Quy Hoạch và Thiết Kế Cải Tạo Cảng Hàng Không Tại Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Các giải pháp quy hoạch thiết kế cải tạo nâng cấp sân bay dân dụng ở các đô thị lớn trong quá trình, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Trần Kiên
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đức Sỹ
• Trường học: Trường Đại học Giao thông Vận tải
• Chuyên ngành: Xây dựng công trình giao thông
• Đề tài: Quy Hoạch và Thiết Kế Cải Tạo Cảng Hàng Không Tại Việt Nam Giai Đoạn 2010-2040
• Loại tài liệu: luận án thạc sĩ kỹ thuật
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ QUY HOẠCH, THIẾT KẾ CẢI TẠO CẢNG HÀNG KHÔNG
• 1.1. Việc thiết kế cải tạo Cảng hàng không trên thế giới
• 1.2. Việc thiết kế cải tạo Cảng hàng không ở Việt Nam
• 1.3. Các căn cứ để xây dựng quy hoạch phát triển Cảng hàng không - Sân bay
• 1.4. Nội dung, trình tự quy hoạch Cảng hàng không
• 1.5. Xu thế phát triển của vật tải hàng không Việt Nam
• 1.6. Vấn đề liên thông Cảng hàng không sân bay với các hệ thống giao thông khác
• 2. CHƯƠNG 2: DỰ BÁO NHU CẦU VẬN TẢI TRONG NGÀNH HÀNG KHÔNG
• 2.1. Mục đích, ý nghĩa và nguyên tắc dự báo
• 2.2. Các căn cứ dự báo nhu cầu vận chuyển
• 2.3. Nội dung, trình tự dự báo nhu cầu vận chuyển hàng hoá và hành khách trong vận tải hàng không
• 2.4. Các phương pháp dự báo nhu cầu vận tải trong ngành hàng không
• 2.4.1. Phương pháp xét đoán
• 2.4.2. Phương pháp dự báo bằng phép ngoại suy
• 2.4.2.1. Phép ngoại suy tuyến tính (Linear Extrapolation)
• 2.4.2.2. Phép ngoại suy hàm mũ (Exponential Extrapolation)
• 2.4.2.3. Phép ngoại suy đường cong logic (Logistics Curve Extrapolation)
• 2.4.3. Phương pháp phân tích thị trường
• 2.4.3.1. Mô hình chia sẻ thị trường
• 2.4.3.2. Mô hình xác định thị trường
• 2.4.4. Phương pháp mô hình kinh tế
• 2.4.5. Phương pháp mô hình tương tự
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP QUY HOẠCH CẢI TẠO, NÂNG CẤP SÂN BAY CŨ
• 3.1. Các thông số cơ bản về hệ thống sân bay của Việt Nam hiện nay
• 3.2. Dự báo lưu lượng hàng hóa và hành khách các sân bay Việt Nam cần phải đáp ứng trong tương lai
• 3.3. Các yêu cầu kỹ thuật của các dự án Cảng hàng không - Sân bay chính cần phải đáp ứng trong tương lai
• 3.4. Các sơ đồ bố trí Cảng hàng không - Sân bay áp dụng cho trường hợp quy hoạch cải tạo, nâng cấp sân bay cũ
• 3.4.1. Các bộ phận chính trong Cảng hàng không - Sân bay
• 3.4.2. Các sơ đồ bố trí Cảng hàng không - Sân bay thường áp dụng
• 3.4.3. Các sơ đồ bố trí Cảng hàng không sân bay ở Việt Nam và việc áp dụng dạng sơ đồ thích hợp khi cải tạo, nâng cấp sân bay
• 3.5. Liên kết với hệ thống giao thông ngoài sân bay
• 3.5.1. Tính toán nhu cầu đỗ xe và Quy hoạch bãi đỗ xe
• 3.5.2. Quy hoạch đường ra vào ga sân bay và kết nối với hệ thống đường giao thông ngoài sân bay
• 4. CHƯƠNG 4: QUY HOẠCH CẢI TẠO, NÂNG CẤP SÂN BAY "A"
• 4.1. Các yêu cầu cần cải tạo, nâng cấp Cảng hàng không
• 4.2. Hiện trạng Cảng hàng không
• 4.2.1. Khu bay
• 4.2.2. Khu Hàng không dân dụng
• 4.2.3. Khu phục vụ kỹ thuật - làm việc của Cảng hàng không
• 4.2.4. Khu quản lý bay
• 4.2.5. Tình hình tĩnh không trên sân bay
• 4.2.6. Hiện trạng đất đai và dân cư
• 4.3. Dự báo nhu cầu vận chuyển
• 4.3.1. Vai trò của dự báo nhu cầu vận chuyển cho Cảng hàng không trong tương lai
• 4.3.2. Tình hình khai thác của Cảng hàng không các năm qua
• 4.3.3. Dự báo nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hoá thông qua Cảng hàng không trong tương lai
• 4.3.3.1. Dự báo theo mô hình tương tự
• 4.3.3.2. Dự báo theo phương pháp phân tích thị trường (với mô hình chia sẻ thị trường)
• 4.3.3.3. Dự báo theo phương pháp ngoại suy
• 4.3.3.4. Dự báo theo phương pháp xét đoán
• 4.3.4. Dự báo đội tàu bay khai thác, mật độ vận chuyển trên Cảng hàng không
• 4.3.4.1. Dự báo đội tàu bay khai thác trên Cảng hàng không
• 4.3.4.2. Xác định mật độ khai thác máy bay đối với Cảng hàng không theo các mốc tính toán năm 2015, 2020 và 2025
• 4.3.5. Dự báo các tuyến bay
• 4.3.6. Dự báo các chỉ tiêu quy hoạch
• 4.4. Đề xuất biện pháp quy hoạch mở rộng Cảng hàng không
• 4.4.1. Giải pháp quy hoạch cải tạo khu bay
• 4.4.1.1. Đường hạ cất cánh (ĐHCC)
• 4.4.1.2. Bố trí sân chờ xuất phát
• 4.4.2. Quy hoạch khu hàng không dân dụng
• 4.4.2.1. Nhà ga hành khách
• 4.4.2.2. Nhà ga hàng hoá
• 4.4.2.3. Nhà điều hành Cảng hàng không
• 4.4.2.4. Quy hoạch sân đỗ ô tô trước nhà ga
• 4.4.2.5. Quy hoạch khu phục vụ - kỹ thuật và Thương mại hành khách
• 4.4.2.6. Quy hoạch khu quản lý điều hành bay
• 4.4.3. Liên kết với hệ thống giao thông ngoài sân bay
• 4.4.3.1. Hệ thống giao thông ô tô khu vực trước ga hàng không
• 4.4.3.2. Liên kết với hệ thống giao thông ngoài sân bay
• 4.4.4. Phân tích kinh tế - kỹ thuật của đề xuất
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Những đóng góp của luận án về mặt khoa học
• 5.2. Những đóng góp của luận án về mặt thực tiễn
• 5.3. Những hạn chế của đề tài
• 5.4. Hướng tiếp tục nghiên cứu của đề tài
• 5.5. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quy Hoạch Cảng Hàng Không Việt Nam 2010 2040

