Luận văn thạc sĩ so sánh ảnh hưởng của bột lá sắn và bột lá keo giậu trong khẩu phần đến khả năng sản xuất và chất lượng thịt gà lương phượng tại trại gà thịnh đán tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích so sánh ảnh hưởng của bột lá sắn và bột lá keo giậu trong khẩu phần đến khả năng sản xuất và chất, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Đặng Thị Tho
• Người hướng dẫn: TS. Từ Trung Kiên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: So sánh ảnh hưởng của bột lá sắn và bột lá keo giậu trong khẩu phần đến khả năng sản xuất và chất lượng thịt gà Lương Phượng tại trại gà Thịnh Đán - tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu về cây sắn và keo giậu
• 1.1.1. Giới thiệu về cây sắn
• 1.1.1.1. Tên gọi
• 1.1.1.2. Nguồn gốc, phân bố
• 1.1.2. Giới thiệu về cây keo giậu
• 1.1.2.1. Tên gọi
• 1.1.3. Giới thiệu chung về sắc tố
• 1.1.3.1. Nguồn gốc của sắc tố
• 1.1.3.2. Sắc tố trong thực vật
• 1.1.3.3. Sắc tố trong thức ăn chăn nuôi
• 1.1.3.4. Vai trò của sắc tố đối với vật nuôi
• 1.1.4. Kết quả nghiên cứu sử dụng bột lá sắn và bột lá keo giậu trong chăn nuôi gà thịt
• 1.1.4.1. Kết quả nghiên cứu về sử dụng bột lá sắn nuôi gà thịt
• 1.1.4.2. Kết quả nghiên cứu sử dụng BLKG nuôi gà thịt
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Bố trí thí nghiệm
• 2.3.2. Thức ăn thí nghiệm
• 2.3.3. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.3.4. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 2.3.5. Phương pháp xử lý các số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tỷ lệ nuôi sống
• 3.2. Khả năng sinh trưởng của gà thí nghiệm
• 3.2.1. Sinh trưởng tích lũy của gà TN ở các tuần tuổi
• 3.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối
• 3.2.3. Sinh trưởng tương đối của gà qua các tuần tuổi
• 3.3. Tiêu thụ và tiêu tốn thức ăn
• 3.3.1. Tiêu thụ thức ăn
• 3.3.2. Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng
• 3.3.3. Tiêu tốn năng lượng trao đổi trung bình cho 1kg tăng khối lượng ở các giai đoạn (Kcal/kg)
• 3.3.4. Tiêu tốn protein cho 1kg tăng khối lượng ở các giai đoạn
• 3.4. Chi phí thức ăn và chỉ số sản xuất PI
• 3.4.1. Chi phí thức ăn
• 3.4.2. Chỉ số sản xuất PI
• 3.5. Năng suất và chất lượng thịt
• 3.5.1. Năng suất thịt
• 3.5.2. Thành phần hóa học của thịt
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bột lá sắn và bột lá keo giậu

Bột lá sắn và bột lá keo giậu là hai loại nguyên liệu thức ăn chăn nuôi có nguồn gốc từ thực vật, được sử dụng phổ biến trong chăn nuôi gia cầm. Bột lá sắn được chế biến từ lá cây sắn (Manihot esculenta), một loại cây trồng phổ biến ở vùng nhiệt đới, trong khi bột lá keo giậu được làm từ lá cây keo giậu (Leucaena leucocephala), một loại cây họ đậu có giá trị dinh dưỡng cao. Cả hai loại bột lá này đều chứa hàm lượng protein, vitamin và khoáng chất đáng kể, giúp cải thiện chất lượng thịt gà và tăng trưởng gà.

1.1. Bột lá sắn

Bột lá sắn là sản phẩm được chế biến từ lá cây sắn, một loại cây trồng phổ biến ở các vùng nhiệt đới. Lá sắn chứa hàm lượng protein cao (24-29% trong vật chất khô), cùng với các vitamin và khoáng chất như vitamin C, caroten, và sắt. Tuy nhiên, lá sắn cũng chứa độc tố HCN, cần được xử lý kỹ lưỡng trước khi sử dụng trong chăn nuôi. Các phương pháp khử độc phổ biến bao gồm phơi khô, nghiền thành bột, hoặc luộc lá sắn. Bột lá sắn đã được chứng minh là có tác dụng tích cực trong việc cải thiện sản xuất thịt gà và chất lượng thịt gà.

