Nghiên cứu quyền con người theo hiến pháp Việt Nam: Luận văn thạc sĩ luật học

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích quyền con người trong Hiến pháp Việt Nam, làm rõ cơ sở pháp lý và thực tiễn bảo vệ quyền công dân.

• Tác giả: Vũ Anh Dũng
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Quyền Con Người Trong Hiến Pháp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.2. Mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Cơ cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NHÂN QUYỀN - ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU CHỈNH CỦA HIẾN PHÁP
• 1.1. Khái quát về nhân quyền
• 1.1.1. Khái niệm về quyền con người
• 1.1.2. Tính chất cơ bản của quyền con người
• 1.1.3. Các nguyên tắc của quyền con người
• 2. CHƯƠNG 2: HIẾN PHÁP MỘT SỐ QUỐC GIA VỚI VẤN ĐỀ NHÂN QUYỀN
• 3. CHƯƠNG 3: HIẾN PHÁP VIỆT NAM VỚI VẤN ĐỀ NHÂN QUYỀN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quyền con người trong hiến pháp Việt Nam

Quyền con người là một chủ đề quan trọng trong hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam. Quyền con người được ghi nhận trong Hiến pháp Việt Nam, đặc biệt là trong Hiến pháp sửa đổi năm 2013, nơi mà các quyền cơ bản của công dân được khẳng định và bảo vệ. Hiến pháp Việt Nam không chỉ xác định quyền tự do và quyền dân sự, mà còn nhấn mạnh đến quyền chính trị và quyền kinh tế xã hội. Điều này cho thấy sự cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người theo các chuẩn mực quốc tế. Một trong những câu trích dẫn nổi bật từ Hiến pháp là: "Mọi người đều có quyền bình đẳng trước pháp luật và không bị phân biệt đối xử." Việc xác định và bảo vệ quyền con người là một yếu tố quan trọng để xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

1.1. Khái niệm về quyền con người

Khái niệm quyền con người được định nghĩa là những quyền cơ bản mà mỗi cá nhân có thể hưởng thụ chỉ vì họ là con người. Các quyền này bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền được bảo vệ trước các hành vi xâm phạm từ phía nhà nước hoặc cá nhân khác. Theo quan điểm của nhiều học giả, quyền con người không chỉ đơn thuần là quyền chính trị mà còn bao gồm các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa. Đặc biệt, Hiến pháp Việt Nam đã xác định rõ ràng rằng quyền con người là đối tượng điều chỉnh cơ bản của hệ thống pháp luật. Điều này cho thấy sự quan tâm của Nhà nước đối với việc bảo vệ các quyền lợi của công dân và nâng cao đời sống tinh thần cũng như vật chất của họ.

II. Quyền con người trong bối cảnh quốc tế

Trên bình diện quốc tế, quyền con người đã được ghi nhận trong nhiều văn kiện pháp lý như Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948. Các quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã cam kết thực hiện các quyền này trong khuôn khổ các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc. Pháp luật Việt Nam cũng đã từng bước điều chỉnh để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người, thông qua việc ký kết và tham gia vào nhiều công ước quốc tế. Điều này thể hiện rõ qua các nỗ lực của Việt Nam trong việc bảo vệ và phát triển quyền con người, như việc tham gia vào các diễn đàn quốc tế và thực hiện các cam kết quốc tế về quyền con người. Những nỗ lực này không chỉ nhằm cải thiện hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế mà còn nhằm nâng cao đời sống của người dân trong nước.

2.1. Các công ước quốc tế về quyền con người

Việt Nam đã ký kết và tham gia vào nhiều công ước quốc tế quan trọng về quyền con người, bao gồm Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa. Những cam kết này thể hiện sự tôn trọng và bảo vệ quyền con người trong chính sách phát triển của đất nước. Các công ước này không chỉ là nền tảng pháp lý để bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn là cơ sở để Nhà nước có thể thực hiện các chính sách phù hợp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Điều này cho thấy quyền con người không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là một phần thiết yếu trong sự phát triển bền vững của xã hội.

