhất là rất quan trọng để lựa chọn giống phù hợp cho sản xuất. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã tiến hành đánh giá năng suất của các dòng dưa chuột tự phối và các tổ hợp lai để xác định những giống có tiềm năng năng suất cao.

2.2. Chất Lượng Dưa Chuột Địa Phương So Sánh Hương Vị và Dinh Dưỡng

Ngoài năng suất, chất lượng quả cũng là một yếu tố quan trọng cần được xem xét khi so sánh giống dưa chuột. Chất lượng quả bao gồm các yếu tố như hình dáng, màu sắc, độ giòn, hương vị và hàm lượng dinh dưỡng. Các giống dưa chuột khác nhau có thể có chất lượng quả khác nhau do sự khác biệt về di truyền và điều kiện canh tác. Việc đánh giá chất lượng quả là rất quan trọng để lựa chọn giống phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã tiến hành đánh giá chất lượng quả của các dòng dưa chuột tự phối và các tổ hợp lai để xác định những giống có chất lượng tốt.

2.3. Khả Năng Kháng Bệnh Của Các Giống Dưa Chuột Tự Phối

Khả năng kháng bệnh là một yếu tố quan trọng khác cần được xem xét khi so sánh giống dưa chuột. Các bệnh hại có thể gây thiệt hại lớn cho năng suất và chất lượng quả. Các giống dưa chuột khác nhau có thể có khả năng kháng bệnh khác nhau do sự khác biệt về di truyền. Việc lựa chọn những giống có khả năng kháng bệnh tốt có thể giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã tiến hành đánh giá khả năng kháng bệnh của các dòng dưa chuột tự phối và các tổ hợp lai để xác định những giống có khả năng kháng bệnh tốt.

III. Phương Pháp Kết Hợp Giống Dưa Chuột Lai Tạo và Chọn Lọc

Phương pháp kết hợp giống dưa chuột bao gồm lai tạo và chọn lọc. Lai tạo là quá trình kết hợp các đặc điểm tốt của hai hoặc nhiều giống khác nhau để tạo ra một giống mới có những đặc điểm mong muốn. Chọn lọc là quá trình lựa chọn những cá thể tốt nhất từ một quần thể và sử dụng chúng để tạo ra thế hệ tiếp theo. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã sử dụng phương pháp lai diallel để đánh giá khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột tự phối. Phương pháp này cho phép xác định những cặp lai có tiềm năng cho năng suất cao và chất lượng tốt.

3.1. Kỹ Thuật Lai Luân Giao Trong Nghiên Cứu Dưa Chuột

Kỹ thuật lai luân giao là một phương pháp lai tạo trong đó các giống được lai chéo với nhau theo một sơ đồ nhất định. Phương pháp này cho phép đánh giá khả năng kết hợp của các giống một cách toàn diện và xác định những cặp lai có tiềm năng nhất. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã sử dụng kỹ thuật lai luân giao để tạo ra các tổ hợp lai diallel từ các dòng dưa chuột tự phối. Các tổ hợp lai này sau đó được đánh giá về năng suất, chất lượng và khả năng kháng bệnh.

3.2. Chọn Lọc Dưa Chuột Dựa Trên Đặc Điểm Nông Sinh Học

Quá trình chọn lọc dưa chuột dựa trên các đặc điểm nông sinh học là một bước quan trọng trong việc cải thiện giống. Các đặc điểm nông sinh học bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số lượng lá, số lượng hoa, số lượng quả, năng suất và chất lượng quả. Việc lựa chọn những cá thể có những đặc điểm tốt nhất và sử dụng chúng để tạo ra thế hệ tiếp theo có thể giúp cải thiện giống một cách đáng kể. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã tiến hành chọn lọc các dòng dưa chuột tự phối dựa trên các đặc điểm nông sinh học để tạo ra những dòng có tiềm năng lai tạo cao.