1.2. Bột lá keo giậu

Bột lá keo giậu được làm từ lá cây keo giậu, một loại cây họ đậu có giá trị dinh dưỡng cao. Lá keo giậu chứa hàm lượng protein cao (20-25%), cùng với các axit amin thiết yếu và khoáng chất như canxi, phốt pho, và kali. Ngoài ra, lá keo giậu còn chứa các hợp chất có khả năng kích thích tăng trưởng gà và cải thiện chất lượng thịt gà. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng lá keo giậu cũng chứa một số hợp chất có thể gây độc nếu không được xử lý đúng cách.

II. Ảnh hưởng của bột lá sắn và bột lá keo giậu đến sản xuất thịt gà Lương Phượng

Nghiên cứu so sánh ảnh hưởng của bột lá sắn và bột lá keo giậu đến sản xuất thịt gà Lương Phượng tại Thái Nguyên cho thấy cả hai loại bột lá đều có tác động tích cực đến tăng trưởng gà và chất lượng thịt gà. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của hai loại bột lá này có sự khác biệt đáng kể, tùy thuộc vào hàm lượng và cách thức sử dụng trong khẩu phần ăn.

2.1. Ảnh hưởng của bột lá sắn

Bột lá sắn được chứng minh là có khả năng cải thiện tăng trưởng gà thông qua việc cung cấp nguồn protein và năng lượng dồi dào. Nghiên cứu cho thấy gà được bổ sung bột lá sắn trong khẩu phần ăn có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn so với nhóm đối chứng. Ngoài ra, bột lá sắn còn giúp cải thiện chất lượng thịt gà bằng cách tăng hàm lượng protein và giảm tỷ lệ mỡ trong thịt.

2.2. Ảnh hưởng của bột lá keo giậu

Bột lá keo giậu cũng có tác động tích cực đến sản xuất thịt gà Lương Phượng. Nghiên cứu chỉ ra rằng gà được bổ sung bột lá keo giậu có tốc độ tăng trưởng và hiệu quả chuyển hóa thức ăn cao hơn so với nhóm đối chứng. Đặc biệt, bột lá keo giậu giúp cải thiện chất lượng thịt gà thông qua việc tăng hàm lượng axit amin thiết yếu và giảm tỷ lệ mỡ trong thịt.

III. So sánh hiệu quả của bột lá sắn và bột lá keo giậu

Kết quả nghiên cứu cho thấy cả bột lá sắn và bột lá keo giậu đều có tác động tích cực đến sản xuất thịt gà Lương Phượng và chất lượng thịt gà. Tuy nhiên, bột lá keo giậu có hiệu quả vượt trội hơn trong việc cải thiện tăng trưởng gà và chất lượng thịt gà so với bột lá sắn. Điều này có thể được giải thích bởi hàm lượng protein và axit amin thiết yếu cao hơn trong bột lá keo giậu.

3.1. Hiệu quả kinh tế

Việc sử dụng bột lá keo giậu trong khẩu phần ăn của gà Lương Phượng không chỉ cải thiện chất lượng thịt gà mà còn giúp giảm chi phí thức ăn, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Bột lá sắn cũng mang lại lợi ích kinh tế đáng kể, nhưng hiệu quả thấp hơn so với bột lá keo giậu.

3.2. Khuyến nghị sử dụng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bột lá keo giậu được khuyến nghị sử dụng trong khẩu phần ăn của gà Lương Phượng để đạt hiệu quả cao nhất về tăng trưởng gà và chất lượng thịt gà. Bột lá sắn cũng có thể được sử dụng như một nguồn thức ăn bổ sung, đặc biệt trong điều kiện khan hiếm bột lá keo giậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là gà thịt, đóng vai trò quan trọng trong ngành nông nghiệp và kinh tế Việt Nam. Theo ước tính, nhu cầu thịt gà ngày càng tăng do thịt gà phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng và được sử dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày. Việc áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi đã giúp nâng cao cả số lượng và chất lượng sản phẩm. Trong đó, việc sử dụng bột lá thực vật như bột lá sắn (BLS) và bột lá keo giậu (BLKG) trong khẩu phần ăn gia cầm được xem là một giải pháp tiềm năng nhằm cải thiện khả năng sinh trưởng và chất lượng thịt gà.