III. Thực trạng và thách thức trong việc thực hiện quyền con người tại Việt Nam

Mặc dù Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Thực tế cho thấy, một số quyền lợi của công dân vẫn chưa được thực hiện đầy đủ, đặc biệt là trong lĩnh vực quyền tự do ngôn luận và quyền chính trị. Việc thiếu hụt thông tin và sự minh bạch trong một số lĩnh vực vẫn là vấn đề lớn. Để cải thiện tình hình, cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn từ phía Nhà nước nhằm đảm bảo rằng mọi công dân đều được hưởng đầy đủ các quyền lợi của mình, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về quyền con người. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và hiện đại.

3.1. Đề xuất giải pháp nâng cao quyền con người

Để nâng cao hiệu quả thực hiện quyền con người tại Việt Nam, cần thiết phải có các giải pháp đồng bộ, bao gồm việc cải cách pháp luật, nâng cao trình độ hiểu biết của người dân về quyền lợi của mình, và tăng cường sự giám sát của xã hội đối với các hoạt động của nhà nước. Các tổ chức xã hội và cộng đồng cũng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình bảo vệ quyền con người. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường giáo dục về quyền con người trong hệ thống giáo dục, nhằm giúp thế hệ trẻ nhận thức rõ hơn về giá trị và tầm quan trọng của các quyền này trong đời sống hàng ngày.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền con người là một trong những giá trị cốt lõi và phổ quát nhất của nhân loại, được ghi nhận trong nhiều văn kiện pháp luật quốc tế và quốc gia. Từ các bản tuyên ngôn nhân quyền đầu tiên như Hiến chương Magna Carta (1215), Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ (1776), đến Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp (1789), quyền con người đã trở thành đối tượng điều chỉnh quan trọng của Hiến pháp nhiều quốc gia. Ở Việt Nam, quyền con người được khẳng định từ Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 và được thể chế hóa trong các bản Hiến pháp từ năm 1946 đến nay.

Luận văn tập trung nghiên cứu quyền con người như đối tượng điều chỉnh của Hiến pháp, cách thức và phạm vi điều chỉnh quyền con người trong Hiến pháp Việt Nam và một số quốc gia tiêu biểu như Hoa Kỳ, Pháp, Anh. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích, so sánh các quy định về quyền con người trong các bản Hiến pháp, từ đó góp phần nâng cao nhận thức khoa học và đề xuất hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền con người ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các bản Hiến pháp và văn kiện pháp lý liên quan từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XXI, tập trung vào các quyền chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội và văn hóa.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh hội nhập quốc tế và thực hiện các cam kết về quyền con người. Việc hiểu rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và so sánh các mô hình bảo đảm quyền con người sẽ giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người, góp phần phát triển xã hội dân chủ, công bằng và văn minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về quyền con người, bao gồm:

• Học thuyết quyền tự nhiên (Natural Rights Theory): Quyền con người là những quyền cơ bản, không thể tước đoạt, vốn có của mỗi cá nhân chỉ vì họ là con người. Các triết gia tiêu biểu như Zeno, Thomas Hobbes, John Locke và Thomas Paine đã phát triển tư tưởng này, nhấn mạnh tính phổ biến, không thể chuyển nhượng và bất khả xâm phạm của quyền con người.

• Học thuyết quyền pháp lý (Legal Rights Theory): Quyền con người là các quyền do pháp luật quy định và bảo vệ. Theo quan điểm này, phạm vi và hiệu lực của quyền con người phụ thuộc vào hệ thống pháp luật của từng quốc gia.

• Nguyên tắc cơ bản của quyền con người: Tính phổ biến (universal), tính không thể chuyển nhượng (inalienable), tính không thể phân chia (indivisible), và tính liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau (interrelated, interdependent). Những nguyên tắc này được quốc tế thừa nhận và làm nền tảng cho việc xây dựng các văn kiện pháp lý về quyền con người.

