Luận văn thạc sĩ quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội phạm tội chưa đạt theo luật hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk

Luận văn thạc sĩ phân tích quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam tại Đắk Lắk.

• Tác giả: Trần Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Quyết Định Hình Phạt Trong Trường Hợp Chuẩn Bị Phạm Tội, Phạm Tội Chưa Đạt Theo Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 1.2. Các đặc điểm và ý nghĩa của việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 1.3. Những nguyên tắc và các căn cứ quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 2. CHƯƠNG 2: QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC
• 2.1. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo pháp luật hình sự Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985
• 2.1.2. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước pháp điển hóa lần thứ hai - Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999
• 2.1.3. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 đến nay
• 2.2. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt trong pháp luật hình sự một số nước
• 2.2.1. Pháp luật hình sự Liên bang Nga
• 2.2.2. Pháp luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 2.2.3. Pháp luật hình sự Thụy Điển
• 2.2.4. Pháp luật hình sự Nhật Bản
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3.1.1. Khái quát đặc điểm kinh tế, xã hội của địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3.1.2. Tình hình quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3.1.3. Một số tồn tại, hạn chế của việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk và các nguyên nhân cơ bản
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 3.2.1. Yêu cầu của việc hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 3.2.2. Nội dung hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 3.3. Các kiến nghị khác nâng cao chất lượng của việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 3.3.1. Kiện toàn và nâng cao năng lực, trình độ đội ngũ cán bộ làm công tác xét xử
• 3.3.2. Một số giải pháp phối hợp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyết Định Hình Phạt Với Chuẩn Bị Phạm Tội

Tính nguy hiểm cho xã hội là yếu tố then chốt để tội phạm bị trừng phạt. Mọi tội phạm đều tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho xã hội, đi ngược lại lợi ích chung, xâm phạm quyền tự do và lợi ích hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm của từng hành vi phạm tội là khác nhau. Mức độ này được thể hiện qua nhiều yếu tố, bao gồm tính chất, tầm quan trọng của quan hệ xã hội bị xâm hại, mức độ thiệt hại gây ra, mức độ thực hiện tội phạm, phương thức thực hiện, công cụ, phương tiện, thủ đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội, hình thức lỗi, mục đích và động cơ phạm tội, cũng như đặc điểm nhân thân của người phạm tội. Do đó, việc xác định đúng mức độ nguy hiểm là vô cùng quan trọng để đưa ra quyết định hình phạt phù hợp.

1.1. Giai Đoạn Phạm Tội Ảnh Hưởng Đến Mức Độ Nguy Hiểm

Mức độ thực hiện tội phạm được phân chia thành các giai đoạn: chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Mỗi giai đoạn thể hiện mức độ nguy hiểm khác nhau cho xã hội. Theo đó, trách nhiệm hình sự và hình phạt áp dụng cũng cần tương ứng để đảm bảo công bằng và được xã hội chấp nhận. Pháp luật hình sự cần có quy định riêng về quyết định hình phạt trong từng trường hợp này. Việc đánh giá chính xác tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt là rất khó khăn, vì đa phần chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng.

1.2. Sự Cần Thiết Nghiên Cứu Quyết Định Hình Phạt

Việc nghiên cứu về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt còn hạn chế. Các nghiên cứu hiện tại thường đề cập đến vấn đề này trong phạm vi rộng hơn về quyết định hình phạt nói chung, hoặc các giai đoạn thực hiện tội phạm. Do đó, nhiều khía cạnh quan trọng như khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, nguyên tắc và căn cứ quyết định hình phạt chưa được làm rõ một cách khoa học. Điều này dẫn đến sự cần thiết phải nghiên cứu sâu hơn để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan.

II. Thách Thức Trong Quyết Định Hình Phạt Phân Tích Rõ

Việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt đặt ra nhiều thách thức. Thứ nhất, việc xác định đầy đủ căn cứ quyết định hình phạt còn nhiều hạn chế. Thứ hai, quy định về lựa chọn loại hình phạt và mức hình phạt còn thiếu cụ thể, dẫn đến khả năng áp dụng không chính xác và thiếu thống nhất. Thứ ba, kỹ năng và kinh nghiệm quyết định hình phạt trong các trường hợp này của các cơ quan xét xử còn hạn chế do số lượng vụ án không nhiều. Điều này có thể dẫn đến việc quyết định hình phạt thiếu chính xác, quá nặng hoặc quá nhẹ, thậm chí áp dụng sai quy định, làm mất đi tính công bằng và giảm hiệu quả của hình phạt.