Mục tiêu nghiên cứu là so sánh ảnh hưởng của BLS và BLKG trong khẩu phần ăn đến khả năng sản xuất và chất lượng thịt gà Lương Phượng tại trại gà Thịnh Đán, tỉnh Thái Nguyên, trong khoảng thời gian từ tháng 6/2012 đến tháng 6/2013. Nghiên cứu nhằm xác định loại bột lá nào có tác động tích cực hơn đến sinh trưởng, tiêu thụ thức ăn, hiệu quả chuyển hóa thức ăn, năng suất và chất lượng thịt gà, từ đó cung cấp cơ sở khoa học để khuyến cáo trong sản xuất chăn nuôi.

Ý nghĩa của đề tài không chỉ nằm ở việc bổ sung nguồn nguyên liệu sạch, tự nhiên vào khẩu phần ăn nhằm giảm chi phí thức ăn mà còn góp phần phát triển chăn nuôi sạch, an toàn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về sản phẩm thịt gà chất lượng. Kết quả nghiên cứu có thể giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gà thịt, đồng thời thúc đẩy phát triển ngành thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dinh dưỡng gia cầm, đặc biệt là vai trò của các thành phần dinh dưỡng trong bột lá thực vật đối với sinh trưởng và chất lượng thịt. Hai loại bột lá được nghiên cứu là bột lá sắn (BLS) và bột lá keo giậu (BLKG), đều có hàm lượng protein cao (khoảng 24-30% vật chất khô), giàu các axit amin thiết yếu nhưng cũng chứa các độc tố cần được xử lý trước khi sử dụng.

• Protein và axit amin: BLS và BLKG cung cấp nguồn protein thô quan trọng, tuy nhiên hàm lượng methionin và lysin có sự khác biệt, ảnh hưởng đến hiệu quả sinh trưởng của gà.
• Độc tố: BLS chứa hàm lượng HCN thấp nhưng cần xử lý để khử độc tố; BLKG chứa mimosin – một chất độc ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức khỏe, có thể được giảm thiểu bằng các phương pháp xử lý như sấy khô, ngâm nước, hoặc xử lý hóa học.
• Sắc tố tự nhiên (carotenoid): Các sắc tố trong bột lá góp phần làm tăng màu sắc da và thịt gà, cải thiện chất lượng cảm quan sản phẩm.

Các khái niệm chính bao gồm: sinh trưởng tích lũy, tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng, năng suất thịt, chất lượng thịt (thành phần hóa học, độ mất nước), và chỉ số sản xuất (PI).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại trại gà Thịnh Đán, tỉnh Thái Nguyên, từ tháng 6/2012 đến tháng 6/2013, sử dụng giống gà Lương Phượng nuôi từ mới nở đến 70 ngày tuổi. Thí nghiệm bố trí theo phương pháp chia lô so sánh với 3 lô: đối chứng (ĐC), thí nghiệm 1 (TN1) sử dụng 2% BLS giai đoạn 15-42 ngày và 4% BLS giai đoạn 43-70 ngày, thí nghiệm 2 (TN2) sử dụng tương tự với BLKG.

• Cỡ mẫu: Mỗi lô gồm 60 con gà (30 trống, 30 mái), chia thành 6 nhóm, mỗi nhóm 10 con.
• Thức ăn: Thức ăn hỗn hợp tự phối hợp, đảm bảo năng lượng trao đổi (ME) và protein tương đương giữa các lô (ME 3100 Kcal/kg và protein 20% giai đoạn 15-42 ngày; ME 3000 Kcal/kg và protein 18% giai đoạn 43-70 ngày).
• Phân tích: Các chỉ tiêu theo dõi gồm tỷ lệ nuôi sống, sinh trưởng tích lũy, tiêu thụ thức ăn, tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng, tiêu tốn năng lượng và protein, chi phí thức ăn, chỉ số sản xuất PI, năng suất và chất lượng thịt (thành phần hóa học, độ mất nước, màu sắc da chân).
• Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng phân tích thống kê ANOVA-GLM với phần mềm Minitab phiên bản 14, tính giá trị trung bình, sai số trung bình và hệ số biến dị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nuôi sống: Tỷ lệ nuôi sống cộng dồn đến 70 ngày tuổi ở lô ĐC là 95,0%, trong khi ở lô TN1 (BLS) và TN2 (BLKG) đều đạt 96,7%, cao hơn lô đối chứng khoảng 1,7%. Điều này cho thấy việc bổ sung BLS và BLKG không ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sống của gà.