3.3. Đánh Giá Khả Năng Kết Hợp Của Các Dòng Dưa Chuột Tự Phối

Việc đánh giá khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột tự phối là rất quan trọng để xác định những cặp lai có tiềm năng cho năng suất cao và chất lượng tốt. Khả năng kết hợp là khả năng của một giống để tạo ra những tổ hợp lai có những đặc điểm mong muốn. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã sử dụng phương pháp lai diallel để đánh giá khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột tự phối. Kết quả cho thấy dòng dưa chuột tự phối VP2 có khả năng kết hợp riêng cao với dòng BN2 về các chỉ tiêu số quả thương phẩm, khối lượng quả và năng suất cá thể.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Dưa Chuột Địa Phương Tại Gia Lâm

Kết quả nghiên cứu về dưa chuột địa phương tại Gia Lâm có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện giống và nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc xác định những dòng dưa chuột tự phối có khả năng kết hợp cao và những tổ hợp lai có ưu thế lai cao về năng suất và chất lượng có thể giúp người nông dân lựa chọn những giống phù hợp với điều kiện địa phương và thị hiếu của người tiêu dùng. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng cung cấp nguồn vật liệu khởi đầu và các thông tin về nguồn di truyền quan trọng phục vụ cho công tác chọn tạo giống dưa chuột ưu thế lai có chất lượng cao ở trong nước.

4.1. Chọn Tạo Giống Dưa Chuột F1 Ưu Thế Lai Từ Dòng Địa Phương

Mục tiêu cuối cùng của nghiên cứu là chọn tạo ra các giống dưa chuột F1 có ưu thế lai cao về năng suất và chất lượng. Ưu thế lai là hiện tượng con lai có những đặc điểm vượt trội hơn so với bố mẹ. Việc sử dụng các dòng dưa chuột địa phương có khả năng kết hợp cao để tạo ra các giống F1 có thể giúp cải thiện năng suất, chất lượng và khả năng kháng bệnh của dưa chuột. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã xác định được một số tổ hợp lai có ưu thế lai cao về các yếu tố cấu thành năng suất, cho thấy tiềm năng của việc sử dụng các dòng dưa chuột địa phương để tạo ra các giống F1 vượt trội.

4.2. Kỹ Thuật Trồng Dưa Chuột Hiệu Quả Cho Vùng Gia Lâm Hà Nội

Ngoài việc cải thiện giống, việc áp dụng các kỹ thuật trồng dưa chuột hiệu quả cũng rất quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng. Các kỹ thuật này bao gồm chuẩn bị đất, bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch. Việc áp dụng các kỹ thuật phù hợp với điều kiện địa phương có thể giúp tối ưu hóa quá trình sinh trưởng và phát triển của dưa chuột, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng quả. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các dòng dưa chuột địa phương, giúp người nông dân lựa chọn các kỹ thuật trồng phù hợp.

4.3. Dưa Chuột Hữu Cơ Gia Lâm Hướng Đến Nông Nghiệp Bền Vững

Phát triển dưa chuột hữu cơ là một hướng đi quan trọng để đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và bảo vệ môi trường. Nông nghiệp hữu cơ là một hệ thống sản xuất nông nghiệp dựa trên các nguyên tắc sinh thái, sử dụng các biện pháp tự nhiên để duy trì độ phì nhiêu của đất, kiểm soát sâu bệnh và cỏ dại. Việc áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ có thể giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học, từ đó tạo ra những sản phẩm dưa chuột an toàn và chất lượng cao. Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã cung cấp những thông tin quan trọng về khả năng kháng bệnh của các dòng dưa chuột địa phương, giúp người nông dân lựa chọn những giống phù hợp cho sản xuất hữu cơ.

V. Kết Luận Tiềm Năng Phát Triển Dưa Chuột Gia Lâm Trong Tương Lai

Nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Huệ đã cung cấp những thông tin quan trọng về tiềm năng phát triển dưa chuột Gia Lâm trong tương lai. Việc khai thác nguồn gen dưa chuột địa phương và áp dụng các kỹ thuật lai tạo và chọn lọc tiên tiến có thể giúp tạo ra những giống dưa chuột có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng kháng bệnh tốt. Đồng thời, việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và nông nghiệp hữu cơ có thể giúp nâng cao giá trị sản phẩm và đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng. Với những tiềm năng và cơ hội này, dưa chuột Gia Lâm có thể trở thành một sản phẩm nông nghiệp quan trọng, góp phần vào sự phát triển kinh tế và xã hội của địa phương.

