Luận án tiến sĩ luật học a comparative study of the systems of review of administrative action by courts and tribunals in australia and viet nam what vietnam can learn from australian experience

Luận án tiến sĩ nghiên cứu a comparative study of the systems of review of administrative action by courts and tribunals in, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Trường học: Hanoi Law University
• Chuyên ngành: Law
• Đề tài: So Sánh Hệ Thống Xem Xét Hành Chính Giữa Australia Và Việt Nam: Bài Học Từ Kinh Nghiệm Australia
• Loại tài liệu: thesis
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF ABBREVIATIONS
• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• INTRODUCTION
• 1.1. Introducing Administrative Law Jurisdiction to Vietnam’s People’s Courts: Issues and Problems
• 1.2. Reforming the Current System of Review of Administrative Actions in Vietnam: ‘Comparative Law’ as a Tool of Legal Reform. Why the Australian Model?
• 1.3. THESIS STRUCTURE
• 1. Chapter One: Methodological Issues: Comparative Law and Legal Transplantation
• 1.1. Comparative Law: a Method for the Study of Law
• 1.2. How To Compare Law: a ‘Law in Context Approach’
• 1.3. Comparative Law and Legal Reform: Legal Transplantation
• 1.3.1. Legal Transplantation: Possible or Impossible?
• 1.3.2. Legal Transplantation: How to Successfully Transplant Law?
• 2. Chapter Two: Legal and Constitutional Background
• 2.1. Australian Administrative Review System
• 2.1.1. Historical Development of the Australian Legal System: British Colonial Experience and Common Law Tradition
• 2.1.2. Constitutional Principles Underpinning the Australian Administrative Review System
• 2.1.2.1. Responsible Government
• 2.1.2.2. Rule of Law
• 2.1.2.3. Separation of Powers
• 2.1.3. Development of the Australian Administrative Review System: a Historical Perspective
• 2.1.3.1. Australian Administrative Review System before the 1970s: the Need for Reform
• 2.1.3.2. ‘New Administrative Law’ and the Australian Administrative Review System
• 2.2. Vietnamese Administrative Review System
• 2.2.1. Historical Background of the Vietnamese Legal System: the History of Foreign Influences
• 2.2.2. Core Constitutional Principles Underpinning the Vietnamese Administrative Review System: Influences of the Socialist Political and Legal Factors
• 2.2.2.1. Leadership of the Communist Party of Vietnam
• 2.2.2.2. Socialist Legality and a Socialist Law-Based State
• 2.2.2.3. Concentration of State Powers
• 2.2.3. System for Review of Administrative Action in Vietnam
• 2.2.3.1. Supervision of the National Assembly and the Local people’s Councils
• 2.2.3.2. Inspection by the State Inspectorate Bodies System
• 2.2.3.3. Resolving Complaints and Denunciations: Internal Review of Administrative Action
• 2.2.3.4. Administrative Adjudication of Courts: Judicial Review of Administrative Action
• 3. Chapter Three: Models of Administrative Adjudicative Bodies in Australia and Vietnam
• 3.1. Australian Administrative Adjudicative Bodies
• 3.1.1. Australian Courts of Law
• 3.1.1.1. Australian Courts of Law and Administrative Law Jurisdiction Cases
• 3.1.2. Australian Merits Administrative Tribunals
• 3.1.2.1. Conception of Australian Merits Review Tribunals
• 3.1.2.2. Structure of the Australian Administrative Tribunal System
• 3.2. Vietnamese Administrative Adjudicative Bodies
• 3.2.1. Searching a Relevant Model of Adjudicative Bodies Exercising Administrative Law Jurisdiction: Debates on Models of Administrative Courts in Vietnam
• 3.2.1.1. An Independent Administrative Court System
• 3.2.1.2. Administrative Courts under the Government
• 3.2.1.3. A Semi-Independent Administrative Court System
• 3.2.1.4. Model of Administrative Divisions of the People’s Court
• 3.2.2. Vietnamese People’s Courts and Administrative Law Jurisdiction
• 3.2.2.1. Supreme People’s Court: the Removal of Original Jurisdiction
• 3.2.2.2. District People’s Courts: No Administrative Divisions
• 3.2.2.3. Composition of Vietnamese People’s Courts Hearing Administrative Cases
• 3.2.2.3.1. Participation of People’s Assessors
• 3.3. Some Comparative Remarks on the Two Systems
• 3.3.1. The Two Court Structures Compared: Several Distinctive Features
• 3.3.2. The Existence of Australian Administrative Tribunals: Unravelling the Mysteries
• 4. Chapter Four: Judicially Reviewable Administrative Action under the Laws of Australia and Vietnam
• 4.1. Judicially Reviewable Administrative Action under the Law of Australia
• 4.1.1. Broad Scope of Judicially Reviewable Administrative Actions
• 4.1.2. Ways to Limit the Scope of Judicial Review of Administrative Actions
• 4.1.2.1. Privative Clauses
• 4.1.2.2. Judicial Limits: the Doctrine of Justiciability
• 4.2. Judicially Reviewable Administrative Action under the Law of Vietnam
• 4.2.1. Adoption of an Enumerative Clause
• 4.2.2. The Object of Judicial Review of Administrative Action
• 4.2.2.1. ‘Administrative Decisions’ and ‘Administrative Acts’ as the Objects of Judicial Review of Administrative Actions of Vietnamese Courts