2. Sinh trưởng tích lũy: Khối lượng trung bình của gà ở các tuần tuổi cho thấy lô TN1 và TN2 có xu hướng tăng trưởng tốt hơn lô ĐC. Ví dụ, ở tuần 10, khối lượng trung bình của gà TN1 và TN2 cao hơn lô ĐC khoảng 3-5%. Sinh trưởng tuyệt đối và tương đối cũng phản ánh sự cải thiện rõ rệt khi sử dụng bột lá trong khẩu phần.

3. Tiêu thụ và tiêu tốn thức ăn: Lượng thức ăn tiêu thụ trung bình của gà trong các lô không có sự khác biệt lớn, tuy nhiên tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng ở lô TN1 và TN2 giảm khoảng 5-7% so với lô ĐC, cho thấy hiệu quả chuyển hóa thức ăn được cải thiện khi bổ sung BLS và BLKG.

4. Chỉ số sản xuất (PI): Chỉ số PI của lô TN1 và TN2 cao hơn lô ĐC từ 8-10%, phản ánh hiệu quả sản xuất thịt gà được nâng cao nhờ sử dụng bột lá.

5. Năng suất và chất lượng thịt: Tỷ lệ thân thịt, thịt ngực, thịt đùi ở các lô TN1 và TN2 cao hơn lô ĐC từ 2-4%. Thành phần hóa học thịt cho thấy hàm lượng protein và vật chất khô tăng nhẹ, độ mất nước giảm, đồng thời màu sắc da chân gà đậm hơn, góp phần nâng cao giá trị cảm quan và chất lượng thịt.

Thảo luận kết quả

Việc bổ sung bột lá sắn và bột lá keo giậu vào khẩu phần ăn gà Lương Phượng đã cải thiện đáng kể khả năng sinh trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy BLS và BLKG cung cấp nguồn protein và sắc tố tự nhiên giúp tăng màu sắc da, thịt và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tỷ lệ nuôi sống cao chứng tỏ các độc tố trong bột lá đã được xử lý hiệu quả, không gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe gà.

So sánh giữa hai loại bột lá, hiệu quả sinh trưởng và chất lượng thịt của lô TN1 (BLS) và TN2 (BLKG) tương đương nhau, tuy nhiên BLKG có ưu thế hơn về giảm chi phí thức ăn do hàm lượng protein cao và khả năng chuyển hóa thức ăn tốt hơn. Kết quả này cũng phù hợp với báo cáo của ngành về việc BLKG có thể sử dụng ở tỷ lệ 3-5% trong khẩu phần gà thịt mà không gây độc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sinh trưởng tích lũy, biểu đồ tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng và bảng so sánh thành phần hóa học thịt để minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các lô thí nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng bổ sung bột lá sắn và bột lá keo giậu trong khẩu phần ăn gà thịt với tỷ lệ 2% giai đoạn 15-42 ngày và 4% giai đoạn 43-70 ngày nhằm nâng cao sinh trưởng và chất lượng thịt, giảm chi phí thức ăn. Thời gian áp dụng: ngay trong các chu kỳ nuôi hiện tại. Chủ thể thực hiện: các trang trại chăn nuôi gia cầm.

2. Xây dựng quy trình xử lý và bảo quản bột lá nhằm khử độc tố HCN trong BLS và mimosin trong BLKG, đảm bảo an toàn cho vật nuôi. Thời gian triển khai: 3-6 tháng. Chủ thể thực hiện: các cơ sở chế biến thức ăn chăn nuôi.

3. Tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho người chăn nuôi về cách phối trộn khẩu phần có bột lá, cách theo dõi sức khỏe và sinh trưởng gà khi sử dụng nguyên liệu mới. Thời gian: 6 tháng đầu năm. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, các viện nghiên cứu.

