Quyền Tự Do Kinh Doanh Trong Pháp Luật Kinh Tế Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về quyền tự do kinh doanh trong pháp luật kinh tế Việt Nam, phân tích và đánh giá các khía cạnh pháp lý quan trọng.

• Tác giả: Bui Ngoc Cuong
• Người hướng dẫn: PGS. Le Hong Hanh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp Luật Kinh Tế
• Đề tài: Quyền Tự Do Kinh Doanh Trong Pháp Luật Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Thạc Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 1996
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ DO KINH DOANH - NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA CỦA QUYỀN TỰ DO KINH DOANH
• 1.1. Những vấn đề lý luận về quyền tự do kinh doanh
• 1.2. Những yếu tố chi phối tới quyền tự do kinh doanh
• 1.3. Nội dung của quyền tự do kinh doanh
• 1.4. Quyền sở hữu đối với tư liệu sản xuất
• 1.5. Quyền tự do lựa chọn ngành nghề, quy mô hình thức và địa điểm kinh doanh
• 1.6. Quyền tự do thành lập doanh nghiệp
• 1.7. Quyền tự do trong các lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh
• 1.8. Tự do hợp tác kinh doanh, liên doanh với các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước
• 1.9. Quyền tự do lựa chọn hình thức và phương thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh
• 1.10. Quyền bình đẳng trong kinh doanh
• 1.11. Ý nghĩa của quyền tự do kinh doanh
• 1.11.1. Ý nghĩa về chính trị - pháp lý
• 1.11.2. Ý nghĩa về mặt kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: QUYỀN TỰ DO KINH DOANH TRONG PHÁP LUẬT KINH TẾ - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT KINH TẾ BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH Ở NƯỚC TA
• 2.1. Quyền tự do kinh doanh trong pháp luật kinh tế hiện hành ở nước ta
• 2.1.1. Khái niệm pháp luật kinh tế và những tiền đề cho việc hình thành quyền tự do kinh doanh ở nước ta
• 2.1.2. Những nội dung của quyền tự do kinh doanh được ghi nhận trong pháp luật kinh tế hiện hành ở nước ta
• 2.1.3. Quyền tự do sở hữu tư liệu sản xuất
• 2.1.4. Pháp luật quy định quyền tự do lựa chọn ngành nghề, quy mô hình thức và địa điểm kinh doanh
• 2.1.5. Quyền tự do thành lập doanh nghiệp được ghi nhận trong pháp luật kinh tế hiện hành ở nước ta
• 2.1.6. Pháp luật kinh tế ghi nhận quyền tự do của các chủ thể kinh doanh trong các lĩnh vực của hoạt động sản xuất kinh doanh
• 2.1.7. Quyền tự do của các chủ thể kinh doanh trong lĩnh vực liên doanh, liên kết được pháp luật kinh tế ghi nhận
• 2.1.8. Pháp luật kinh tế ghi nhận quyền tự do của các nhà kinh doanh trong việc lựa chọn hình thức và phương thức giải quyết tranh chấp
• 2.1.9. Pháp luật kinh tế ghi nhận quyền bình đẳng cho các nhà kinh doanh trước pháp luật
• 2.1.10. Một số nhận xét
• 2.1.10.1. Những ưu điểm
• 2.1.10.2. Những hạn chế
• 2.1.10.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện pháp luật kinh tế bảo đảm quyền tự do kinh doanh ở nước ta
• 2.2.1. Xây dựng pháp luật
• 2.2.1.1. Khi xây dựng, ban hành các văn bản pháp luật kinh tế phải bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, tăng cường ban hành các văn bản luật, hạn chế ban hành các văn bản dưới luật, tránh tình trạng mâu thuẫn chồng chéo
• 2.2.1.2. Ban hành những văn bản pháp luật kinh tế quan trọng còn thiếu. Sửa đổi bổ sung các quy định đã có trong pháp luật kinh tế nhưng chưa phù hợp với yêu cầu bảo đảm thực hiện quyền tự do kinh doanh
• 2.2.2. Thực hiện pháp luật và cải cách hành chính
• 2.2.2.1. Về thực hiện pháp luật
• 2.2.2.2. Tiếp tục cải cách hành chính và cải cách tư pháp
• KẾT LUẬN
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền tự do kinh doanh trong pháp luật kinh tế Việt Nam

