phần mở đầu, kết luận, phần nội dung đề tài gồm: - Cơ sở khoa học - Thực trạng giáo dục kỹ năng truyền thông cho HS ở trường THPT Cửa Lò - Một số giải pháp nâng cao kỹ năng truyền thông cho HS trường THPT Cửa Lò - Kết quả thực hiện. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học 1.Kỹ năng truyền thông - Khái niệm kỹ năng Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê chủ biên đã định nghĩa: “Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong lĩnh vực nào đó vào thực tế. Kỹ năng thể hiện khả năng thực hiện có kết quả những hành động trên cơ sở những kiến thức có được đối với việc giải quyết những nhiệm vụ đặt ra phù hợp với mục tiêu và điều kiện cho phép.
- Khái lược về truyền thông “Truyền thông” có gốc từ tiếng La tinh là “communicare”, nghĩa là biến nó thành thông thường (hay thực tế), chia sẻ, truyền tải thành cái chung. Có thể dẫn hàng trăm định nghĩa, quan niệm khác nhau về “truyền thông”. Tuy nhiên, các định nghĩa, quan niệm khác nhau này vẫn có những điểm chung. Truyền thông thường được mô tả như việc truyền ý nghĩ, thông tin, ý tưởng, ý kiến hoặc kiến thức từ một người/ một nhóm người sang một người/ một nhóm người khác bằng lời nói, hình ảnh, văn bản hoặc các loại ký hiệu khác.
Về thực chất, đó là quá trình trao đổi, tương tác thông tin, tư tưởng, tình cảm, kiến thức và kinh nghiệm với nhau về các vấn đề của đời sống cá nhân/ nhóm/ xã hội, từ đó tăng vốn hiểu biết chung, hình thành hoặc thay đổi nhận thức, thái độ, chuyển đổi hành vi cá nhân/ nhóm/ xã hội theo hướng có lợi cho cộng đồng, cho sự phát triển bền vững. Mục đích cuối cùng của truyền thông là thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của cộng đồng xã hội. Trong cuốn sách “Nghệ thuật thiết lập truyền thông” của Thích Nhất Hạnh đã đánh giá: “ Mỗi cá nhân, mỗi sinh vật luôn luôn sử dụng truyền thông. Chúng ta thường cho rằng truyền thông là những gì chúng ta viết hay chúng ta nói”.
Từ quan niệm trên đây và từ thực tiễn vận động của truyền thông, có thể đưa ra một định nghĩa chung nhất về “truyền thông” như sau: “Truyền thông” là quá trình liên tục trao đổi và tương tác thông tin, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kỹ năng, kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau nhằm tăng cường sự hiểu biết, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, của nhóm hoặc của cộng đồng xã hội nói chung, đảm bảo sự phát triển bền vững. Ở đây cần phân biệt tương đối hai khái niệm “truyền thông” và “tuyên truyền”.“Truyền thông” và “tuyên truyền” là những khái niệm có nét tương đồng và khác biệt cơ bản. Chúng đều hướng tới đạt được mục đích thu phục công chúng - nhóm đối tượng nhất định. Nhưng “truyền thông” là một khái niệm rộng, được thực hiện thông qua phương thức tương tác bình đẳng, đề cao vai trò và vị trí tích cực, chủ động tham gia của công chúng.“Tuyên truyền” cũng là một dạng thức truyền thông, cũng nhằm mục đích thu phục công chúng với mục tiêu đã định trước, nhưng chủ yếu là truyền thông một chiều, áp đặt, thậm chí nhấn mạnh đến mức tuyệt đối hoá vai trò của chủ thể mà ít coi trọng vai trò tích cực của khách thể hay công chúng tham gia.
Các phương tiện truyền thông Hiện nay các phương tiện truyền thông rất đa dạng như: báo chí, website, truyền hình, phát thanh,… Đứng đầu phương tiện truyền thông hiện nay thông qua mạng Internet đặc biệt là truyền thông xã hội (Social Media), cụ thể như: Tiktok, Twitter, Facebook, zalo,…Theo như thống kê thì mạng xã hội chiếm tới hơn 62% số lượng người tham gia sử dụng phương tiện này. Các hình thức truyền thông: Truyền thông trực tiếp (là kênh truyền thông có hiệu quả nhất, có tính quyết định đến sự thay đổi hành vi của đối tượng) và truyền thông gián tiếp (tạo ra được dư luận và môi trường xã hội thuận lợi cho việc thay đổi thái độ và hành vi của đối tượng). Vai trò của truyền thông Dưới góc độ tiếp cận của xã hội học, truyền thông là một trong những dạng căn bản nhất của hành vi con người. Theo Cooley: “Đó là cơ chế để các liên hệ của con người tồn tại và phát triển”.
Thông qua truyền thông, các thành tố xã hội được cải biến và phân hoá. Cũng thông qua truyền thông, các giá trị và chuẩn mực được chuyển giao và xã hội hoá. Với ý nghĩa đó, truyền thông được xem là một thao tác xã hội. Với khả năng siêu kết nối trong không gian và thời gian, truyền thông không chỉ có vai trò điều hòa và kiểm soát xã hội, mà quan trọng hơn là kết nối sức mạnh trí tuệ, cảm xúc của công chúng trong quá trình khơi thức tài nguyên mềm, phát triển sức mạnh mềm.
Trong xã hội hiện đại, truyền thông kết nối con người với nhau, kết nối các sự kiện, hiện tượng, hoạt động đang diễn một cách nhanh chóng và liên tục. Truyền thông tác động vào ý thức, tư tưởng và hành động của con người một cách rõ ràng và hiệu quả nhất. Chính vì vậy, có thể khẳng định truyền thông là một kỹ năng thiết yếu của con người, nhất là trong thời đại ngày nay. Truyền thông là cần thiết đối với con người.