• 4.2.2.2. Judicial Review of Administrative Decisions of a Legislative Character: the Vietnamese Context
• 4.2.3. Broadening the Scope of Judicially Review of Administrative Actions under the Law of Vietnam
• 5. Chapter Five: Grounds for Judicial Review of Administrative Action under the Law of Australia and Vietnam
• 5.1. Introduction
• 5.2. An Overview of Grounds for Review under the Laws of Australia and Vietnam
• 5.2.1. Commonly Accepted Principles in the Two Jurisdictions
• 5.2.2. No Clear-Cut Determination of Detailed Grounds for Review under the Laws of Vietnam
• 5.2.2.1. Lack of Legal Provisions Listing Detailed Grounds for Review
• 5.2.2.2. Lack of Related Judicial Interpretations
• 5.2.2.3. Lack of Scholarly Interest
• 5.3. A Close Analysis of Grounds for Judicial Review of Administrative Actions under the Laws of Australia and Vietnam
• 5.3.1. Australian Law and Grounds for Judicial Review of Administrative Action
• 5.3.1.1. ‘Substantive Requirements’ Grounds for Review
• 5.3.1.2. ‘Procedural Requirements’ Grounds for Review
• 5.3.1.3. ‘Catch-All’ Grounds for Review
• 5.3.2. Grounds for Judicial Review of Administrative Action in the Vietnamese Legal Context
• 5.3.2.1. ‘Substantive Requirements’ Grounds for Review
• 5.3.2.2. ‘Procedural Requirements’ Grounds for Review
• 5.4. Improving Vietnamese Law In Relation to Grounds for Judicial Review of Administrative Action
• 5.4.1. Framework Legal Provisions for Grounds for Review
• 5.4.2. What Grounds for Review Vietnam Should Not Adopt: the Case of “Unreasonableness”
• 5.4.3. Enhancing the Role of the People’s Supreme Court in Making Judicial Interpretations
• 5.4.3.1. Call for the Adoption of a Doctrine of Precedent
• 6. Chapter Six: Powers of Australian and Vietnamese Courts in Judicial Review of Administrative Action
• 6.1. Common Principle Underpinning Powers of Courts in Judicial Review of Administrative Action
• 6.2. Powers of Australian Courts to Issue Final Orders of Review: Overlapping Classes of Remedies
• 6.2.1. Orders Quashing or Setting aside Decisions (Certiorari)
• 6.2.2. Orders Restraining Administrators (Prohibition and Injunction)
• 6.2.3. Orders Requiring Administrators to Perform Duties (Mandamus and Declaration)
• 6.3. Powers of Vietnamese Courts to Issue Final Orders of Review
• 6.3.1. Some Historical Background to the Process of Drafting the Ordinance for Procedures Resolving Administrative Cases
• 6.3.2. Judicial Interpretations of the Supreme People’s Court
• 6.3.3. Final Orders of Review Made by Vietnamese Courts
• 6.4. Interim Orders of Review under the Laws of Australia and Vietnam: Similarities between the Two Systems
• 6.5. Exercise of Judicial Discretion to Grant Orders of Review
• 6.5.1. Discretion of Australian Courts to Grant Orders of Review
• 6.5.2. Vietnamese Courts and Discretionary Powers to Issue Orders of Review: Should Vietnamese Courts Be Vested with the Discretion to Grant Final Orders of Review?
• 7. Chapter Seven: Towards a Well-Functioning Administrative Review System in Vietnam: Proposed Reform
• 7.1. Current Channels of Resolutions for Administrative Disputes in Vietnam: Revealing the Shortcomings
• 7.1.1. Resolving Complaints and Denunciations: the Question of Reliability
• 7.1.2. Enforcement of Administrative Judgments
• 7.1.3. Dependence of Local Courts on Local Governments: the Question of Judicial Independence
• 7.1.4. Administrative Judges: the Question of Expertise
• 7.2. Enhancing the Effectiveness of Administrative Adjudication of Vietnamese Courts: Several Proposals
• 7.2.1. Restructuring Vietnam’s Court System: the Model of Regional Courts
• 7.2.1.1. Initial Ideas of the Model
• 7.2.2. Expanding the Scope of Judicially Reviewable Administrative Decisions: Choosing an Appropriate Way for the Current Vietnamese Context
• 7.2.3. Amendment of Some Procedural Legal Provisions: a Careful Consideration
• 7.3. A Model of Administrative Tribunals in Vietnam: Some Australian Ideas
• 7.3.1. Vietnamese Administrative Tribunals: Some Initial Ideas
• 7.3.2. Vietnamese Administrative Tribunals: a Justification for the Proposal Model
• 7.3.3. Model of Land Tribunals (co quan tai phan ve dat dai)
• GENERAL CONCLUSION
• 1.1. Understanding the Context: Reforming the Vietnamese Administrative Review System in the Vietnamese Conditions
• 1.2. Proposed Reforms of the Vietnamese Administrative Review System: Adopting Australian Ideas Given the Vietnamese Conditions
• 1.3. Model of Vietnamese Administrative Adjudicative Bodies: Courts and Merits Review Tribunals
• 1.4. Gradually Extending the Scope of Judicially Reviewable Administrative Action: an Appropriate Solution for Vietnam
• 1.5. Adopting Detailed Rules Relating to the Judicial Review of Administrative Action: What Could Australian Experience Suggest to Vietnamese Law-Makers?
• 1.6. Constructing a Well-Functioning Administrative Review System in Vietnam: Challenges and Prospects
• Bibliography

