TÊN SÁNG KIẾN: Rèn kĩ năng chứng minh trong kiểu bài nghị luận về vấn đề lí luận văn học cho học sinh giỏi môn Ngữ văn ở trường THPT. NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU. CÁC THÔNG TIN CẦN BẢO MẬT. MÔ TẢ CÁC GIẢI PHÁP CŨ THƯỜNG LÀM.
Tên giải pháp:. Tình trạng và nhược điểm, hạn chế của giải pháp cũ:. SỰ CẦN THIẾT PHẢI ÁP DỤNG GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN. MỤC ĐÍCH CỦA GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN.
THUYẾT MINH GIẢI PHÁP CẢI TIẾN. Giải pháp 1: Củng cố cho học sinh những kiến thức cơ bản về văn nghị luận; thao tác chứng minh trong bài nghị luận dành cho HSG môn Ngữ văn. Giải pháp 2: Sử dụng sơ đồ tư duy để khái quát hệ thống tác phẩm cho phần chứng minh và đọc, tích lũy kiến thức nâng cao về tác giả, tác phẩm. Nội dung giải pháp:.
Cách thức tiến hành. Giải pháp 3: Hướng dẫn học sinh tự rèn kĩ năng chứng minh. Nội dung giải pháp:. Các bước rèn kĩ năng.
Giải pháp 4: Hướng dẫn học sinh thực hành rèn kĩ năng chứng minh thông qua các đề bài cụ thể. Nội dung giải pháp:. Cách thức tiến hành. Giáo viên xây dựng hệ thống đề, đáp án và giao cho học sinh thực hành.
THUYẾT MINH VỀ PHẠM VI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN:. Đối tượng áp dụng của sáng kiến. Phạm vi áp dụng của sáng kiến. THUYẾT MINH VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA SÁNG KIẾN.
Lợi ích kinh tế. Lợi ích xã hội.61 PHỤ LỤC 1: MỘT SỐ VÍ DỤ MINH HỌA: RÈN KĨ NĂNG CHỨNG MINH TRONG KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH GIỎI QUA HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ.67 PHỤ LỤC 2: VĂN BẢN XÁC NHẬN ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN. Trường THPT Yên Dũng số 1:. Trường THPT Yên Dũng số 2:.
Trường THPT Ngô Sĩ Liên, Bắc Giang. Trường PT Dân tộc Nội trú tỉnh Bắc Giang.94 2 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1. TÊN SÁNG KIẾN: Rèn kĩ năng chứng minh trong kiểu bài nghị luận về vấn đề lí luận văn học cho học sinh giỏi môn Ngữ văn ở trường THPT. NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU: 01/9/2022 3.
CÁC THÔNG TIN CẦN BẢO MẬT: không 4. MÔ TẢ CÁC GIẢI PHÁP CŨ THƯỜNG LÀM 4. Tên giải pháp: Kiểu bài lí luận văn học không phải là một kiểu bài mới, nó đã tồn tại rất lâu, gần như là cố định trong đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia môn Ngữ văn những năm gần đây với cách ra đề, với số điểm. Thế nhưng trên thực tế, chưa có một tài liệu chính thống nào hướng dẫn về cách làm kiểu bài này một cách cụ thể và bài bản.
Trong cuốn Luyện thi Trung học phổ thông Quốc gia năm 2017 của mình tác giả Đỗ Ngọc Thống đã hướng dẫn cách làm một số dạng đề câu nghị luận văn học. Theo tác giả, câu nghị luận văn học gồm một số dạng đề sau: “Nghị luận về một bài thơ/ đoạn thơ” (gồm: phân tích và làm sáng tỏ một khía cạnh của bài thơ, đoạn thơ, phân tích một đoạn thơ cụ thể, cho sẵn trong đề); “Nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi” (gồm: làm rõ một giá trị, một đặc điểm của tác phẩm hoặc đoạn trích, nêu cảm nhận về một đoạn trích trong tác phẩm đã học, phân tích tình huống truyện và nêu cảm nhận về một chi tiết hay một nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm, phân tích một nhân vật hoặc một hình tượng trong tác phẩm); “nghị luận về một ý kiến bàn về văn học”. Qua việc lấy đề minh họa cho cách phân chia dạng đề của tác giả chúng tôi hiểu rằng kiểu bài lí luận văn học mà chúng tôi đang bàn tới được xếp vào dạng đề nghị luận về một ý kiến bàn về văn học. Sau khi đưa ví dụ, tác giả chỉ đưa ra lưu ý chung về việc phân tích, nêu cảm nhận cho cả ba dạng đề chứ không hướng dẫn kĩ năng đi vào kiểu bài lí luận văn học.
