Đặt vấn đề Đã từ lâu, chó được xem là người bạn sống gần gũi với con người, chó có đặc điểm: thông minh, nhanh nhẹn, có khứu giác và thính giác nhạy bén. Ngày nay, nền kinh tế ngày càng phát triển, đời sống con người được nâng cao thì nhu cầu về đời sống và tinh thần được nhiều người quan tâm. Vì vậy chó được nuôi với nhiều mục đích khác nhau như: Nuôi chó không chỉ để làm cảnh, trông nhà mà có thể giải trí, phục vụ cho nghiên cứu khoa học, học tập, phục vụ cho công tác an ninh quốc phòng.… Hiện nay, do nhu cầu và sở thích của con người, số lượng và giống chó ở Việt Nam ngày càng đa dạng phong phú. Bên cạnh đó, việc nuôi dưỡng và chăm sóc sao cho những chú chó cưng được khỏe mạnh ngày càng được chú trọng.
Chó là vật nuôi có thể mắc các bệnh gây thiệt hại đáng kể như bệnh dại, bệnh carê, bệnh lepto,. Tuy nhiên, phần lớn các bệnh này đều có thể phòng bệnh bằng các vắc xin. Trong khi, bệnh kí sinh trùng chưa có một loại vắc xin nào phòng bệnh một cách hiệu quả. Các nhà khoa học nước ta đã xác định được một số loài ngoại ký sinh trùng gây bệnh cho chó, trong đó ngoại ký sinh trùng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây rối loạn chức năng da, gây viêm da, các loại ghẻ ký sinh.ngoại ký sinh trùng gây thiếu máu và rối loạn quá mẫn trên những động vật non, những động vật bị suy nhược.
Ghẻ hút chất dinh dưỡng khiến chó bị tổn thương trên da làm bong tróc da, lở loét, ngứa ngáy, rụng lông và bốc ra mùi hôi, sức khỏe bị suy giảm. Bệnh xá Thú y trường Đại học Nông Lâm được xây dựng từ năm 2013 nhằm phục vụ cho công tác thực hành, thực tập của sinh viên trong khoa. Từ tháng 4 năm 2016, bệnh xá thú y chính thức đưa vào hoạt động khám chữa h 8 bệnh cho động vật cảnh trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh lân cận. Mặc dù mới đi vào hoạt động nhưng bệnh xá Thú y, khoa Chăn nuôi Thú y đã được chủ các thú cưng biết đến và đưa thú cưng vào chăm sóc, khám chữa bệnh tại đây ngày một đông.
Xuất phát từ thực tế trên yêu cầu cấp thiết của việc phòng khống chế bệnh, đảm bảo sức khỏe cho đàn chó, được sự đồng ý của BCN khoa, cô giáo hướng dẫn và cơ sở thực tập em tiến hành thực hiện chuyên đề: "Thực hiện quy trình phòng và trị bệnh Demodex trên chó đến khám và điều trị bệnh tại bệnhh xá thú y cộng đồng trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của chuyên đề: 1. Mục đích của chuyên đề - Xác định được tình hình mắc bệnh Demodex của chó đến khám tại bệnh xá. - Thử nghiệm phòng và điều trị bệnh Demodex trên.
Yêu cầu của chuyên đề - Đánh giá được tình hình dịch bệnh Demodex trên đàn chó trong thời gian tiến hành chuyên đề. - Xác định tình hình mắc bệnh trên đàn chó và biện pháp phòng trị bệnh. h 9 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Cấu tạo và sinh lý da chó 2. Cấu tạo da chó Theo Nguyễn Xuân Hoạt, Phạm Đức Lộ (1980) [1], da gồm có 3 lớp: - Biểu bì: + Biểu bì là biểu mô lát kép hóa keratin (sừng) mạnh. Bề dày của lớp này thay đổi tùy nơi. Thường dày ở những chỗ không có lông và có sự cọ sát mạnh.