4. Nghiên cứu mở rộng ứng dụng bột lá trong các giống gà khác và vật nuôi khác để đánh giá hiệu quả toàn diện, đồng thời khảo sát tác động lâu dài đến sức khỏe và chất lượng sản phẩm. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ và lớn: Nắm bắt kiến thức về sử dụng bột lá sắn và keo giậu trong khẩu phần để nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí thức ăn và cải thiện chất lượng thịt.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi, dinh dưỡng gia cầm: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích chuyên sâu về ảnh hưởng của nguyên liệu thực vật trong khẩu phần ăn gia cầm.

3. Cơ sở sản xuất và chế biến thức ăn chăn nuôi: Áp dụng quy trình xử lý bột lá, phối trộn thức ăn hỗn hợp có thành phần bột lá nhằm phát triển sản phẩm thức ăn sạch, an toàn và hiệu quả.

4. Các cơ quan quản lý và khuyến nông: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, hướng dẫn kỹ thuật và chương trình hỗ trợ phát triển chăn nuôi bền vững, an toàn thực phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Bột lá sắn và bột lá keo giậu có thể sử dụng với tỷ lệ bao nhiêu trong khẩu phần gà thịt?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bổ sung thích hợp là 2% trong giai đoạn 15-42 ngày tuổi và 4% trong giai đoạn 43-70 ngày tuổi, giúp cải thiện sinh trưởng mà không gây độc tố.

2. Làm thế nào để xử lý độc tố trong bột lá sắn và keo giậu trước khi sử dụng?
   Phương pháp phơi khô dưới ánh nắng mặt trời, ngâm nước, sấy khô hoặc xử lý hóa học như dùng FeSO4 giúp giảm đáng kể hàm lượng HCN và mimosin, đảm bảo an toàn cho vật nuôi.

3. Việc bổ sung bột lá có ảnh hưởng đến chất lượng thịt gà không?
   Có, bột lá cung cấp sắc tố tự nhiên giúp da và thịt gà có màu sắc đẹp hơn, đồng thời tăng hàm lượng protein và giảm độ mất nước, nâng cao chất lượng cảm quan và dinh dưỡng.

4. Chi phí thức ăn có giảm khi sử dụng bột lá trong khẩu phần?
   Có, nghiên cứu cho thấy chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng giảm từ 8-10% nhờ sử dụng bột lá, giúp tăng hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

5. Có sự khác biệt lớn về hiệu quả giữa bột lá sắn và bột lá keo giậu không?
   Hiệu quả sinh trưởng và chất lượng thịt tương đương nhau, tuy nhiên bột lá keo giậu có ưu thế hơn về giảm chi phí thức ăn và khả năng chuyển hóa thức ăn tốt hơn.

Kết luận

• Bổ sung bột lá sắn và bột lá keo giậu vào khẩu phần ăn gà Lương Phượng giúp tăng tỷ lệ nuôi sống lên 96,7%, cao hơn lô đối chứng 1,7%.
• Sinh trưởng tích lũy, tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng và chỉ số sản xuất PI đều được cải thiện rõ rệt khi sử dụng bột lá.
• Chất lượng thịt gà được nâng cao với tỷ lệ thịt xẻ, hàm lượng protein tăng và màu sắc da chân đậm hơn.
• Hai loại bột lá có hiệu quả tương đương, trong đó bột lá keo giậu có lợi thế về chi phí và hiệu quả chuyển hóa thức ăn.
• Đề xuất áp dụng bổ sung bột lá trong khẩu phần ăn gà thịt, đồng thời phát triển quy trình xử lý độc tố và mở rộng nghiên cứu ứng dụng.

Next steps: Triển khai áp dụng tại các trang trại, hoàn thiện quy trình xử lý bột lá, tổ chức tập huấn kỹ thuật và nghiên cứu mở rộng trên các giống vật nuôi khác.

Các nhà chăn nuôi và cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi nên cân nhắc tích hợp bột lá sắn và keo giậu vào khẩu phần để nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm, đồng thời liên hệ các viện nghiên cứu để được hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu về cây sắn và keo giậu 1. Giới thiệu về cây sắn 1. Tên gọi Cây sắn thuộc giới Plantae, bộ Malpighiales, họ Euphorbiaceae, phân họ Crtonoideae, tông Manihoteae, chi Manihot, loài M.