5.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Giống Dưa Chuột Địa Phương

Để khai thác tối đa tiềm năng của dưa chuột địa phương, cần tiếp tục thực hiện các hướng nghiên cứu tiếp theo. Các hướng nghiên cứu này có thể bao gồm: (1) Nghiên cứu sâu hơn về nguồn gen dưa chuột địa phương để xác định những gen quan trọng liên quan đến năng suất, chất lượng và khả năng kháng bệnh; (2) Phát triển các phương pháp lai tạo và chọn lọc tiên tiến để tạo ra những giống dưa chuột vượt trội; (3) Nghiên cứu về các kỹ thuật canh tác tiên tiến và nông nghiệp hữu cơ để nâng cao năng suất và chất lượng dưa chuột; (4) Nghiên cứu về thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng để định hướng sản xuất và tiêu thụ dưa chuột.

5.2. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Thương Hiệu Dưa Chuột Gia Lâm

Để phát triển thương hiệu dưa chuột Gia Lâm, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách của nhà nước và địa phương. Các chính sách này có thể bao gồm: (1) Hỗ trợ nghiên cứu và phát triển giống dưa chuột; (2) Hỗ trợ áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và nông nghiệp hữu cơ; (3) Hỗ trợ xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm; (4) Hỗ trợ kết nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng; (5) Hỗ trợ đào tạo và nâng cao năng lực cho người nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dưa chuột (Cucumis sativus L.) là cây rau ăn quả ngắn ngày giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp tại Việt Nam. Trong khi các giống lai F1 có thể đạt năng suất từ 50 đến 70 tấn/ha ngoài đồng ruộng và lên tới 120 tấn/ha trong điều kiện nhà màng công nghệ cao (gấp 3 đến 6 lần so với giống địa phương thuần chỉ đạt 15 đến 20 tấn/ha), thì thị trường hạt giống trong nước vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu. Giá hạt giống ngoại nhập dao động ở mức rất cao từ 3,5 đến 6,0 triệu đồng/kg, khiến chi phí tiền giống trên mỗi hecta canh tác lên tới 2,5 đến 5,0 triệu đồng. Việc lệ thuộc này không chỉ làm giảm biên lợi nhuận của nông dân mà còn tiềm ẩn rủi ro bùng phát các loại bệnh hại nguy hiểm như giả sương mai (Pseudoperonospora cubensis) hay phấn trắng (Erysiphe cichoracearum) do các giống nhập nội chưa thích ứng tối ưu với điều kiện sinh thái bản địa.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá đặc điểm nông sinh học của 4 dòng dưa chuột tự phối đời I5 (LCH3, VP1, VP2, BN2) và phân tích khả năng kết hợp thông qua phép lai luân giao diallel để tạo ra 6 tổ hợp lai F1 triển vọng. Thí nghiệm được tiến hành trong hai vụ liên tiếp gồm vụ Xuân Hè 2016 (từ tháng 2 đến tháng 6) và vụ Thu Đông 2016 (từ tháng 9 đến tháng 12) tại vùng đất bãi Gia Lâm, Hà Nội. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc xác định chính xác hiệu ứng di truyền khả năng kết hợp riêng (SCA), cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác chọn tạo giống ưu thế lai nội địa, đồng thời mở ra tiềm năng giảm 30 đến 40% chi phí hạt giống cho người sản xuất rau an toàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu dựa trên học thuyết ưu thế lai và phương pháp phân tích di truyền số lượng do Sprague và Tatum đề xướng năm 1942, sau đó được Griffing hoàn thiện vào năm 1956. Trong đó, hai khái niệm cốt lõi bao gồm: Khả năng kết hợp chung (GCA) phản ánh giá trị trung bình về hiệu ứng cộng tính của các gen quy định tính trạng, và Khả năng kết hợp riêng (SCA) phản ánh hiệu ứng không cộng tính (trội và tương tác gen) của từng cặp lai cụ thể. Các chỉ tiêu ưu thế lai được định lượng qua ưu thế lai trung bình (Hm%), ưu thế lai thực (Hb%) và ưu thế lai chuẩn (Hs%) so với giống đối chứng CUC71, kết hợp xác định độ trội di truyền ($h_p$).