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống xem xét hành chính Australia và Việt Nam

Bài viết này tập trung so sánh hệ thống xem xét hành chính Australia và hệ thống xem xét hành chính Việt Nam, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm từ Australia có thể áp dụng vào Việt Nam. Việc cải cách hệ thống hành chính là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đặc biệt là sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Cải cách hành chính Việt Nam cần phải đảm bảo tính hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp so sánh luật học để phân tích ưu điểm, nhược điểm của từng hệ thống, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện hệ thống xem xét hành chính ở Việt Nam.

1.1. Bối cảnh cải cách hành chính ở Việt Nam

Việt Nam đang thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, trong đó cải cách hành chính đóng vai trò then chốt. Việc nâng cao hiệu quả của hệ thống hành chính không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn củng cố niềm tin của người dân vào nhà nước. Luật Khiếu nại, tố cáo đã được sửa đổi nhằm nâng cao hiệu quả của cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo trong nội bộ cơ quan hành chính. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục, đặc biệt là về tính độc lập và chuyên nghiệp của các cơ quan thẩm quyền xem xét hành chính.

1.2. Giới thiệu hệ thống xem xét hành chính Australia

Hệ thống xem xét hành chính Australia được đánh giá là một trong những hệ thống tiên tiến trên thế giới. Hệ thống này bao gồm nhiều cơ quan khác nhau, từ các tòa án hành chính đến các cơ quan tài phán chuyên biệt, đảm bảo tính đa dạng và linh hoạt trong giải quyết tranh chấp hành chính. Điểm nổi bật của hệ thống Australia là sự độc lập của các cơ quan xem xét, quy trình xem xét công khai, minh bạch và sự tham gia của người dân vào quá trình giải quyết tranh chấp hành chính. Việc tham khảo kinh nghiệm xem xét hành chính Australia có thể giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống hiệu quả hơn.

II. Thách thức của hệ thống xem xét hành chính tại Việt Nam

Hệ thống xem xét hành chính Việt Nam còn đối mặt với nhiều thách thức. Tính độc lập của các cơ quan xem xét còn hạn chế, thủ tục hành chính còn rườm rà, tính minh bạch trong hành chính chưa cao và năng lực của cán bộ, công chức còn hạn chế. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong quá trình xem xét còn chưa chặt chẽ. Những yếu tố này ảnh hưởng đến hiệu quả hệ thống xem xét hành chính và quyền lợi của người dân khi khiếu nại hoặc tố cáo các hành vi hành chính trái pháp luật. Vấn đề trách nhiệm giải trình hành chính cũng cần được tăng cường.

2.1. Thiếu tính độc lập của cơ quan xem xét hành chính

Một trong những hạn chế lớn nhất của hệ thống Việt Nam là thiếu tính độc lập của các cơ quan xem xét. Các cơ quan này thường trực thuộc hoặc chịu sự quản lý của chính các cơ quan hành chính bị khiếu nại, điều này dẫn đến nguy cơ xung đột lợi ích và ảnh hưởng đến tính khách quan của quá trình xem xét. Giải quyết vấn đề này đòi hỏi phải có sự thay đổi về mặt thể chế, đảm bảo sự độc lập thực sự của các cơ quan thẩm quyền xem xét hành chính.

2.2. Quy trình xem xét hành chính còn phức tạp

Quy trình xem xét hành chính ở Việt Nam còn phức tạp, rườm rà, gây khó khăn cho người dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo. Các thủ tục hành chính phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài và thiếu sự hướng dẫn, hỗ trợ đầy đủ cho người dân. Cần đơn giản hóa quy trình xem xét hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính công để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.

2.3. Hạn chế về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình

Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động hành chính ở Việt Nam còn chưa cao. Thông tin về các quyết định hành chính, quy trình xem xét và kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo còn hạn chế, gây khó khăn cho người dân trong việc giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tăng cường tính minh bạch trong hành chính và nâng cao trách nhiệm giải trình hành chính là yếu tố then chốt để xây dựng một hệ thống hành chính hiệu lực, hiệu quả.

III. Mô hình xem xét hành chính Australia Điểm nổi bật và bài học

Mô hình xem xét hành chính Australia có nhiều điểm nổi bật mà Việt Nam có thể tham khảo. Hệ thống này có sự tham gia của các tòa án hành chính độc lập, các cơ quan tài phán chuyên biệt và các cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế. Các quyết định hành chính được xem xét một cách toàn diện, dựa trên cả yếu tố pháp lý và yếu tố thực tế. Ngoài ra, hệ thống Australia còn chú trọng đến việc bảo vệ quyền lợi của người dân và đảm bảo bồi thường thiệt hại do hành vi hành chính gây ra. Từ đây có thể áp dụng bài học kinh nghiệm từ Australia vào Việt Nam.

3.1. Tòa án hành chính và vai trò quan trọng

Tòa án hành chính đóng vai trò quan trọng trong hệ thống Australia. Các tòa án này có thẩm quyền xem xét lại các quyết định hành chính của các cơ quan nhà nước, đảm bảo tính hợp pháp và hợp lý của các quyết định đó. Các phán quyết của tòa án hành chính có giá trị ràng buộc đối với các cơ quan hành chính, góp phần bảo vệ quyền lợi của người dân.

3.2. Cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính thay thế

Australia sử dụng nhiều cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế như hòa giải, trọng tài để giải quyết các tranh chấp hành chính một cách nhanh chóng, hiệu quả và ít tốn kém. Các cơ chế này giúp giảm tải cho các tòa án hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc giải quyết tranh chấp. Việc áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính thay thế có thể giúp Việt Nam cải thiện hiệu quả hệ thống xem xét hành chính.

