Khóa luận chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho đàn bò cái sinh sản tại ĐH Nông Lâm Thái Nguyên

Luận văn trình bày quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho đàn bò cái sinh sản tại trại bò trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ninh
• Người hướng dẫn: TS. La Văn Công
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho đàn bò cái sinh sản nuôi tại trại bò khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề
• 1.2.1. Mục tiêu chuyên đề
• 1.2.2. Yêu cầu chuyên đề
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên của khoa Chăn nuôi Thú y
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện khí hậu thủy văn
• 2.2. Cơ sở khoa học của chuyên đề
• 2.2.1. Đặc điểm giải phẫu cơ quan sinh dục ở bò cái
• 2.2.2. Cấu tạo giải phẫu tuyến vú
• 2.2.3. Đại cương về sinh lý sinh sản của bò cái
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
• 3.1. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2. Nội dung tiến hành
• 3.3. Phương pháp thực hiện và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.1. Các chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp thực hiện. Một số công thức tính toán các chỉ tiêu
• 3.3.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình chăn nuôi bò tại trại bò khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• 4.2. Số lượng bò trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng tại trại bò khoa Chăn nuôi Thú y
• 4.3. Thực hiện công tác phòng và trị bệnh cho đàn bò tại trại bò khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên
• 4.3.1. Công tác vệ sinh phòng bệnh tại trại
• 4.3.2. Công tác phòng bệnh bằng vaccine cho đàn bò tại trại
• 4.3.3. Thực hiện công tác chẩn đoán và điều trị một số bệnh cho bò tại trại khoa Chăn nuôi Thú y
• 4.3.4. Kết quả chẩn đoán một số bệnh cho đàn bò của khoa Chăn nuôi Thú y
• 4.3.5. Kết quả điều trị một số bệnh cho đàn bò tại trại bò khoa Chăn nuôi Thú y
• 4.3.6. Kết quả thực hiện một số công việc khác tại trại
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Quy trình chăm sóc bò cái

Quy trình chăm sóc bò cái tại Trại bò Đại học Nông Lâm Thái Nguyên được thực hiện một cách khoa học và hệ thống. Quy trình này bao gồm việc cung cấp thức ăn đầy đủ dinh dưỡng, đảm bảo vệ sinh chuồng trại, và theo dõi sức khỏe định kỳ. Chăm sóc bò cũng liên quan đến việc quản lý thời gian phối giống và theo dõi chu kỳ sinh sản của bò cái. Các biện pháp này nhằm nâng cao năng suất sinh sản và đảm bảo sức khỏe cho đàn bò.

1.1. Cung cấp thức ăn và dinh dưỡng

Nuôi dưỡng bò cái đòi hỏi sự cân bằng giữa thức ăn thô và thức ăn tinh. Thức ăn thô bao gồm cỏ VA06 và cỏ ghine, trong khi thức ăn tinh được phối trộn theo công thức cụ thể. Nhu cầu dinh dưỡng của bò cái sinh sản được tính toán dựa trên giai đoạn sinh sản, đảm bảo cung cấp đủ năng lượng, protein, và khoáng chất. Việc này giúp bò cái duy trì sức khỏe và năng suất sinh sản cao.

1.2. Vệ sinh chuồng trại

Chăm sóc bò cũng bao gồm việc duy trì vệ sinh chuồng trại. Công tác vệ sinh được thực hiện hàng ngày, bao gồm dọn dẹp phân, rửa sạch nền chuồng, và khử trùng định kỳ. Điều này giúp ngăn ngừa sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm và tạo môi trường sống sạch sẽ cho đàn bò.

II. Nuôi dưỡng bò cái sinh sản

Nuôi dưỡng bò cái sinh sản tại Trại bò Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt trong các giai đoạn khác nhau của chu kỳ sinh sản. Nuôi dưỡng gia súc trong giai đoạn mang thai và sau sinh đòi hỏi sự chú ý đặc biệt để đảm bảo sức khỏe của bò mẹ và bê con.

2.1. Dinh dưỡng trong giai đoạn mang thai

Trong giai đoạn mang thai, bò cái sinh sản cần được cung cấp lượng thức ăn giàu năng lượng và protein để hỗ trợ sự phát triển của bào thai. Thức ăn được tăng cường các khoáng chất như canxi và phốt pho để ngăn ngừa các bệnh liên quan đến thiếu hụt dinh dưỡng.

2.2. Dinh dưỡng sau sinh

Sau khi sinh, nuôi dưỡng bò cái tập trung vào việc phục hồi sức khỏe của bò mẹ và đảm bảo nguồn sữa chất lượng cho bê con. Thức ăn được bổ sung thêm các loại vitamin và khoáng chất để tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ quá trình tiết sữa.