Mọi người đều cần truyền thông để sống và quan hệ với cộng đồng. Nếu người nào đó không có khả năng hoặc bị hạn chế về truyền thông, họ sẽ được xem là người khiếm khuyết. Tuy nhiên, truyền thông lại là một quá trình học hỏi. Một đứa trẻ không chỉ học ngôn ngữ từ bố mẹ và những người đi trước mà còn từ những hành vi giao tiếp không bằng ngôn ngữ của họ.
Như vậy, kỹ năng truyền thông trước tiên được phát triển trong môi trường gia đình và xã hội. Kỹ năng truyền thông còn được bồi dưỡng, rèn luyện qua môi trường học tập tại nhà trường, nơi các em được phát triển toàn diện. Như vậy, có thể khái quát: Kỹ năng truyền thông (Communication skills) là một quá trình truyền thông liên tục trong đó hai hoặc nhiều người trao đổi, chia sẽ thông tin, tình cảm, suy nghĩ, kỹ năng để tạo ra sự liên kết với nhau từ đó có được một nhận thức chung. Truyền thông trong giáo dục Giáo dục và đào tạo là lĩnh vực luôn nhận được sự quan tâm của toàn xã hội.
Trong nhiều năm qua, thế giới đã chứng kiến một sự tăng trưởng phi thường của truyền thông, mạng máy tính và công nghệ thông tin. Phát triển các dịch vụ truyền thông mở rộng đã tạo ra nhiều khả năng sử dụng các công cụ công nghệ mới cho hệ thống dạy và học. Sự hội tụ của máy tính và truyền thông cung cấp cơ hội chưa từng có cho các hệ thống giáo dục với khả năng tích hợp, tăng cường và tương tác với nhau qua một khoảng cách địa lý rộng lớn để đạt được các mục tiêu học tập. Nó có khả năng biến đổi bản chất và quá trình của môi trường học tập và hình thành một nền văn hóa học tập mới.
Tương tác, linh hoạt và tiện lợi đã trở thành các thuộc tính trong môi trường học tập được hỗ trợ bởi công nghệ thông tin và truyền thông. Công nghệ thông tin và truyền thông mở ra cơ hội học tập mới vì nó cho phép người học tiếp cận, mở rộng, chia sẻ những ý tưởng, thông tin theo các phong cách truyền thông đa dạng. Nó giúp HS chia sẻ tài nguyên học tập, thúc đẩy các nguyên tắc học tập cộng tác, lấy người học làm trung tâm và tăng cường tư duy phản biện, tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề. Chính vì vậy, sử dụng truyền thông trong dạy học là giải pháp quan trọng của các GV trong việc tạo ra mô hình học tập năng động, hiệu quả.
Có thể thấy rõ điều đó qua các bảng so sánh sau đây: Vai trò Trước đây Sau này 1.GV - Người truyền thụ kiến - Người hướng dẫn kiến thức, người điều khiển thức; người tạo ra môi việc học của HS; là trường học tập, bối cảnh cho chuyên gia; sử dụng HS; người chỉ dẫn cách truyền thông để dạy HS. truyền thông cho HS học tập hiệu quả.HS Vai trò của người học; người học cách học, cách giao tâm thế thụ động; chép lại tiếp; tương tác chủ đông, tích kiến thức cực; người rút ra kiến thức 3.Cách dạy ghi nhớ lý thuyết; cách cách dạy để HS trải nghiệm, truyền đạt khép kín, theo thực hành;cách truyền đạt mở nguyên tắc và linh hoạt. Việc tích hợp truyền thôngtrong giáo dục giúp cải thiện việc học, khuyến khích HS sáng tạo, thúc đẩy hợp tác, tìm kiếm và thăm dò, tạo ra một nền văn hóa học tập mới lấy người học làm trung tâm. Nó cho phép chuyển đổi từ mô hình giảng dạy và học tập có tính sao chép sang một mô hình học độc lập, tự chủ nhằm thúc đẩy sự khởi nghiệp, sự sáng tạo và tư duy phê phán với các nghiên cứu độc lập.
Người học sẽ thu thập, lựa chọn, phân tích, tổ chức, mở rộng, chuyển đổi và trình bày kiến thức sử dụng truyền thông trong mô hình học tập đích thực và năng động. Các GV sẽ tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và cởi mở với hệ thống giảng dạy tương tác và đa phương tiện, tăng cường thực hành, trải nghiệm, khám phá. Truyền thông sẽ giúp GV và người học giao tiếp và cộng tác không có ranh giới, làm cho người học tự chủ, sáng tạo, cho phép GV đưa cả thế giới vào các hoạt động trong lớp học. Qua hoạt động học tập, HS sẽ được rèn luyện nhiều kỹ năng quan trọng, trong đó có kỹ năng truyền thông.
Trong quá trình dạy học, đặc biệt là qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, GV có thể bằng nhiều hình thức như phát hiện, bồi dưỡng nhân tố có năng khiếu, tập huấn, hướng dẫn HS về kỹ năng truyền thông, hướng dẫn học sinh thực hiện các sản phẩm truyền thông báo chí, hướng dẫn các câu lạc bộ, đội nhóm tham gia công tác truyền thông của nhà trường… Từ đó giúp HS rèn luyện kỹ năng truyền thông qua những hoạt động phong phú, sinh động và hấp dẫn. Đây là một phương pháp dạy học mới, có khả năng vận dụng hiệu quả trong trường THPT. Học sinh THPT HS THPT bước vào thời kỳ đầu của tuổi thanh niên về sinh học, cấu trúc não đã phát triển tương đối hoàn thiện, các khả năng tư duy, phân tích, đánh giá, cảm giác, tri giác,. cũng dần hoàn thiện.