Cây sắn có tên khoa học là Manihot Esculenta Crantz, sắn còn có một số tên khác là cassava, manioc, tapioca, maniva cassava, … Ở Việt Nam cây sắn còn được gọi là cây khoai mì, cây củ mì, sắn tầu, … 1. Nguồn gốc, phân bố Trung tâm phát sinh cây sắn được giả thiết tại vùng đông bắc của nước Brazin thuộc lưu vực sông Amazon, nơi có nhiều chủng loại sắn trồng và hoang dại (theo Reiche Dolmatoff 1957, 1965; Rouse và Crusent, 1963), {Trần Ngọc Ngoạn (1990) [23]}. Cây sắn được bắt nguồn từ 4 trung tâm lớn, đó là: (1) Guatemala, (2) Mexico, (3) Đông Brazil và Bolivia, (4) Tây Bắc Argentina và dọc theo bờ biển vùng Sarana của miền Tây Bắc Nam Mỹ (Jaladudin (1997) [70]. Ngày nay, sắn được trồng hầu hết ở các nước có vĩ độ từ 300N đến 300S và tập trung chủ yếu ở 106 nước thuộc Châu Mỹ, Châu Phi và Châu Á Thái Bình Dương (Silvestre và Arraudeau (1990) [26], Trần Ngọc Ngoạn (2007) [24].

Ở Việt Nam, cây sắn là một cây hoa màu truyền thống và quan trọng của nhân dân ta, nhất là khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Năng suất chất xanh Theo Wanapat (1997) [102] thì trồng sắn lấy lá với mật độ dầy và thu hoạch lần đầu sau khi trồng 3 tháng, còn thu các lần tiếp theo là 2 tháng/lần thì sản lượng vật chất khô có thể đạt 12,6 tấn/ha/năm. n 4 Theo Wanapat (2002) [103] khi thử nghiệm trồng 16 dòng sắn với mật độ 27.788 cây/ha để thu cắt lấy lá đã thấy: Sản lượng VCK qua 3 lứa cắt từ 4,043 đến 7,768 tấn/ha/năm, còn khi trồng 25 dòng sắn khác với mật độ 111.111 cây/ha thì cho sản lượng VCK dao động từ 2,651 đến 8,239 tấn/ha/năm. Theo Atchara và cs (2002) [49] tổng hợp các kết quả nghiên cứu về khoảng cách cắt từ năm 1977 đến năm 1979 về dòng sắn Rayong 1 có thể trồng sắn với nhiều mật độ khác nhau.

Các kết quả nghiên cứu cho thấy sản lượng đạt từ 6,94 đến 8,85 tấn lá tươi/ha/năm và không có sự sai khác thống kê có ý nghĩa giữa sản lượng lá tươi được trồng với mật độ khác nhau. Nguyễn Hữu Hỷ (2002) [14] khi nghiên cứu khoảng cách trồng đối với các giống KM 94; KM 140-2; KM 98-5 và SM 937-26 với các mật độ 12.345 cây/ha và ở 24.690 cây/ha; thu lá 3 lần vào các thời điểm 5 tháng, 7 tháng sau trồng và lần cuối vào lúc thu hoạch củ. Kết quả cho thấy giống KM 98-5 cho sản lượng VCK của lá cao nhất ở mật độ 24.690 cây/ha, sau đó đến giống KM 94 nhưng sản lượng củ thì ngược lại. Sản lượng củ và lá của các khoảng cách khác đều thấp hơn, trừ sắn KM 140-2 có sản lượng củ cao nhất trong các giống sắn.

Theo Wargiono (2002) [104] thì năng suất lá phụ thuộc vào số lần thu hoạch lá. Theo ông, trồng sắn với mật độ 8.000 cây/ha thu hoạch lá hàng tuần từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 7 (4 tầng lá/lần thu) sẽ cho năng suất cao nhất. Theo Li Kaimian và cs (2002) [76] thì sản lượng VCK của lá sắn đạt cao nhất ở mật độ trồng 15.625 cây/ha là 3,04 tấn/ha. Theo Cadavid (2002) [52] thì trồng sắn CMC 92 lấy lá tại Colombia có mật độ từ 20.000 cây/ha thì sản lượng chất khô thu được khoảng trên dưới 24 tấn/ha/năm.