2.1. Hạn Chế Trong Quy Định Pháp Luật Hiện Hành

Bộ luật hình sự năm 1999 đã có những tiến bộ so với Bộ luật hình sự năm 1985, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Việc xác định căn cứ quyết định hình phạt chưa đầy đủ, và quy định về phương thức lựa chọn loại hình phạt, mức hình phạt còn thiếu cụ thể. Điều này dẫn đến khả năng áp dụng không chính xác và thiếu thống nhất trong thực tiễn xét xử. Vấn đề hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về quyết định hình phạt nói chung, và quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt nói riêng, đã được đặt ra là một trong những nội dung của định hướng sửa đổi Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999.

2.2. Thiếu Kinh Nghiệm Thực Tiễn Xét Xử

Các vụ án liên quan đến chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt không phổ biến, dẫn đến việc các cơ quan xét xử thiếu kinh nghiệm và kỹ năng trong việc quyết định hình phạt. Điều này có thể dẫn đến việc quyết định hình phạt không chính xác, đôi khi quá nặng hoặc quá nhẹ, thậm chí áp dụng sai quy định. Hậu quả là làm mất đi tính công bằng và giảm hiệu quả của hình phạt, cũng như yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.

III. Nguyên Tắc Quyết Định Hình Phạt Chuẩn Bị Phạm Tội Hướng Dẫn

Việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của luật hình sự. Các nguyên tắc này bao gồm: nguyên tắc pháp chế, nguyên tắc nhân đạo, nguyên tắc cá nhân hóa trách nhiệm hình sự, và nguyên tắc công bằng. Ngoài ra, cần xem xét các yếu tố như tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự. Việc áp dụng đúng các nguyên tắc này sẽ đảm bảo tính chính xác, công bằng và hiệu quả của quyết định hình phạt.

3.1. Nguyên Tắc Pháp Chế Trong Quyết Định Hình Phạt

Nguyên tắc pháp chế đòi hỏi việc quyết định hình phạt phải dựa trên các quy định của pháp luật. Tòa án không được tự ý áp đặt hình phạt mà phải tuân thủ các quy định về loại hình phạt, mức hình phạt, và các điều kiện áp dụng hình phạt được quy định trong Bộ luật hình sự. Điều này đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình xét xử.

3.2. Nguyên Tắc Nhân Đạo Và Cá Nhân Hóa Trách Nhiệm

Nguyên tắc nhân đạo yêu cầu hình phạt phải phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, cũng như nhân thân của người phạm tội. Không áp dụng các hình phạt quá nghiêm khắc hoặc gây tổn hại đến nhân phẩm của người phạm tội. Nguyên tắc cá nhân hóa trách nhiệm hình sự đòi hỏi việc xem xét trách nhiệm của từng người phạm tội trong vụ án, không áp đặt trách nhiệm chung cho tất cả những người liên quan.

IV. Căn Cứ Quyết Định Hình Phạt Chuẩn Bị Phạm Tội Theo Luật

Các căn cứ quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt được quy định tại Điều 51 và Điều 52 của Bộ luật hình sự Việt Nam. Các căn cứ này bao gồm: tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, cần xem xét đến giai đoạn thực hiện tội phạm, mức độ thực hiện ý định phạm tội, và hậu quả thực tế gây ra (nếu có). Việc đánh giá đầy đủ và chính xác các căn cứ này là cơ sở để quyết định hình phạt phù hợp.

4.1. Tính Chất Và Mức Độ Nguy Hiểm Của Hành Vi

Đây là căn cứ quan trọng nhất để quyết định hình phạt. Cần xem xét đến tính chất của quan hệ xã hội bị xâm hại, mức độ thiệt hại gây ra hoặc đe dọa gây ra, phương thức thực hiện tội phạm, công cụ, phương tiện, thủ đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội, hình thức lỗi, mục đích và động cơ phạm tội.

4.2. Nhân Thân Người Phạm Tội Và Các Tình Tiết Liên Quan

Nhân thân người phạm tội bao gồm các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tiền án, tiền sự, tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh gia đình. Các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 51 và Điều 52 của Bộ luật hình sự. Việc xem xét đầy đủ các yếu tố này sẽ giúp quyết định hình phạt một cách công bằng và phù hợp.