III. Phòng trị bệnh cho đàn bò

Phòng trị bệnh cho bò là một phần quan trọng trong quy trình chăm sóc tại Trại bò Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Các biện pháp phòng bệnh bao gồm tiêm phòng vaccine, vệ sinh chuồng trại, và theo dõi sức khỏe định kỳ. Phòng bệnh cho gia súc giúp giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm và đảm bảo sức khỏe cho đàn bò.

3.1. Tiêm phòng vaccine

Công tác phòng bệnh cho gia súc được thực hiện thông qua việc tiêm phòng vaccine định kỳ. Các loại vaccine được sử dụng bao gồm vaccine phòng bệnh tụ huyết trùng, lở mồm long móng, và các bệnh truyền nhiễm khác. Việc này giúp tăng cường hệ miễn dịch và ngăn ngừa dịch bệnh.

3.2. Chẩn đoán và điều trị bệnh

Khi phát hiện các dấu hiệu bệnh, phòng trị bệnh cho bò được thực hiện ngay lập tức. Các bệnh thường gặp như viêm vú, tiêu chảy, và các bệnh ký sinh trùng được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Các biện pháp điều trị bao gồm sử dụng thuốc kháng sinh và các loại thuốc đặc trị khác.

IV. Kỹ thuật chăn nuôi bò

Kỹ thuật chăn nuôi bò tại Trại bò Đại học Nông Lâm Thái Nguyên được áp dụng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Các kỹ thuật này bao gồm quản lý đàn bò, theo dõi chu kỳ sinh sản, và áp dụng các biện pháp chăm sóc hiện đại. Chăm sóc sức khỏe bò cái là trọng tâm của các kỹ thuật này.

4.1. Quản lý đàn bò

Quản lý đàn bò bao gồm việc theo dõi số lượng, sức khỏe, và năng suất sinh sản của từng cá thể. Kỹ thuật chăn nuôi bò cũng liên quan đến việc ghi chép và phân tích dữ liệu để đưa ra các quyết định chăm sóc phù hợp.

4.2. Theo dõi chu kỳ sinh sản

Theo dõi chu kỳ sinh sản của bò cái sinh sản giúp xác định thời điểm phối giống thích hợp. Các biện pháp như siêu âm và kiểm tra thể vàng được sử dụng để đảm bảo tỷ lệ thụ thai cao và quản lý hiệu quả đàn bò.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp, trong đó chăn nuôi bò thịt và bò sữa mang lại nguồn lợi nhuận đáng kể và cung cấp nguồn thực phẩm thiết yếu cho thị trường nội địa. Theo số liệu thống kê được tác giả trích dẫn, năm 2017 tổng đàn bò cả nước đạt trên 5,6 triệu con; riêng đàn bò sữa đạt trên 300 nghìn con với sản lượng gần 900.000 tấn sữa tươi, đáp ứng khoảng 40 - 50% nhu cầu tiêu dùng trong nước. Nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ thịt bò ngày càng tăng và nâng cao năng lực cạnh tranh, phương thức chăn nuôi truyền thống dựa vào phụ phẩm đang từng bước chuyển đổi sang mô hình bán thâm canh và thâm canh hướng công nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn chăn nuôi bò sinh sản vẫn đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật, đặc biệt là quy trình chăm sóc nuôi dưỡng qua các giai đoạn mang thai - sinh đẻ - nuôi con, cùng với nguy cơ dịch bệnh sản khoa và bệnh truyền nhiễm phức tạp. Từ thực tế đó, tác giả thực hiện chuyên đề nhằm đánh giá và hoàn thiện quy trình kỹ thuật tại cơ sở thực tập.

Mục tiêu chuyên đề:

1. Nghiên cứu và áp dụng biện pháp chăm sóc, nuôi dưỡng cho đàn bò tại trại trong những năm qua.
2. Xác định tình hình mắc bệnh, cách phòng trị một số bệnh trên đàn bò cái sinh sản.
3. Nắm vững kiến thức về quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng đàn bò ở các giai đoạn.
4. Rèn luyện và nâng cao tay nghề, củng cố kiến thức đã học và tìm hiểu thêm những kiến thức thực tế.

Yêu cầu chuyên đề:

1. Đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại bò khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
2. Thực hiện được quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng đàn bò tại khoa Chăn nuôi Thú y.
3. Thực hiện được quy trình phòng và trị một số bệnh gặp trên đàn bò tại khoa Chăn nuôi Thú y.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Đàn bò cái sinh sản và bê con theo mẹ nuôi tại trại.
• Không gian: Trại bò thuộc khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (tổng diện tích cơ sở gồm 50 m² chuồng trại, 70 m² sân chơi, phần diện tích còn lại quy hoạch trồng cỏ VA06 và cỏ Ghine).
• Thời gian tiến hành: Từ ngày 18/11/2019 đến ngày 26/05/2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở khoa học và lý luận

Khóa luận tổng hợp hệ thống lý thuyết giải phẫu học, sinh lý học sinh sản và bệnh học thú y chuyên sâu trên loài bò:

• Giải phẫu cơ quan sinh dục bò cái: Mô tả cấu trúc bộ phận sinh dục ngoài (âm hộ, âm vật, tiền đình) và bộ phận sinh dục trong (buồng trứng kích thước 1 - 2 cm × 1 - 1,5 cm × 1,5 cm; ống dẫn trứng với loa kèn rộng 20 - 30 cm²; tử cung gồm sừng tử cung dài 20 - 35 cm, thân tử cung dài 2 - 4 cm, cổ tử cung dài 8 - 10 cm; âm đạo dài 22 - 25 cm) cùng cấu tạo giải phẫu tuyến vú (4 núm vú, hệ thống bao tuyến và ống dẫn sữa).
• Sinh lý sinh sản và chu kỳ tính: Chu kỳ động dục trung bình 21 ngày (dao động 18 - 24 ngày), chia làm 4 giai đoạn: tiền động dục, động dục (chịu đực 6 - 30 giờ), hậu động dục (rụng trứng sau khi thôi chịu đực 10 - 12 giờ) và yên tĩnh. Nguyên tắc xác định thời điểm phối giống thích hợp theo quy luật "sáng - chiều" và "chiều - sáng".
• Sinh lý mang thai và đẻ: Thời gian mang thai trung bình 280 ngày, gồm 3 thời kỳ: phôi bào (ngày 1 - 34), tiền thai (ngày 35 - 60) và bào thai (ngày 61 đến khi đẻ; thai phát triển mạnh nhất trong 2 - 2,5 tháng cuối, đạt khối lượng 13 - 14 kg).
• Bệnh học sinh sản và nội khoa: Cơ chế bệnh sinh, triệu chứng lâm sàng và phác đồ điều trị các bệnh: viêm tử cung - âm đạo (do nhiễm khuẩn Streptococcus, Staphylococcus, E. coli), sát nhau (sau đẻ 12 giờ không ra nhau), liệt nhẹ sau đẻ / sốt sữa (giảm canxi huyết cấp tính), mất sữa kế phát.

Phương pháp nghiên cứu và thực hiện

• Phương pháp chăm sóc, nuôi dưỡng: Phân chia chế độ ăn và vận động theo từng nhóm gia súc (bò chửa kỳ 1 bổ sung 0,2 đơn vị thức ăn/100 kg thể trọng; chửa kỳ 2 bổ sung 0,3 đơn vị thức ăn/100 kg thể trọng; bổ sung thức ăn tinh 0,5 - 1,0 kg/con/ngày và muối ăn 20 - 30 g/con/ngày ở giai đoạn chửa kỳ cuối; chăm sóc bê sơ sinh bú sữa đầu trong 1 giờ đầu và bú mẹ 4 - 5 lần/ngày).
• Phương pháp phối trộn khẩu phần: Phối trộn thức ăn thô xanh cắt nhỏ với thức ăn tinh hỗn hợp theo tỷ lệ quy chuẩn; lập công thức phối trộn thức ăn tinh bổ sung khoáng, vitamin, rỉ mật và urê.
• Phương pháp vệ sinh, phòng và trị bệnh: Áp dụng quy trình dọn rửa, tiêu độc khử trùng chuồng trại; tiêm phòng vaccine định kỳ (Tụ huyết trùng, Lở mồm long móng); chẩn đoán qua quan sát triệu chứng lâm sàng, khám trực tràng và thực hiện can thiệp bằng các phác đồ thuốc thú y (kháng sinh, hormone co bóp tử cung, dung dịch bổ sung điện giải, trợ sức, tẩy ký sinh trùng).

Nguồn dữ liệu và công thức xử lý

Dữ liệu được thu thập từ sổ sách theo dõi đàn của trại qua các năm 2018 - 2020 và nhật ký theo dõi lâm sàng trực tiếp trong 6 tháng thực tập.

• Công thức tính toán: $$\text{Tỷ lệ mắc bệnh (%)} = \frac{\sum \text{Số con mắc bệnh}}{\sum \text{Số con theo dõi}} \times 100$$ $$\text{Tỷ lệ khỏi bệnh (%)} = \frac{\sum \text{Số con khỏi bệnh}}{\sum \text{Số con điều trị}} \times 100$$
• Phương pháp xử lý số liệu: Nhập và xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel 2007.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật tầm quan trọng của việc hiện đại hóa kỹ thuật chăn nuôi bò cái sinh sản tại Việt Nam. Khái quát mục tiêu, nhiệm vụ và các yêu cầu kỹ thuật cần đạt được trong đợt thực tập tốt nghiệp chuyên ngành Chăn nuôi Thú y.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Trình bày điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý của cơ sở thực tập tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (khí hậu nhiệt đới gió mùa chia 2 mùa mưa - khô rõ rệt). Tổng hợp chi tiết cơ sở khoa học về giải phẫu hệ sinh dục gia súc cái, sinh lý động dục, mang thai, đẻ và tiết sữa; quy trình dinh dưỡng theo lứa tuổi; bệnh học các bệnh sản khoa thường gặp. Điểm qua tình hình nghiên cứu lai tạo giống bò thịt (F1 Charolais × Laisind, Brahman, Droughtmaster...) và kỹ thuật chế biến phụ phẩm nông nghiệp (xử lý urê, bánh dinh dưỡng urê - rỉ mật) ở trong và ngoài nước.