Cũng theo ông đối với giống CM 4843-1 với mật độ 11.200 cây/ha ở vùng đất xám pha cát có thể thu 24,45 tấn VCK/ha/năm (91,4 n 5 tấn tươi): Giống sắn CM 2758 với mật độ 11.200 cây/ha trong 2 năm có thể thu 83,01 tấn chất tươi/ha; Giống CM 523-7 86,81 tấn chất tươi/ha; giống Mcol 2737 102,9 tấn/ha, trồng dòng HMC 1 với mật độ 31.000 cây/ha với khoảng cách cắt là 3 tháng/lần, sản lượng lá thu được trên dưới 80 tấn/ha. Cần lưu ý là sản lượng chất tươi nói trên bao gồm cả thân, cành, lá sắn. Ở các thông báo khác sản lượng lá sắn thấp hơn nhiều so với thông báo nêu trên là vì sản lượng này chỉ có riêng lá, không bao gồm thân, cành, ngọn và cuống lá sắn. Thành phần hóa học, giá trị dinh dưỡng của cây sắn Trong lá sắn có các chất: protein, lipit, xơ, khoáng và một số loại vitamin và sắc tố.

* Protein Theo Từ Quang Hiển và Phạm Sỹ Tiệp (1998) [11] thì protein trong lá của các giống sắn bản địa của Việt Nam dao động từ 24,06 đến 29,80% trong vật chất khô. Lá của các giống sắn trong nước có hàm lượng protein cao là Xanh Vĩnh Phú, sắn Dù, Chuối trắng, KM 60, Chuối đỏ, 205. Theo Liu và Zhuang (2000) [79] thì bột lá sắn có hàm lượng protein là 27,50%, còn chế biến sắn cả cuống thì hàm lượng protein giảm xuống còn 20,30%. Tuy nhiên, giống sắn và thời điểm thu lá khác nhau thì hàm lượng protein là khác nhau.

Tác giả cũng cho biết protein trong lá sắn cao hơn hẳn các loại cây thức ăn khác (hàm lượng protein trong VCK của cỏ hòa thảo là 12,60%; ngô 11,90%) nhưng thấp hơn so với đỗ tương (45,70%). Adrian và Peyrot (1970) {Trích Job A.T (1975) [71]} đã so sánh thành phần axit amin trong lá sắn với thành phần axit amin trong trứng gà, thấy: Hàm lượng axit amin, đặc biệt là các axit amin không thay thế trong lá sắn tương đối đầy đủ và cân đối. Tuy nhiên, hàm lượng methionin trong protein của lá sắn thấp (1,2 g%), chỉ bằng 67% hàm lượng methionin trong protein n 6 của trứng gà (3,65 g%). Do đó không nên sử dụng bột lá sắn khi khẩu phần nghèo methionin.

Theo công bố của Hoài Vũ (1980) [43] thì về mặt chất lượng, trong protein của lá sắn có khá nhiều và đầy đủ các axit amin cần thiết. So với các loại rau tươi khác thì chất lượng protein của lá sắn hơn hẳn. Ví dụ: Hàm lượng lysin, methionin, triptophan của lá sắn tươi là 0,3; 0,4; 0,11 (g/100g). Trong khi đó, rau muống là 0,14; 0,07; 0,04.

Rau ngót là 0,16; 0,13; 0,05. Rau cải là 0,07; 0,03; 0,02 (g/100g). Theo Phạm Sỹ Tiệp (1999) [30], Chavez và cs (2000) [54] thì hàm lượng axit amin trong lá cao hơn trong củ sắn và cân đối so với trứng gà. Tuy nhiên, hàm lượng methionin và histidin trong lá cũng thấp, tương ứng là 1,99 và 1,14%.

Hàm lượng lysin trong protein của lá sắn tương đối cao (5,68%) đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng của gia súc gia cầm. * Năng lượng trong bột lá sắn Theo Bùi Văn Chính và Lê Viết Ly (2001) [3] thì trong ngọn lá sắn tỷ lệ VCK chiếm 25,5%, năng lượng trao đổi là 2549 Kcal/kg VCK, còn theo tài liệu của Viện chăn nuôi (2001) [41] thì bột lá sắn có 89,60% VCK, 1.966 kcal/kg, tương ứng với 2.194 kcal/kg VCK. Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Nghi và cs (1984) [21]; Nguyễn Văn Thưởng và Sumulin (1992) [28]; Từ Quang Hiển (1982) [8], thì năng lượng trao đổi trong lá sắn tính theo 1kg vật chất khô khoảng 2. Từ lâu, lá sắn đã được coi là một nguồn thức ăn rau xanh cho người và gia súc.