Giao thông, đặc biệt là giao thông hàng không, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế và xã hội của mọi quốc gia. Tại Việt Nam, ngành hàng không dân dụng đã trải qua hơn nửa thế kỷ phát triển, đóng góp tích cực vào sự nghiệp thống nhất và xây dựng đất nước. Trong giai đoạn hội nhập quốc tế, ngành hàng không khẳng định vai trò là ngành kinh tế kỹ thuật quan trọng, đáp ứng nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hóa trong nước và quốc tế. Cục Hàng không Việt Nam hiện quản lý 22 cảng hàng không, trong đó có 3 cảng hàng không quốc tế và 19 cảng hàng không địa phương. Đầu tư vào hạ tầng hàng không ngày càng được mở rộng và đa dạng, đặc biệt là tại các sân bay quốc tế và nội địa. Theo tài liệu gốc, Nghị định 666/TTg đánh dấu mốc quan trọng cho sự ra đời của ngành Hàng không dân dụng Việt Nam.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Hàng Không Dân Dụng Việt Nam

Ngành hàng không dân dụng Việt Nam bắt đầu từ năm 1956 và đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ việc khôi phục các sân bay cũ đến xây dựng mới, ngành hàng không đã đóng góp vào sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nước. Hiện nay, ngành hàng không đang chuyển mình mạnh mẽ với những bước tiến vững chắc.