V. Thực Tiễn Quyết Định Hình Phạt Tại Đắk Lắk Phân Tích

Thực tiễn quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cho thấy còn nhiều bất cập. Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ các vụ án liên quan đến chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt không cao, nhưng việc áp dụng pháp luật còn thiếu thống nhất. Một số trường hợp hình phạt quá nặng so với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, trong khi một số trường hợp khác lại quá nhẹ, không đủ sức răn đe. Cần có các giải pháp để nâng cao chất lượng quyết định hình phạt trên địa bàn tỉnh.

5.1. Tình Hình Thụ Lý Và Giải Quyết Án Hình Sự

Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã thụ lý và giải quyết một số lượng đáng kể các vụ án hình sự trong giai đoạn 2009-2014. Tuy nhiên, số lượng các vụ án liên quan đến chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt chiếm tỷ lệ nhỏ. Điều này cho thấy cần có sự quan tâm hơn nữa đến việc phát hiện và xử lý các hành vi phạm tội ở giai đoạn đầu.

5.2. Kết Quả Khảo Sát Các Vụ Án Hình Sự

Kết quả khảo sát 200 vụ án hình sự của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2009-2014 cho thấy việc áp dụng pháp luật trong các vụ án liên quan đến chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt còn nhiều hạn chế. Cần có các biện pháp để nâng cao trình độ chuyên môn và kinh nghiệm của các cán bộ làm công tác xét xử.

VI. Giải Pháp Hoàn Thiện Quyết Định Hình Phạt Kiến Nghị

Để nâng cao chất lượng quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt, cần có các giải pháp đồng bộ. Thứ nhất, cần hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự về quyết định hình phạt, đặc biệt là các quy định về căn cứ quyết định hình phạt và phương thức lựa chọn loại hình phạt, mức hình phạt. Thứ hai, cần nâng cao trình độ chuyên môn và kinh nghiệm của các cán bộ làm công tác xét xử. Thứ ba, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân về các hành vi phạm tội và hậu quả của chúng.

6.1. Hoàn Thiện Quy Định Của Bộ Luật Hình Sự

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật hình sự về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt, nhằm đảm bảo tính chính xác, công bằng và hiệu quả của hình phạt. Cần quy định rõ hơn về các căn cứ quyết định hình phạt, đặc biệt là các yếu tố liên quan đến giai đoạn thực hiện tội phạm và mức độ thực hiện ý định phạm tội.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Xét Xử

Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các cán bộ làm công tác xét xử, nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và kinh nghiệm trong việc quyết định hình phạt. Cần tạo điều kiện để các cán bộ được tham gia các hội thảo, tọa đàm khoa học để trao đổi kinh nghiệm và học hỏi các kiến thức mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt là chế định có tính chất phức tạp trong khoa học luật hình sự. Dữ liệu thực tiễn xét xử giai đoạn 2009 - 2014 tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk cho thấy các vụ án liên quan đến giai đoạn phạm tội chưa hoàn thành chiếm tỷ lệ khoảng 4% đến 7% tổng số vụ án hình sự thụ lý hàng năm. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quy định pháp lý và phân tích thực tiễn áp dụng nhằm giải quyết tình trạng thiếu thống nhất trong lượng hình đối với hành vi chưa gây ra hậu quả thực tế trọn vẹn.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa các nguyên tắc, căn cứ lượng hình cho tội phạm chưa hoàn thành; đối chiếu pháp luật hình sự Việt Nam với một số quốc gia; đồng thời khảo sát chuyên sâu 200 vụ án hình sự tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 06 năm (2009 - 2014). Luận văn mang ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao tỷ lệ chuẩn hóa lượng hình đạt trên 95%, giảm tỷ lệ các bản án bị cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm sửa hoặc hủy do sai sót định lượng hình phạt xuống dưới mức 2%, góp phần thực hiện hiệu quả Chiến lược cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự và học thuyết về các giai đoạn thực hiện tội phạm để phân tích bản chất pháp lý của chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Về mặt cấu trúc, tội phạm cố ý trải qua 3 giai đoạn cơ bản: chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

• Chuẩn bị phạm tội là hành vi tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện cần thiết khác để thực hiện tội phạm.
• Phạm tội chưa đạt là trường hợp cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn.
• Quyết định hình phạt là hoạt động áp dụng pháp luật của Tòa án nhằm lựa chọn loại và mức chế tài hình sự tương xứng.
• Mức độ thực hiện ý định phạm tội là đại lượng phản ánh khối lượng, hiệu quả hành vi hướng đến việc đạt được mục đích phạm tội.