Quyền tự do kinh doanh là một trong những yếu tố quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Nó không chỉ phản ánh sự tự do của cá nhân trong việc lựa chọn ngành nghề mà còn thể hiện sự phát triển của nền kinh tế. Theo Luật Doanh Nghiệp, quyền tự do kinh doanh được ghi nhận và bảo vệ, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả. Tuy nhiên, việc thực thi quyền này vẫn gặp nhiều thách thức trong thực tiễn.

1.1. Khái niệm quyền tự do kinh doanh và ý nghĩa của nó

Quyền tự do kinh doanh được hiểu là khả năng của cá nhân hoặc tổ chức trong việc tự do lựa chọn hình thức, quy mô và địa điểm kinh doanh. Điều này không chỉ giúp thúc đẩy sự sáng tạo mà còn tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh trong thị trường.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh

Nhiều yếu tố như chính sách kinh tế, quy định pháp luật và môi trường kinh doanh có thể ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh. Sự thay đổi trong các yếu tố này có thể tạo ra cơ hội hoặc thách thức cho các doanh nghiệp.

II. Những thách thức trong việc thực hiện quyền tự do kinh doanh

Mặc dù quyền tự do kinh doanh đã được ghi nhận trong pháp luật, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin, thủ tục hành chính phức tạp và sự can thiệp của các cơ quan quản lý. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo quyền lợi cho doanh nghiệp.

2.1. Thủ tục hành chính và sự phức tạp trong pháp luật

Thủ tục hành chính phức tạp là một trong những rào cản lớn nhất đối với quyền tự do kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp phải mất nhiều thời gian và chi phí để hoàn thành các thủ tục này.

2.2. Sự can thiệp của cơ quan quản lý

Sự can thiệp của các cơ quan quản lý có thể làm giảm tính tự do trong kinh doanh. Các quy định không rõ ràng và sự thiếu minh bạch trong quản lý có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp.

III. Phương pháp cải thiện quyền tự do kinh doanh tại Việt Nam

Để cải thiện quyền tự do kinh doanh, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và các cơ quan chức năng. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và cải thiện môi trường đầu tư là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính

Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí. Cần có các biện pháp cụ thể để giảm bớt các bước không cần thiết trong quy trình đăng ký kinh doanh.

3.2. Nâng cao tính minh bạch trong quản lý

Tính minh bạch trong quản lý sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận thông tin và giảm thiểu rủi ro. Cần có các quy định rõ ràng và công khai để doanh nghiệp có thể nắm bắt thông tin kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quyền tự do kinh doanh trong nền kinh tế

Quyền tự do kinh doanh không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng trong nền kinh tế Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã tận dụng quyền này để phát triển và mở rộng quy mô hoạt động, từ đó đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

4.1. Các doanh nghiệp tư nhân và vai trò của họ

Doanh nghiệp tư nhân đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào ngân sách nhà nước. Họ thường là những người tiên phong trong việc đổi mới và sáng tạo.

4.2. Tác động của quyền tự do kinh doanh đến nền kinh tế

Quyền tự do kinh doanh giúp thúc đẩy sự cạnh tranh, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn cho người tiêu dùng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quyền tự do kinh doanh

Quyền tự do kinh doanh là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Để đảm bảo quyền này được thực thi hiệu quả, cần có những cải cách đồng bộ và sự hỗ trợ từ Nhà nước. Triển vọng tương lai cho quyền tự do kinh doanh là rất khả quan nếu các vấn đề hiện tại được giải quyết.