Khóa luận đưa ra công thức phối trộn khẩu phần thức ăn tinh tiêu chuẩn tính cho 200 kg:

STT	Nguyên liệu thức ăn	Tỷ lệ nguyên liệu (%)	Khối lượng nguyên liệu (kg)
1	Bột sắn khô	35	70
2	Bột ngô	50	100
3	Khô dầu lạc	3	6
4	Bột đỗ tương	5	10
5	Rỉ mật	4	8
6	Ure	1	2
7	Premix khoáng	1	2
8	Muối	1	2
Tổng		100	200

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp tiến hành

Xác định đối tượng thực nghiệm là đàn bò tại trại; thời gian từ 18/11/2019 đến 26/05/2020. Quy định chi tiết các chỉ tiêu theo dõi về cơ cấu đàn, mức độ hoàn thành công tác vệ sinh phòng dịch, tỷ lệ tiêm phòng vaccine, tỷ lệ mắc và kết quả điều trị các ca bệnh lâm sàng; quy trình kỹ thuật đỡ đẻ, nuôi dưỡng bê từ 0 đến 24 tháng tuổi và phương pháp trộn thức ăn hỗn hợp hàng ngày (100 kg thức ăn xanh gồm cỏ VA06/ghine + 8 kg thức ăn tinh gồm bã đậu, bột ngô, bột sắn, cám).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu thập được qua 6 tháng thực tập:

Cơ cấu đàn bò tại cơ sở qua 3 năm (2018 - 2020):

STT	Loại bò	Năm 2018 (con)	Năm 2019 (con)	Năm 2020 (con)
1	Bò cái sinh sản	6	3	3
2	Bê con	6	7	8
Tổng		12	10	11

Số lượng bò trực tiếp chăm sóc nuôi dưỡng: Tác giả trực tiếp quản lý 3 bò cái sinh sản và 8 bê con. Trong kỳ theo dõi, 3 bò cái mang thai đã sinh nở thành công 3 bê con, tỷ lệ nuôi sống đạt 100% (3/3 con), xuất bán 2 bê con.

Kết quả thực hiện công tác vệ sinh khử trùng tiêu độc chuồng trại:

Nội dung công việc	Định mức (lần)	Kết quả thực hiện (lần)	Tỷ lệ (%)
Dọn chuồng	180	150	83,33
Rửa chuồng	180	150	83,33
Vệ sinh máng ăn, máng uống	180	140	77,77
Chuyển phân ra vườn cỏ	180	100	55,55
Dọn đường nước thải phân	6	3	50,00
Phun thuốc khử trùng	24	13	54,16
Phun thuốc diệt ngoại ký sinh trùng	6	6	100,00
Cắt cỏ cho bò	360	360	100,00

Công tác phòng bệnh bằng vaccine: Tiêm phòng triệt để cho 100% đối tượng đủ điều kiện (3 bò cái sinh sản và 8 bê con) đối với 2 loại bệnh truyền nhiễm nguy hiểm: Tụ huyết trùng và Lở mồm long móng. Tỷ lệ an toàn sau tiêm đạt 100%.

Tình hình mắc bệnh và hiệu quả can thiệp điều trị:

STT	Tên bệnh	Số theo dõi (con)	Số mắc (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Thuốc điều trị chính	Thời gian dùng thuốc (ngày)	Tỷ lệ khỏi (%)
1	Sát nhau	3	1	33,33	Oxytocin (6 ml/con), Hitamoxine (1 ml/15 kg TT)	3 - 5	100 (1/1 con)
2	Viêm tử cung	3	1	33,33	Oxytocin (6 ml/con), Gluconat K-C, Maxphamox (1 ml/10 kg TT)	3 - 5	100 (1/1 con)
3	Tiêu chảy (ở bê)	8	2	25,00	Maxphamox (1 ml/10 kg TT), Gluconat K-C (1 ml/10 kg TT)	3 - 5	100 (2/2 con)
4	Bại liệt sau đẻ	3	1	33,33	Gluconat canxi (1 ml/10 kg TT), Vitamin B1 (1 ml/10 kg TT)	10 - 13	100 (1/1 con)
5	Giun đũa (ở bê)	3	3	100,00	Ivermectin - 50 (tiêm dưới da)	1	100 (3/3 con)
6	Cảm nóng	11	1	9,10	Bcomplex ADE (tiêm dưới da)	2 - 3	100 (1/1 con)