Trong một công trình nghiên cứu khác của mình dành cho đối tượng học sinh giỏi: Tài liệu chuyên Văn tập 2, tác giả Đỗ Ngọc Thống chỉ rõ có những dạng đề sau dành cho học sinh giỏi Văn: Đề yêu cầu cảm thụ tác phẩm văn học và đề yêu cầu phân tích, bình luận về một vấn đề văn học. Nói về dạng đề thứ hai, tác giả cho rằng: vấn đề văn học có thể là một vấn đề lí luận văn học, một vấn đề văn học sử hoặc một vấn đề nghiêng về nội dung tư tưởng của tác phẩm. Đối với các kì thi học sinh giỏi quốc gia, các vấn đề lí luận văn học hoặc văn học sử luôn được đặt ra. Theo tác giả, dù bàn về một vấn đề lí luận hay 3 văn học sử thì đề cũng không bao giờ tách rời việc phân tích cảm thụ tác phẩm văn học, kiểm tra kiến thức tác phẩm văn học.
Ngay cả những đề tưởng như chỉ yêu cầu thuần túy lí luận văn học, thì cũng không có nghĩa là học sinh chỉ biết bàn bạc xung quanh các kiến thức lí luận. Và phần lớn những đề bàn về một vấn đề văn học sử hay lí luận văn học đều có yêu cầu gắn với việc phân tích tác phẩm để làm sáng tỏ. Như thế, tác giả Đỗ Ngọc Thống đã chỉ rõ, kiểu bài lí luận văn học mà chúng tôi đang bàn tới chỉ dành cho đối tượng học sinh giỏi trong kì thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia môn Ngữ văn, thực chất nó nằm trong dạng đề nghị luận về một vấn đề văn học hoặc nghị luận về một ý kiến bàn về văn học. Những gợi ý của tác giả mới chỉ dừng lại ở thao tác nhận diện đề với chỉ dẫn: dù đề có yêu cầu hay không yêu cầu, học sinh vẫn cần phải phân tích tác phẩm để làm rõ cho vấn đề lí luận, chưa đưa ra định hướng về kĩ năng bồi dưỡng học sinh như thế nào để giải quyết tốt kiểu bài này.
Những năm gần đây, chúng tôi luôn tìm tòi và đã viết nhiều chuyên đề nghiên cứu khoa học đưa ra những giải pháp cụ thể giúp cho HS chủ động trong kĩ năng làm văn để nâng cao năng lực viết văn nghị luận, nhất là các đề bài nâng cao dành cho HSG. Cụ thể, chúng tôi đã viết và áp dụng vào thực tế giảng dạy HSG những chuyên đề sau: - Kĩ năng bồi dưỡng học sinh giỏi với kiểu bài lí luận văn học - Các lỗi thường gặp ở kiểu bài lí luận văn học trong bài thi học sinh giỏi môn Ngữ văn - Bồi dưỡng năng lực diễn đạt trong làm văn nghị luận cho học sinh trung học phổ thông - Rèn kỹ năng tìm hiểu đề và lập dàn ý trong bài văn nghị luận cho HSG 4. Tình trạng và nhược điểm, hạn chế của giải pháp cũ: Các giải pháp cũ nêu trên đã khái quát lại những kiến thức cơ bản về văn nghị luận, cách diễn đạt trong văn nghị luận, về kiểu bài NLVH, nhất là kiểu bài lí luận văn học để giúp giáo viên và học sinh có cái nhìn đúng đắn về văn nghị luận, các kiểu bài văn nghị luận trong đề thi HSG. Hình thành ở học sinh những kĩ năng khi làm bài, thực tế vận dụng vào những bài làm cụ thể.