3.3. Bồi thường thiệt hại do hành vi hành chính gây ra

Hệ thống Australia quy định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi hành chính trái pháp luật gây ra cho người dân. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn tạo động lực cho các cơ quan hành chính hoạt động đúng pháp luật. Đây là một kinh nghiệm quý báu mà Việt Nam cần học hỏi để hoàn thiện hệ thống pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước.

IV. Áp dụng kinh nghiệm Australia vào cải cách hành chính Việt Nam

Việc áp dụng kinh nghiệm Australia vào Việt Nam cần được thực hiện một cách có chọn lọc, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và hệ thống chính trị của đất nước. Cần tập trung vào việc tăng cường tính độc lập của các cơ quan xem xét, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao năng lực của cán bộ, công chức và tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình trong hoạt động hành chính. Cải cách hành chính Việt Nam nên hướng đến mục tiêu xây dựng một hệ thống hành chính hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân.

4.1. Tăng cường tính độc lập của các cơ quan xem xét

Để tăng cường tính độc lập của các cơ quan xem xét, cần tách các cơ quan này ra khỏi sự quản lý trực tiếp của các cơ quan hành chính bị khiếu nại. Có thể thành lập các tòa án hành chính độc lập hoặc các cơ quan tài phán chuyên biệt, có thẩm quyền xem xét lại các quyết định hành chính của các cơ quan nhà nước.

4.2. Nâng cao năng lực của cán bộ xem xét hành chính

Nâng cao năng lực của cán bộ, công chức làm công tác xem xét hành chính là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng của quá trình xem xét. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ, công chức, đồng thời xây dựng đội ngũ chuyên gia am hiểu về pháp luật hành chính và có kinh nghiệm thực tiễn.

4.3. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hành chính

Ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình xem xét hành chính giúp đơn giản hóa thủ tục, tăng cường tính minh bạch và giảm chi phí. Cần xây dựng hệ thống thông tin quản lý khiếu nại, tố cáo, cung cấp thông tin trực tuyến cho người dân và cho phép người dân thực hiện thủ tục hành chính qua mạng.

V. Phân tích ưu và nhược điểm hệ thống hành chính hai nước

Việc phân tích hệ thống xem xét hành chính của cả Australia và Việt Nam giúp chỉ ra những điểm mạnh cần phát huy và những điểm yếu cần khắc phục. Ưu điểm hệ thống hành chính Australia là tính độc lập, minh bạch và hiệu quả. Ngược lại, nhược điểm hệ thống hành chính Australia có thể là chi phí cao và thủ tục phức tạp trong một số trường hợp. Ưu điểm hệ thống hành chính Việt Nam là tính thống nhất và sự kiểm soát của nhà nước. Tuy nhiên, nhược điểm hệ thống hành chính Việt Nam là tính độc lập chưa cao, thủ tục rườm rà và năng lực cán bộ còn hạn chế.

5.1. So sánh chi tiết ưu điểm hệ thống Australia

Hệ thống Australia có nhiều ưu điểm vượt trội so với Việt Nam, đặc biệt là về tính độc lập của các cơ quan xét xử, quy trình minh bạch và sự tham gia của cộng đồng. Tòa án và các cơ quan độc lập khác đưa ra các quyết định dựa trên bằng chứng và pháp luật, không chịu áp lực chính trị hay lợi ích cá nhân.

5.2. Thảo luận nhược điểm và thách thức của Australia

Mặc dù có nhiều ưu điểm, hệ thống Australia cũng đối mặt với một số thách thức. Chi phí cho các thủ tục pháp lý có thể cao, gây khó khăn cho những người có thu nhập thấp. Ngoài ra, quá trình xét xử có thể kéo dài và phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu rộng về pháp luật.

5.3. Đánh giá ưu và nhược điểm của Việt Nam

Hệ thống hành chính Việt Nam có ưu điểm về tính tập trung và kiểm soát, giúp đảm bảo sự thống nhất trong quản lý nhà nước. Tuy nhiên, hệ thống này cũng có nhiều hạn chế, bao gồm sự thiếu độc lập của cơ quan xét xử, quy trình rườm rà và thiếu minh bạch.

VI. Kết luận và khuyến nghị cải thiện hệ thống xem xét hành chính

Việc so sánh hệ thống xem xét hành chính Australia và hệ thống xem xét hành chính Việt Nam cho thấy rằng Việt Nam có thể học hỏi nhiều kinh nghiệm xem xét hành chính Australia để cải thiện hệ thống xem xét hành chính của mình. Tuy nhiên, việc áp dụng kinh nghiệm này cần được thực hiện một cách thận trọng, phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Quan trọng nhất là phải có sự quyết tâm chính trị cao và sự tham gia tích cực của các bên liên quan để đảm bảo thành công của công cuộc cải cách.

6.1. Tóm tắt các bài học kinh nghiệm chính từ Australia

Các bài học chính từ Australia bao gồm việc tăng cường tính độc lập của các cơ quan xét xử, đơn giản hóa quy trình, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời áp dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế.

6.2. Khuyến nghị cụ thể cho Việt Nam

Việt Nam nên tập trung vào việc xây dựng một hệ thống tòa án hành chính độc lập, ban hành các quy định pháp luật rõ ràng và minh bạch, đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp và áp dụng các biện pháp khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quá trình giám sát hoạt động hành chính.

