MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Dƣa chuột Cucumis sativus L thuộc họ bầu bí Cucurbutaceae là loại rau ăn quả mang tính thƣơng mại quan trọng, là cây rau truyền thống, nó đƣợc trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm thông dụng của nhiều nƣớc. Sau khi vấn đề an ninh lƣơng thực đƣợc giải quyết, ngành sản xuất rau quả Việt Nam đã có những bƣớc phát triển mạnh mẽ, góp phần đáng kể trong quá trình phát triển và xây dựng nông thôn mới theo hƣớng công nghiệp hóa hiện đại hóa, nâng cao đời sống cho ngƣời dân nông thôn. Dƣa chuột là cây rau ăn quả ngắn ngày nhƣng mang lại hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời sản xuất, là cây trồng cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến rau quả xuất khẩu đƣợc nhiều quốc gia ƣa chuộng.
Về mặt dinh dƣỡng, kết quả phân tích cho thấy trong quả dƣa chuột chứa 95% nƣớc và 100g trái tƣơi cho 16 calo, 0,7 mg protein, 24 mg calcium, vitamin A 20 IU, vitamin C 12 mg, vitamin B1 0,024 mg, vitamin B2 0,075 mg .Quả dƣa chuột còn là vị thuốc có giá trị, chữa nhiều bệnh nhƣ ngộ độc thức ăn, phù thủng, bổ tỳ vị, kích thích tiêu hóa, thanh nhiệt, lợi tiểu.và sử dụng làm mỹ phẩm. Dƣa chuột bao tử đƣợc sử dụng rộng rãi trong các bữa ăn hàng ngày dƣới nhiều hình thức nhƣ ăn tƣơi, trộn, salat, xào, muối mặn, dầm giấm, đóng hộp. Hiện nay, dân số thế giới ngày càng tăng nên nhu cầu lƣơng thực, thực phẩm ngày càng lớn. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, đời sống của con ngƣời đƣợc nâng cao hơn do đó ngoài việc đảm bảo đầy đủ số lƣợng còn phải nâng cao chất lƣợng lƣơng thực, thực phẩm.
Trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, phân bón là một trong những vật tƣ quan trọng và đƣợc sử dụng một lƣợng khá lớn hàng năm. Phân bón đã góp phần đáng kể làm tăng năng suất cây trồng, chất lƣợng nông sản. n 2 Vì vậy, phân bón có vai trò quan trọng trong việc làm tăng năng suất, chất lƣợng cây trồng để đáp ứng nhu cầu của con ngƣời.Trong vài thập niên gần đây, phân hóa học chiếm lĩnh chủ yếu trong các loại phân đƣợc sử dụng trong sản xuất nông nghiệp ở hầu hết các nƣớc trên thế giới.Trong khi đó, Việt Nam là một trong những nƣớc nhập khẩu nhiều phân bón. Tuy nhiên, hiện nay sử dụng rau đang là mối lo ngại của nhiều ngƣời tiêu dùng.
Cùng với mức độ tăng trƣởng nhanh của sản phẩm nông nghiệp, với trình độ thâm canh cao, ngành sản xuất rau đã bộc lộ nhiều mặt trái của nó. Việc sử dụng ồ ạt các chất hóa học, phân bón, thuốc trừ sâu của đa số ngƣời dân hiện nay còn bừa bãi, không hợp lí do hiểu chƣa hết về tác dụng của phân bón, quan điểm lạc hậu,… đã gây ô nhiễm không khí môi trƣờng, không đạt hiệu suất tối đa của phân bón. Đặc biệt, các hàm lƣợng vƣợt quá ngƣỡng cho phép sẽ gây ảnh hƣởng nghiêm trọng tới sức khỏe và tuổi thọ con ngƣời. Từ đó gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho con ngƣời và các thế hệ mai sau.