• Mô hình bảo đảm quyền con người trong Hiến pháp: Luận văn phân tích ba cách thức quy định quyền con người trong Hiến pháp: (1) quy định trong văn bản riêng biệt (ví dụ: Bill of Rights của Anh), (2) quy định thành chương điều trong nội dung chính của Hiến pháp (ví dụ: Hiến pháp Việt Nam 2013), và (3) quy định trong bản phụ chương hoặc tu chính án (ví dụ: Hiến pháp Hoa Kỳ).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích văn bản pháp luật, tài liệu học thuật và các văn kiện quốc tế liên quan đến quyền con người và Hiến pháp. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm các bản Hiến pháp của Hoa Kỳ, Pháp, Anh và Việt Nam; các văn kiện quốc tế như Tuyên ngôn Toàn thế giới về Quyền con người (1948); các công ước quốc tế về quyền con người; tài liệu nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung các quy định về quyền con người trong Hiến pháp, so sánh các nguyên tắc, phạm vi và cách thức điều chỉnh quyền con người giữa các quốc gia. Phân tích diễn giải pháp luật và đánh giá thực tiễn bảo đảm quyền con người.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung nghiên cứu các bản Hiến pháp tiêu biểu đại diện cho các mô hình khác nhau về bảo đảm quyền con người, có tính lịch sử và pháp lý quan trọng. Việc lựa chọn các quốc gia này nhằm mục đích so sánh và rút ra bài học phù hợp cho Việt Nam.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2014, tập trung vào các văn bản pháp luật và tài liệu cập nhật đến thời điểm đó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quyền con người là đối tượng điều chỉnh cơ bản của Hiến pháp: Luận văn khẳng định quyền con người không chỉ là các quyền tự nhiên mà còn là các quyền pháp lý được ghi nhận và bảo vệ trong Hiến pháp. Ở Việt Nam, quyền con người được thể hiện rõ từ Hiến pháp 1946 đến Hiến pháp 2013, với sự phát triển về phạm vi và nội dung quyền được bảo đảm.

2. Ba cách thức quy định quyền con người trong Hiến pháp:

   • Ở Anh, quyền con người được quy định trong văn bản riêng biệt như Bill of Rights 1689, là một phần của Hiến pháp bất thành văn.
   • Ở Hoa Kỳ, quyền con người được quy định trong các tu chính án bổ sung cho Hiến pháp năm 1787, tạo thành bản phụ văn.
   • Ở Việt Nam và Pháp, quyền con người được quy định thành chương điều trong nội dung chính của Hiến pháp, thể hiện sự toàn diện và rõ ràng hơn.

3. Phạm vi điều chỉnh quyền con người trong Hiến pháp có sự khác biệt:

   • Hiến pháp Hoa Kỳ và Anh có phạm vi điều chỉnh hẹp, tập trung vào các quyền chính trị, dân sự cơ bản.
   • Hiến pháp Pháp và Việt Nam có phạm vi điều chỉnh rộng, bao gồm cả quyền kinh tế, xã hội, văn hóa.
     Ví dụ, Hiến pháp Việt Nam 1959 đã mở rộng quy định về quyền kinh tế và văn hóa, bổ sung nhiều quyền mới so với Hiến pháp 1946.

4. Tính phổ biến, không thể chuyển nhượng và không thể phân chia của quyền con người được thừa nhận rộng rãi:

   • Luận văn chỉ ra rằng quyền con người là giá trị chung của nhân loại, không phân biệt chủng tộc, giới tính, tôn giáo.
   • Các quyền này không thể bị tước đoạt tùy tiện, chỉ có thể bị hạn chế trong những trường hợp đặc biệt theo quy định pháp luật.
   • Các quyền con người có mối liên hệ mật thiết, phụ thuộc lẫn nhau, việc bảo đảm một quyền sẽ thúc đẩy việc bảo đảm các quyền khác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt trong cách thức và phạm vi điều chỉnh quyền con người trong Hiến pháp các quốc gia xuất phát từ bối cảnh lịch sử, chính trị và xã hội khác nhau. Ví dụ, Hiến pháp Hoa Kỳ ra đời trong bối cảnh đấu tranh chống chuyên chế, tập trung bảo vệ quyền tự do cá nhân và hạn chế quyền lực nhà nước, nên phạm vi điều chỉnh quyền con người tương đối hẹp. Trong khi đó, Hiến pháp Việt Nam và Pháp phát triển trong bối cảnh xã hội hiện đại, chú trọng bảo đảm toàn diện các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa bên cạnh các quyền dân sự, chính trị.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, luận văn khẳng định tính phù hợp của mô hình bảo đảm quyền con người trong Hiến pháp Việt Nam, đồng thời chỉ ra những điểm cần hoàn thiện như tăng cường cơ chế bảo vệ quyền con người, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Việc trình bày dữ liệu qua bảng so sánh các quyền được quy định trong các bản Hiến pháp giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và tiến bộ trong bảo đảm quyền con người.