1.2. Vai Trò Của Cảng Hàng Không Trong Phát Triển Kinh Tế

Cảng hàng không đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các vùng miền trong nước và quốc tế, thúc đẩy giao thương và du lịch. Việc đầu tư vào hạ tầng cảng hàng không là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia.

II. Thách Thức Cải Tạo Cảng Hàng Không Giai Đoạn 2010 2040

Mặc dù hệ thống cảng hàng không của Việt Nam đã được xây dựng khá đầy đủ, nhưng phần lớn các sân bay được xây dựng từ lâu và không đáp ứng được nhu cầu khai thác hiện tại. Nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hóa ngày càng tăng cao, đòi hỏi các cảng hàng không phải được nâng cấp và mở rộng. Việc xây dựng sân bay mới tốn kém, do đó, việc nghiên cứu phương án quy hoạch cải tạo là cần thiết để mang lại hiệu quả kinh tế. Theo thống kê, sản lượng hành khách và hàng hóa thông qua các cảng hàng không Việt Nam liên tục tăng trưởng từ năm 1995 đến 2006.

2.1. Tăng Trưởng Vận Tải Hàng Không Và Áp Lực Lên Hạ Tầng

Sự tăng trưởng nhanh chóng của vận tải hàng không tạo ra áp lực lớn lên hạ tầng cảng hàng không. Các sân bay cần được nâng cấp để đáp ứng nhu cầu vận chuyển ngày càng tăng cao. Việc cải tạo và nâng cấp là giải pháp hiệu quả để giải quyết vấn đề này.

2.2. Hạn Chế Về Quy Hoạch Sử Dụng Đất Cảng Hàng Không Hiện Tại

Quy hoạch sử dụng đất hiện tại của nhiều cảng hàng không không còn phù hợp với nhu cầu phát triển. Việc mở rộng sân bay gặp khó khăn do hạn chế về diện tích đất và các vấn đề liên quan đến dân cư.

2.3. Yêu Cầu Nâng Cấp Cảng Hàng Không Để Đảm Bảo An Toàn

Việc nâng cấp cảng hàng không không chỉ để tăng năng lực vận chuyển mà còn để đảm bảo an toàn hàng không. Các tiêu chuẩn kỹ thuật cần được tuân thủ để đảm bảo an toàn cho hành khách và máy bay.

III. Phương Pháp Quy Hoạch Thiết Kế Cải Tạo Sân Bay Cũ

Thực chất của việc cải tạo cảng hàng không là mở rộng quy mô để đáp ứng nhu cầu vận chuyển lớn hơn trong tương lai. Cần nghiên cứu các vấn đề như dự báo lượng hành khách và hàng hóa, dự báo xu thế tăng tải trọng máy bay, và xác định số lượng phương tiện giao thông cần thiết. Từ đó, quy hoạch hệ thống sân đỗ xe ô tô, mạng lưới đường ô tô phù hợp quanh sân bay. Cần quy hoạch mạng lưới giao thông kết nối đô thị với cảng hàng không, đáp ứng nhu cầu chuyển tải giữa cảng hàng không với trung tâm đô thị. Theo luận án, việc cải tạo cần dựa trên thực trạng khai thác và xu thế phát triển trong tương lai.

3.1. Dự Báo Nhu Cầu Vận Chuyển Hàng Không Chính Xác

Dự báo chính xác nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hóa là yếu tố quan trọng để quy hoạch cải tạo cảng hàng không. Các phương pháp dự báo cần được áp dụng để đảm bảo tính chính xác và tin cậy.

3.2. Tối Ưu Hóa Thiết Kế Đường Băng Và Sân Đỗ Máy Bay

Thiết kế đường băng và sân đỗ máy bay cần được tối ưu hóa để tăng năng lực khai thác của sân bay. Các yếu tố như chiều dài đường băng, số lượng vị trí đỗ máy bay cần được xem xét kỹ lưỡng.