Kết quả công việc khác tại trại: Tham gia vệ sinh vườn cỏ 12 lần (100%), trồng cỏ 5 lần (100%), bón phân cho cỏ 5 lần (100%) và tổng vệ sinh xung quanh trại 6 lần (100%).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đánh giá mức độ hoàn thành chuyên đề, tổng kết các chỉ số an toàn sinh học, năng suất sinh sản và hiệu quả điều trị bệnh tại trại; đề xuất các kiến nghị nâng cao cơ sở vật chất và cải tiến chương trình đào tạo thực hành.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Đàn bò duy trì quy mô ổn định từ 10 đến 12 con trong giai đoạn 2018 - 2020.
• Công tác tiêm phòng vaccine Tụ huyết trùng và Lở mồm long móng đạt tỷ lệ an toàn 100% trên 11 cá thể gia súc đủ điều kiện.
• Công tác chăm sóc bò đẻ đạt kết quả tốt: 3/3 bò cái sinh nở an toàn, tỷ lệ nuôi sống bê con sơ sinh đạt 100%.
• Tỷ lệ điều trị khỏi bệnh đạt 100% trên toàn bộ các ca bệnh lâm sàng được phát hiện (sát nhau: 1 ca; viêm tử cung: 1 ca; bại liệt sau đẻ: 1 ca; tiêu chảy bê: 2 ca; giun đũa bê: 3 ca; cảm nóng: 1 ca).
• Mức độ hoàn thành khối lượng công việc chăm sóc thường quy đạt tỷ lệ cao: cắt cỏ và diệt ngoại ký sinh trùng đạt 100%, dọn rửa chuồng đạt 83,33%.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Nhà trường và Khoa cần đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng, trang thiết bị vật chất kỹ thuật, bổ sung dụng cụ thú y chuyên dụng và đồ bảo hộ lao động cho sinh viên thực tập.
• Tạo điều kiện cho sinh viên thực tập tham gia sâu hơn vào công tác quản lý trại, được trực tiếp thao tác các kỹ thuật chuyên môn lâm sàng thay vì dành quá nhiều thời gian làm các công việc lao động vệ sinh chuồng trại đơn thuần.
• Trong quy trình kỹ thuật chăn nuôi bò tại trại, cần chú trọng triển khai kỹ thuật cai sữa sớm cho bê con và bổ sung nguồn thức ăn giàu protein vào khẩu phần ăn để tăng hiệu quả thâm canh.

Đóng góp thực tiễn

Khóa luận đã kiểm chứng tính hiệu quả và độ an toàn của các phác đồ điều trị bệnh nội khoa, sản khoa và ký sinh trùng thực tế tại trại bò Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; đồng thời thiết lập quy trình nuôi dưỡng kết hợp thức ăn xanh (cỏ VA06, Ghine) với thức ăn tinh hỗn hợp tự phối trộn phù hợp với điều kiện chăn nuôi bán thâm canh quy mô vừa và nhỏ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Quy mô đàn khảo sát tương đối nhỏ (tổng đàn từ 10 đến 12 con; trực tiếp theo dõi 3 bò cái sinh sản và 8 bê con) do quy định giới hạn của mô hình thực nghiệm và diện tích chuồng trại (50 m²), diện tích bãi trồng cỏ còn hẹp. Thời gian nghiên cứu giới hạn trong 6 tháng thực tập (tháng 11/2019 - tháng 05/2020).
• Hướng mở: Cần mở rộng quy mô đàn thực nghiệm; nghiên cứu ứng dụng quy trình cai sữa sớm ở bê con và thử nghiệm các khẩu phần thức ăn giàu protein thô; khảo sát các giải pháp chống nóng chuồng trại (hệ thống làm mát, thông gió) nhằm giảm thiểu hiện tượng cảm nóng vào mùa hè ở miền Bắc.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Chăn nuôi Thú y; kỹ thuật viên phụ trách kỹ thuật tại các trại bò thực nghiệm; cán bộ khuyến nông và các hộ chăn nuôi bò sinh sản.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Quy trình chăm sóc đỡ đẻ, kỹ thuật thắt/cắt rốn và chăm sóc bê sơ sinh bú sữa đầu.
  • Công thức phối trộn thức ăn tinh 200 kg chứa urê, rỉ mật và khoáng vi lượng.
  • Phác đồ sử dụng thuốc thú y trong xử lý các ca bệnh sản khoa (sát nhau, viêm tử cung) và cấp cứu hạ canxi huyết (liệt sau đẻ).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khẩu phần thức ăn tinh 200 kg vỗ béo bò tại trại được phối trộn từ những nguyên liệu nào và tỷ lệ ra sao?
Khẩu phần thức ăn tinh 200 kg gồm: Bột ngô 50% (100 kg), bột sắn khô 35% (70 kg), bột đỗ tương 5% (10 kg), rỉ mật 4% (8 kg), khô dầu lạc 3% (6 kg), urê 1% (2 kg), premix khoáng 1% (2 kg) và muối ăn 1% (2 kg).