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết sinh thái học cây trồng họ Bầu bí (Cucurbitaceae). Cây dưa chuột có bộ nhiễm sắc thể $2n = 14$, là cây ưa nhiệt với ngưỡng nhiệt độ tối thích cho sinh trưởng từ 25 đến 30°C và tổng tích ôn từ lúc nảy mầm đến thu hoạch quả đạt 900 đến 1650°C. Cây phản ứng mạnh với độ dài chiếu sáng ngày ngắn (10 đến 12 giờ/ngày, cường độ 15.000 đến 17.000 lux) và yêu cầu độ ẩm đất duy trì nghiêm ngặt ở mức 85 đến 90% cùng ẩm độ không khí từ 90 đến 95%.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) gồm 3 lần nhắc lại trên diện tích mỗi ô thí nghiệm là 10 m² với mật độ 36 cây/ô (khoảng cách trồng tiêu chuẩn 70 x 35 cm, tương ứng mật độ khoảng 38.000 cây/ha). Phương pháp chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc thống kê sinh học: mỗi ô theo dõi cố định 10 cây ở hàng giữa luống để ghi nhận các chỉ tiêu động thái sinh trưởng thân lá, ra hoa; và thu thập ngẫu nhiên 10 quả trên luống để phân tích cấu trúc, độ cứng và độ Brix. Quy chuẩn đánh giá hình thái thực hiện theo QCVN 01-93:2012/BNNPTNT về khảo nghiệm DUS, và mức độ sâu bệnh hại được phân cấp từ 1 đến 9 theo QCVN 01-38:2010/BNNPTNT.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích di truyền theo mô hình 4 của Griffing (Diallel method 4) là vì thí nghiệm chỉ tập trung đánh giá $p(p - 1)/2 = 6$ tổ hợp lai thuận từ 4 dòng mẹ mà không tính đến lai nghịch và dòng tự phối, giúp tối ưu hóa dung lượng mẫu và tập trung phân tích chính xác hiệu ứng tương tác gen không cộng tính. Toàn bộ số liệu thực nghiệm đồng ruộng được xử lý bằng phần mềm Excel, IRRISTAT và chương trình phân tích di truyền Griffing 4.0 với phép thử sai số LSD ở mức ý nghĩa $p < 0,05$. Kỹ thuật thâm canh áp dụng nền phân bón chuẩn gồm 25 tấn phân hữu cơ/ha kết hợp 120 kg N, 90 kg P2O5 và 120 kg K2O/ha.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và phân tích thực nghiệm trên 4 dòng bố mẹ I5 và 6 tổ hợp lai diallel đã ghi nhận các kết quả nổi bật sau:

1. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các dòng tự phối: Hai dòng VP1 và VP2 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất đạt 75 ngày, trong khi dòng LCH3 đạt 76 ngày và dòng BN2 đạt 82 ngày. Dòng LCH3 thể hiện sức sinh trưởng vượt trội với chiều cao cây cuối cùng đạt 224,2 cm, số lá trên thân chính đạt 34,3 lá, kích thước phiến lá rộng nhất đạt 22,0 x 17,1 cm (cao hơn giống đối chứng CUC71 có chiều cao 190,4 cm và 32,6 lá).
2. Khả năng ra hoa, đậu quả và năng suất cá thể của dòng thuần: Dòng LCH3 sở hữu số hoa cái cao nhất đạt 10,2 hoa/cây, tỷ lệ đậu quả đạt 62,7%, tương ứng 6,4 quả/cây và năng suất cá thể đạt đỉnh 1865,0 g/cây. Ngược lại, dòng BN2 có số quả đậu thấp nhất đạt 4,5 quả/cây và tỷ lệ đậu quả chỉ đạt 46,4%.
3. Hiệu quả ưu thế lai và năng suất của các tổ hợp lai F1: Tổ hợp lai DL1 (LCH3 x VP1) có số hoa cái cao nhất đạt 10,3 hoa/cây và năng suất cá thể cao nhất đạt 1879,6 g/cây. Tổ hợp lai DL4 (VP1 x VP2) đạt tỷ lệ đậu quả kỷ lục 87,3% với 8,3 quả/cây. Tổ hợp lai DL6 (VP2 x BN2) có thời gian sinh trưởng ngắn nhất đạt 78 ngày, đồng thời dòng VP2 thể hiện khả năng kết hợp riêng (SCA) vượt trội khi phối hợp với BN2 về cả số quả thương phẩm, khối lượng quả và năng suất cá thể.