3.3. Kết Nối Giao Thông Thuận Tiện Đến Cảng Hàng Không

Kết nối giao thông thuận tiện đến cảng hàng không là yếu tố quan trọng để thu hút hành khách và hàng hóa. Cần quy hoạch hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt kết nối sân bay với trung tâm đô thị.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nâng Cấp Sân Bay A Giai Đoạn 2010 2040

Luận án đề xuất các biện pháp quy hoạch mở rộng cảng hàng không, bao gồm cải tạo khu bay, đường hạ cất cánh, bố trí sân chờ xuất phát, và quy hoạch khu hàng không dân dụng. Cần quy hoạch nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa, nhà điều hành cảng hàng không, và sân đỗ ô tô trước nhà ga. Đồng thời, cần quy hoạch khu phục vụ - kỹ thuật và thương mại hành khách, và khu quản lý điều hành bay. Liên kết với hệ thống giao thông ngoài sân bay là yếu tố quan trọng. Theo luận án, cần phân tích kinh tế - kỹ thuật của các đề xuất để đảm bảo tính khả thi.

4.1. Đánh Giá Hiện Trạng Cảng Hàng Không A Chi Tiết

Việc đánh giá hiện trạng cảng hàng không "A" là bước quan trọng để xác định các yêu cầu cần cải tạo và nâng cấp. Các yếu tố như khu bay, khu hàng không dân dụng, khu phục vụ kỹ thuật cần được xem xét kỹ lưỡng.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Quy Hoạch Mở Rộng Khu Bay

Khu bay là khu vực quan trọng nhất của sân bay. Việc quy hoạch mở rộng khu bay cần được thực hiện một cách khoa học và hợp lý để tăng năng lực khai thác của sân bay.

4.3. Quy Hoạch Khu Hàng Không Dân Dụng Hiện Đại

Khu hàng không dân dụng cần được quy hoạch một cách hiện đại để đáp ứng nhu cầu của hành khách và các hãng hàng không. Các yếu tố như nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa cần được thiết kế một cách khoa học và tiện nghi.

V. Kết Luận Phát Triển Bền Vững Cảng Hàng Không Việt Nam

Luận án đóng góp về mặt khoa học và thực tiễn trong việc quy hoạch cải tạo và nâng cấp sân bay. Tuy nhiên, đề tài vẫn còn những hạn chế và cần tiếp tục nghiên cứu. Cần có những kiến nghị để phát triển bền vững hệ thống cảng hàng không Việt Nam. Theo luận án, cần tập trung vào việc hoàn thiện giải pháp trong quá trình lựa chọn phương án phát triển hệ thống cảng hàng không sân bay tại Việt Nam.

5.1. Đóng Góp Của Luận Án Về Mặt Khoa Học Và Thực Tiễn

Luận án đóng góp vào việc hoàn thiện phương pháp luận và lý thuyết trong quy hoạch cải tạo cảng hàng không. Đồng thời, luận án cung cấp các giải pháp thực tiễn để giải quyết các vấn đề liên quan đến phát triển cảng hàng không.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Quy Hoạch Cảng Hàng Không

Cần tiếp tục nghiên cứu các vấn đề liên quan đến quy hoạch cảng hàng không, như đánh giá tác động môi trường, quản lý dự án, và chính sách phát triển hàng không.