Để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nƣớc và xuất khẩu, ở nƣớc ta diện tích trồng dƣa chuột đang tăng nhanh ở các tỉnh phía Bắc. Cũng nhƣ mong muố n năng suấ t , chấ t lƣơ ̣ng của dƣa chuô ̣t đƣơ ̣c cải thiê ̣n cũng nhƣ đánh giá khả năng sinh trƣởng và phát triể n của dƣa chu ột tại tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Ả nh hưởng của môṭ số loaị phân bón đế n sinh trưởng, năng suấ t và chấ t lượng của dưa chuột taị Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài * Mục đích: Nghiên cƣ́u ảnh hƣởng mô ̣t số loa ̣i phân bón đế n sƣ̣ sinh trƣởng và phát triể n dƣa chuột nhằ m xác đinh ̣ đƣơ ̣c loa ̣i phân bón phù hơ ̣p , đem la ̣i hiê ̣u quả kinh tế cao nhấ t trong sản xuấ t cho dƣa chuô ̣t trồ ng ta ̣i Thái Nguyên. * Yêu cầu: - Theo dõi đặc điểm hình thái của dƣa chuô ̣t.
n 3 - Theo dõi tình hình sinh trƣởng của dƣa chuô ̣t. - Theo dõi năng suấ t của dƣa chuô ̣t. - Đánh giá chấ t lƣơ ̣ng của dƣa chuô ̣t. - Theo dõi, đánh giá tình hình sâu và bệnh hại.
- Đánh giá, so sánh sƣ̣ ảnh hƣởng của các loa ̣i phân bón tới dƣa chuô ̣t. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Rèn luyện và nâng cao khả năng thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cho sinh viên, là một cơ sở và tiêu chí cho việc đánh giá chất lƣợng sinh viên của trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Kết quả nghiên cứu đề tài là cơ sở cho việc thực hiện các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cây dƣa chuô ̣t , là tƣ liệu, nguồn tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy, đào tạo trong và ngoài nhà trƣờng.
Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Đƣa ra đƣợc các đánh giá về sƣ̣ ảnh hƣởng của các loại phân bón đối với cây dƣa chuô ̣t. - Tính năng suất chất lƣợng của dƣa chuột và đánh giá tri ển vọng của các loa ̣i phân bón. - Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng và mở rộng mô hình diện tích trồ ng dƣa leo ta ̣i tin̉ h Thái Nguyên. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Từ xa xƣa ông cha ta đã có câu: “Nhất nƣớc, nhì phân, tam cần, tứ giống” là nói lên vai trò của phân bón trong ngành trồng trọt. Phân bón đã nâng cao đƣợc hiệu quả kinh tế, góp phần nâng cao đƣợc năng suất và chất lƣợng của cây trồng. Những năm gần đây bằng tiến bộ của khoa học kỹ thuật hiện đại, hàng loạt các cây trồng mới đã đƣợc ra đời bằng nhiều các biện phá khác nhau nhƣ: Lai tạo, chọn lọc, gây đột biến, chuyển gen và hàng loạt các biện pháp kỹ thuật khác nhau. Các giống mới khi đƣợc tìm ra và ứng dụng trong sản xuất tạo ra các sản phẩm nông nghiệp để đáp ứng đƣợc nhu cầu thiết thực của cuộc sống con ngƣời song để tạo ra những sản phẩm có chất lƣợng tốt, năng suất cao thỏa mãn với những yêu cầu của con ngƣời sản xuất thì không chỉ đòi hỏi yêu cầu cần phải có giống tốt mà ngoài ra còn phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố khác nhau nhƣ: Đất đai, khí hậu và đặc biệt là điều kiện dinh dƣỡng của cây trồng.
Phân bón không chỉ cung cấp chất dinh dƣỡng cho cây trồng sinh trƣởng, phát triển mà còn có tác dụng tăng chất hữu cơ cho đất thông qua việc làm tăng sinh khối cây trồng. Nếu toàn bộ sản phẩm của cây trồng đƣợc trả lại cho đất thì độ phì của đất đƣợc ổn định và nâng cao dần. Năng suất cây trồng không ngừng tăng lên trong mấy thập kỷ qua, ngoài vai trò của giống mới, phân bón cũng có vai trò quyết định. Giống mới chỉ có thể phát huy tiềm năng, cho nằng suất cao khi đƣợc bón phân đầy đủ, hợp lý.