Thảo luận kết quả

Diễn biến động thái tăng trưởng chiều cao cây và ra lá từ 10 đến 60 ngày sau trồng (NST) cho thấy quy luật sinh trưởng tích lũy rõ rệt. Trong khoảng 10 đến 20 NST, cây trải qua giai đoạn bén rễ hồi xanh nên tăng trưởng chậm (chiều cao chỉ đạt từ 11,3 đến 17,7 cm và 5,4 đến 6,3 lá/cây). Giai đoạn bùng nổ diễn ra mạnh mẽ từ 20 đến 40 NST khi cây chuyển sang phân hóa mầm hoa và nuôi quả, chiều cao tăng vọt từ 46,5 lên 102,8 cm ở dòng LCH3 (tăng trung bình 2,8 cm/ngày). Dữ liệu này được mô hình hóa trực quan thông qua các biểu đồ đường động thái sinh trưởng đa thời điểm và biểu đồ cột so sánh năng suất lý thuyết (NSLT) với năng suất thực thu (NSTT), thể hiện rõ độ tương thích sinh học giữa các cặp lai.

Khi so sánh với các nghiên cứu chọn giống trước đây như giống CV5 của Phạm Mỹ Linh đạt năng suất 45 đến 48 tấn/ha hay giống PCL của Vũ Tuyên Hoàng đạt 35 đến 40 tấn/ha, các tổ hợp lai DL1, DL4 và DL6 trong nghiên cứu này cho thấy tiềm năng tương đương và vượt trội về độ đồng đều hình thái quả. Về khả năng chống chịu, dòng LCH3 và BN2 chỉ bị sâu xanh ăn lá ở mức 1 và bệnh phấn trắng ở cấp 1 (thang 1-9), trong khi hai dòng VP1 và VP2 bị bệnh sương mai ở cấp 3. Sự kết hợp di truyền giữa dòng mẹ LCH3 kháng bệnh với dòng bố VP1, VP2 đã chuyển giao khả năng chống chịu sâu bệnh vượt trội cho con lai F1, giúp giảm thiểu đáng kể tổn thương cơ giới trên phiến lá trong điều kiện vụ Thu Đông có độ ẩm cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, bốn giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm ứng dụng hiệu quả kết quả nghiên cứu vào thực tiễn:

1. Khảo nghiệm diện rộng và công nhận giống mới: Tiến hành khảo nghiệm sản xuất quy mô 2 đến 5 ha cho ba tổ hợp lai triển vọng DL1, DL4 và DL6 tại các vùng trồng dưa chuột trọng điểm như Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Giang. Mục tiêu đạt năng suất thương phẩm từ 45 đến 50 tấn/ha và giảm 25% chi phí thuốc bảo vệ thực vật trong giai đoạn 2018 - 2020 do Trung tâm Khảo kiểm nghiệm giống cây trồng Quốc gia chủ trì.
2. Duy trì và nhân thuần nguồn gen bố mẹ: Áp dụng kỹ thuật thụ phấn cưỡng bức có bao cách ly nghiêm ngặt để duy trì độ thuần di truyền trên 99% cho 4 dòng tự phối đời I5 (LCH3, VP1, VP2, BN2), đảm bảo tỷ lệ nảy mầm hạt giống đạt trên 92% qua các chu kỳ bảo tồn hàng năm do Bộ môn Rau Hoa Quả và Cảnh quan thực hiện.
3. Quy chuẩn hóa quy trình thâm canh dinh dưỡng và làm giàn: Ban hành hướng dẫn kỹ thuật bón phân cân đối N-P-K (120 - 90 - 120 kg nguyên chất/ha) kết hợp 25 tấn phân hữu cơ hoai mục, làm giàn chữ A cao 1,8 đến 2,0 m và tưới tiêu giữ ẩm đất từ 85 đến 90%. Mục tiêu tăng tỷ lệ đậu quả thêm 10 đến 12% và hạ tỷ lệ quả cong vẹo xuống dưới 4% do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật các tỉnh chuyển giao.
4. Thương mại hóa hạt giống lai F1 nội địa: Xây dựng mô hình liên kết giữa cơ sở nghiên cứu và các công ty giống cây trồng để sản xuất hạt lai F1 quy mô 500 đến 1.000 kg hạt giống/năm, định giá bán từ 2,0 đến 2,5 triệu đồng/kg (giảm 50% so với hạt nhập khẩu) từ năm 2019 đến 2022 do các doanh nghiệp nông nghiệp liên kết đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Nhà khoa học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Di truyền - Chọn giống cây trồng: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp phân tích phương sai lai luân giao Diallel Model 4 của Griffing, cách tính toán chi tiết giá trị SCA, GCA và các hệ số ưu thế lai để ứng dụng trong các chương trình chọn tạo giống cây rau thụ phấn chéo.
2. Giảng viên và sinh viên các trường đại học khối Nông - Lâm - Sinh học: Là nguồn học liệu chuyên sâu về hình thái học thực vật, sinh lý nở hoa đậu quả và động thái sinh trưởng của cây dưa chuột, hỗ trợ trực tiếp cho việc giảng dạy các môn Chọn giống cây trồng, Cây rau và Thực nghiệm nông học.
3. Cán bộ kỹ thuật và chuyên viên khảo nghiệm giống tại các Viện nghiên cứu: Hướng dẫn quy trình đánh giá nông sinh học theo tiêu chuẩn DUS (QCVN 01-93:2012/BNNPTNT) và phương pháp giám sát dịch hại đồng ruộng theo QCVN 01-38:2010/BNNPTNT nhằm phục vụ công tác thẩm định giống mới.
4. Chủ trang trại, hợp tác xã rau an toàn và doanh nghiệp hạt giống: Giúp định hướng lựa chọn các cặp bố mẹ phù hợp để tự chủ nguồn hạt giống F1 chất lượng cao, tối ưu hóa mật độ gieo trồng 36 cây/10 m² và kiểm soát chế độ dinh dưỡng khoáng nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích đất canh tác.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu lại lựa chọn mô hình 4 của Griffing trong phân tích khả năng kết hợp? Mô hình 4 của Griffing là phương pháp tối ưu khi nghiên cứu tập trung vào tập hợp các tổ hợp lai thuận không xét đến ảnh hưởng của tế bào chất (lai nghịch) và không đưa các dòng tự phối vào khối so sánh năng suất trực tiếp. Với 4 dòng bố mẹ, mô hình cho phép thiết lập chính xác 6 tổ hợp lai ($p(p-1)/2 = 6$), giúp tiết kiệm 50% diện tích đồng ruộng và tập trung định lượng hiệu ứng gen không cộng tính (SCA).