5.3. Kiến Nghị Để Phát Triển Bền Vững Hàng Không Việt Nam

Cần có những kiến nghị cụ thể để phát triển bền vững ngành hàng không Việt Nam, như tăng cường đầu tư vào hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành hàng không dân dụng Việt Nam ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn 1995-2006 với tổng sản lượng vận chuyển đạt 48,2 triệu lượt hành khách (tăng trưởng bình quân 11%/năm) và 820,7 nghìn tấn hàng hóa (tăng bình quân 14%/năm). Sự gia tăng nhanh chóng về nhu cầu đi lại và giao thương đặt ra áp lực nặng nề lên hệ thống 22 cảng hàng không hiện hữu trên toàn quốc. Phần lớn các sân bay này được xây dựng từ sau năm 1975 với quy mô nhỏ, trang thiết bị kỹ thuật hạn chế và mặt đường cất hạ cánh chưa đáp ứng được các dòng máy bay thân rộng hiện đại. Trong bối cảnh nguồn vốn đầu tư công còn hạn hẹp, việc xây dựng mới hoàn toàn các sân bay đòi hỏi chi phí giải phóng mặt bằng và phát triển hạ tầng giao thông kết nối đường bộ cực kỳ tốn kém.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng hệ thống giải pháp quy hoạch, thiết kế cải tạo và nâng cấp các sân bay dân dụng tại các đô thị lớn của Việt Nam trong giai đoạn 2010-2040. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mở rộng khu bay, nâng cao năng lực thông qua của nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa và thiết lập mạng lưới giao thông liên thông hoàn chỉnh giữa cảng hàng không với trung tâm đô thị. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu đóng vai trò là cơ sở khoa học giúp các cơ quan quản lý tối ưu hóa suất đầu tư hàng nghìn tỷ đồng, giảm thiểu ùn tắc giao thông đô thị và đảm bảo an toàn khai thác bay theo tiêu chuẩn quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quy hoạch tổng thể cảng hàng không theo tiêu chuẩn kỹ thuật của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), kết hợp mô hình phân tích kinh tế lượng dự báo nhu cầu vận tải của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) và mô hình tương tự theo tốc độ tăng trưởng kinh tế khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Nghiên cứu tập trung vào 5 khái niệm kỹ thuật nền tảng:

• Hệ thống đường cất hạ cánh (Runway): Bộ phận trực tiếp phục vụ máy bay cất và hạ cánh, được định hướng theo hướng gió chính.
• Hệ thống đường lăn (Main Taxiway và Exit Taxiway): Tuyến đường kết nối đường băng với các khu vực chức năng, giúp rút ngắn thời gian chiếm dụng đường băng của máy bay.
• Sân đỗ máy bay (Apron) và sân ga (Parking): Khu vực phục vụ kỹ thuật, nạp nhiên liệu, bảo dưỡng và đón trả hành khách, xếp dỡ hàng hóa.
• Tĩnh không sân bay: Vùng không gian an toàn cho máy bay cất cánh, hạ cánh và lượn vòng tiếp cận.
• Cấp sân bay theo phân cấp ICAO: Các tiêu chuẩn kỹ thuật từ cấp 3C, 4C đến 4E và 4F tương ứng với sải cánh và khoảng cách vệt bánh xe của từng dòng máy bay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ Cục Hàng không Việt Nam và Viện Khoa học Kỹ thuật Hàng không giai đoạn 1995-2006. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 24 cảng hàng không trên cả nước (22 cảng đang vận hành và 2 cảng đang sửa chữa nâng cấp) cùng chuỗi dữ liệu khai thác liên tục 12 năm của hơn 40 đường bay nội địa và quốc tế. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát và phản ánh chính xác bức tranh phân bố mạng lưới sân bay theo 3 cụm miền Bắc, miền Trung và miền Nam.

Quá trình phân tích kết hợp đồng bộ các phương pháp định lượng và định tính: phương pháp chuyên gia Delphi nhằm thu thập ý kiến xét đoán chuyên sâu; phép ngoại suy hàm mũ và ngoại suy đường cong logic để mô hình hóa xu hướng tăng trưởng bão hòa của thị trường; mô hình chia sẻ thị trường (Top-down) để phân bổ lưu lượng từ cấp quốc gia xuống từng sân bay địa phương. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt chuỗi dữ liệu dài hạn tại các sân bay địa phương, đồng thời gắn kết chặt chẽ sự phát triển của ngành hàng không với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7-8%/năm và tỷ lệ gia tăng khách du lịch trên 15%/năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ hiện đại hóa đội tàu bay diễn ra nhanh hơn so với năng lực đáp ứng của cơ sở hạ tầng sân đường. Số lượng tàu bay sở hữu của các hãng hàng không Việt Nam tăng từ 6 chiếc năm 2000 lên 17 chiếc năm 2006 trong tổng số 43 máy bay đang vận hành, nổi bật là các dòng máy bay hiện đại như Boeing B777, B767, Airbus A320, A321. Tải trọng cất cánh tối đa của các dòng tàu bay thương mại đã tăng gấp 40 lần trong 40 năm qua (từ 20.000 lb lên gần 800.000 lb), đòi hỏi mặt cắt kết cấu áo đường băng phải có khả năng chịu tải vượt trội.

