mở đầu, nội dung và kết luận. Ngoài ra còn có tài liệu tham khảo và phụ lục. Trong phần nội dung chia làm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thành ngữ liên quan đến giáo dục trong tiếng án và tiếng Việt Chƣơng 4: Đối chiếu thành ngữ liên quan đến giáo dục trong tiếng án và tiếng Việt 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU THÀNH NGỮ VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN Thành ngữ là một bộ phận của văn học dân gian, với đặc điểm ngắn gọn, súc tích, nên dễ thuộc, dễ nhớ, dễ dàng thấm sâu vào lòng ngƣời. Chúng đƣợc sử dụng rất nhiều trong giao tiếp, trong nhiều lĩnh vực hằng ngày của đời sống xã hội, làm phong phú thêm phong cách và ngôn ngữ diễn đạt.
Có rất nhiều học giả đã nghiên cứu về thành ngữ ở nhiều góc độ khác nhau. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU THÀNH NGỮ Cho dù ở Việt Nam hay Trung Quốc, thành ngữ là lĩnh vực thu hút rất nhiều học giả tiến hành nghiên cứu, phân tích. Từ trƣớc đến nay đã có nhiều đề tài luận văn nghiên cứu đối chiếu thành ngữ hay thành ngữ và tục ngữ trong tiếng Hán và tiếng Việt, chủ yếu tập trung các khía cạnh sau: 1. Nghiên cứu về thành ngữ tiếng Hán và tiếng Việt Nghiên cứu về thành ngữ, ở Trung Quốc đã có nhiều công trình nghiên cứu dƣới nhiều góc độ khác nhau, phần lớn tập trung vào việc biên soạn từ điển về thành ngữ nhƣ: 现代汉语成语全功能实用词典 (Từ điển thực dụng toàn công năng thành ngữ tiếng Hán hiện đại) của 赵羽 (Triệu Việt) & 成功 (Thành Công) (2000), 新华成语词典 (Từ điển thành ngữ Tân Hoa) của 谢振 生 (Tạ Chấn Sinh) (2015), 中华成语故事 (Câu chuyện thành ngữ Trung Hoa) của 金志宝 (Kim Chí Bảo) (2004); hoặc tập trung phân tích những khái niệm, lý luận của thành ngữ nhƣ: 汉语成语研究 (Nghiên cứu thành ngữ tiếng Hán) của 史式 (Sử Thức) (1979); 成语概说 (Khái luận thành ngữ) của 向光忠 ( ƣớng Quang Trung) (1985).
Bên cạnh đó còn có nhiều công trình tiến hành phân tích đặc trƣng và nội hàm văn hóa của thành ngữ cũng nhƣ cách thức vận dụng thành ngữ trong giao tiếp hằng ngày nhƣ: 成语与成语的运用 (Thành ngữ và sự vận dụng thành ngữ) của 方绳辉 (Phƣơng Thằng Huy) (1943); 成语 (Thành ngữ) của 马国凡(Mã Quốc Phàm) (1978); 成语知识浅谈 (Bàn về tri thức thành ngữ) của 许肇本 (Hứa Triệu Bản) (1980); 成语与中国文化 (Văn hóa Trung Quốc và thành ngữ) của 李大农 (Lý Đại Nông) (1994); 汉语成语特征分析 (Phân tích đặc trưng thành ngữ Hán ngữ) của 韩越 (Hàn Việt) (1999); 汉语成语与 汉文化 (Văn hóa Hán và thành ngữ tiếng Hán) của 莫彭龄 (Mạc Bành Linh) (2001). 5 Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu thành ngữ liên quan đến động vật, côn trùng nhƣ: 涉及昆虫的汉语成语与成语中的昆虫 (Thành ngữ tiếng Hán liên quan đến côn trùng và côn trùng trong thành ngữ) của 郑兴国 (Trịnh ƣng Quốc) (2004); 汉语动物成语研究 (Nghiên cứu thành ngữ động vật tiếng Hán) của 陈静 (Trần Tĩnh) (2016). Trong những công trình nghiên cứu này, mỗi tác giả đã đề cập tới nhiều phƣơng diện khác nhau, tạo nên những giá trị khoa học khác nhau. Tuy nhiên, vẫn chƣa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về thành ngữ liên quan đến giáo dục.