Dòng tự phối LCH3 sở hữu những đặc tính nông học ưu việt nào? Dòng LCH3 đời I5 thể hiện ưu thế sinh trưởng vượt trội với chiều cao cây đạt 224,2 cm, sở hữu 34,3 lá/thân chính và kích thước lá lớn đạt 22,0 x 17,1 cm. Về mặt sinh sản, dòng này có số hoa cái cao nhất đạt 10,2 hoa/cây, tỷ lệ đậu quả đạt 62,7% và năng suất cá thể đạt 1865,0 g/cây, đồng thời thể hiện tính kháng cao với bệnh phấn trắng ở cấp 1.

Tổ hợp lai nào thể hiện năng suất cá thể và tỷ lệ đậu quả cao nhất trong vụ Thu Đông 2016? Tổ hợp lai DL1 (LCH3 x VP1) đạt năng suất cá thể cao nhất với 1879,6 g/cây và 10,3 hoa cái/cây. Bên cạnh đó, tổ hợp lai DL4 (VP1 x VP2) ghi nhận tỷ lệ đậu quả cao nhất đạt 87,3% với 8,3 quả/cây, và tổ hợp lai DL6 (VP2 x BN2) đạt khả năng kết hợp riêng cao nhất về khối lượng và số lượng quả thương phẩm.

Yếu tố nhiệt độ và độ ẩm ảnh hưởng ra sao đến khả năng thụ phấn của dưa chuột? Hạt phấn dưa chuột nảy mầm tối ưu ở nhiệt độ từ 17 đến 24°C và độ ẩm không khí từ 90 đến 95%. Nếu nhiệt độ xuống dưới 15°C hoặc vượt quá 35°C, sức sống hạt phấn giảm mạnh gây rụng hoa. Trong thí nghiệm, thời gian hoa nở tập trung từ 5 đến 10 giờ sáng, và việc thụ phấn nhân tạo được thực hiện sau khi hoa nở 4 đến 5 giờ để đảm bảo tỷ lệ đậu quả cao nhất trên 80%.