Luận văn cũng nhấn mạnh vai trò của nhân phẩm làm nền tảng cho quyền con người, phù hợp với quan điểm quốc tế và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người gắn liền với quyền dân tộc và phát triển xã hội. Việc bảo đảm quyền con người không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là của toàn xã hội và mỗi cá nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người:

   • Động từ hành động: Xây dựng, bổ sung các văn bản pháp luật chi tiết về quyền con người.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ các quyền được quy định rõ ràng trong pháp luật lên trên 90%.
   • Timeline: Trong vòng 3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Tăng cường cơ chế bảo đảm và thực thi quyền con người:

   • Động từ hành động: Thiết lập các cơ quan giám sát độc lập, nâng cao năng lực thực thi pháp luật.
   • Target metric: Giảm tỷ lệ vi phạm quyền con người được ghi nhận qua các báo cáo hàng năm.
   • Timeline: 2 năm đầu tiên tập trung xây dựng, 5 năm tiếp theo đánh giá hiệu quả.
   • Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát.

3. Nâng cao nhận thức và giáo dục về quyền con người:

   • Động từ hành động: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền rộng rãi trong cộng đồng và cán bộ công chức.
   • Target metric: 80% cán bộ công chức và 60% người dân được đào tạo, tuyên truyền về quyền con người.
   • Timeline: Triển khai liên tục hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tổ chức xã hội.

4. Thúc đẩy hợp tác quốc tế về quyền con người:

   • Động từ hành động: Chủ động tham gia các diễn đàn, ký kết và thực hiện các công ước quốc tế về quyền con người.
   • Target metric: Gia tăng số lượng công ước quốc tế được phê chuẩn và thực thi hiệu quả.
   • Timeline: Liên tục trong 5 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà lập pháp và cơ quan soạn thảo luật:

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng, hoàn thiện các văn bản pháp luật về quyền con người.
   • Use case: Tham khảo khi soạn thảo các dự án luật liên quan đến quyền con người, dân sự, chính trị.

2. Cán bộ tư pháp và cơ quan thực thi pháp luật:

   • Lợi ích: Hiểu rõ các quy định về quyền con người trong Hiến pháp và pháp luật, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.
   • Use case: Áp dụng trong xét xử, điều tra, giám sát việc thực thi quyền con người.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật, Chính trị:

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về quyền con người và Hiến pháp, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.
   • Use case: Sử dụng trong các khóa học về Luật Hiến pháp, Luật Nhân quyền, Chính trị học.

4. Các tổ chức xã hội dân sự và tổ chức quốc tế:

   • Lợi ích: Hiểu rõ bối cảnh pháp lý và thực tiễn bảo đảm quyền con người tại Việt Nam và quốc tế.
   • Use case: Xây dựng chương trình hỗ trợ, giám sát và thúc đẩy quyền con người.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền con người có phải là quyền tự nhiên hay quyền pháp lý?
   Quyền con người vừa là quyền tự nhiên vốn có của mỗi cá nhân, vừa là quyền pháp lý được ghi nhận và bảo vệ trong hệ thống pháp luật quốc gia và quốc tế. Ví dụ, Tuyên ngôn Toàn thế giới về Quyền con người (1948) khẳng định quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu.

2. Tại sao quyền con người lại được quy định trong Hiến pháp?
   Hiến pháp là đạo luật cơ bản, có giá trị pháp lý cao nhất, nên việc quy định quyền con người trong Hiến pháp giúp bảo đảm tính ổn định, hiệu lực và khả năng thực thi các quyền này. Ví dụ, Hiến pháp Việt Nam 2013 quy định rõ quyền con người và quyền công dân nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân.

3. Phạm vi điều chỉnh quyền con người trong Hiến pháp có khác nhau giữa các quốc gia không?
   Có. Một số Hiến pháp như Hoa Kỳ có phạm vi điều chỉnh hẹp, tập trung vào quyền dân sự và chính trị, trong khi các Hiến pháp như Việt Nam, Pháp có phạm vi rộng hơn, bao gồm cả quyền kinh tế, xã hội và văn hóa.

