CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình phát triển ngành ô tô hiện nay Ngành công nghiệp ô tô hiện nay đang rất nóng do các nhà sản xuất ô tô đang cùng nhau chạy đua công nghệ chuyển đổi từ ô tô chạy xăng, dầu truyền thống tạo ra khí thải làm ảnh hưởng tới môi trường sang ô tô chạy pin điện, Hydro và các khí thân thiện với môi trường. Tuy vậy những năm gần đây mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình thay đổi này, để tiến tới thay thế hoàn toàn ô tô sử dụng nhiên liệu hoá thạch truyền thống thì cần phải có thời gian rất dài nữa và cần thêm nhiều công nghệ mới để đáp ứng được nhu cầu cho người tiêu dùng.
Và để hiểu rõ hơn em xin mời thầy cô cùng đi qua về tổng quan về tình phát triển của nghành công nghiệp ô tô trên thế giới và tại Việt Nam. Trên thế giới Nhìn lại năm 2023, ngành ô tô toàn cầu đã diễn ra nhiều sự kiện nổi bật quan trọng, nhiều biến động lớn dẫn tới những sự thay đổi mang tính lịch sử của toàn ngành. Đáng chú ý nhất là sự bùng nổ về phát triển xe điện, từ chính sách tới công nghệ. Năm 2023, mặc dù kinh tế toàn cầu vẫn còn khó khăn nhưng ngành ô tô vẫn tăng trưởng mạnh mẽ.
Công ty phân tích thị trường S&P Global Mobility dự báo ước tính, doanh số bán xe ô tô hạng nhẹ toàn cầu trong năm 2023 đạt khoảng 86 triệu chiếc, tăng 8,9% so với năm 2022 và có thể tăng 2,8% vào năm 2024, lên khoảng 88,3 triệu chiếc. - Nhiều quốc gia đẩy mạnh trợ cấp xe điện Năm 2023 là cột mốc đánh dấu nhiều chính sách trợ cấp xe điện được thúc đẩy mạnh mẽ bởi hàng loạt các chính phủ, đây là tín hiệu cho thấy sự quan tâm đáng kể của hàng loạt quốc gia về loại hình phương tiện xanh. Kể từ ngày 1/1/2023, Mỹ bắt đầu trợ cấp khoản tín dụng Thuế liên bang tối đa lên tới 7.500 đô la với người mua xe điện được sản xuất tại Bắc Mỹ nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường xe năng lượng xanh trong nước. Cùng trong năm này, chính phủ Ấn Độ chuẩn bị kết thúc chương trình trợ 3 giá xe điện FAME II và chuẩn bị cho đợt tài trợ tiếp theo với quy mô lớn hơn để thu hút sự đầu tư của các nhà sản xuất quốc tế cũng như tăng tỉ lệ điện khí hóa phương tiện cơ giới.
Tháng 3/2023, Indonesia phê duyệt chương trình trợ cấp tài chính tới 5.200 đô la với xe điện, 2.600 đô la đối với xe Hybrid và 450 đô la đối với xe máy điện với 50.000 người mua ô tô năng lượng xanh và 200.000 người mua xe máy điện sớm nhất trong năm tài khóa 2023. Trước đó, chính sách trợ cấp xe điện đã được thực hiện mạnh mẽ tại Trung Quốc, Pháp, Thái Lan, Indonesia, Ấn Độ. - Trung Quốc vượt Nhật Bản trở thành quốc gia xuất khẩu nhiều ô tô nhất thế giới Năm 2023 chứng kiến lần đầu tiên trong lịch sử, Trung Quốc vượt qua Nhật Bản để trở thành quốc gia xuất khẩu nhiều ô tô nhất thế giới. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc thống kê, giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 11 của năm 2023, Trung Quốc đã xuất khẩu 4,41 triệu xe ô tô ra các thị trường toàn cầu, tăng tới 58% so với cùng kỳ năm ngoái.