Việc sử dụng giống lai F1 tự chọn tạo mang lại lợi ích kinh tế gì so với giống nhập ngoại? Giống lai F1 tự chọn tạo giúp nông dân giảm chi phí mua hạt giống từ 3,5 - 6,0 triệu đồng/kg xuống còn khoảng 2,0 - 2,5 triệu đồng/kg (tiết kiệm 1,5 đến 3,0 triệu đồng/ha). Ngoài ra, nhờ khả năng thích nghi sinh thái tốt và ít nhiễm bệnh giả sương mai hơn các giống nhập nội, người trồng giảm được 3 đến 4 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, tăng độ an toàn cho nông sản.

Kết luận

1. Nghiên cứu đã đánh giá toàn diện 4 dòng dưa chuột tự phối đời I5, xác định dòng LCH3 có sức sinh trưởng mạnh nhất (chiều cao 224,2 cm, 34,3 lá) và năng suất cá thể cao nhất đạt 1865,0 g/cây.
2. Phân tích lai luân giao diallel đã tạo ra 6 tổ hợp lai F1, trong đó DL1 dẫn đầu về năng suất cá thể (1879,6 g/cây) và DL4 đạt tỷ lệ đậu quả cao nhất (87,3%).
3. Xác định dòng VP2 có khả năng kết hợp riêng (SCA) vượt trội khi lai với dòng BN2 (tổ hợp lai DL6), mang lại ưu thế lai cao về số quả thương phẩm và thời gian sinh trưởng ngắn chỉ 78 ngày.
4. Đóng góp cốt lõi của luận văn là chứng minh tính khả thi của việc sử dụng nguồn gen dưa chuột địa phương miền Bắc để tạo giống lai F1 năng suất cao, kháng bệnh tốt và giảm phụ thuộc vào hạt giống nhập khẩu.
5. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2017 - 2019 là đưa các tổ hợp lai DL1, DL4, DL6 vào khảo nghiệm mạng lưới quốc gia; các đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp giống cây trồng quan tâm có thể liên hệ Bộ môn Rau Hoa Quả và Cảnh quan - Học viện Nông nghiệp Việt Nam để tiếp nhận chuyển giao vật liệu di truyền và quy trình sản xuất hạt giống F1.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRỊNH THỊ HỒNG HUỆ SO SÁNH VÀ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG KẾT HỢP CỦA MỘT SỐ DÒNG DƯA CHUỘT ĐỊA PHƯƠNG TỰ PHỐI TẠI GIA LÂM - HÀ NỘI Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Thị Minh Hằng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Trịnh Thị Hồng Huệ i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Trần Thị Minh Hằng đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Rau Hoa Quả và Cảnh quan, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Trịnh Thị Hồng Huệ ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH.

ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

NGUỒN GỐC VÀ PHÂN LOẠI CÂY DƯA CHUỘT. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC CỦA CÂY DƯA CHUỘT. YÊU CẦU NGOẠI CẢNH ĐỐI VỚI SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY DƯA CHUỘT. Quan hệ với điều kiện dinh dưỡng khoáng.

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG KẾT HỢP CỦA CÁC GIỐNG DƯA CHUỘT. TÌNH HÌNH CHỌN TẠO GIỐNG DƯA CHUỘT TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC. Tình hình chọn tạo giống dưa chuột trên thế giới. Tình hình chọn tạo giống dưa chuột ở trong nước.

VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.

ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp bố trí, theo dõi thí nghiệm. Các chỉ tiêu theo dõi.

Phương pháp nghiên cứu. Kỹ thuật trồng và chăm sóc dưa chuột. Phương pháp lai luân giao:. Phương pháp phân tích số liệu.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC CỦA 4 DÒNG DƯA CHUỘT TỰ PHỐI ĐỊA PHƯƠNG TỰ PHỐI CHỌN LỌC VÀ LAI LUÂN GIAO GIỮA 4 DÒNG TỰ PHỐI NÀY TRONG VỤ XUÂN HÈ 2016. Thời gian sinh trưởng của các dòng dưa chuột tự phối địa phương vụ xuân hè 2016. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ xuân hè 2016.

Động thái ra lá trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ xuân hè 2016. Một số đặc điểm sinh trưởng chủ yếu của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016. Một số đặc điểm hình thái thân lá các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ Xuân Hè 2016. Đặc điểm ra hoa, đậu quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ Xuân Hè 2016.

Tình hình sâu bệnh hại của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016. Đặc điểm hình thái quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016. Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ xuân hè 2016.

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG CỦA CÁC TỔ HỢP LAI DIALLEL. Thời gian sinh trưởng của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016. Tốc độ ra lá của các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016.