Thứ hai, cấu trúc mạng lưới sân bay bộc lộ sự quá tải cục bộ tại các đô thị hạt nhân. Toàn hệ thống có 10 cảng hàng không đạt cấp 4E, 10 cảng đạt cấp 4C và 2 cảng đạt cấp 3C. Năm 2006, lượng hành khách đạt 7,45 triệu lượt (tăng gấp 3 lần so với năm 1995), vận tải hàng hóa đạt hơn 120.000 tấn (tăng 3,5 lần so với năm 1995). Tuy nhiên, phần lớn các sân bay địa phương chỉ có 1 đường cất hạ cánh ngắn từ 1.500m đến 2.400m và trang thiết bị dẫn đường ban đêm còn thiếu thốn, dẫn đến tình trạng tập trung quá mức vào Nội Bài và Tân Sơn Nhất.

Thứ ba, kết quả dự báo lưu lượng vận tải xác lập mục tiêu công suất quy mô lớn đến năm 2025-2040. Cảng hàng không Quốc tế Nội Bài cần đáp ứng 20 triệu hành khách/năm và 750.000 tấn hàng hóa/năm với cấu hình 3 đường cất hạ cánh. Cảng hàng không Quốc tế Tân Sơn Nhất cần duy trì 15 triệu hành khách/năm và 500.000 tấn hàng hóa/năm. Dự án sân bay mới Long Thành được định hướng công suất 30 triệu hành khách/năm và 2 triệu tấn hàng hóa/năm với 4 đường băng phục vụ siêu máy bay Airbus A380. Cảng Chu Lai được quy hoạch thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế với công suất 5 triệu tấn hàng hóa/năm.

Thứ tư, sự mất cân đối giữa công trình khu bay và hệ thống giao thông tiếp cận ngoài sân bay. Năng lực tiếp nhận của nhà ga tăng nhanh nhưng bãi đỗ xe ô tô và các trục đường kết nối đô thị thường xuyên tắc nghẽn, làm giảm hiệu quả chung của toàn bộ chuỗi dịch vụ vận tải.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự quá tải hạ tầng là do giai đoạn 1995-2006 ngành hàng không Việt Nam tăng trưởng vượt bậc nhờ mở rộng giao thương quốc tế với 27 thành phố lớn trên thế giới. So với các giải pháp trên thế giới, việc ưu tiên cải tạo và kéo dài đường băng hiện hữu theo sơ đồ chính diện giúp giảm từ 40% đến 60% tổng mức đầu tư so với việc xây mới sân bay ở vị trí xa trung tâm.

Các số liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng trưởng hành khách và hàng hóa giai đoạn 1995-2006, kết hợp bảng ma trận kỹ thuật so sánh chiều dài đường băng hiện hữu (1.800m - 3.050m) với quy mô mở rộng mục tiêu (3.000m - 4.000m) và trang thiết bị phụ trợ (ILS, VOR/DME, đèn CAT 2). Điều này làm rõ tính tất yếu của việc chuyển đổi cấu hình từ 1 đường băng sang hệ thống đường băng song song kết hợp đường lăn tắt thoát nhanh.