Ngược lại, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản ghi nhận, trong cùng kỳ, Nhật Bản chỉ xuất khẩu được 3,99 triệu chiếc ô tô, dù đã tăng tới 15% so với năm 2022 nhưng vẫn chịu sự lép vế trước ngành công nghiệp ô tô quốc gia láng giềng. - Đại chiến về pin xe điện giữa CATL và BYD Vị thế nhà sản xuất pin xe điện số 1 thế giới của CATL bị thách thức nghiêm trọng trong năm 2023 khi hãng ô tô năng lượng xanh BYD bắt đầu “lấn sân” mạnh mẽ sang lĩnh vực pin Lithium phục vụ cho xe điện. Trong vòng 10 tháng đầu năm 2023, Liên minh Đổi mới công nghiệp pin ô tô Trung Quốc cho biết, BYD đã vươn lên nắm giữ tới 41,1% thị phần pin Lithium sắt phốt phát (LFP), vượt qua đối thủ cạnh tranh trực tiếp là CATL với 33,9% thị phần. Ưu thế lớn mà BYD có được chính nhờ do việc pin của hãng trực tiếp được sử dụng trên xe điện BYD, vốn đang là loại xe điện bán chạy nhất hiện nay tại Trung Quốc cũng như rất được quan tâm ở nhiều thị trường quốc tế.
Pin LFP an toàn khi có nhiệt độ bắt lửa cao hơn đáng kể so với pin Lithium-Ion phổ biến trên xe điện hiện nay và đang được ứng dụng ngày một 4 rộng rãi hơn trên loại hình phương tiện mới. Cuộc cạnh tranh khốc liệt về công nghệ năng lượng pin dành cho xe điện không chỉ ảnh hưởng tới 2 công ty mà nó có tác động mạnh mẽ tới toàn ngành xe điện thế giới trong năm 2023, khi đây cũng những nhà cung cấp hàng đầu về pin cho các nhà sản xuất ô tô hiện nay. Tại Việt Nam Tiếp tục xu hướng giảm của năm 2023 (lên tới 25%), trong 4 tháng đầu năm 2024, lượng ô tô tiêu thụ trên thị trường vẫn giảm đến mức đáng lo ngại, lượng tồn kho cao, gây khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh ô tô. Câu hỏi đặt ra là ngành công nghiệp ô tô Việt Nam sẽ phát triển như thế nào và sản phẩm sẽ có sức cạnh tranh như thế nào trong bối cảnh lộ trình giảm thuế nhập khẩu được thực hiện khi Việt Nam thực hiện các cam kết trong Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA).
- Tiêu thụ khó khăn, tồn kho cao Sau khi cán mốc trên 500.000 xe vào năm 2022, sang năm 2023, thị trường ô tô Việt Nam sụt giảm mạnh. Năm 2023, tính riêng kết quả từ các thành viên Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), doanh số bán ô tô đạt 301.989 xe, giảm 25% so với năm trước (đạt 404.635 xe, tăng trưởng 32%). Cộng thêm doanh số từ TC Motor với 67.450 xe, năm 2023, lượng tiêu thụ thị trường ô tô Việt Nam ước đạt khoảng 370. Bước sang năm 2024, thị trường ô tô vẫn gặp khó khăn với sự sụt giảm đáng lo ngại, bất chấp các chương trình giảm giá, khuyến mãi của doanh nghiệp nhằm kích cầu thị trường.
Báo cáo bán hàng từ VAMA và Tập đoàn Thành Công (TC Group) cho thấy, trong tháng 1/2024, hầu hết các doanh nghiệp đều chứng kiến doanh số giảm từ 45% xuống 76%. Tính riêng các thành viên VAMA, tổng doanh số bán xe của các đơn vị thành viên VAMA chỉ đạt 19.243 xe, giảm 50% so với tháng trước. Trong đó, số lượng xe lắp ráp trong nước bán ra chỉ có 9.783 xe, giảm 59%, trong khi xe nhập khẩu nguyên chiếc giảm 36%, (đạt 9. 5 Trong những tháng tiếp theo, lượng tiêu thụ ô tô trên thị trường sẽ vẫn có xu hướng giảm.