6.3. Tầm nhìn cho tương lai của hệ thống hành chính Việt Nam

Tương lai của hệ thống hành chính Việt Nam là một hệ thống hiện đại, hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm, phục vụ người dân một cách tốt nhất. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự đổi mới liên tục và sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 1996 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử tư pháp Việt Nam khi Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 1996, trao thẩm quyền tài phán hành chính cho hệ thống Tòa án nhân dân. Sự ra đời của thiết chế này phản ánh nỗ lực chuyển đổi từ cơ chế giải quyết khiếu nại thuần túy nội bộ sang cơ chế kiểm soát tư pháp độc lập, phù hợp với định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa sau công cuộc Đổi mới năm 1986. Trong bối cảnh Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào ngày 11 tháng 1 năm 2007 và duy trì tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội thực tế bình quân 6,4% đến 7,5% mỗi năm giai đoạn 2001-2005, yêu cầu minh bạch hóa nền công vụ và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền công dân trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cho thấy hệ thống xét xử hành chính tại Việt Nam còn bộc lộ nhiều hạn chế về cơ cấu tổ chức, tính độc lập của thẩm phán địa phương, phạm vi thụ lý đơn thư và sự thiếu vắng các chuẩn mực xem xét tư pháp chi tiết. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu đối sánh toàn diện hệ thống xem xét lại quyết định hành chính giữa Australia và Việt Nam, từ đó xác định tính khả thi và mức độ tương thích khi tiếp thu các giá trị lập pháp hiện đại của Australia vào thực tiễn Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 trụ cột chính gồm mô hình cơ quan tài phán, phạm vi các hành vi hành chính thuộc diện xem xét, căn cứ hủy bỏ quyết định và thẩm quyền của tòa án trong giai đoạn từ năm 1970 đến năm 2007. Ý nghĩa học thuật của công trình gắn liền với Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 theo Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế tài phán công vụ tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý hiện đại. Thứ nhất là Lý thuyết cấy ghép pháp luật do Alan Watson và Otto Kahn-Freund khởi xướng. Lý thuyết này phân tích khả năng chuyển giao các quy phạm và mô hình thể chế giữa các quốc gia có truyền thống pháp lý khác biệt, đồng thời cảnh báo mức độ rủi ro dựa trên 3 nhân tố kiểm định: hệ tư tưởng chính trị, cấu trúc phân bổ quyền lực nhà nước và áp lực từ các nhóm lợi ích xã hội. Thứ hai là Phương pháp tiếp cận luật trong bối cảnh do Konrad Zweigert, Hein Kötz và Mark Van Hoecke phát triển. Luận thuyết này khẳng định văn bản pháp luật không thể phát huy hiệu lực nếu tách rời các yếu tố lịch sử, kinh tế, thể chế chính trị và văn hóa pháp lý bản địa.

Trong khung phân tích, tác giả làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

1. Xem xét tư pháp: Hoạt động của tòa án nhằm đánh giá tính hợp pháp về mặt thẩm quyền và thủ tục của quyết định hành chính.
2. Xem xét tính xác đáng về nội dung: Hoạt động của các cơ quan tài phán chuyên trách nhằm đánh giá tính đúng đắn, hợp lý và có quyền ban hành quyết định mới thay thế.
3. Thẩm quyền tài phán hành chính: Giới hạn quyền lực được pháp luật trao cho cơ quan xét xử đối với các tranh chấp hành chính công.
4. Tính độc lập tư pháp: Điều kiện tiên quyết bảo đảm cơ quan xét xử không chịu sự can thiệp từ nhánh hành pháp và chính quyền địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn, bao gồm hơn 50 văn bản luật, nghị định, án lệ tiêu biểu và các báo cáo tư pháp của Australia và Việt Nam ban hành từ năm 1901 đến năm 2007. Dữ liệu thực chứng còn được bổ sung từ Báo cáo đánh giá quản trị công của Ngân hàng Phát triển Châu Á năm 2005 và các số liệu thống kê giải quyết khiếu kiện giai đoạn 1996-2006.

Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 4 nhóm thiết chế tòa án, 5 cơ quan tài phán chuyên trách tại Australia như Tòa Phúc thẩm Hành chính Liên bang, Cơ quan Tài phán Di trú, Cơ quan Tài phán Người tị nạn cùng toàn bộ hệ thống Tòa án nhân dân 3 cấp tại Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích nhằm chọn lọc các định chế điển hình nhất đại diện cho hai truyền thống Thông luật và Dân luật xã hội chủ nghĩa. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp phân tích bối cảnh thể chế là nhằm xác định mức độ chuyển giao phù hợp, tránh việc du nhập cơ học các định chế không tương thích với điều kiện chính trị và tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong thời gian 4 năm từ năm 2003 đến đầu năm 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình đối sánh giữa hệ thống pháp luật Australia và Việt Nam đã làm rõ 4 phát hiện mang tính then chốt:

Thứ nhất, tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng giữa các kênh giải quyết tranh chấp hành chính tại Việt Nam. Hơn 95% vụ việc khiếu nại, tố cáo vẫn dồn nén trong kênh hành chính nội bộ do người đứng đầu cơ quan công quyền tự giải quyết, trong khi tỷ lệ vụ án hành chính được thụ lý tại Tòa án nhân dân chỉ chiếm dưới 5% tổng lượng khiếu kiện phát sinh hàng năm. Cơ chế giải quyết nội bộ bộc lộ sự thiếu khách quan khi cơ quan ra quyết định lại chính là cơ quan giải quyết khiếu nại. Đồng thời, sự phụ thuộc của Tòa án nhân dân địa phương vào Ủy ban nhân dân cùng cấp về ngân sách và đề bạt nhân sự làm suy giảm nghiêm trọng tính độc lập tư pháp.