Quá trình lượng hình được vận hành trên 4 nguyên tắc nền tảng: nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa căn cứ Điều 2 Bộ luật Hình sự và Điều 31 Hiến pháp năm 2013; nguyên tắc nhân đạo; nguyên tắc cá thể hóa hình phạt theo Điều 3 Bộ luật Hình sự; và nguyên tắc công bằng. Bốn căn cứ chung theo Điều 45 Bộ luật Hình sự năm 1999 (quy định pháp luật, tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội, tình tiết tăng nặng giảm nhẹ) được kết hợp với hai căn cứ đặc thù gồm mức độ thực hiện ý định phạm tội và nguyên nhân khách quan cản trở tội phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp luật hình sự Việt Nam qua các thời kỳ (Sắc luật năm 1957, Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ luật Hình sự năm 1999), kinh nghiệm lập pháp quốc tế (Liên bang Nga, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Thụy Điển, Nhật Bản) và báo cáo thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 200 vụ án hình sự có yếu tố chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt được xét xử sơ thẩm và phúc thẩm trong mốc thời gian 06 năm (2009 - 2014). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại Tòa án nhân dân tỉnh và các Tòa án nhân dân cấp huyện thuộc tỉnh Đắk Lắk. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cho khu vực Tây Nguyên – nơi có địa bàn rộng lớn gồm 15 đơn vị hành chính cấp huyện với cơ cấu dân cư và tình hình tội phạm đa dạng. Luận văn sử dụng kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê xã hội học, phương pháp so sánh luật học và phương pháp điều tra án tích để luận giải thấu đáo các vấn đề đặt ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 200 vụ án hình sự tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2009 - 2014 mang lại các phát hiện cụ thể:

Thứ nhất, cơ cấu giữa hai giai đoạn có sự chênh lệch lớn: hành vi phạm tội chưa đạt chiếm tới 88,5% (177 vụ), trong khi hành vi chuẩn bị phạm tội chỉ chiếm 11,5% (23 vụ). Thực tế này chứng minh việc phát hiện và chứng minh yếu tố cấu thành ở giai đoạn chuẩn bị gặp nhiều rào cản nghiệp vụ do hành vi chưa bộc lộ rõ ra khách quan.

Thứ hai, về cơ cấu hình phạt áp dụng, hình phạt tù có thời hạn chiếm tỷ lệ chủ đạo với 82,5% tổng số bị cáo; hình phạt cải tạo không giam giữ và phạt tiền chiếm khoảng 11,5%; tỷ lệ áp dụng án treo hoặc miễn hình phạt chiếm khoảng 6,0%.

Thứ ba, tỷ lệ bản án có sai sót hoặc bị Tòa án cấp trên sửa án, hủy án liên quan đến phần lượng hình trong trường hợp phạm tội chưa hoàn thành chiếm khoảng 5,0% tổng số vụ khảo sát. Sai sót phổ biến là việc Hội đồng xét xử áp dụng mức phạt tương đương với tội phạm hoàn thành do chưa cân nhắc thấu đáo mức độ thực hiện ý định phạm tội.

Thứ tư, so sánh quốc tế cho thấy trong khi Luật Hình sự Liên bang Nga quy định rõ trần hình phạt cho chuẩn bị phạm tội không quá 1/2 và phạm tội chưa đạt không quá 3/4 mức tối đa của khung hình phạt tương ứng, thì Điều 52 Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999 còn thiếu định lượng cụ thể, tạo ra khoảng trống tùy nghi cho Thẩm phán.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu được mô tả trực quan thông qua Bảng 3.2 (Tình hình công tác thụ lý, giải quyết án hình sự giai đoạn 2009 - 2014), Bảng 3.3 và Biểu đồ 3.2 (Kết quả khảo sát 200 vụ án hình sự tại Đắk Lắk).

Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong thực tiễn lượng hình xuất phát từ ba yếu tố chính:

• Quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 1999 mang tính định tính, chưa có hướng dẫn cụ thể về tỷ lệ giảm nhẹ so với khung hình phạt của tội phạm hoàn thành.
• Ranh giới nhận thức giữa chuẩn bị phạm tội với hành vi chưa cấu thành tội phạm, hoặc giữa phạm tội chưa đạt với tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội chưa được phân định rõ ràng trong các văn bản giải thích pháp luật.
• Kỹ năng đánh giá tâm lý tội phạm và ý thức chủ quan của một bộ phận Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân tại địa phương còn hạn chế khi xét xử các tội phạm có cấu thành cắt rời hoặc tội phạm chưa đạt chưa hoàn thành.

Kết quả thảo luận khẳng định sự cần thiết phải áp dụng quy trình "cân nhắc hai lần": Tòa án trước hết phải xác định mức án giả định nếu tội phạm hoàn thành, sau đó thực hiện giảm trừ tương ứng với mức độ dang dở của hành vi để bảo đảm công lý và tính nhân đạo xã hội chủ nghĩa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng xét xử, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện quy định lập pháp trong Bộ luật Hình sự: Bổ sung quy định định lượng cụ thể tại Điều 52 theo hướng xác định khung hình phạt trần tối đa. Cụ thể, mức hình phạt cao nhất đối với chuẩn bị phạm tội không quá 1/3 và đối với phạm tội chưa đạt không quá 3/4 mức phạt tù quy định tại điều luật tương ứng; triệt để không áp dụng hình phạt tử hình và tù chung thân đối với hai trường hợp này. Mục tiêu giảm tỷ lệ tranh chấp, khiếu nại về lượng hình xuống dưới 1% sau khi luật mới ban hành.
2. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Xây dựng văn bản giải thích chi tiết tiêu chí đánh giá "nguyên nhân ngoài ý muốn", "mức độ thực hiện ý định phạm tội" và ranh giới với tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội trong thời hạn 12 đến 18 tháng.
3. Kiện toàn năng lực đội ngũ cán bộ xét xử: Tổ chức tối thiểu 2 khóa tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu mỗi năm cho 100% Thẩm phán, Thẩm tra viên và Hội thẩm nhân dân của 15 đơn vị Tòa án cấp huyện và Tòa án tỉnh Đắk Lắk về kỹ năng lượng hình trong các vụ án phạm tội chưa hoàn thành.
4. Tăng cường phối hợp liên ngành tư pháp: Thiết lập cơ chế phối hợp định kỳ 6 tháng một lần giữa Tòa án, Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra cấp tỉnh nhằm thống nhất đánh giá chứng cứ về mặt chủ quan và công cụ, phương tiện phạm tội ngay từ giai đoạn điều tra ban đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn và học thuật sâu rộng đối với 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân: Sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo để nắm vững quy trình "lượng hình hai bước", chuẩn hóa việc áp dụng mức án cho các vụ án chưa hoàn thành tại 2 cấp xét xử sơ thẩm và phúc thẩm.
• Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nâng cao kỹ năng thu thập, đánh giá chứng cứ chứng minh nguyên nhân khách quan cản trở tội phạm, tránh oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm trong giai đoạn tiền khởi tố.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học ngành Luật Hình sự: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực chứng gồm 200 bản án thực tế và khung lý luận toàn diện về chế định các giai đoạn phạm tội phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Khai thác các luận điểm phân hóa trách nhiệm hình sự và so sánh luật học để xây dựng luận cứ bào chữa, đề xuất giảm nhẹ hình phạt cho thân chủ trong các vụ án phạm tội chưa đạt.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuẩn bị phạm tội là gì và có phải mọi hành vi chuẩn bị đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
   Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 1999, chuẩn bị phạm tội là hành vi tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra điều kiện cần thiết khác. Luật quy định chỉ người chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng mới phải chịu trách nhiệm hình sự, giúp loại trừ việc xử lý tràn lan các vi phạm nhỏ lẻ.

2. Tiêu chí cốt lõi nào phân biệt phạm tội chưa đạt với chuẩn bị phạm tội?
   Điểm phân định cơ bản nằm ở mức độ bộc lộ hành vi khách quan: chuẩn bị phạm tội dừng lại ở khâu tạo tiền đề, chưa bắt đầu thực hiện hành vi khách quan được mô tả trong cấu thành tội phạm; trong khi phạm tội chưa đạt là người phạm tội đã thực sự bắt tay vào thực hiện hành vi khách quan nhưng chưa đạt kết quả vì trở ngại ngoài ý muốn.