5.1. Những cải cách cần thiết trong pháp luật

Cần có những cải cách trong pháp luật để đảm bảo quyền tự do kinh doanh được thực thi hiệu quả. Các quy định cần phải rõ ràng và dễ hiểu để doanh nghiệp có thể tuân thủ.

5.2. Tương lai của quyền tự do kinh doanh tại Việt Nam

Tương lai của quyền tự do kinh doanh tại Việt Nam phụ thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế và các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước. Nếu được thực thi đúng đắn, quyền này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu Chương | : Những vấn dé lý luận về quyền tự do kinh doanh - nội dung và ý nghĩa của quyền tự do kinh doanh. Chương II : quyền tu do kinh doanh trong pháp luật kinh tế - thực trạng và những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện pháp luật kinh tế bảo dảm quyền tự do kinh doanh ở nước ta. KẾT LUẬN CHƯƠNG | NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ DO KINH DOANH -NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA CUA QUYỀN TỰ DO KINH DOANH 1. NHUNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ DO KINH DOANH I.

TỰ DO KINH DOANH Dưới góc độ kinh tế - chính trị học, thì kinh doanh là một phạm trù kinh tế gắn lién với sản xuất hang hoá. Nó phan ánh quan hệ giữa người với người trong sản xuất, phân phối, trao đổi tiêu dùng của cải vật chất xã hội nhằm mục dích thu về một giá trị lớn hơn giá trị đã bỏ ra ban đầu. Kinh doanh ra đời khi xuất hiện chế độ sỏ hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và sự phân công lao dộng xã hội, có nghĩa là cùng với nền sản xuất hàng hoá và quy luật giá trị. Trong nền kinh tế tự cung tự cấp không có khái niệm kinh doanh.

Kinh doanh bắt nguồn từ quan hệ sé húu về tư liệu sản xuất và bị quan hệ sở hữu chi phối. Trong bộ tư bản C.Mac đã phân biệt rõ hai loại tu bản : Tư bản sở hữu và tư ban chức năng. Tư bản sỏ hữu là tư bản "chết" nằm yên, tư bản chức năng là tư bản hoạt động tư bản kinh doanh, làm cho tư bản "chết" trỏ thành tư bản "sống". Tuy thuộc vào kiểu và tính chất của chế dd sở hữu mà có một chế độ, một kiểu kinh doanh nhất định.

Mặt khác quan hệ kinh doanh có tác động trỏ lại quan hệ sở hữu. Quan hệ sé hữu quy định bản chất xã hội của quan hệ kinh doanh, mục dích và xu hướng vận dộng của nó. Nhưng tự nó quan hệ sở hứu không tao ra và không làm tăng thêm sản phẩm và giá trị. Nó chỉ là điều kiện cơ bản và tiên quyết của kinh doanh.

Muốn làm dược điều đó quan hệ sở hữu phải được thực hiện thông qua quan hệ kinh doanh. Nhờ có hoạt động kinh doanh mà quan hệ sở hữu dược thực hiện về mặt kinh tế, kinh doanh càng có hiệu quả thì mức dộ thực hiện sở hữu về mặt kinh tế càng cao. Kinh doanh bao giờ cũng phục vụ cho chế độ sở hữu, là hành động tiếp sau sở hữu. Do đó kinh doanh đóng vai trò làm cho sở hữu từ chỗ tồn tại về mặt hình thức, trỏ thành tồn tại hiện thực.