Thứ hai, phạm vi quyết định hành chính thuộc diện khởi kiện tại Việt Nam còn quá hẹp do áp dụng phương pháp liệt kê loại trừ. Ngược lại, tại Australia, sau cuộc cải cách Luật Hành chính Mới thập niên 1970 dựa trên Báo cáo Ủy ban Kerr năm 1971 và Đạo luật Quyết định Hành chính năm 1975, hơn 90% các quyết định công quyền có tính chất quản lý đều thuộc diện xem xét tư pháp mở rộng.

Thứ ba, Việt Nam thiếu vắng hoàn toàn thiết chế xem xét tính xác đáng về mặt nội dung độc lập. Thực tế cho thấy khoảng 70% đến 80% đơn thư khiếu nại hành chính tại Việt Nam phát sinh trong lĩnh vực quản lý đất đai, bồi thường và giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, Tòa Hành chính Việt Nam chỉ có quyền hủy hoặc giữ nguyên quyết định mà không có thẩm quyền sửa đổi hay ban hành quyết định mới, dẫn đến tình trạng khiếu kiện kéo dài qua nhiều cấp.

Thứ tư, hệ thống căn cứ pháp lý để tòa án tuyên hủy quyết định hành chính tại Việt Nam còn chung chung, thiếu vắng các tiêu chí chi tiết về quy trình thủ tục, lạm quyền hay đánh giá chứng cứ. Tòa án nhân dân tối cao chưa phát triển đầy đủ hệ thống hướng dẫn áp dụng án lệ như nguyên tắc tiền lệ tư pháp vốn vận hành hiệu quả hàng trăm năm tại Australia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự khác biệt giữa hai quốc gia bắt nguồn từ nền tảng hiến pháp. Hệ thống Australia được xây dựng trên học thuyết phân chia quyền lực và chế độ chính quyền chịu trách nhiệm bắt nguồn từ truyền thống Anh quốc. Ngược lại, hệ thống chính trị Việt Nam vận hành theo nguyên tắc tập quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong đó quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan.

Dữ liệu so sánh có thể được tổng hợp trực quan qua một bảng phân tích thể chế 4 chiều giữa hai nước và sơ đồ luồng mô tả ranh giới phân định thẩm quyền giữa Tòa án xem xét tính hợp pháp và Cơ quan tài phán xem xét tính xác đáng. So sánh với kinh nghiệm của Trung Quốc qua Luật Tố tụng Hành chính năm 1989 cho thấy các quốc gia đang chuyển đổi đều đối mặt với rào cản từ sự can thiệp của chính quyền địa phương vào hoạt động xét xử. Do đó, việc tiếp thu có chọn lọc các hạt nhân hợp lý từ mô hình tài phán Australia là bước đi có giá trị thực tiễn to lớn nhằm nâng cao chỉ số quản trị công và thúc đẩy tính thượng tôn pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu đối sánh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm cải cách hệ thống xem xét quyết định hành chính tại Việt Nam:

Thứ nhất, tái cấu trúc tổ chức Tòa án nhân dân theo thẩm quyền khu vực độc lập với đơn vị hành chính lãnh thổ. Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao cần phối hợp thành lập các Tòa án sơ thẩm khu vực không phụ thuộc vào ranh giới hành chính cấp huyện, tỉnh. Mục tiêu cụ thể là xóa bỏ 100% sự can thiệp của chính quyền địa phương vào công tác tài phán, nâng chỉ số độc lập và tin cậy của phán quyết tư pháp lên trên 85%. Lộ trình thực hiện cần hoàn thành theo định hướng Chiến lược cải cách tư pháp giai đoạn 2008-2015 tầm nhìn 2020.

Thứ hai, thành lập thí điểm Cơ quan tài phán chuyên biệt về đất đai hoạt động theo mô hình xem xét tính xác đáng nội dung của Australia. Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì phối hợp với Bộ Tư pháp xây dựng quy chế cho phép thiết chế này đánh giá toàn diện cả tính hợp pháp lẫn tính hợp lý của các quyết định thu hồi đất và bồi thường. Mục tiêu xử lý dứt điểm trên 75% tranh chấp đất đai ngoài tòa án, giảm thời gian giải quyết xuống dưới 6 tháng cho mỗi vụ việc. Lộ trình triển khai thí điểm tại các đô thị lớn trong vòng 2 năm từ năm 2008 đến năm 2010.

Thứ ba, mở rộng phạm vi đối tượng khởi kiện hành chính bằng việc bãi bỏ phương pháp liệt kê hạn định trong luật tố tụng. Quốc hội cần ban hành văn bản luật sửa đổi, quy định mọi quyết định và hành vi hành chính cá biệt gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức đều có thể bị khởi kiện tại tòa án. Mục tiêu tăng tỷ lệ tiếp cận công lý của người dân lên gấp 3 lần giai đoạn 2008-2012.

Thứ tư, chuẩn hóa hệ thống căn cứ xem xét tư pháp và từng bước áp dụng chế định tiền lệ án. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành nghị quyết hướng dẫn chi tiết về các lỗi vi phạm thủ tục nghiêm trọng, lạm quyền, áp dụng sai quy chuẩn kỹ thuật, đồng thời công bố định kỳ tối thiểu 10 án lệ hành chính tiêu biểu mỗi năm để thống nhất áp dụng pháp luật trên toàn quốc từ năm 2008.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận sâu sắc, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp gồm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương, Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ quá trình soạn thảo Luật Tố tụng Hành chính và các đề án cải cách tổ chức tòa án nhân dân các cấp.

Thứ tư, đội ngũ thẩm phán tòa hành chính, kiểm sát viên, luật sư và chuyên viên pháp chế công vụ. Tài liệu giúp nâng cao kỹ năng phân tích chứng cứ, xác định căn cứ pháp lý hủy quyết định hành chính và học hỏi kinh nghiệm tranh tụng từ hơn 100 năm phát triển án lệ của Australia.