3. Tại sao hình phạt cho tội phạm chưa đạt phải nhẹ hơn tội phạm hoàn thành?
   Nguyên tắc cá thể hóa và công bằng hình sự đòi hỏi mức phạt phải tương xứng với tính nguy hiểm thực tế. Do hậu quả nguy hại cho xã hội chưa xảy ra trọn vẹn, tính nguy hiểm của phạm tội chưa đạt luôn thấp hơn tội phạm hoàn thành, vì vậy luật quy định mức chế tài giảm nhẹ để thể hiện chính sách nhân đạo.

4. Tòa án căn cứ vào những yếu tố đặc thù nào khi lượng hình cho hành vi phạm tội chưa đạt?
   Ngoài 4 căn cứ lượng hình chung tại Điều 45 Bộ luật Hình sự năm 1999, Tòa án bắt buộc phải căn cứ vào Điều 52 gồm: các điều luật về tội phạm tương ứng, tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và các nguyên nhân khách quan làm tội phạm không hoàn thành.

5. Thực tiễn 200 vụ án tại Đắk Lắk (2009 - 2014) chỉ ra bất cập lớn nhất trong xét xử là gì?
   Bất cập lớn nhất là khoảng 5% bản án chưa phân hóa rõ mức án giữa hành vi chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Nguyên nhân chủ yếu do Điều 52 thiếu quy định trần giảm trừ định lượng, khiến việc quyết định hình phạt phụ thuộc lớn vào đánh giá chủ quan của từng Hội đồng xét xử.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện lý luận về quyết định hình phạt đối với chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam.
• Khảo sát thực chứng 200 vụ án hình sự giai đoạn 2009 - 2014 tại Đắk Lắk đã chỉ ra cơ cấu áp dụng hình phạt tù chiếm 82,5% và nhận diện các sai sót điển hình trong lượng hình.
• Công trình đã đối chiếu kinh nghiệm lập pháp của 4 quốc gia (Nga, Trung Quốc, Thụy Điển, Nhật Bản) để rút ra bài học hoàn thiện quy định pháp luật thực định.
• Luận chứng thành công đề xuất bổ sung mức trần hình phạt tối đa 1/3 đối với chuẩn bị phạm tội và 3/4 đối với phạm tội chưa đạt trong tiến trình sửa đổi luật.
• Các cơ quan tư pháp và cơ sở đào tạo luật cần tăng cường khai thác kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng xét xử và hoàn thiện hệ thống giáo trình tư pháp hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt là hai trường hợp quyết định hình phạt đặc biệt bởi được đặt ra đối với hành vi phạm tội chưa hoàn thành trong khi các quy định về tội phạm cụ thể và hình phạt tương ứng của Bộ luật hình sự là quy định về tội phạm hoàn thành. Do đó, về phương diện lý luận, quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt chứa đựng nhiều yếu tố đặc thù, phức tạp hơn so với quyết định hình phạt trong trường hợp tội phạm hoàn thành. Vì vậy, để có thể xây dựng, hoàn thiện và áp dụng thống nhất các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt trong hai trường hợp của tội phạm chưa hoàn thành này đòi hỏi phải làm rõ các vấn đề cơ bản như: khái niệm, các đặc điểm, yêu cầu (nguyên tắc) và ý nghĩa của nó. KHÁI NIỆM QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT 1.

Khái niệm và các đặc điểm cơ bản của chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt Trong khoa học pháp lý thế giới, chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt được gọi chung với những tên như “tội phạm chớm nở” (inchoate crime) hoặc “tội phạm sơ bộ” (preliminary crime) và được hiểu là “hành vi bị coi là tội phạm nhưng không gây ra thiệt hại thực tế, với điều kiện thiệt hại nó có thể gây ra là thiệt hại mà pháp luật muốn ngăn chặn” [58, p. Hiện nay, việc phân định rạch ròi giữa chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt được đặt ra trong lý luận về các giai đoạn phạm tội. 9 z Ở các nước theo truyền thống pháp luật Anh - Mỹ, việc thực hiện tội phạm thông thường về lý thuyết được chia làm bốn giai đoạn như sau: 1) Ý định phạm tội (Intention), 2) Chuẩn bị phạm tội (Preparation), 3) Thực hiện tội phạm (Implementation), 4) Tội phạm hoàn thành (Accomplishment). Trong giai đoạn thực hiện tội phạm có thể diễn ra ngoại lệ là “nỗ lực bất thành” (Incomplete attempt) [59, p.751-759] mà gọi cách khác chính là “phạm tội chưa đạt”.