Đề xuất và khuyến nghị

• Kéo dài và gia cố kết cấu mặt đường cất hạ cánh hiện hữu: Nâng cấp đường băng tại các sân bay cấp 4E và 4C từ chiều dài 2.400m lên 3.050m - 3.800m, tăng cường độ bê tông xi măng để tiếp nhận các dòng máy bay B777 và B747-400; hoàn thành trong giai đoạn 2010-2020 do Cục Hàng không Việt Nam và Tổng công ty Cảng hàng không chủ trì.
• Xây dựng bổ sung đường cất hạ cánh song song: Áp dụng sơ đồ quy hoạch chính diện dạng mở rộng để bổ sung đường băng thứ hai cách tim đường băng hiện hữu từ 300m đến 1.500m tại Nội Bài, Đà Nẵng, Cam Ranh nhằm nâng năng lực cất hạ cánh lên 25-35 chuyến/giờ; do Bộ Giao thông Vận tải phê duyệt phương án chi tiết trước năm 2025.
• Mở rộng đồng bộ khu hàng không dân dụng và nhà ga chuyên biệt: Đẩy nhanh tiến độ xây dựng Nhà ga T2 Nội Bài công suất trên 10 triệu khách/năm, nhà ga quốc tế mới Tân Sơn Nhất đạt 10-15 triệu khách/năm, quy hoạch riêng nhà ga hàng hóa công suất 100.000 - 750.000 tấn/năm; do các doanh nghiệp quản lý cảng triển khai trong giai đoạn 2010-2025.
• Hiện đại hóa hệ thống dẫn đường và quản lý bay: Lắp đặt hệ thống đèn hiệu tiếp cận chính xác CAT 2, đài dẫn đường đa hướng VOR/DME và hệ thống tự động AWOS tại 100% các sân bay có khai thác máy bay phản lực; do Trung tâm Quản lý bay dân dụng Việt Nam thực hiện giai đoạn 2010-2018 nhằm duy trì tốc độ tăng trưởng sản lượng điều hành bay trên 6,6%/năm.
• Quy hoạch bãi đỗ xe và mạng lưới giao thông liên thông đô thị: Thiết kế bãi đỗ xe nhiều tầng trước quảng trường ga, kết hợp tuyến xe buýt nhanh và định hướng kết nối tuyến đường sắt đô thị/tàu điện ngầm từ trung tâm thành phố đến sân bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất trước năm 2030; do Ủy ban Nhân dân các thành phố trực thuộc Trung ương phối hợp với Bộ Giao thông Vận tải triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Kỹ sư thiết kế và chuyên gia tư vấn quy hoạch công trình giao thông: Áp dụng các công thức tính toán kích thước hình học đường cất hạ cánh, đường lăn chính, đường lăn tắt và mặt bằng sân đỗ phù hợp với tiêu chuẩn máy bay cấp 4E, 4F.
• Lãnh đạo và chuyên viên quản lý dự án tại Cục Hàng không Việt Nam, các Tổng công ty Cảng hàng không: Sử dụng các mô hình dự báo lưu lượng vận tải và khung tiêu chuẩn kỹ thuật để lập kế hoạch phân bổ nguồn vốn đầu tư trung và dài hạn giai đoạn 2010-2040.
• Cơ quan quy hoạch không gian đô thị và hạ tầng giao thông thành phố: Vận dụng giải pháp thiết kế quảng trường ga, tính toán dung lượng bãi đỗ xe và tổ chức phân luồng giao thông liên thông giữa đô thị với các cụm cảng hàng không.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Xây dựng Công trình Giao thông, Cầu đường, Sân bay: Khai thác làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu chuyên khảo về phương pháp luận quy hoạch sân bay và ứng dụng toán thống kê trong dự báo giao thông vận tải.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao giải pháp cải tạo sân bay cũ được ưu tiên hơn xây dựng sân bay mới? Cải tạo sân bay cũ giúp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng chi phí đền bù giải phóng mặt bằng và tận dụng tối đa hệ thống giao thông kết nối hiện hữu. Giai đoạn 1995-2006, việc nâng cấp nhà ga T1 Nội Bài từ 4 lên 6 triệu khách/năm đã chứng minh hiệu quả tài chính vượt trội so với các dự án xây mới trong giai đoạn kinh tế đang tích lũy vốn.

• Mô hình dự báo nào được đánh giá tối ưu trong nghiên cứu này? Nghiên cứu kết hợp đa phương pháp gồm ngoại suy hàm mũ, mô hình kinh tế lượng FAA và mô hình tương tự tăng trưởng theo GDP. Sự kết hợp này bù đắp hạn chế của từng mô hình riêng lẻ, giúp dự báo chính xác nhu cầu vận tải hành khách đạt mức tăng trưởng bình quân 11%/năm và hàng hóa 14%/năm.