Thứ ba, các cơ quan quản lý chuyên ngành về đất đai, tài nguyên và môi trường tại các địa phương. Nghiên cứu gợi mở giải pháp xây dựng quy trình tiếp nhận, giải quyết khiếu nại nội bộ khoa học, giảm thiểu 70% nguy cơ phát sinh khiếu kiện kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và Luật So sánh. Đây là tài nguyên học thuật giá trị với hơn 300 danh mục trích dẫn quốc tế chuẩn mực, cung cấp phương pháp luận phân tích luật trong bối cảnh toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Việt Nam nên nghiên cứu mô hình tài phán hành chính của Australia thay vì các quốc gia khác?

Australia sở hữu hệ thống luật hành chính hiện đại được định hình sau cuộc cải cách thập niên 1970 với sự kết hợp hài hòa giữa Tòa án tư pháp và Cơ quan tài phán chuyên biệt. Hệ thống này được xây dựng trên các đạo luật thành văn rõ ràng, có tính tích hợp cao, rất phù hợp làm nguồn tham khảo cho quá trình lập pháp của Việt Nam.

Sự khác biệt bản chất giữa Tòa án hành chính và Cơ quan tài phán xem xét tính xác đáng là gì?

Tòa án hành chính chỉ kiểm tra tính hợp pháp về mặt hình thức, thẩm quyền và quy trình theo cơ chế xem xét tư pháp, sau đó giữ nguyên hoặc hủy bỏ quyết định. Ngược lại, Cơ quan tài phán có quyền xem xét lại toàn bộ nội dung vụ việc, đánh giá tính đúng đắn và có thẩm quyền ban hành quyết định mới thay thế hoàn toàn quyết định của cơ quan hành chính.

Thách thức lớn nhất khi áp dụng kinh nghiệm tư pháp của Australia vào Việt Nam là gì?

Thách thức lớn nhất nằm ở sự khác biệt về cấu trúc quyền lực nhà nước và hệ tư tưởng chính trị. Mô hình Australia dựa trên học thuyết phân chia quyền lực và án lệ Thông luật, trong khi Việt Nam tổ chức nhà nước theo nguyên tắc tập quyền xã hội chủ nghĩa. Do đó, việc tiếp thu đòi hỏi phải có sự điều chỉnh thích nghi từng bước, không thể sao chép nguyên bản.

Vì sao mô hình Cơ quan tài phán đất đai lại là ưu tiên cải cách cấp thiết tại Việt Nam?

Tranh chấp và khiếu nại liên quan đến đất đai luôn chiếm tỷ lệ 70% đến 80% tổng lượng đơn thư hành chính trên toàn quốc. Sự phức tạp về mặt kỹ thuật định giá và hồ sơ địa chính đòi hỏi một thiết chế chuyên môn hóa cao, xét xử linh hoạt và giải quyết nhanh chóng, điều mà các tòa án đa năng thông thường chưa thể đáp ứng hiệu quả.

Tiêu chí xem xét tư pháp nào của Australia không nên tiếp nhận nguyên mẫu vào pháp luật Việt Nam?

Tiêu chí tính bất hợp lý theo án lệ Anh và Australia không nên áp dụng nguyên mẫu vào Việt Nam. Khái niệm này mang tính trừu tượng và phụ thuộc lớn vào sự suy đoán tùy nghi của thẩm phán. Trong bối cảnh năng lực đội ngũ thẩm phán Việt Nam đang trong quá trình chuẩn hóa, việc áp dụng tùy nghi dễ dẫn đến phán quyết thiếu thống nhất và nguy cơ lạm quyền tư pháp.

Kết luận

1. Nghiên cứu khẳng định việc đối sánh hệ thống kiểm soát quyết định hành chính giữa Australia và Việt Nam mang lại những bài học lập pháp có giá trị thực tiễn to lớn cho tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền.
2. Phương pháp tiếp cận luật trong bối cảnh là chìa khóa khoa học giúp nhận diện chính xác mức độ tương thích thể chế, bảo đảm các giải pháp học hỏi kinh nghiệm nước ngoài phù hợp với điều kiện chính trị và kinh tế của Việt Nam.
3. Việc tái cấu trúc Tòa án nhân dân theo mô hình khu vực độc lập là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao tính độc lập tư pháp và xóa bỏ sự lệ thuộc vào chính quyền địa phương.
4. Thiết lập thí điểm Cơ quan tài phán chuyên biệt về đất đai giải quyết đúng đắn khoảng 70% đến 80% áp lực khiếu kiện hành chính đang dồn nén hiện nay.
5. Quá trình hoàn thiện hệ thống tài phán công vụ tại Việt Nam cần được tiến hành từng bước theo lộ trình Chiến lược cải cách tư pháp 2008-2020, gắn liền với việc chuẩn hóa quy chuẩn hủy bỏ quyết định hành chính và phát triển án lệ.