2. Đàn bò tại trại mắc những loại bệnh nào trong thời gian 6 tháng theo dõi và tỷ lệ mắc là bao nhiêu?
Đàn bò mắc 6 loại bệnh lâm sàng: Nhiễm giun đũa ở bê (3/3 con, tỷ lệ 100%), sát nhau ở bò cái (1/3 con, tỷ lệ 33,33%), viêm tử cung ở bò cái (1/3 con, tỷ lệ 33,33%), bại liệt sau đẻ ở bò cái (1/3 con, tỷ lệ 33,33%), tiêu chảy ở bê con (2/8 con, tỷ lệ 25%) và cảm nóng (1/11 con, tỷ lệ 9,1%).

3. Phác đồ điều trị bệnh bại liệt sau đẻ cho bò cái tại trại được thực hiện như thế nào và thời gian bao lâu?
Bò cái bị bại liệt sau đẻ được điều trị bằng phác đồ tiêm bắp kết hợp Gluconat canxi (liều 1 ml/10 kg thể trọng) và Vitamin B1 (liều 1 ml/10 kg thể trọng), liệu trình điều trị kéo dài liên tục từ 10 đến 13 ngày và đạt tỷ lệ phục hồi 100%.

4. Quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng bê con từ sơ sinh đến khi cai sữa tại trại được quy định theo các mốc thời gian nào?
Trong 1 giờ đầu sau sinh, bê được hỗ trợ bú sữa đầu trực tiếp (4 - 5 lần/ngày, khoảng 1 lít/lần) và nuôi nhốt tại chuồng trong 1 tuần đầu; sau 1 tuần tuổi bê được thả theo đàn và tập ăn thức ăn tinh, cỏ non; từ 3 - 6 tháng tuổi được cho ăn 5 - 10 kg cỏ tươi kết hợp 0,2 kg thức ăn tinh hỗn hợp/ngày và tiến hành cai sữa khi đạt 6 tháng tuổi.

5. Tác giả đã đưa ra những kiến nghị gì nhằm cải thiện chất lượng thực tập và quy trình chăn nuôi tại trại?
Tác giả kiến nghị nâng cấp cơ sở vật chất, bổ sung dụng cụ thú y và trang thiết bị bảo hộ cho sinh viên; giảm bớt thời gian làm công việc dọn dẹp vệ sinh thuần túy để sinh viên tập trung học hỏi kỹ thuật quản lý và thao tác chuyên môn thú y; đồng thời cần chú trọng áp dụng kỹ thuật cai sữa sớm và bổ sung nguồn thức ăn giàu protein cho đàn bò.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Ninh đã tổng kết toàn diện quá trình thực hiện quy trình kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng, phòng bệnh và can thiệp điều trị lâm sàng trên đàn bò cái sinh sản tại Trại bò Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Kết quả theo dõi 6 tháng ghi nhận 100% bò tiêm phòng vaccine an toàn, 100% bê con sơ sinh sống sót và 100% cá thể mắc các bệnh sản khoa, tiêu hóa, ký sinh trùng được điều trị khỏi hoàn toàn. Công trình cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm thực tế cùng các phác đồ điều trị cụ thể, đóng vai trò là tài liệu tham khảo kỹ thuật hữu ích cho sinh viên và kỹ thuật viên ngành Chăn nuôi Thú y.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ở Việt Nam 80% dân số làm nghề sản xuất nông nghiệp, được phát triển theo hai ngành lớn đó là ngành trồng trọt và ngành chăn nuôi. Trong những năm qua ngành chăn nuôi ở nước ta đang được quan tâm và phát triển. Trong đó có ngành chăn nuôi bò đã đem lại những lợi nhuận lớn cho người chăn nuôi. Theo thống kê năm 2017 tổng đàn bò cả nước khoảng trên 5,6 triệu con, cung ứng một lượng thịt và sữa lớn cho nhu cầu tiêu dùng trong nước.

Ngành chăn nuôi bò sữa hiện nay đang nuôi khoảng trên 300 nghìn con và cung cấp gần 900.000 tấn sữa tươi, đáp ứng khoảng 40 - 50% nhu cầu về sữa trong cả nước. Những năm gần đây cùng với sự phát triển đi lên của nền kinh tế của đất nước, nhu cầu đời sống của người dân ngày càng đươc cải thiện thì nhu cầu tiêu thụ thịt bò của người dân ngày càng cao cả về số lượng cũng như chất lượng. Do nhu cầu tiêu thụ thịt bò trong nước tăng nhanh, do sự cạnh tranh gay gắt về chất lượng và giá bò giống và các sản phẩm chế biến từ thịt bò trên thị trường trong nước và quốc tế. Nhiều hộ nông dân, trang trại và doanh nghiệp chăn nuôi bò ở nước ta đã cố gắng chuyển phương thức chăn nuôi truyền thống chủ yếu dựa vào kinh nghiệm vốn có và nguồn thức ăn từ phụ phẩm nông nghiệp sang chăn nuôi theo hướng công nghiệp.