nhằm định hướng cho học sinh cách đối mặt và giải quyết các vấn đề lí luận VH. Nghiên cứu, xem xét kĩ lưỡng các giải pháp trên, chúng tôi nhận thấy vẫn còn những nhược điểm, hạn chế: + Ở một vài đề tài, vẫn còn đôi chỗ chưa thật chuẩn xác về kiến thức và kĩ năng. + Nặng về cung cấp kiến thức, cung cấp những bài văn mẫu dễ khiến cho học sinh tiếp nhận một cách thụ động, thiếu sáng tạo và có tư tưởng ỷ lại, lệ thuộc vào tài liệu + Chưa quan tâm đích đáng đến việc rèn phương pháp, rèn kĩ năng chứng minh trong kiểu bài lí luận văn học cho học sinh, chưa có giải pháp nào đề cập một cách toàn diện, hệ thống, chuyên sâu đến rèn kĩ năng chứng minh trong kiểu bài lí luận văn học 4 HSG môn Ngữ văn. Do đó, đây vẫn là một vấn đề cần được nghiên cứu tìm hiểu kĩ lưỡng.
Việc tìm hiểu chuyên đề Rèn kĩ năng chứng minh trong kiểu bài nghị luận về vấn đề lí luận văn học cho học sinh giỏi môn Ngữ văn ở trường THPT là cái nhìn tổng hợp đồng thời là sự chia sẻ những kinh nghiệm riêng của chúng tôi trong quá trình bối dưỡng HSG. SỰ CẦN THIẾT PHẢI ÁP DỤNG GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của các trường THPT. Học sinh giỏi nói đúng nghĩa là học sinh có năng khiếu và năng lực văn chương. Năng khiếu là bẩm sinh, là của cải trời cho, là khả năng, tư chất của học sinh trong việc cảm nhận văn học.
Năng lực được hình thành nhờ vào quá trình học tập, trau dồi. Trên thực tế, nhiều em có năng khiếu song năng lực chưa tốt. Năng lực có thể chuyển hóa thành năng khiếu nếu có hướng bồi dưỡng đúng đắn, thích hợp. Nói như vậy để thấy công tác bồi dưỡng học sinh giỏi có vai trò vô cùng quan trọng.
Bồi dưỡng học sinh giỏi không chỉ đơn thuần là cung cấp kiến thức về tác phẩm và kiến thức lí luận văn học cho các em. Văn học không phải là sự cộng gộp giản đơn của những yếu tố ấy. Kiến thức lí luận cần được hiểu là khung lí thuyết của tác phẩm, là chìa khóa để giải mã ý nghĩa của văn bản văn học và tạo cho văn bản văn học những “đời sống mới”. Nhận thức được tầm quan trọng đó của kiến thức lí luận, trong đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh, kiểu bài nghị luận về một vấn đề lí luận văn học đặt ra trong tác phẩm trở thành kiểu bài có vị trí quan trọng.
Những năm gần đây, với thang điểm 20 của đề thi, kiểu bài này thường chiếm một số lượng điểm lớn: 10/20 điểm, đòi hỏi học sinh phải đầu tư nhiều thời gian và tâm huyết dành cho câu hỏi này. Trong các thao tác, kĩ năng làm kiểu bài lí luận văn học, học sinh thường lúng túng ở khâu phân tích tác phẩm để chứng minh cho một vấn đề lí luận. Đa phần, các em chưa thực sự thuần thục trong việc lựa chọn tác phẩm để chứng minh hoặc phân tích tác phẩm thuần túy, chưa bám sát định hướng lí luận.