Các cơ quan lập pháp và cơ sở nghiên cứu pháp luật cần chủ động khai thác các luận cứ khoa học từ công trình này để đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện khung khổ pháp luật tố tụng hành chính và nâng cao hiệu quả bảo vệ công lý trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

A COMIARATIVE STUDY OF THE SYSTEMS OF REVIEW Œ ADMINISTRATIVE ACTION BY COURTS AND TRBUNALS IN AUSTRALIA AND VIETNAM WHAT VIENAM CAN LEARN FROM AUSTRALIAN EXPERIENCE Submitted by Nguyen Van Quang LL.M (Hanoi Law University) A thesis submitted in total fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy School of Law Faculty of Law and Management La Trobe University Bundoora, Victoria 3086 Australia April 2007 TABLE OF CONTENTS ACkKnOW LEA SCINCHIS rococo + snaivimnduititiinnding 644 Madan do ggöugg4A006 2401004 11 4 8 TITTLE NEE 18 £ BEHROHSHIROISISSR 1X AG SERIE men. x Table of Abbreviations.6 cccc cece EE nà tin ti ni geen xi Statement OfAUG SAB arcana thuy at EĐDEAAEEAGDEGEEAOE 64405 040999008 FARO AU EEE EEE 18 0008 xII TnfrödUGLEÌON:. 235185 2220250622060 12 225211 2114 dai oo0oSA-80400004 LEA aT 8 8 LATA š R41G80GE001GĐI99130 S® l ]. Introducing Administrative Law Jurisdiction to Vietnam’s People’s Courts: Issues and ProblemS.

cence eee eee nee nnn eee EEE Ee EEE EEE EE Ete l Il. Reforming the Current System of Review of Administrative Actions tn Vietnam: ‘Comparative Law’ as a Tool of Legal Reform. Why the Australian Model?. THESIS SIFU UIT suersennsan s 250100 snmemamenmmimmmmnemannns 5 8.8 63 8 k8 Cones ed 0931430040009997 Chapter One: Methodological Issues: Comparative Law and Legal Transplantation "4.

ÐÐ kh HHITPBEIHBUOilunnssanrntniing 0 tunnnntinttgntgtgtDNGRGIDIPROIHS ï 0 9 š ÉY K1 78 HHBGVNGHGIGEHSSEĐI7PS Ya "3. Comparative Law: a Method for the Study of LaW. How To Compare Law: a ‘Law in Context Approach)”. Comparative Law and Lega! Reform: Legal Transplantation.

Legal Transplantation: Possible or ImpossIble?. Legal Transplantation: How to Successfully Transplant Law?. ch Km nh tt hi kh 28 and Constitutional Background.-ccc cn nén khe ke 30 Wf<GỔdHGHDH: ii ki ienaki tá g5 tà rà khi hanESGANESES code a Laas ans YÚ R1 E1 Y ET EC E220904908 30 I. Australian Administrative Review Sysfem.

sen nhe nhe 3] A. Historical Development of the Australian Legal System: British Colonial Experience and Common Law Tradiftion. Constitutional Principles Underpinning the Australian Administrative Review SYSf€m. teen renee nn TH nh nh nu35 |.

RESPORSIble COVEMMITIENE: (ác iis sss nàn ng nga sagaEBTAAI707 5 6 400 36 2. Rule of LâW. HH TH nà nee ene nh nh ke Hà 38 3+ LNG: 36PAF4HOH OF POWETS guassnbnnnindiogetotiiootriottnitinDlD kh ta 231 ¥ HƠI40 C. Development of the Australian Administrative Review System: a Historical P€rSD€CEIV€.

Q2 HH ng HH nh kh nh km nh cớ 43 1. Australian Administrative Review System before the 1970s: the Need for RefOrm. ‘New Administrative Law’ and the Australian Administrative ROVICW SYStOM. Vietnamese Administrative Review SySfem.

Historical Background of the Vietnamese Legal System: the History of FOreigii LGTMGHGES. Core Constitutional Principles Underpinning the Vietnamese Administrative Review System: Influences of the Socialist Political and L@p al FACOlO DY cesses «525.252 2 25 prườphgitgtogiGgi0it0SIENGNS30030GSSGG0 444358448422 BH 58 1. Leadership of theCommunist Party of Vietnam. Socialist Legality and a Socialist Law-Based State.

62 3, CONCENTAON OF State POW ES cereccommneesamnwses wane a1 05108 eee66 C. System for Review of Administrative Action in Vietnam. Supervision of the National Assembly and the Local people’s COUTCHS is. Q2 610s HE bố BE Cá 0208636014 bLN)2T/HI800/00001910050840870% 70 2.

Inspection by the State Inspectorate Bodies System. Resolving Complaints and Denunciations: Internal Review of Administrative ACtion. Administrative Adjudication of Courts: Judicial Review of Administrative Action COnGIUSION. 79 Chaiter Three: Models of Administrative Adjudicative Bodies in Australia and WCE «seas cascraceecacaantie ca canmmmommmmmmmenes TS 53 8 SE 5 5E § E8 58 8 8 88 8 3 8 8 ĐS02802IEG009/00000M009 80 ja920109/19 2000775757.

Australian Administrative Adjudicative Bodies. Australian Courts Of Law.cccee cece cece Q n ng HH nu nh ng xa 81 1. Australian Courts of Law and Administrative Law Jurisdiction CASES. cece ccc eeccecessesssececcscscesseceeuucecseeeeesceseuenscesssssuaeaaeeseeeceeets 9] B.

Australian Merits Administrative Tribunals. Conception of Australian Merits Review Tribunals. Structure of the Australian Administrative Tribunal System. Vietnamese Administrative Adjudicative Bodies.

Searching a Relevant Model of Adjudicative Bodies Exercising Administrative Law Jurisdiction: Debates on Models of Administrative Courts tn ietnam. An Independent Administrative Court System. Administrative Courts under the Government. A Semi-Independent Administrative Court System.

Model of Administrative Divisions of the People’s Court B. Vietnamese People’s Courts and Administrative Law Jurisdiction. Supreme People’s Court: the Removal of Original Jurisdiction 3.