Ở Việt Nam từ trƣớc đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, khảo sát về đặc tính của thành ngữ tiếng Việt, về kết cấu của thành ngữ tiếng Việt, phân biệt thành ngữ và tục ngữ, giải thích nghĩa thành ngữ, thành ngữ từ góc nhìn của văn hóa học nhƣ: Thành ngữ tiếng Việt của Nguyễn Lực, Lƣơng Văn Đang (1978); Thành ngữ bốn yếu tố trong tiếng Việt hiện đại của Nguyễn Văn Hằng (1999); Thành ngữ học tiếng Việt của oàng Văn ành (2004); Biểu trưng ngữ nghĩa của thành ngữ tiếng Việt (trên cứ liệu thành ngữ có yếu tố chỉ tên gọi động vật) của Trịnh Cẩm Lan (2009); Thế giới động vật trong thành ngữ tiếng Việt của Đỗ Thị Thu ƣơng (2017)… Gần đây có bài viết Phân tích điểm thành ngữ liên quan đến giáo dục trong tiếng Hán của tác giả Liêu Linh Chuyên (2021), bài viết này thu thập 192 thành ngữ liên quan đến phƣơng thức giáo dục trong tiếng Hán, chủ yếu dựa trên các nội dung thành ngữ có liên quan nhiều đến “hành vi giáo dục” nhƣ bồi dƣỡng đào tạo, cách thức giáo dục và các thành ngữ mang tính chất khuyến khích, khuyên răn, chỉ bảo, nhắc nhở cảnh cáo trong quá trình giáo dục… để tiến hành phân tích đặc điểm ngôn ngữ và nội hàm văn hóa của thành ngữ. Nghiên cứu đối sánh thành ngữ tiếng Hán và tiếng Việt Nghiên cứu đối sánh thành ngữ tiếng án và tiếng Việt nói chung là đề tài đƣợc rất nhiều học giả chú tâm nghiên cứu. Trong đó phải kể đến các công trình nhƣ: 汉越成语对比研究 (Nghiên cứu đối sánh thành ngữ Hán - Việt) của Nguyễn Thị Thu ƣơng (阮氏秋香, 2004) tiến hành so sánh một cách toàn diện về các phƣơng diện: đặc trƣng cơ bản, đặc trƣng kết cấu, chức năng ngữ pháp và đặc trƣng tu từ giữa thành ngữ tiếng Hán và tiếng Việt. Tác giả Nguyễn Thị Thanh (阮氏清, 2008) với công trình nghiên cứu: 汉越明喻成语 对比分析以及对越汉明喻成语教学 (Đối sánh thành ngữ so sánh Hán Việt và giảng dạy thành ngữ so sánh Việt Hán), tiến hành nghiên cứu đối sánh thành ngữ so sánh Hán Việt, tìm ra những n t tƣơng đồng và khác biệt văn hóa của hai đất nƣớc này, từ đó có biện pháp thích hợp khi dạy về thành ngữ so sánh Việt Hán.
Phạm Minh Tiến (2008) với công trình Đặc điểm thành ngữ so 6 sánh tiếng Hán (có đối chiếu với tiếng Việt) tập trung nghiên cứu, so sánh đặc điểm ngữ nghĩa, hình thức kết cấu, văn hóa và phƣơng thức chuyển dịch thành ngữ tiếng Hán và tiếng Việt, nhƣng không đi sâu phân tích cụ thể về bình diện nội hàm văn hóa. Thái Tâm Giao (蔡心交, 2011) trong công trình nghiên cứu 越汉成语对比研究(So sánh đối chiếu thành ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Việt) thì chỉ tập trung đối chiếu về mặt ngữ âm, cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa. Ngoài ra từ năm 2000 trở lại đây, phần lớn công trình nghiên cứu tập trung vào việc đối chiếu thành ngữ có liên quan đến các yếu tố nhƣ con số, thực vật, động vật, ẩm thực trong thành ngữ. Chẳng hạn nhƣ: Tác giả Giang Thị Tám (2000) trong công trình nghiên cứu Khảo sát thành ngữ tiếng Hán có yếu tố chỉ con số trong sự đối chiếu với thành ngữ tiếng Việt có yếu tố là con số, giới thiệu đặc điểm cấu tạo và nội dung ngữ nghĩa của thành ngữ có yếu tố chỉ con số trong mối quan hệ giữa hai ngôn ngữ Hán - Việt.