4. Làm thế nào để bảo đảm quyền con người không bị xâm phạm?
   Cần có hệ thống pháp luật đầy đủ, cơ chế giám sát hiệu quả, và sự tham gia của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cá nhân. Ví dụ, Hiến pháp Hoa Kỳ có các tu chính án bảo vệ quyền tự do cá nhân, đồng thời có hệ thống tòa án độc lập giám sát việc thực thi.

5. Vai trò của nhân phẩm trong quyền con người là gì?
   Nhân phẩm là nền tảng và giá trị cốt lõi của quyền con người, thể hiện phẩm chất và giá trị của mỗi cá nhân. Tôn trọng nhân phẩm là cơ sở để bảo vệ và thực thi các quyền con người một cách toàn diện và công bằng.

Kết luận

• Quyền con người là đối tượng điều chỉnh cơ bản và quan trọng của Hiến pháp các quốc gia, bao gồm Việt Nam.
• Ba cách thức quy định quyền con người trong Hiến pháp thể hiện sự đa dạng về mô hình pháp lý và lịch sử.
• Phạm vi điều chỉnh quyền con người trong Hiến pháp có sự khác biệt giữa các quốc gia, phản ánh bối cảnh xã hội và chính trị.
• Các nguyên tắc cơ bản của quyền con người như tính phổ biến, không thể chuyển nhượng, không thể phân chia và tính liên hệ phụ thuộc lẫn nhau được quốc tế thừa nhận và áp dụng.
• Luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quyền con người trong Hiến pháp, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền con người ở Việt Nam.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế thực thi quyền con người, đánh giá hiệu quả các chính sách hiện hành và đề xuất các biện pháp nâng cao nhận thức xã hội.

Các nhà nghiên cứu, nhà lập pháp và cơ quan thực thi pháp luật cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ quyền con người, đồng thời tăng cường giáo dục và tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I NHÂN QUYEN - DOI TƯỢNG DIEU CHỈNH CUA HIẾN PHÁP 1. Khái quát về nhân quyền 1. Khai niém VỆ quyén con người Theo Dai từ điển tiéng Việt của Viện Ngôn ngữ hoc, thuật ngữ human rights trong tiếng Anh có thé được dịch thuần việt là guyén con người hoặc đồng nghĩa Hán — Việt là nhân quyền. Quyền con người là một vấn đề khá phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực như đạo đức, chính trị, pháp lý.

Chính vì vậy, hiện nay có rất nhiều định nghĩa về quyền con người theo những góc độ khác nhau. Một định nghĩa rất phố biến thường được trích dẫn bởi các học giả theo học thuyết quyền tự nhiên: Quyên con người là những quyên cơ bản, không thể tước bỏ mà một người von được thừa hưởng don giản vì họ là con người. Theo một tài liệu năm 1994 của Liên Hợp Quốc, United Nations: Human rights: Question and Answer, có đến gan 50 định nghĩa về quyền con người đã được công bố”. Mỗi định nghĩa tiếp cận vấn đề từ một góc độ nhất định, chỉ ra những thuộc tính nhất định, nhưng không định nghĩa nào bao hàm được tât cả các thuộc tính của quyên con người.

Tính phù hợp của các định nghĩa hiện có về quyền con người phụ thuộc vào sự nhìn nhận chủ quan của mỗi cá nhân, tuy nhiên, ở cấp độ quốc tế, định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về quyền con người thường được trích dẫn bởi các nhà nghiên cứu. Theo định nghĩa này, quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu (universal legal guarantees) có tác dụng bảo vé các cá nhân và các nhóm chong lại những hành động (actions) hoặc sự bỏ ' Viện Ngôn ngữ học (1999), Dai tr điển Tiếng Việt, nhà xuất bản Văn hóa, thông tin. ? Untied Nations: Human Rights: Question and Answer, Geneva, 1994 mặc (omissions) ma lam tôn hại đên nhân phâm, những sự được phép (entitlements) và tự do cơ bản (fundamental freedoms) của con người”. Ở Việt nam, một số định nghĩa về quyền con người do một số chuyên gia, cơ quan nghiên cứu từng nêu ra cũng không hoàn toàn giống nhau, nhưng xét chung, quyền con người thường được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế.