Lớp này không có mạch máu, dinh dưỡng thực hiện nhờ sự thẩm thấu từ các mao mạch bên dưới. Lớp này có tác dụng: Lót mặt ngoài và bảo vệ cơ thể nhờ sự sừng hóa. Chứa sắc tố bào, là những tế bào tạo ra sắc tố có tác dụng bảo vệ cơ thể chống lại các tia bức xạ. Biểu bì không chứa mạch máu nên vi khuẩn không xâm nhập vào cơ thể nếu vết thương chưa sâu đến lớp chân bì.
- Chân bì: Chân bì là mô liên kết sợi vững chắc, có nhiều mạch máu và thần kinh. Chân bì thường lồi lên biểu bì và tạo thành những nhú chân bì. Chân bì được phân ra 3 lớp: + Lớp nhú: ngay sát biểu bì. Mỗi nhú là một khối mô liên kết thưa không có hướng nhất định, ở đó ngoài thành phần mô liên kết còn chứa tương bào và một số bạch cầu.
Đôi khi có những bó cơ trơn tạo thành cơ dựng lông. + Lớp bình diện: là phần mô liên kết nằm song song với bề mặt da, lớp này chứa nhiều sợi keo và sợi đàn hồi, mạch máu, mạch bạch huyết, các sợi thần kinh và đầu thần kinh như tiểu thể Meissner, tiểu thể Golgi Mazzoni. + Lớp dạng gân: tạo bởi mô liên kết với nhiều sợi chạy song song bề mặt da và nén chặt nhau. Ở đây chỉ có mạch máu chạy xuyên qua chứ không h 10 phân nhánh cũng có những đầu thần kinh có bao.
- Hạ bì: Hạ bì là mô liên kết mỡ được ngăn thành nhiều thùy và tiểu thùy bởi những bó sợi tạo keo. Trong hạ bì chứa những động mạch, tiểu tĩnh mạch và mạch bạch huyết, dây thần kinh, đầu thần kinh trần và đầu thần kinh bọc như tiểu thể Ruffini. Cấu trúc của da 2. Sự tuần hoàn và hệ thống thần kinh của da chó - Mạch máu: Những động mạch và tĩnh mạch của da nối với nhau bằng lưới mao mạch chạy song song với bề mặt của da.
Nhờ vậy mà da đảm nhận nhiều chức năng. - Mạch bạch huyết: Bắt nguồn từ những mao mạch kín nằm trong nhú chân bì sau đó đổ vào lưới mao mạch bạch huyết dưới nhú đến tầng sâu của chân bì tạo thành lưới bạch huyết trong chân bì. Từ lưới này lại đổ vào tĩnh mạch bạch huyết rồi xuyên qua hạ bì để đến tĩnh mạch bạch huyết rồi xuyên qua hạ bì để đến h 11 tĩnh mạch bạch huyết dưới da. - Thần kinh: Những nhánh thần kinh của da có hai nguồn gốc: giao cảm và não tuỷ.
Những nhánh thần kinh này đan với nhau tạo thành những đám rối ở hạ bì. Những yếu tố phụ thuộc da - Lông chó: Lông là cấu trúc không có sự sống, được tạo bởi phần nang lông. Bên ngoài sợi lông là lớp keratin đã hoá sừng, trong tuỷ là keratin lỏng lẻo. Nang được bao bọc bởi nhu mô liên kết thuộc lớp hạ bì.
- Tuyến bã: Vị trí thường nằm giữa chân lông và cơ dựng lông, có vai trò tiết ra chất làm mềm da và lông, ức chế vi khuẩn phát triển. - Tuyến mồ hôi: Vị trí nằm sâu trong lớp chân bì. Tuyến mồ hôi là những tuyến ống. Tùy theo tính chất của chất tiết mà tuyến mồ hôi được phân thành hai loại: Loại tiết dịch đậm đặc: có nhiều hạt protid và có mùi riêng biệt đối với từng loài, có khi với từng cá thể.
Loại tiết dịch loãng: không mùi, thường có ở những vùng lông ít hay không có lông. - Tuyến sữa: Là loại tuyến mồ hôi biến đổi để thích ứng với chức phận tạo sữa, tuyến này chỉ thấy trên gia súc cái, tuyến sữa là một khối tròn dẹp nằm trong hạ bì đẩy da phồng lên. Chức năng sinh lý của da Da bao bọc cơ thể và có 2 lớp chính (biểu bì và bì). - Chức năng bài tiết: + Tiết mồ hôi: giữ vai trò quan trọng trong điều hòa thân nhiệt.
+ Tiết chất béo: có vai trò ức chế sự phát triển của vi khuẩn. h 12 - Chức năng bảo vệ: + Bảo vệ cơ thể tránh những ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài như: những và chạm cơ học, sự xâm nhập của vi sinh vật gây bệnh, ngăn cản sự xâm nhập của tia tử ngoại và hóa chất…… + Duy trì tính chất không thay đổi của môi trường bên trong cơ thể. + Cung cấp cảm giác về áp lực, nhiệt độ, đau, tiếp xúc. + Tổng hợp 7- dehydrocholesterol để chuyển thành vitamin D3 bởi tia cực tím.
+ Da tham gia quá trình trao đổi chất, hô hấp nhờ mạng lưới mao mạch và các tuyến nằm ở da. Một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh về da - Môi trường: Môi trường xung quanh có thể là nguồn lây nhiễm các ngoại ký sinh trùng. Điều này thấy rõ ở những nơi chó nuôi nhốt ở mật độ cao. Từ đó, tạo điều kiện tốt cho sự xâm nhập các ngoại ký sinh và nấm.
- Dinh dưỡng: + Thiếu acid béo: Thường gặp trên chó chỉ nuôi bằng thức ăn hộp, thức ăn khô bảo quản kém hay quá hạn sử dụng, mỡ thiu sẽ làm hỏng vitamin D, E, biotin. Thiếu acid béo sẽ làm lông khô bạc màu, da dày có vảy nhẹ. Lâu ngày da tiết nhiều bã nhờn dễ dẫn đến viêm da có mủ, làm giảm sức đề kháng của da. + Thiếu đạm: Việc mọc lông bình thường và hóa sừng trên bề mặt da cần 25-30% lượng đạm cung cấp hằng ngày.
Thiếu đạm sẽ nhanh chóng dẫn đến tổn thương trên da nhất là đối với chó đang lớn. + Thiếu vitamin A: Việc cung cấp thiếu hay thừa vitamin A cũng dẫn đến hậu quả như nhau trên lâm sàng như: tăng sừng hóa bề mặt biểu mô, tăng chất sừng ở các tuyến h 13 bã làm tắc đường dẫn và ngưng bài tiết. Ta có thể thấy có nhiều nốt mẫn đỏ, lông bạc màu, rụng lông từng mảng dễ dẫn tới bị viêm nhiễm. + Thiếu vitamin E: Làm da dễ bị sừng hóa, tăng tiết bã nhờn, rối loạn sinh lý ở da.
+ Thiếu vitamin nhóm B: Thường thì hiếm khi gặp. Chủ yếu là thiếu biotin, B2, Niacin. Biotin có thể bị vô hoạt trong khẩu phần có quá nhiều trứng sống vì có chứa avidine, kết hợp với biotine làm nó mất tác dụng. Điều trị bằng kháng sinh cho uống kéo dài cũng làm thiếu biotine.
Dấu hiệu đặc trưng nhất là rụng lông vòng tròn quanh mặt và mắt. Nặng hơn sẽ thấy đóng vảy bất kì nơi nào đi đôi với việc ngủ lịm, tiêu chảy, gầy. Thiếu vitamin B2 sẽ dẫn tới viêm da bã nhờn khô quanh mắt, bụng. Thường hiếm khi thiếu B2 vì vài miếng thịt nhỏ hay một ít sữa cũng cung cấp đủ nhu cầu.
Niacine chỉ thiếu trong khẩu phần ít đạm, nhiều lúa mì. Lúa mì chứa ít tryptophan, tiền chất của niacine. Triệu chứng khi thiếu: tiêu chảy, gầy, viêm da, ngứa chân sau và bụng. + Thiếu đồng : Chỉ khi khẩu phần chứa quá nhiều kẽm, làm thiếu sắc tố của lông, da sừng hóa, nang lông cũ và khô.
+ Thiếu kẽm : Chó có khẩu phần ăn nhiều Ca, ngũ cốc (chứa nhiều phytase) hay tiêu chảy mãn tính dẫn đến kém hấp thu kẽm.