Một số đặc điểm sinh trưởng chủ yếu của các tổ hợp lai. Một số đặc điểm hình thái thân lá của các tổ hợp lai dưa chuột. Đặc điểm ra hoa đậu quả của các tổ hợp lai dưa chuột. Đặc điểm hình thái quả của các tổ hợp lai vụ thu đông 2016.

Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả của các tổ hợp lai. Tình hình sâu bệnh hại trên các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. Biểu hiện ưu thế lai của các tổ hợp lai dưa chuột trong vụ thu đông 2016.12 Kết quả xác định khả năng kết hợp trên một số tính trạng về năng suất của các THL dưa chuột thí nghiệm.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 66 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 70 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CS Cộng sự NST Ngày sau trồng NSCT Năng suất cá thể NSTT Năng suất thực thu THL Tổ hợp lai vi DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng chủ yếu của các dòng dưa chuột tự phối địa phương trong vụ xuân hè 2016.

Động thái tăng trưởng chiều cao cây trên các dòng dưa chuột tự phối địa phương và giống đối chứng vụ xuân hè 2016. Động thái ra lá trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ xuân hè 2016. Một số đặc điểm sinh trưởng chủ yếu của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016. Một số đặc điểm hình thái thân lá các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ Xuân Hè 2016.

Đặc điểm ra hoa, đậu quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu vụ Xuân Hè 2016. Tình hình sâu bệnh hại của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016. Đặc điểm hình thái quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016. Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả của các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ Xuân Hè 2016.

Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ xuân hè 2016. Thời gian sinh trưởng của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016. Tốc độ ra lá của các tổ hợp lai trong vụ thu đông 2016.

Một số đặc điểm sinh trưởng chủ yếu của các tổ hợp lai. Một số đặc điểm hình thái thân lá của các tổ hợp lai dưa chuột. Đặc điểm ra hoa đậu quả của các tổ hợp lai dưa chuột. Đặc điểm hình thái quả của các tổ hợp lai vụ thu đông 2016.

Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả của các tổ hợp lai. Tình hình sâu bệnh hại trên các tổ hợp lai. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. Ưu thế lai của các tổ hợp lai dưa chuột trong vụ thu đông 2016.

So sánh một số đặc điểm sinh trưởng,phát triển của các tổ hợp lai triển vọng với bố mẹ trong vụ thu đông 2016. Khả năng kết hợp riêng ở một số tính trạng của các dòng dưa chuột tự phối vụ thu đông 2016. 64 viii DANH MỤC HÌNH Hình 4. Động thái tăng trưởng chiều cao cây trên các dòng dưa chuột tự phối địa phương và giống đối chứng vụ xuân hè 2016.

Động thái ra lá trên các dòng dưa chuột tự phối nghiên cứu trong vụ xuân hè 2016. Số quả thương phẩm/ cây, NSLT và NSTT của các dòng tự phối thí nghiệm. Năng suất lý thuyết và năng suất thực thu của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. Ưu thế lai về số hoa cái của các tổ hợp lai dưa chuột trong vụ thu đông 2016.

Ưu thế lai về số quả đậu/cây của các tổ hợp lai dưa chuột trong vụ thu đông 2016. Ưu thế lai về khối lượng quả của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. Ưu thế lai về năng suất cá thể của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. Ưu thế lai về độ cứng quả của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016.

Ưu thế lai về độ Brix của các tổ hợp lai dưa chuột vụ thu đông 2016. 62 ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Trịnh Thị Hồng Huệ Tên luận văn: So sánh và đánh giá khả năng kết hợp của một số dòng dưa chuột địa phương tự phối tại Gia Lâm - Hà Nội Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đánh giá khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột tự phối thông qua phép lai diallel nhằm chọn ra dòng tự phối có khả năng kết hợp cao, trên cơ sở đó, chọn được các tổ hợp lai cho con F1 lai có ưu thế lai cao về các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất và chất lượng. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu được tiến hành tại khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam, gồm có 2 nội dung là so sánh đặc điểm nông sinh học của 4 dòng dưa chuột địa phương chọn lọc trong vụ xuân hè 2016; so sánh khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của các tổ hợp lai dưa chuột diallel và đánh giá khả năng kết hợp riêng của 4 dòng dưa chuột tự phối đời I5 trong vụ thu đông 2016.