Với quan niệm đó người ta chia kinh doanh thành nhiều kiểu, chế độ, lĩnh vực kinh doanh khác nhau, như kinh doanh trong nền sản xuất hang hoá giản don, kinh doanh trong nền kinh tế thị trường ; kinh doanh tư bản chủ nghĩa ; kinh doanh xã hội chủ nghĩa, kinh doanh trong công nghiệp ; kinh doanh trong nông nghiệp ; kinh doanh trong vận tải ; kinh doanh trong thương nghiệp. Dù phân chia như thế nào đi chăng nữa thì mục đích cuối cùng của kinh doanh là làm tăng thêm giá trị vật chất cho xã hội và dối với từng nhà kinh doanh thì đó chính là lợi nhuận. O nước ta đã có thời gian dài, tồn tại quan niệm không đầy dủ, không dúng về kinh doanh. Kinh doanh dược hiểu theo nghĩa rất hẹp, được coi là một khâu của quá trình sản xuất kinh doanh, cụ thể là gắn với hoạt động lưu thông trao đổi, là buôn bán.

Thậm chí có người còn ác cảm với kinh doanh, coi kinh doanh là con dường dẫn dến bóc lột, do vậy chỉ có các tổ chức kinh tế xã hội chủ nghĩa (quốc doanh, tập thể) mới được phép kinh doanh còn các thành phần kinh tế khác thì bị hạn chế và cấm đoán. Thực ra, kinh doanh, như dã trình bày ở trên, luôn gắn liền với quan hệ hàng hoá - tién tệ và quy luật giá trị. Trong bất kỳ phương thức nào, còn sản xuất hàng hoá và quy luật giá trị tồn tại khách quan thì còn có kinh doanh với tính cách là một phương thức hoạt động kinh tế của con người. Lần đầu tiên ở nước ta khái niệm kinh doanh được định nghĩa trong một văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao.

Theo định nghĩa pháp lý được quy định tại Điều 3 Luật công ty (ngày 21.90) thì : "kinh doanh là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trường nhằm mục dích sinh lợi". Có thể nói, với khái niệm trên, kinh doanh đã được hiểu một cách đúng dắn, đầy đủ bao gồm tất cả các hoạt động như dầu tư, sản xuất, buôn bán, dịch vụ, nếu các hoạt động này có mục dich sinh lợi. Hoạt động này không cần bao gồm tất cả các công đoạn để đạt đến kết quả cuối cùng mà chỉ cần một trong các hoạt động nói trên là đủ, miễn sao hoạt động đó có mục dich sinh lợi. Với khái niệm pháp lý này, kinh doanh có nội dung rất rộng.

O mức độ khái quát có thể đưa ra những dấu hiệu đặc trưng : - Hoạt động mang tính nghề nghiệp - Diễn ra trên thị trường - Nhằm mục dich sinh lợi Kinh doanh đã trỏ thành một nghề trong xã hội, do đó nó có những đòi hỏi riêng của nó về chủ thể cũng như diều kiện để hành nghề kinh doanh. Nhưng một trong những dòi hỏi có tính quy luật của nền kinh tế thị trường là phải bảo đảm cho con người tự do hành nghề kinh doanh. Vấn dé này bắt nguồn từ yêu cầu khách quan, có tính quy luật của nền kinh tế thị trường là sự tồn tại của những hình thức sd hữu khác nhau và sự phát triển của quan hệ hang hoá tiền tệ 6 trình độ cao. Vậy quan niệm thế nào là tự do kinh doanh.

Để hiểu vấn dé nay một cách khoa học, thiết nghĩ cũng nên tìm hiểu khái niệm tự do với tính cách là một giá trị vĩnh hằng của con người. Theo từ diển tiếng Việt xuất bản năm 1994 thì : "Tự do là phạm trù triết học chỉ khả năng biểu hiện ý chí, làm theo ý muốn của mình trên cơ sở nhận thức được quy luật phát triển của tự nhién, xã hội. Tu do là tất yếu được nhận thức". Như vậy, tự do biểu hiện mối quan hệ qua lại giữa hoạt động của con người và quy luật khách quan.

Trong lich sử tư tưởng nhân loại đã có những quan niệm khác nhau về tu do. Các nha duy tâm chủ nghĩa cho rang tu do va tất yếu là hai khái niệm loại trừ nhau. Họ coi tự do là tự do ý chí, là khả năng hành động phù hợp với sự thể hiện ý chí. Sự thể hiện này lại không do diều kiện bên ngoài quy định.