Trong 4 tháng đầu năm 2024, các thành viên VAMA tiêu thụ 82.515 xe, giảm 11% so với năm 2023. Trong đó, xe du lịch giảm 14%; xe thương mại giảm 3% và xe chuyên dụng giảm 28%. Hình 1-1: Ô tô Vinfast do Việt Nam sản xuất Ngày 2/9/2017, tập đoàn Vingroup khởi công dự án xây dựng tổ hợp nhà máy sản xuất ô tô VinFast tại Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, Hải Phòng. Giấc mơ ô tô “Made in Vietnam” đúng nghĩa chưa bao giờ gần đến thế khi VinFast ra đời và có những bước tiến thần tốc dần khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ ô tô thế giới.
Đến tháng 10/2018, chỉ vỏn vẹn một năm sau lễ khởi công tổ hợp nhà máy sản xuất, hai mẫu xe Sedan Lux A2.0 và SUV Lux SA2.0 của VinFast đã chính thức ra mắt đầy ấn tượng tại triển lãm Paris Motor Show 2018. Đây là lần đầu tiên thương hiệu Việt xuất hiện tại triển lãm ô tô danh giá nhất thế giới, cùng với sự góp mặt của các hãng xe nổi tiếng đã có hàng chục, hàng trăm năm lịch sử đến từ Đức, Nhật Bản, Pháp, Anh,… Ngay sau đó, VinFast “thần tốc” cho ra mắt liên tục các mẫu xe chất lượng ở nhiều phân khúc khác nhau. Sự kiện này đã tốn không ít mực giấy của báo giới, truyền thông trong nước và quốc tế, khẳng định được vị thế của doanh nghiệp Việt, đưa ngành công nghiệp xe hơi Việt Nam lên một tầm cao mới. 6 Mới đây, tại Triển lãm ô tô Los Angeles 2021 (Mỹ) – VinFast chính thức ra mắt thương hiệu xe điện toàn cầu, đồng thời giới thiệu hai mẫu SUV điện VF e35, VF e36 (sau này đổi thành VF 8 và VF 9) với nhiều ứng dụng công nghệ mới nhất.
Sự kiện này đánh dấu bước tiến vươn ra biển lớn của VinFast, nhằm thúc đẩy mạnh mẽ cuộc cách mạng xe điện và hiện thực hóa “Tương lai của sự di chuyển” vì một hành tinh xanh, phát triển bền vững. Với định vị trở thành Nhà sản xuất xe điện toàn cầu, VinFast đang tiếp tục nỗ lực phát triển hàng loạt các dự án lớn, tầm cỡ với mong muốn xây dựng chỗ đứng vững chắc trên bản đồ công nghiệp ô tô thế giới. - Công nghiệp ô tô Việt Nam tận dụng cơ hội để “bứt tốc” Mặc dù ra đời muộn hơn so với các quốc gia khác trong khu vực, song ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam hiện nay đang có nhiều cơ hội để “bứt tốc” mạnh mẽ. Dự kiến đến 2025, nhu cầu tiêu thụ ô tô tại thị trường trong nước là 800.
Đặc biệt, ô tô cá nhân được dự báo sẽ ngày càng thông dụng và trở thành nhu cầu thiết yếu của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, GDP bình quân đầu người của nước ta cũng có xu hướng tăng đều qua các năm. Ngoài ra, các doanh nghiệp Việt cũng đang có xu hướng chủ động sản xuất phụ tùng, linh kiện và các cụm chi tiết có giá trị cao. Đây là tín hiệu tích cực cho tương lai tăng trưởng vững chắc của ngành sản xuất xe hơi quốc nội khi giảm sự thuộc vào linh kiện nhập khẩu.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong nước đang tiến hành khởi công nhiều dự án sản xuất, lắp ráp ô tô có quy mô lớn. Điều này không chỉ thể hiện quyết tâm phát triển ngành công nghiệp ô tô bài bản, dài hạn, mà còn cho thấy năng lực đón đầu xu hướng về dự báo thị trường và xu thế hội nhập quốc tế.