FAO đã tổng kết bón phân không cân đối làm giảm hiệu suất sử dụng 20 – 25%. Khi bón phân phải kết hợp giữ phân vô cơ và phân hữu cơ thì mới phát huy đƣợc hiệu quả cao và bền vững. n 5 Trong thực tế sản xuất mỗi loại cây trồng yêu cầu một liều lƣợng khác nhau để sinh trƣởng và phát triển tốt, đạt năng suất cao do vậy việc nghiên cứu tìm hiểu các công thức phân bón khác nhau là việc làm rất cần thiết nhằm giúp cho cây trồng phát huy hết tiềm năng sẵn có của giống góp phần nâng cao năng suất, chất lƣợng cây trồng để đáp ứng nhu cầu mục đích ngày càng cao của con ngƣời. Giới thiệu chung về cây dƣa chuột 2.
Nguồn gốc, phân loại cây dưa chuột 2. Nguồn gốc Cây dƣa chuột (Cucumis Sativus. L) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới ẩm Châu Phi, Châu Mĩ, Nam Châu Á (Ấn Độ, Malaca, Nam Trung Quốc) tuy nhiên hầu hết dƣa chuột có mặt ở Châu Phi. Nhiều tài liệu cho rằng dƣa chuột có nguồn gốc ở chân dãy núi Hymalaya nơi có nhiều loài hoang dại có quan hệ chặt chẽ với loài Cucumis Hardi Wichil Royle.
Dƣa chuột đƣợc trồng ở Ấn Độ cách đây 3000 năm và nó đƣợc biết đến ở Ai Cập cổ đại, Hi Lạp và Đế Chế La Mã, vào thế kỷ thứ 6 dƣa chuột đã đƣợc trồng ở Trung Quốc, Malaisia. Dƣa chuột là loài cây ƣa nhiệt độ ấm áp và những vùng nhiệt đới mát mẻ, nhiệt độ thích hợp để trồng dƣa chuột là 18 – 300C. Ở nƣớc ta cây dƣa chuột đã đƣợc trồng từ rất lâu, có thể trồng đƣợc ở nhiều vùng trên cả nƣớc nhƣng chủ yếu đƣợc trồng nhiều ở vùng đồng bằng và vùng núi phía Bắc. Phân loại - Dựa vào đặc điểm chín sớm (tức tính từ lúc mọc đến khi thu quả đầu tiên) của cây mà dƣa chuột ở nƣớc ta chia làm 3 nhóm (Tạ Thu Cúc, 2006) [1]: + Nhóm các giống chín sớm có thời gian từ mọc đến thu quả là 30 -35 ngày vụ đông và từ 35 – 40 ngày vụ xuân.
Các giống dƣa chuột Việt Nam ở vùng sinh thái đồng bằng đều thuộc nhóm này. n 6 + Nhóm chín trung bình có thời gian từ mọc đến thu quả là 35 – 40 ngày trong vụ đông và từ 40 – 45 ngày ở vụ xuân. + Nhóm chín muộn có thời gian từ mọc đến thu quả đầu từ 40 – 45 ngày trở lên. Các giống dƣa chuột Việt Nam ở miền núi thuộc nhóm này.
Đặc điểm thực vật học của cây dưa chuột 2. Rễ Rễ dƣa chuột thuộc rễ chùm, bao gồm rễ chính và rễ phụ. Rễ chính tƣơng đối phát triển, phân bố chủ yếu ở tầng đất canh tác từ 0 – 30 cm, ăn rộng từ 50 – 60 cm. Rễ chính có thể ăn sâu từ 60 – 100 sm thậm chí trong điều kiện lý tƣởng đất có tầng canh tác dày, nhiều mùn, tơi xốp, đất thoáng khí thì rễ chính còn có thể ăn sâu hơn nữa.
Rễ phụ phân bố tƣơng đối nông chủ yếu ở tầng đất mặt từ 0 – 20 cm. Thân Dƣa chuột là cây thân thảo, có đặc tính bò leo, thân có thể dài từ 1,3 – 3 m, dài nhất có thể trên 3m. Thân chính hình thành nhánh cấp 1, cấp 2 và các tua cuốn mọc ra từ nách lá.