Trong đó, chuẩn bị phạm tội là “hành vi được thực hiện bởi người phạm tội trong bất kỳ thời điểm nào kể từ khi có ý định phạm tội đến trước khi thực tế tiến hành tội phạm đó” “thường được mô tả bằng các hành vi chuẩn bị công cụ, tìm cách phạm tội” và “bị coi là phạm chính tội được chuẩn bị đó” [57, p. Nỗ lực bất thành (hay phạm tội chưa đạt) là trường hợp “người phạm tội đã nỗ lực thực hiện tội phạm, tiến xa hơn là chuẩn bị phạm tội nhưng chưa đạt đến việc hoàn thành nó” [56, p. Như vậy, chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt đều là những hành vi phạm tội ở giai đoạn tội phạm chưa được hoàn thành, trong đó phạm tội chưa đạt có bước tiến xa hơn, đến gần với việc hoàn thành tội phạm hơn chuẩn bị phạm tội. Cho nên, tuy ở giai đoạn chưa hoàn thành nhưng chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt vẫn bị coi là hành vi phạm vào chính những tội chưa được hoàn thành đó.

Trong khi đó, trong khoa học luật hình sự Việt Nam, chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt là những giai đoạn đầu trong ba giai đoạn của việc thực hiện tội phạm như quan điểm thể hiện trong Giáo trình của Trường Đại học Cảnh sát nhân dân: “các bước trong quá trình thực hiện tội phạm bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành” [39, tr. Trước hết, về khái niệm chuẩn bị phạm tội, nhận thức lý luận cũng như thực tiễn lập pháp ở nước ta đều thống nhất thừa nhận: “chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm” (Điều 15 Bộ luật hình sự năm 1985 và Điều 17 Bộ luật hình sự năm 1999). 10 z Còn trong khoa học luật hình sự, về cơ bản khái niệm chuẩn bị phạm tội cũng được hiểu tương đồng như vậy. Chẳng hạn, có quan điểm nêu các biểu hiện cụ thể: Chuẩn bị phạm tội là giai đoạn đầu tiên của quá trình thực hiện tội phạm cố ý trong đó người phạm tội tìm kiếm công cụ, phương tiện phạm tội vạch kế hoạch thực hiện tội phạm, rủ rê người khác cùng phạm tội hoặc có những hành vi khác nhằm tạo ra những điều kiện cần thiết cho việc thực hiện tội phạm nhưng chưa bắt đầu thực hiện được hành vi khách quan được quy định cấu thành tội phạm [25, tr.

Hay có quan điểm chỉ ra lý do của việc dừng lại, theo đó: “chuẩn bị phạm tội là (hành vi) tạo ra điều kiện cần thiết cho việc thực hiện tội phạm cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự nhưng chưa bắt đầu thực hiện tội phạm đó thì phải dừng lại vì nguyên nhân ngoài ý muốn” [15, tr. Đặc biệt, có quan điểm mở rộng không chỉ nêu hành vi, mà còn cả việc tìm kiếm những người đồng phạm, cấu kết với nhau, cũng như nguyên nhân của việc dừng lại. Theo đó, Chuẩn bị phạm tội là hành vi tìm kiếm hoặc sửa soạn công cụ, phương tiện thực hiện tội phạm, cũng như tìm kiếm những người đồng phạm, cấu kết với nhau hoặc cố ý tạo ra những điều kiện cần thiết khác để thực hiện tội phạm, nhưng tội phạm đã không được thực hiện đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội [6, tr. Như vậy, chuẩn bị phạm tội là hành vi tiền đề của tội phạm, là bước thể hiện đầu tiên ra ngoài thế giới khách quan của ý định phạm tội.

Trong giai đoạn này người phạm mới chỉ chuẩn bị các điều kiện để tội phạm được tiến hành thuận lợi chứ chưa thực hiện hành vi khách quan của tội phạm. Tuy 11 z mới “chớm nở” nhưng chuẩn bị phạm tội lại nguy hiểm ở chỗ thể hiện mong muốn, sự cố ý cao độ đến mức “rắp tâm” thực hiện tội phạm. Trong khi đó, phạm tội chưa đạt được các từ điển pháp lý định nghĩa như sau: “Phạm tội chưa đạt là (chủ thể) đã cố ý thực hiện tội phạm nhưng vì nguyên nhân khách quan hành vi đã thực hiện chưa thỏa mãn hết các dấu hiệu khách quan của cấu thành tội phạm” [45, tr.600] hay “Phạm tội chưa đạt là hành vi cố ý tiến hành tội phạm nào đó nhưng do những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội mà không thực hiện được đến cùng” [20, tr. Đây cũng là quan điểm thống nhất trong khoa học pháp lý như GS.

Lê Văn Cảm nhận định: “Phạm tội chưa đạt trong khoa học luật hình sự có thể được hiểu là hành vi cố ý trực tiếp nhằm thực hiện tội phạm nhưng tội phạm đã không được thực hiện đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội” [6, tr. Quan điểm đã nêu này cũng được các nhà lập pháp hình sự thể hiện ở Điều 15 Bộ luật hình sự năm 1985, Điều 18 Bộ luật hình sự năm 1999 hiện hành: “Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội”. Do đó, phạm tội chưa đạt là giai đoạn thứ hai tiếp theo chuẩn bị phạm tội trong quá trình thực hiện tội phạm. Ở giai đoạn này người phạm tội đã thực hiện hành vi thuộc mặt khách quan của tội phạm nhưng chưa gây ra được hậu quả của tội phạm do trở ngại khách quan ngoài ý muốn của người phạm tội.

Sự thống nhất nhận thức trên cho thấy: chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt là các giai đoạn trong quá trình thực hiện tội phạm. Trong đó, chuẩn bị phạm tội là sự thể hiện bước đầu ra bên ngoài thế giới khách quan của ý định phạm tội, khi đó người phạm tội đã có những hành vi tạo ra điều kiện để việc phạm tội được tiến hành thuận lợi nhưng chưa bắt đầu thực hiện tội phạm đó. Việc chuẩn bị càng chu đáo, cẩn thận, càng thể hiện mong muốn, quyết 12 z tâm thực hiện được tội phạm. Phạm tội chưa đạt tiến xa hơn chuẩn bị phạm tội, ở giai đoạn này người phạm tội không chỉ dừng lại ở việc tạo ra các điều kiện thuận lợi mà đã thực sự đã tiến hành tội phạm nhưng chưa hoàn thành được tội phạm đó.

Hai trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt thể hiện những mức độ khác nhau trong việc thực hiện ý định phạm tội. Tuy nhiên, chúng có chung một đặc điểm là các dạng tội phạm chưa hoàn thành. Được gọi chung là các giai đoạn của việc thực hiện tội phạm nhưng thực tế chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt chỉ có ở các trường hợp phạm tội do cố ý. Sở dĩ như vậy là bởi vì trong tội phạm vô ý, người phạm tội không nhận thức được hành vi nguy hiểm cho xã hội, không lường trước được hậu quả nguy hiểm của hành vi và cũng không mong muốn cho hậu đó xảy ra nên không thể có sự chuẩn bị hay nỗ lực tiến hành hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Chỉ trường hợp phạm tội do cố ý thì người phạm tội mới nhận thức rõ ràng về tính nguy hiểm của hành vi, mong muốn đạt được hậu quả của tội phạm nên mới có sự chuẩn bị và nỗ lực thực hiện tội phạm. Trong khoa học pháp lý, các nhà khoa học - luật gia luật hình sự Việt Nam cũng đều thừa nhận rằng chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt chỉ có trong trường hợp phạm tội do cố ý. Lê Văn Cảm đã nhận định: Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các bước phát triển theo một trình tự nhất định mà tội phạm trải qua, được thể hiện bằng việc thực hiện các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm tương ứng và bằng mức độ khác nhau của việc thể hiện sự cố ý phạm tội của chủ thể [6, tr. Nguyễn Ngọc Hòa lại cho rằng: “Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các mức độ thực hiện tội phạm cố ý, bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành”[12, tr.

Tương tự, cùng quan điểm như vậy, TS. Trịnh Tiến Việt định nghĩa: “Các giai đoạn phạm tội là 13 z những bước trong quá trình thực hiện tội phạm do cố ý và bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành” [46, tr.