Họ cho rằng tư tưởng quyết định, quy định tính tất yếu của hành vi. Theo quan niệm này họ đã vứt bỏ trách nhiệm con người dối với xã hội. Quan niệm trên dã tuyệt đối hoá yếu tố chủ quan của chủ thể. Ngược lại vói quan niệm trên, một số nhà triết học khác lại cho rằng tự do ý chí trong mọi trường hợp đều do hoàn cảnh bên ngoài quyết dinh và tồn tại không phụ thuộc vào ý thức con người.

Diéu này có nghĩa là họ đã tuyệt đối hoá yếu tố khách quan, phủ nhận yếu tố nhận thức của chủ thể. Quan niện khoa học về tự do phải dựa trên sự thừa nhận mối quan hệ biện chứng giữa tự do và tất yếu (các quy luật). Trong mối quan hệ này, cái tất yếu khách quan là cái có trước, còn ý chí, ý thức con người là cái thứ hai, cái phái sinh. Tất yếu tồn tại trong tự nhiên và xã hội dưới hình thức các quy luật khách quan.

Ý chí, ý thức của con người biểu hiện thông qua hành động phải phù hợp với quy luật, trên co sở nhận thức dúng dan quy luật mà hành động. Con người nhận thức được các quy luật càng sâu sắc thì hoạt động càng trỏ nên tự giác và tự đo. Con người không nhận thức được các quy luật thì trỏ thành nô lệ và không có tự do. Tu do của con người còn bị phụ thuộc vào các lực lượng xã hội dang thống trị họ trong những diều kiện lịch sd nhất định.

Nhu vậy khái niệm tự do là tương dối chú không có tự do tuyệt dối. Nếu chỉ xem xét khái niệm tự do với tư cách là một phạm trù triết hoc thì sé chưa dem lại ý nghĩa thực tiễn, bởi chưa có một đối tượng cụ thể, nó mới chỉ là ảo quyền (viễn quyền) chứ chưa phải là một thực quyền. Tự do phải gắn liền với một đối tượng cụ thể thì mới có ý nghĩa thực tiễn ( thực quyền) như một thứ quyền lợi của con người. Chẳng hạn như : tự do ngôn luận, tự do mưu cầu hạnh phúc, tự do lập hội, tự do hành nghề.

Do vậy không thể nói tự do một cách chung chung trừu tượng. Khi ta nói tự do kinh doanh, diều dó có nghĩa là tự do dã gắn với một đối tượng cụ thể trong vô số thứ tự do của con người. Kinh doanh chi là một trong vô số lĩnh vực hoạt động của con người trong xã hội mà thôi. Ti những điều phân tích trên, có thể dưa ra khái niệm tu do kinh doanh : Hiểu theo nghĩa chung nhất thì tự do kinh doanh là khả năng hành động của chủ thể theo ý mình trong mọi hoạt động của quá trình kinh doanh, trên cơ sở phù hợp với pháp luật.

Với quan niệm dé, tự do kinh doanh hàm chứa những thuộc tinh co bản sau : + Là khả năng hành động của chủ thể theo ý mình, cái khả năng hành động theo ý mình thể hiện tính độc lập, tự chủ của chủ thẻ trong hoạt động kinh doanh. Song giới hạn của khả năng hành động dén dâu, mức độ như thé nào, diéu đó phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trước hết đó là yếu tố khách quan, những yếu tố tồn tại bên ngoài chủ thé không lệ thuộc vào chủ thể như : Điều kiện kinh tế - xã hội ; co chế quản lý kinh tế của nhà nước ; quy định của pháp luật. Nói cách khác đó là môi trường kinh doanh mà trong đó các chủ thể kinh doanh hành động.

Môi trường đó là gì chúng tôi sẽ trình bày ky 6 phần tiếp theo trong luận án.