Mấy năm gần đây được sự quan tâm của các ngành, các cấp, nhiều nỗ lực chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi tới sản xuất của hệ thống khuyến nông, hệ thống các trường đào tạo., quy trình kĩ thuật chăn nuôi tiên tiến được giới thiệu một cách có hệ thống tới hộ nông dân và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Ở nước ta nuôi bò hướng thịt đã trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và đã phần nào đáp ứng được yêu cầu người tiêu thụ thịt trong nước cũng như phục vụ nhu cầu cho xuất khẩu. Việc đánh giá khả năng sinh sản đang là đòi hỏi cấp m 2 thiết đối với người làm công tác chọn và nhân giống vật nuôi. Bên cạnh những tiến bộ đã đạt được thì chúng ta còn gặp không ít khó khăn về kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng và tình hình dịch bệnh diễn ra trên đàn bò còn nhiều phức tạp.

Xuất phát từ thực tế trên, nhằm nâng cao kiến thức cũng như góp phần đẩy mạnh công tác chăn nuôi bò ở Việt Nam, em đã thực hiện chuyên đề: “Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho đàn bò cái sinh sản nuôi tại trại bò tại khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề 1. Mục tiêu chuyên đề - Nghiên cứu và áp dụng biện pháp chăm sóc, nuôi dưỡng cho đàn bò tại trại trong những năm qua. - Xác định tình hình mắc bệnh, cách phòng trị một số bệnh trên đàn bò cái sinh sản.

- Nhằm nắm vững kiến thức về quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng đàn bò ở các giai đoạn. - Rèn luyện và nâng cao tay nghề, củng cố kiến thức đã học và tìm hiểu thêm những kiến thức thực tế. Yêu cầu chuyên đề - Đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại bò khoa chăn nuôi thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Thực hiện được quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng đàn bò tại khoa Chăn nuôi Thú y.

- Thực hiện được quy trình phòng và trị một số bệnh gặp trên đàn bò tại khoa Chăn nuôi Thú y. Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU m 3 2. Điều kiện tự nhiên của khoa Chăn nuôi Thú y 2. Vị trí địa lý Trại bò thuộc khoa Chăn nuôi Thú y nằm trên địa bàn trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cách trung tâm thành phố khoảng 6 km về phía Đông.

Ranh giới của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên được xác định như sau: + Phía Đông giáp phường Quang Trung + Phía Tây giáp với xã Quyết Thắng + Phía Nam giáp với phường Tân Thịnh + Phía Bắc giáp với phường Quan Triều. Trại có tổng diện tích là 8. Trong đó tổng diện tích xây dựng chuồng trại là 50 m2 sân chơi cho bò có diện tích 70 m2, còn lại là diện tích đất được quy hoạch để trồng cỏ VA06 và cỏ ghine làm thức ăn cho đàn bò. Điều kiện khí hậu thủy văn Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi nằm ở Đông Bắc nước ta, nên mang đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Mùa Hè khí hậu nóng ẩm và mưa nhiều. Mùa Đông lạnh, khô và chịu ảnh hưởng bởi gió mùa Đông Bắc. Do mang đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nên thời tiết chia làm 4 mùa rõ rệt: Xuân - Hạ - Thu và Đông, song chủ yếu là hai mùa chính: Mùa mưa và mùa khô. - Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, nhiệt độ trung bình biến động từ 21oC - 28oC, ẩm độ trung bình từ 81% - 86%, lượng mưa trung bình 250mm/tháng và tập trung mưa nhiều vào các tháng 6, 7 và 8.

Nhìn chung khí hậu ở các tháng trong mùa mưa rất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, trong chăn nuôi vào các tháng này cần chú ý đến công tác vệ sinh phòng trừ dịch bệnh cho đàn bò. m 4 - Mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa này khí hậu khô lạnh, ít mưa. Nhiệt độ trung bình từ 15 oC đến 24oC, ẩm độ từ 76% đến 87%, tổng lượng mưa 299mm.

Mùa Đông có gió mùa Đông Bắc kéo dài làm cho thời tiết trở nên lạnh giá hơn, đêm có sương muối, có ngày nhiệt độ giảm xuống chỉ còn từ 6oC đến 10oC hoặc thấp hơn. Sự chênh lệch nhiệt độ hai mùa rõ rệt từ đó làm cho ngành chăn nuôi bò gặp nhiều khó khăn hơn. Cơ sở khoa học của chuyên đề 2. Đặc điểm giải phẫu cơ quan sinh dục ở bò cái  Bộ phận sinh dục bên ngoài: Là bộ phận ta có thể nhìn thấy, sờ thấy và quan sát được, bao gồm: âm hộ, âm vật, tiền đình.