Tìm ra những điểm tƣơng đồng và khác biệt giữa việc sử dụng yếu tố con số để cấu tạo thành ngữ trong hai ngôn ngữ, phát hiện những điểm chung và đặc thù của mỗi loại. Đƣờng Tú Trân (2007) với công trình Khảo sát thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán (có so sánh với tiếng Việt) tập trung nghiên cứu những n t đặc trƣng về văn hóa và tƣ duy liên tƣởng của hai quốc gia hai dân tộc. Từ cơ sở đó rút ra đƣợc những kinh nghiệm vận dụng vào công việc nghiên cứu, dịch thuật, biên soạn sách, biên soạn từ điển. Mạc Tử Kỳ (2009) với công trình Khảo sát thành ngữ có con số trong tiếng Hán và cách thức chuyển dịch sang tiếng Việt, tập trung mô tả đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa (nghĩa đen và nghĩa bóng) của thành ngữ chỉ con số trong tiếng Hán, tìm ra quy luật sử dụng con số, từ đó tìm hiểu cách thức chuyển dịch thành ngữ con số từ tiếng Việt sang tiếng Hán.
汉、越动物成语对比研究 (Nghiên cứu đối sánh thành ngữ chỉ động vật tiếng Hán, tiếng Việt) của Vị Thị Thủy (韦氏水, 2012), đã tiến hành thống kê tổng số thành ngữ có yếu tố chỉ động vật trong tiếng Hán là 631 thành ngữ, tiếng Việt là 649 thành ngữ, trên cơ sở đó tác giả đã tiến hành thống kê phân loại nhóm loài vật, tiến hành phân tích đối sánh đặc điểm của thành ngữ chỉ động vật, tìm ra điểm tƣơng đồng và khác biệt về phƣơng diện kết cấu và ngữ nghĩa biểu đạt và sự giống và khác nhau về nền văn Trung Quốc và Việt Nam Phan Phƣơng Thanh (2019) với công trình Thành ngữ có yếu tố chỉ loài vật trong tiếng Hán và tiếng Việt từ lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận, trong luận án này xác định đặc điểm tri nhận, đặc trƣng văn hóa dân tộc qua ngữ 7 nghĩa của thành ngữ có yếu tố chỉ loài vật trong tiếng Hán và tiếng Việt. Các công trình nghiên cứu khác thì không chỉ tập trung nghiên cứu thành ngữ mà còn nghiên cứu, so sánh đối chiếu cả tục ngữ. Lý Diễm Kiệt (2012) đã tiến hành So sánh các thành ngữ, tục ngữ liên quan đến cách ăn cách mặc trong tiếng Hán và tiếng Việt chủ yếu tập trung so sánh về đặc điểm cấu trúc và phƣơng thức tạo nghĩa, không nghiên cứu đến sự khác biệt về nội hàm văn hóa. So sánh ngữ nghĩa văn hóa của từ chỉ động vật trong tục ngữ, thành ngữ hai nước Trung Việt của Wu Hui Jun (2008) tiến hành đối chiếu ý nghĩa văn hóa về từ vựng của tiếng Hán và tiếng Việt.
Gần đây, tác giả Mạnh Trí Đông (2019) đã tiến hành Đối chiếu thành ngữ và tục ngữ liên quan đến “nước” giữa tiếng Hán và tiếng Việt đối chiếu về mặt ý nghĩa trên mặt chữ, ý nghĩa thực tế và nội hàm văn hóa của thành ngữ và tục ngữ liên quan đến “nƣớc”, qua đó làm nổi bật đặc trƣng tƣ duy của hai dân tộc. Mặc dù, trong những năm gần đây, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và so sánh thành ngữ tiếng Hán với thành ngữ tiếng Việt nhƣng chủ yếu là các đề tài thành ngữ liên quan đến “nƣớc”, thành ngữ chỉ con số, thành ngữ chỉ thực vật, động vật, loài vật hay chỉ nghiên cứu về thành ngữ, tục ngữ nói chung. Cho đến nay chƣa thấy đề tài nào nghiên cứu thành ngữ liên quan đến giáo dục, so sánh đối chiếu về bình diện ngữ nghĩa, đi sâu nghiên cứu, phân tích về nội hàm văn hóa của hai dân tộc. Qua việc tìm hiểu trên Internet, báo chí, sách nghiên cứu những đầu sách về ngữ pháp, từ loại, thành ngữ có rất nhiều nhƣng sách liên quan đến thành ngữ liên quan đến giáo dục thì rất ít, chỉ có thể tìm thấy một số bài viết ngắn về vấn đề này.
Nhƣ vậy, cho đến nay, đã có rất nhiều học giả trong và ngoài nƣớc đã tiến hành nghiên cứu về thành ngữ dƣới nhiều góc độ khác nhau với nhiều mảng đề tài khác nhau, nhƣng thành ngữ vẫn tiếp tục đƣợc nhiều ngƣời quan tâm, nghiên cứu, bởi còn rất nhiều phƣơng diện của thành ngữ cần đƣợc đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu.