Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong chiến lược phát triển nông nghiệp tại Việt Nam, ngành chăn nuôi bò thịt giữ vị trí quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng tăng trong nước và hướng tới xuất khẩu. Chương trình "Sind hóa" đàn bò vàng địa phương đã đạt được những kết quả ban đầu, nâng cao tầm vóc và năng suất của đàn gia súc. Tuy nhiên, chăn nuôi bò thịt chuyên dụng tại Việt Nam vẫn là ngành sản xuất non trẻ. Các giống bò thịt cao sản thuần chủng nhập nội thường khó thích nghi trực tiếp với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, mưa nhiều. Do đó, định hướng chủ đạo hiện nay là phát triển các nhóm con lai hướng thịt (bò lai Sind) kết hợp quy trình chăn nuôi tập trung quy mô trang trại và chuyển giao kỹ thuật cho nông hộ.
Thực tiễn sản xuất cho thấy trình độ kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý thú y chưa đồng bộ thường khiến đàn bò dễ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm (Lở mồm long móng, Tụ huyết trùng), bệnh sản khoa (viêm tử cung) và hội chứng tiêu chảy ở bê non, làm giảm tỷ lệ nuôi sống, hạn chế tốc độ tăng trọng và gây thiệt hại kinh tế. Nhằm đánh giá việc thực hiện quy trình kỹ thuật và khảo sát tình hình dịch bệnh tại cơ sở thực tế, đề tài "Thực hiện quy trình chăn nuôi bò tại trại bò công ty Cổ phần Nam Việt, xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện.
Mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu của chuyên đề được xác định cụ thể:
- Mục tiêu nghiên cứu:
- Nắm vững quy trình chăn nuôi bò thịt theo phương thức trang trại tập trung quy mô công nghiệp.
- Đánh giá tình hình mắc bệnh trên đàn bò hướng thịt nuôi tại Trại bò Công ty Cổ phần Nam Việt (xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên) làm căn cứ đưa ra biện pháp phòng trị thích hợp.
- Ứng dụng một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao thể trạng và sức khỏe đàn bò hướng thịt nuôi tại trại.
- Yêu cầu nghiên cứu:
- Thu thập đầy đủ số liệu về tình hình mắc bệnh trên đàn bò hướng thịt tại cơ sở thực tập.
- Nắm vững và thực hiện nghiêm ngặt quy trình phòng, trị bệnh trên đàn bò hướng thịt.
- Nắm vững và vận hành quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng đàn bò hướng thịt theo từng giai đoạn sinh trưởng.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng: Đàn bò và bê hướng thịt (chủ yếu là nhóm bò lai Sind F1 và F2) nuôi tại trang trại và các nông hộ liên kết.
- Không gian: Trại bò Công ty Cổ phần Nam Việt, xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
- Thời gian: Thực hiện trong 6 tháng, từ ngày 18 tháng 5 năm 2016 đến ngày 18 tháng 11 năm 2016.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Cơ sở lý thuyết và sinh lý học thú y
Chuyên đề tổng hợp nền tảng lý thuyết chuyên sâu về sinh lý học tiêu hóa, sinh sản và bệnh học ngoại khoa - truyền nhiễm trên đại gia súc:
- Sinh lý tiêu hóa ở động vật nhai lại: Dạ dày 4 túi (dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách, dạ múi khế). Trong đó, dạ cỏ đóng vai trò như một thùng lên men sinh học lớn chiếm 50% dung lượng phân giải vật chất khô của khẩu phần nhờ hệ vi sinh vật cộng sinh trong điều kiện pH từ 6,7 - 7,4 và nhiệt độ 38°C - 41°C. Quá trình này giúp phân giải 80% cellulose, chuyển hóa nitơ phi protein (urê) thành protein vi sinh vật và tự tổng hợp các vitamin nhóm B, vitamin K. Dạ lá sách thực hiện chức năng ép lọc và hấp thu nước; dạ múi khế tiết dịch vị chứa enzyme pepsin, chymosin, lipase trong môi trường pH từ 2,17 - 3,14.
- Sinh lý sinh sản bò cái: Đặc điểm giải phẫu hệ sinh dục (buồng trứng, ống dẫn trứng, sừng tử cung, thân tử cung, cổ tử cung, âm đạo, âm hộ); cơ chế điều hòa thần kinh - thể dịch qua trục hạ đồi - tuyến yên - buồng trứng (FSH, LH, Estrogen, Progesterone); chu kỳ động dục dao động từ 18 - 48 giờ (trung bình 30 giờ) với cơ chế sóng nang phát triển qua 3 đợt (ngày thứ 3, 11 và 18 của chu kỳ). Thời điểm phối giống đạt tỷ lệ thụ thai cao nhất là từ giờ thứ 12 đến giờ thứ 24 kể từ khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng động dục.
- Bệnh học thường gặp:
- Hội chứng tiêu chảy ở bê non: Căn nguyên phức tạp từ vi sinh vật (E. coli, Salmonella, Shigella, Klebsiella, Pestivirus họ Togaviridae), ký sinh trùng (Toxocara vitulorum, Fasciola gigantica, Strongyloides) và yếu tố môi trường (nhiệt độ lạnh, ẩm độ cao, thức ăn kém phẩm chất).
- Bệnh viêm tử cung: Phát sinh do biến chứng đẻ khó, can thiệp đỡ đẻ thô bạo gây tổn thương niêm mạc, hoặc thao tác thụ tinh nhân tạo không vô trùng.
- Bệnh ký sinh trùng ngoài da (ve): Tác hại của ve cứng (Ixodidae) và ve mềm (Argasidae) gây thiếu máu, tổn thương da và truyền ký sinh trùng đường máu (Babesia, Theileria, Plasmodium).
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra gián tiếp: Thu thập và tổng hợp dữ liệu lịch sử đàn, sổ sách theo dõi giống, nhật ký tiêm phòng và chỉ tiêu kỹ thuật của trang trại.
- Phương pháp điều tra trực tiếp: Thống kê đàn bò, lập sổ theo dõi lâm sàng hằng ngày; thực hiện chẩn đoán lâm sàng, kiểm tra nhiệt độ, quan sát phân, dịch tiết sinh dục và niêm mạc để phát hiện bò mắc bệnh.
- Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán tỷ lệ mắc bệnh (%), tỷ lệ khỏi bệnh (%) và thời gian điều trị trung bình (ngày) theo phương pháp thống kê sinh vật học trong chăn nuôi của tác giả Nguyễn Văn Thiện và cộng sự.
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ chủ trương Sind hóa đàn bò, thực trạng chăn nuôi bò thịt tại Việt Nam và những hạn chế về kỹ thuật chăm sóc, phòng trị bệnh. Xác định rõ mục tiêu, yêu cầu chuyên môn cần đạt được trong đợt thực tập tốt nghiệp 6 tháng tại cơ sở sản xuất.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
- Khảo sát điều kiện cơ sở: Phân tích đặc điểm tự nhiên của xã Phượng Tiến (vị trí giáp ranh, địa hình đồi núi dốc, nhiệt độ trung bình năm 28 - 32°C, độ ẩm mùa hè trên 80 - 85%, lượng mưa 1253 mm). Đánh giá cơ sở hạ tầng của trại: 02 dãy chuồng kiên cố diện tích 800 m²/dãy hướng Đông Nam - Tây Bắc, 02 sân chơi 900 m²/dãy, 02 chuồng đẻ riêng biệt 16 m², 128 gióng ăn, trạm biến áp 150 KVA, ao điều hòa 2,0 ha, 01 bể chứa nước 30 m³, 6 bể uống nước 2 m³/bể và 10 ha đất trồng cỏ voi chuyên dụng.
- Đặc tính đối tượng vật nuôi: Bò lai Sind mang màu đỏ cánh gián, thích nghi khí hậu nhiệt đới, khối lượng đực trưởng thành 400 - 450 kg, cái 250 - 300 kg, tỷ lệ thịt xẻ xấp xỉ 50%.
- Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước: Tổng hợp các số liệu của FAO về sản lượng thịt bò thế giới; các kỹ thuật xử lý rơm bằng urê, bánh dinh dưỡng urê - rỉ mật (Beckman, Chenost & Kayuli, Leng); kết quả lai kinh tế F1 giữa bò chuyên thịt (Charolais, Droughtmaster, Red Angus) với bò cái nền lai Sind tại Việt Nam cho tỷ lệ thịt xẻ đạt 52% và tăng trọng 600 - 700 g/con/ngày.
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp tiến hành
Xây dựng quy trình theo dõi thực nghiệm trên toàn bộ đàn bò tại Trại bò Công ty Cổ phần Nam Việt. Thiết lập hệ thống chỉ tiêu khảo sát: tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ và theo tháng; tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy ở bê theo lứa tuổi và theo tháng; tình hình nhiễm ve ký sinh; công thức tính toán dịch tễ học thú y.
Phần 4: Kết quả và thảo luận
Chương tập trung đánh giá toàn diện các khâu kỹ thuật chăn nuôi và phân tích dịch tễ lâm sàng:
- Công tác giống và cơ cấu đàn: Tổng đàn theo dõi tại trại năm 2016 là 113 con, gồm đàn cái sinh sản lai Sind F1 (97 con, chiếm 85,84%) và bê lai Sind F2 dưới 6 tháng tuổi (16 con, chiếm 14,16%). Ngoài ra, dự án liên kết đã cấp 130 con bò cho 29 hộ dân trên địa bàn 8 xã thuộc huyện Định Hóa.
- Chăm sóc, nuôi dưỡng và khẩu phần ăn: Xây dựng khẩu phần thức ăn kết hợp giữa cỏ xanh, cỏ ủ chua và cám hỗn hợp công nghiệp. Áp dụng công thức ủ chua cỏ voi: 100 kg cỏ voi băm nhỏ + 5 kg cám gạo (hoặc bột sắn) + 0,5 kg muối ăn.
| Lô bò, bê |
Cỏ xanh (kg/con/ngày) |
Cỏ ủ chua (kg/con/ngày) |
Cám hỗn hợp (kg/con/ngày) |
| Chờ phối, chờ khám |
30 |
1,0 |
1,5 |
| Bò giống |
35 |
1,5 |
3,0 |
| Bò loại thải |
35 |
1,0 |
3,0 |
| Bò đực |
30 |
0,8 |
0,5 |
| Bê > 6 tháng tuổi |
15 |
0,5 |
1,0 |
| Bê < 6 tháng tuổi |
10 |
1,0 |
1,0 |
- Công tác phòng bệnh bằng vắc xin và sát trùng: Vệ sinh chuồng trại định kỳ, phun thuốc sát trùng trên diện tích 2.000 m². Tiêm phòng định kỳ 2 đợt/năm (tháng 3 - 4 và tháng 9 - 10) với vắc xin Tụ huyết trùng (THT) và Lở mồm long móng (LMLM) cho 64 con, đạt tỷ lệ bảo hộ an toàn 100%.
- Khảo sát bệnh viêm tử cung trên bò sinh sản: Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở lứa đẻ thứ 1 và tập trung vào các tháng mùa hè nóng ẩm (tháng 6, 7, 8).
| Chỉ tiêu phân loại |
Nhóm theo dõi |
Số con theo dõi |
Số con mắc bệnh |
Tỷ lệ mắc (%) |
| Theo lứa đẻ |
Lứa 1 |
22 |
8 |
36,36 |
|
Lứa 2 |
20 |
3 |
15,00 |
|
Lứa 3 |
7 |
1 |
14,29 |
| Theo tháng theo dõi |
Tháng 6 |
49 |
5 |
10,20 |
|
Tháng 7 |
49 |
3 |
6,12 |
|
Tháng 8 |
49 |
2 |
4,08 |
|
Tháng 9 |
49 |
1 |
2,04 |
|
Tháng 10 |
49 |
1 |
2,04 |
- Khảo sát hội chứng tiêu chảy ở bê non: Tỷ lệ mắc bệnh tỷ lệ nghịch với lứa tuổi của bê và giảm mạnh khi bước vào mùa thu hanh khô.
| Chỉ tiêu phân loại |
Nhóm theo dõi |
Số con theo dõi |
Số con mắc bệnh |
Tỷ lệ mắc (%) |
| Theo lứa tuổi |
Sơ sinh - < 2 tháng |
5 |
4 |
80,00 |
|
2 - < 4 tháng |
7 |
4 |
57,14 |
|
4 - ≤ 6 tháng |
4 |
1 |
25,00 |
| Theo tháng theo dõi |
Tháng 6 |
16 |
4 |
25,00 |
|
Tháng 7 |
16 |
2 |
12,50 |
|
Tháng 8 |
16 |
2 |
12,50 |
|
Tháng 9 |
16 |
1 |
6,25 |
|
Tháng 10 |
16 |
0 |
0,00 |
Phần 5: Kết luận và kiến nghị
Tổng kết các kết quả đạt được về năng lực quản lý trang trại, kiểm soát dịch bệnh và đề xuất duy trì các biện pháp vệ sinh an toàn sinh học, tăng cường chế biến dự trữ thức ăn cho mùa đông.
Kết quả và đóng góp
Kết quả nghiên cứu chính
- Quản lý quy mô và chu chuyển đàn: Đã trực tiếp theo dõi, quản lý 113 con bò tại trại (85,84% cái nền lai Sind F1 và 14,16% bê lai F2). Phối hợp theo dõi mô hình liên kết cấp phát 130 con bò cho 29 hộ dân trên địa bàn huyện Định Hóa; ghi nhận 16 con sinh sản, 49 con mang thai, thu mua 4 con bê con theo hợp đồng.
- Xác lập quy luật dịch tễ bệnh viêm tử cung: Khẳng định bệnh xuất hiện chủ yếu ở bò đẻ lứa đầu (36,36%) do đường sinh dục chưa giãn nở hoàn toàn và việc can thiệp đỡ đẻ không đúng kỹ thuật gây trầy xước niêm mạc. Tỷ lệ bệnh tăng cao trong mùa mưa ẩm (tháng 6: 10,20%) và giảm dần khi thời tiết chuyển hanh khô (tháng 9, 10: 2,04%).
- Xác lập quy luật dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở bê: Tỷ lệ mắc tập trung cao nhất ở giai đoạn sơ sinh dưới 2 tháng tuổi (80,00%), sau đó giảm xuống 57,14% ở giai đoạn 2 - 4 tháng tuổi và chỉ còn 25,00% ở giai đoạn 4 - 6 tháng tuổi. Tỷ lệ mắc cao nhất vào tháng 6 (25,00%) và hạ xuống 0% vào tháng 10.
- Hiệu quả công tác phòng bệnh: Triển khai phun thuốc sát trùng 2.000 m² chuồng trại và tiêm phòng đầy đủ 2 loại vắc xin bắt buộc (Tụ huyết trùng và Lở mồm long móng) trên 64 con bò với tỷ lệ an toàn tuyệt đối 100%.
Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật
- Quy trình đỡ đẻ và phối giống: Cần thực hiện nghiêm ngặt quy tắc vô trùng khi can thiệp hỗ trợ bò đẻ khó và thao tác gieo tinh nhân tạo để hạn chế viêm nhiễm tử cung.
- Chăm sóc bê non: Đảm bảo bê sơ sinh được bú đủ sữa đầu trong những giờ đầu sau sinh; bổ sung đệm lót rơm, cát khô tại góc chuồng để giữ ấm về đêm; cách ly bê khỏi vũng nước bẩn và phân thải.
- Dinh dưỡng và dự trữ: Mở rộng diện tích trồng cỏ voi (năng suất 40 tấn/ha/lứa), áp dụng kỹ thuật ủ chua cỏ với cám và muối để chủ động nguồn thức ăn thô xanh chất lượng cao trong mùa đông.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại một trang trại tập trung và các hộ liên kết trong phạm vi huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên; thời gian thực hiện chuyên đề kéo dài 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11/2016), chưa bao quát toàn bộ chu kỳ 4 mùa của năm (thiếu số liệu các tháng mùa đông từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau).
- Hướng mở rộng: Cần tiếp tục theo dõi biến động dịch tễ học và năng suất sinh sản qua nhiều năm; nghiên cứu sâu hơn về hiệu lực điều trị so sánh giữa các phác đồ kháng sinh đặc hiệu cho bệnh viêm tử cung và tiêu chảy bê non tại địa phương.
Giá trị tham khảo
Bản khóa luận là tài liệu tham khảo thực tiễn cho:
- Sinh viên, học viên ngành Chăn nuôi, Thú y: Cung cấp tư liệu chi tiết về phương pháp điều tra dịch tễ học thú y, công thức tính toán chỉ tiêu lâm sàng, giải phẫu sinh lý tiêu hóa - sinh sản của bò thịt.
- Kỹ thuật viên trang trại và người chăn nuôi: Tham khảo trực tiếp khẩu phần dinh dưỡng cho từng nhóm bò, kỹ thuật ủ chua cỏ voi, quy trình tiêm phòng vắc xin định kỳ và các phác đồ xử lý bệnh viêm tử cung, tiêu chảy bê non và diệt ve ký sinh ngoài da.
Câu hỏi thường gặp
1. Cơ cấu đàn bò nuôi tại Trại bò Công ty Cổ phần Nam Việt năm 2016 gồm những nhóm giống nào và tỷ lệ ra sao?
Tổng đàn bò theo dõi tại trại là 113 con, gồm 97 con bò cái sinh sản giống lai Sind F1 (chiếm 85,84%) và 16 con bê thuộc nhóm giống lai Sind F2 dưới 6 tháng tuổi (chiếm 14,16%).
2. Công thức ủ chua cỏ voi làm thức ăn dự trữ cho bò được tác giả thực hiện như thế nào?
Công thức ủ chua gồm: 100 kg cỏ voi băm nhỏ, 5 kg bột bổ sung (cám gạo, bột sắn hoặc bột khoai) và 0,5 kg muối ăn.
3. Vì sao bò sinh sản lứa đầu lại có tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung cao nhất (36,36%)?
Do trong lần sinh đẻ đầu tiên, các bộ phận của cơ quan sinh dục bò cái giãn nở chưa hoàn toàn, thường dẫn đến hiện tượng đẻ khó. Việc công nhân phải dùng tay hoặc dụng cụ can thiệp kéo thai ra ngoài dễ gây trầy xước niêm mạc đường sinh dục, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm.
4. Kết quả tiêm phòng vắc xin phòng bệnh truyền nhiễm tại trại đạt số lượng bao nhiêu?
Trong thời gian theo dõi, trại đã tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng cho 64 con và vắc xin Lở mồm long móng cho 64 con theo lịch định kỳ 2 đợt/năm, tỷ lệ an toàn đạt 100%.
5. Tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy ở bê non phân bố như thế nào theo các nhóm tuổi?
Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm sơ sinh đến dưới 2 tháng tuổi (80,00%), giảm xuống 57,14% ở nhóm 2 đến dưới 4 tháng tuổi và thấp nhất ở nhóm 4 đến 6 tháng tuổi (25,00%).
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Kiều Quang Tài đã phản ánh chi tiết quy trình chăn nuôi, chăm sóc nuôi dưỡng và quản lý dịch bệnh trên đàn bò lai Sind tại Công ty Cổ phần Nam Việt, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu đã thu thập và xử lý các số liệu dịch tễ quan trọng về bệnh viêm tử cung trên bò sinh sản và hội chứng tiêu chảy ở bê non theo lứa tuổi và theo mùa vụ. Các biện pháp kỹ thuật về khẩu phần ăn, công thức ủ chua cỏ và quy trình thú y phòng bệnh được tổng kết có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho các mô hình chăn nuôi bò thịt bán thâm canh tại khu vực miền núi phía Bắc.