- Âm hộ (vulvae): đây là đoạn sau cùng của bộ máy sinh dục cái. Âm hộ nằm dưới hậu môn và được thông ra ngoài bởi một khe thẳng đứng gọi là âm môn. Trong âm hộ còn có lỗ niệu đạo thông với bóng đái, tuyến tiền đình (bartholin) và khí quan cương cứng gọi là âm vật (clitoris). - Âm vật (clitoris): Âm vật nằm ở phía dưới hai mép của âm môn.

Là tổ chức cương cứng, có nhiều dây thần kinh nên tính cảm giác tập trung ở đây cao, tương tự như bao quy đầu dương vật. Về cấu tạo, âm vật cũng có các thể hổng như con đực. Trên âm vật có nếp da tạo ra mũ âm vật, giữa âm vật bẻ gấp xuống dưới. Trong thực tế sau khi dẫn tinh cho gia súc cái, các dẫn tinh viên thường xoa bóp nhẹ vào âm vật kích thích con cái hưng phấn để cổ tử cung trở lại co thắt và vận động bình thường.

- Tiền đình (vestibulum): m 5 Tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo, nghĩa là qua tiền đình mới vào âm đạo. Trong tiền đình có dấu vết màng trinh, phía trong màng trinh là âm đạo, phía sau màng trinh có lỗ niệu đạo. Màng trinh có các sợi cơ đàn hồi ở giữa và do hai lá niêm mạc gấp thành một nếp. Tiền đình có một số tuyến, các tuyến này xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật, chúng có chức năng tiết dịch nhầy.

 Bộ phận sinh dục bên trong: - Buồng trứng (ovanrium) còn gọi là noãn bào, gồm một đôi treo ở cạnh trước dây chằng rộng gần mút sừng tử cung, cạnh trước của xương ngồi hay ở phía dưới sừng tử cung. Hình dáng của buồng trứng rất đa dạng nhưng phần nhiều có hình bầu dục hoặc ovan dẹt, không có lõm rụng trứng. Kích thước buồng trứng dài, rộng, cao tương ứng như sau: 1 - 2 cm; 1 - 1,5 cm; 1,5 cm; khối lượng 10 - 20 g (Nguyễn Tấn Anh và Nguyễn Duy Hoan 1998 [1]). Trên thực tế ở bò lai Sind kích thước buồng trứng là: 23,45 mm; 16,5 mm và 11,55 mm với khối lượng 3,74 g bên phải; 2,5 g bên trái.

Tất nhiên kích thước của buồng trứng cũng thay đổi ít nhiều phụ thuộc vào tuổi, trạng thái sinh lý, cá thể. Buồng trứng bò được chia ra làm 2 miền: Miền vỏ và miền tủy + Miền vỏ: Đặc biệt quan trọng với chức năng sinh dục, đảm bảo quá trình phát triển của trứng đến khi trứng chín và rụng. Miền vỏ bao gồm ba phần: Tế bào trứng nguyên thủy, thể vàng và tế bào bào hình hạt. + Miền tủy chứa nhiều mạnh máu và tổ chức liên kết đảm bảo nhiệm vụ nuôi dưỡng, bảo vệ trứng.

- Ống dẫn trứng (oviductus): Bò có hai ống dẫn trứng nằm ở 2 bên, phải và trái. Chúng có cấu tạo giống nhau. Một đầu của ống dẫn trứng thông với xoang bụng gần sát buồng trứng và có hình loa kèn, loa kèn là màng mỏng tạo thành một cái tán rộng, vành tấn có các tua diềm lô nhô không đều ôm lấy buồng trứng. Diện tích của loa kèn không giống nhau ở các cá thể, đối với bò m 6 loa kèn thường rộng 20 - 30 cm² và phủ toàn bộ buồng trứng.

Ngày nay người ta cho rằng màng loa kèn lúc hoạt động còn cọ sát vào buồng trứng, giúp cho trứng rụng tốt hơn. Đầu kia của ống dấn trứng gắn với mút sừng tử cung. Những nghiên cứu gần đây cho rằng đoạn nối ống dẫn trứng với mút sừng tử cung là nơi thử thách tinh trùng lần cuối cùng trước khi tinh trùng tiến vào gặp tế bào trứng. Ống dẫn trứng cung cấp một môi trường thuận lợi nhất cho sự hợp nhất các giao tử và cho một sự phát triển ban đầu của phôi.

Ngoại cảnh này bao gồm cả dinh dưỡng và bảo vệ cho tinh trùng, noãn bào và hợp tử - phôi sau đó. Tinh trùng, hợp tử, phôi có các kháng thể ngoại lai, những kháng thể này bị phát hiện và bị tấn công bởi hệ thống miễn dịch thể dịch của con mẹ (Oliphant và ctv, 1984). - Tử cung (dạ con) (uterus): + Cấu tạo giải phẫu tử cung: Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bóng đái, là nơi làm tổ, cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của bào thai đồng thời là cơ quan đẩy bào thai lọt ra ngoài khi sinh đẻ. Tử cung gồm có hai sừng tử cung, một thân và một cổ tử cung.