* Các chất khoáng Hàm lượng khoáng đa lượng và vi lượng của lá sắn năng suất cao hơn với củ. Theo Phạm Sỹ Tiệp (1999) [30] thì hàm lượng khoáng tổng số của các loại sắn Xanh Vĩnh Phú, Xanh Hà Bắc, Chuối vỏ đỏ, Chuối vỏ trắng, KM 60, Sắn dù, 205 thường từ 6,60 đến 7,80% trong VCK. Còn các giống sắn H34, n 7 202 hàm lượng khoáng tổng số lần lượt là 5,62% và 5,80%. Trong đó, hàm lượng Ca dao động từ 0,74 - 1,13%; P từ 0,25 đến 0,38%; K từ 1,52 đến 1,71%.

Trong lá sắn hàm lượng Fe và Mn rất cao, tương ứng là 344,0 mg và 655,2 mg trong 1 kg vật chất khô (Nguyễn Khắc Khôi (1982) [16], Adewusi và Bradbury (1993) [47]. * Vitamin Hàm lượng vitamin trong lá sắn cũng cao. Theo Hoài Vũ (1980) [43] thì hàm lượng caroten trong lá sắn tươi là 3,00 mg/100g, vitamin B1 là 0,25 mg/100g, B2 là 0,66 mg/100g, PP là 0,66 mg/100g. Đặc biệt, vitamin C trong lá sắn khá cao (295 mg/100g).

Theo Từ Quang Hiển (1983) [9] thì trong bột lá sắn khô có chứa tới 66,7 mg caroten/100g VCK. Độc tố HCN trong sắn, cơ chế gây độc và phương pháp khử độc * Độc tố HCN trong sắn, cơ chế gây độc Lượng độc tố trong sắn rất khác nhau tùy thuộc vào giống sắn. Trong cây sắn, sự phân bố HCN trong các bộ phận khác nhau là rất khác nhau. Theo Phạm Sỹ Tiệp (1999) [30], thì phân bố HCN được chia ra như sau: Các bộ phận trên mặt đất có 29,3%; trong đó chủ yếu độc tố nằm ở thân là 27,2% còn lại ở lá chỉ có 2,1%.

Lượng độc tố ở các bộ phận dưới mặt đất chiếm 70,7% tổng lượng độc tố trong cây. Trong đó gốc già dưới đất có 8,9% và rễ củ chiếm 61,8%, tập trung chủ yếu ở vỏ và hai đầu củ sắn. Như vậy, hàm lượng HCN ở lá sắn rất ít mà chủ yếu ở củ sắn. Tuy nhiên khi sử dụng lá sắn không được qua sử lý tốt thì ở động vật vẫn bị ngộ độc lá sắn.

Chính vì vậy phải xử lý lượng độc tố HCN trong lá sắn trước khi cho gia súc, gia cầm sử dụng để đạt hiệu quả cao. Trong cùng một giống sắn thì ở phần củ sắn, lượng HCN cao nhất ở phần vỏ thịt, sau đó là 2 đầu củ và lõi sắn; ở lá thì HCN ở lá non nhiều hơn lá già; ở thân thì thân già nhiều hơn thân non. Ở mỗi phần của cây sắn hàm lượng n 8 HCN có tỷ lệ rất khác nhau, HCN được tập trung chủ yếu ở phần củ sắn. Khi gia súc, gia cầm ăn nhiều thức ăn có chứa HCN, gốc CN - khi vào cơ thể sẽ liên kết chặt chẽ với hemoglobin, ức chế quá trình vận chuyển oxy làm cho cơ thể thiếu oxy dẫn đến gia súc ngạt thở, niêm mạc, da tím bầm và chết nhanh.

Việc bắt giữ CN - của Hb là phản ứng tự vệ của cơ thể nhằm ngăn chặn ion CN - lọt vào bên trong các tế bào và liên kết chặt chẽ với nhân Fe ++ và Cu ++ trong hệ thống enzym hô hấp cytochrom, giữ cho hệ thống này vẫn thực hiện được chức năng vận chuyển điện tử trong chuỗi phản ứng hô hấp tế bào. Nhưng chính phản ứng tự vệ này đã làm cho Hb mất khả năng vận chuyển oxy và làm cho con vật bị ngộ độc (Lê Đức Ngoan và cs, 2005) [22].