Như vậy, nhìn ở góc độ nào và ở cấp độ nào thì quyền con người cũng được xác định như là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận và tuân thủ. Những chuẩn mực này kết tỉnh những giá trị nhân văn của toàn nhân loại, chỉ áp dụng với con người, cho tất cả mọi người. Nhờ có những chuẩn mực này, mọi thành viên trong gia đình nhân loại mới được bảo vệ nhân phẩm va mới có điều kiện phát triển đầy đủ năng lực của cá nhân với tư cách là một con người. Cho dù cách nhìn nhận có những khác biệt nhất định, một điều rõ ràng là quyền con người là những giá trị cao cả cần được tôn trọng và bảo vệ trong mọi xã hội va trong mọi giai đoạn lịch str’.

Tinh chất co bản của quyền con người Các nguyên tắc của quyền con người (human rights principles) hay còn gọi là các tính chất cơ bản của quyền con người, theo nhận thức chung của cộng đồng quốc tế thể hiện trong cuốn United Nations: UN common understanding on human rights — based approaches to development, bao gồm: tính phố biến (universal), tính không thé chuyển nhượng (tước đoạt) (inalienable), tính không thé phân chia (indivisiable) và tính liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau (interrelated, interdependent). 3 Unti ted Nations, UNHCHR, Freequently Asked Questions on a Human Rights-Based Approach to Development Cooperation, New York and Geneva, 2006, tr,8. * Trong một cuộc kháo sát do CNN — một trong các cơ quan truyền thông tiễn hành, quyền con người được xem là một trong mười phát mình làm thay đổi thé giới (cùng với nông nghiệp, phântâm học, thuyết tương đối, vắc xin, thuyết tiến hóa, mạng thông tin toàn cầu (world wide web), xà phòng, số không, và lực hấp dẫn) — CNN: “Ten ideas that changed the world”, 2005. 10 a) Tinh pho biến (universal) Thông qua ban Tuyên ngôn toàn thé giới về quyền con người, tinh phổ biến của quyền con người được cộng đồng quốc tế thừa nhận thể hiện ở chỗ quyền con người là những gi bam sinh, vốn có của con người.

Quyền con người được áp dụng bình đắng cho mọi người, không có sự phân biệt đối xử bởi bat kỳ ly do nào về chủng tộc, màu da, giới tính, tôn giáo, thành phan xuất thân. Như vậy, quyền con người là một giá trị chung của nhân loại, là mục đích vươn tới của nhân loại. Xét về nguồn gốc tự nhiên, quyền con người là những giá trị vốn có và chỉ tồn tại ở loài người. Những tư tưởng về quyền “tự nhiên”, “trời phú” cho con người ngay từ khi con người xuất hiện đã có từ thời cô đại.

Từ thời Hy lap cô đại, nhà triết học Zeno (334-264 TCN) đã phát biéu rang, không ai sinh ra đã là nô lệ hết cả, địa vị nô lệ là do họ bị tước đoạt tự do vốn có của con người. Rõ ràng ở đây Zeno đã đề cập đến quyền là một người tự do với ý nghĩa là một quyền bam sinh của con người. Tư tưởng này sau đó được nhiều triết gia tai khang định và phát triển, trong đó tiêu biểu nhất là Thomas Hobbes (1588-1679), John Locke (1632-1704) va Thomas Paine (1731-1809). - Thomas Hobbes với cuốn sách Leviathan viết năm 1658.°, đã đưa ra quan điểm lý thuyết về khế ước xã hội với các nguyên tắc cơ bản của tư tưởng tự do châu Âu: quyền được bầu cử của các cá nhân, quyền bình đăng tự nhiên của tất cả mọi người, tính nhân tạo cua địa vị chính trị, quan điểm tất cả quyên lực chính trị hợp pháp phải mang tính “đại điện” và dựa trên sự đồng thuận của nhân dân, và sự diễn giải luật cho phép mọi người được làm bất cứ điều gì mà pháp luật không cam.

- John Locke cũng như Hobbes, trong các tác phẩm của mình”, ông quan niệm, trong trạng thái tự nhiên, tất cả mọi người đều bình đăng và độc lập, không ai có quyên làm tổn hại đến người khác và mọi người đều có quyền trừng phạt kẻ vi phạm (Luận thuyết thứ hai về chính quyền — Secon Tract of Government) > Xem Thomas Hobbes, Leviathan (1,XIV), 1658 ® Xem John Locke: An Essay Concerning Human Understanding, 1690; Second Tract of Government, 1662; Questions Concerning the Law of Nature, 1664. 11 - Triết học gia người Anh, Thomas Paine, với tác phẩm nỗi tiếng Các quyền của con người — Rights of Man, 1791, thì nhắn mạnh rằng các quyền không thể được ban phát bởi bất kỳ chính phủ nào, bởi lẽ điều đó đồng thời cho phép các chính phủ được rút lại các quyền ấy theo ý chí của họ. Như thế, Thomas Paine đã gián tiếp khăng định rằng các quyền của con người là những giá trị tự nhiên. Phát triển những tư tưởng về quyền con người ở các nhà triết học ở thời kỳ này, người Anh đã cụ thé hóa trong Luật về các quyền ở Anh năm 1689.

Trong cuộc cách mạng tư sản ở Mỹ, Tuyên ngôn độc lập năm 1776 đã thống nhất với cách nhìn nhận về quyền con người của John Locke: “Moi người sinh ra déu có quyên bình dang. Tạo hóa cho họ những quyên không ai có thể xâm phạm được, trong những quyên đó có quyên được sống, quyên tự do và A A X i 997 quyên muu cau hành phúc. Khác với người Mỹ, trong cuộc cách mạng tư sản của mình năm 1789, người Pháp công bố Tuyên ngôn Nhân quyên va dân quyền, một văn bản mang đầy dấu ấn của các học thuyết về nhân quyền của thời kỳ này, theo đó, con người sinh ra đều sống tự do và bình dang về quyền và phải luôn được tự do và bình dang về quyền loi’. Hai bản văn kiện này đã có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ ở hai nước này mà còn trên toàn thé giới về sự phát triển của quyền con người cũng như đặt nền móng cho quá trình lập pháp về quyền con người trong hệ thống văn bản pháp luật của quốc gia và trong các văn bản pháp luật quốc tế.

Sau này, Hoa Kỳ đã cam kết tôn trọng và thực hiện bảo về quyền con người thông qua việc cụ thể hóa các quyền đã được ghi nhân trong mười Tu chính án Hiến pháp, Hiến pháp của Pháp năm 1791 cũng có những quy định bảo đảm các quyên con người đã được nêu trong Tuyên ngôn Nhân quyên và Dân quyên. "Thuyên ngôn độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ (1998), Lời nói đầu, bản tiếng Việt trong Các văn kiện quốc té về quyễn con người, nhà xuất bản Chính trị quôc gia, Hà Nội `1uyên ngôn Nhân quyên và Dán quyền của cách mạng Pháp (1998), bản tiếng Việt trong Các văn kiện quốc tế về quyên con người, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 12 Học thuyết về quyền con người và những cơ sở lý luận cơ bản về quyền con người đã được phát triển sớm trong điều kiện tự nhiên — xã hội của phương tây và quyên con người đã được ghi nhận trong nhiều văn kiện chính trị — pháp lý khác nhau. Quyền con người trong các văn kiện chính trị — pháp lý đó là sản pham của các điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thé, nên van còn ton tại những hạn chế nhất định. Để quyền con người tiến tới là một giá trị chung của nhân loại, kế thừa những tính hoa của những tư tưởng Cận đại và vượt lên trên những hạn chế của các văn kiện vừa nêu trên, Liên hợp quốc đã bàn bạc, xây dựng và công bố Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948, sự khởi đầu của ngành luật quốc tế về quyền con người.

Bản Tuyên ngôn là thỏa thuận pháp lý quốc tế đầu tiên về quyền con người, được đại đa số các nước chấp nhận, ký kết, thông qua, thừa nhận tính phổ quát của các quyền con người, dựa trên việc thừa nhận phẩm giá vốn có, các quyền bình dang của mọi thành viên trong gia đình nhân loại là nền tảng của tự do, công lý và hòa bình thế giới. Đây là thành quả của sự phát triển, sự tiến bộ và văn minh của lịch sử nhân loại, không chỉ mang tính tất yếu khách quan mà còn thể hiện nguyện vọng chủ quan của con người trên toàn thé giới, ai cũng có quyền tồn tại, có quyền phát triên và có quyên mưu câu hạnh phúc.