• Tiêu chí lựa chọn sơ đồ bố trí mặt bằng khi cải tạo sân bay là gì? Sơ đồ chính diện là phương án tối ưu nhất cho phần lớn sân bay Việt Nam do nguồn gốc xây dựng ban đầu chỉ có 1 đường cất hạ cánh. Sơ đồ này cho phép mở rộng kéo dài đường băng hiện hữu hoặc xây dựng thêm đường băng song song mà không làm gián đoạn hoạt động khai thác của khu bay.

• Tàu bay thân rộng hiện đại tác động như thế nào đến yêu cầu kỹ thuật sân đường? Các dòng máy bay như B777 hoặc B747-400 có trọng lượng cất cánh lớn và sải cánh rộng hơn 60m. Điều này bắt buộc đường băng phải đạt chiều dài tối thiểu 3.050m - 3.800m, bề rộng tối thiểu 45m cùng lề gia cố rộng 23m và độ dốc ngang tiêu chuẩn để đảm bảo an toàn vận hành.

• Vấn đề liên thông giao thông ngoài sân bay được giải quyết ra sao? Quy hoạch sân bay hiện đại không tách rời mạng lưới giao thông đô thị. Giải pháp cốt lõi là mở rộng quảng trường ga, bố trí bãi đỗ xe nhiều làn tiếp cận và tích hợp hệ thống vận tải công cộng khối lượng lớn như đường sắt trên cao hoặc tàu điện ngầm để phân tỏa nhanh luồng hành khách giờ cao điểm.

Kết luận

• Hệ thống hóa hiện trạng kỹ thuật của 22 cảng hàng không Việt Nam và phân tích bước tăng trưởng vượt bậc về sản lượng vận tải giai đoạn 1995-2006.
• Ứng dụng thành công tổ hợp các mô hình toán học và kinh tế lượng để dự báo nhu cầu vận chuyển hành khách, hàng hóa đến năm 2025 và 2040.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật mở rộng đường cất hạ cánh, đường lăn và sân đỗ đáp ứng khai thác an toàn các dòng máy bay thân rộng B777, A380.
• Xác lập định hướng quy hoạch đồng bộ khu hàng không dân dụng gắn liền với hệ thống giao thông liên thông đô thị.
• Hoàn thiện cơ sở khoa học và phương pháp luận phân tích kinh tế - kỹ thuật phục vụ công tác thẩm định các dự án nâng cấp sân bay tại Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung giải pháp quy hoạch cải tạo sân bay vừa mang tính khoa học chặt chẽ, vừa phù hợp với điều kiện nguồn lực thực tế của Việt Nam. Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển, các cơ quan ban ngành cần sớm rà soát quy hoạch chi tiết từng cảng hàng không trong giai đoạn 2010-2020 và triển khai đầu tư hạ tầng kết nối đô thị đồng bộ trước năm 2030. Các đơn vị tư vấn và cơ quan quản lý chuyên ngành hãy chủ động ứng dụng kết quả nghiên cứu này vào các đồ án quy hoạch hạ tầng hàng không trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 VẤN ĐỀ QUY HOẠCH, THIẾT KẾ CẢI TẠO CẢNG HÀNG KHÔNG 1. MỤC ĐÍCH QUY HOẠCH, THIẾT KẾ CẢI TẠO CẢNG HÀNG KHÔNG: Trong thời kỳ sau đổi mới và từng bước hội nhập thế giới, cùng với sự phát triển kinh tế của đất nước, ngành Hàng không dân dụng Việt nam đã có những bước tiến rất vững chắc và mạnh mẽ. Hệ thống cảng hàng không sân bay được xây dựng ở hầu khắp các vùng miền của tổ quốc. Tính đến cuối năm 2007, HKVN đã quản lý, khai thác 23 cảng hàng không, trong đó có 3 cảng hàng không quốc tế, 20 cảng hàng không địa phương.

Các cảng hàng không được chia theo 3 khu vực: Bắc-Trung-Nam, ở mỗi khu vực có 1 cảng hàng không quốc tế đóng vai trò trung tâm, và các cảng hàng không địa phương vây quanh tạo thành một cụm cảng hàng không, cụ thể là Cụm cảng hàng không Miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Ngoài các cảng hàng không kể trên, hầu hết các địa phương trong cả nước đều có các sân bay hoặc bãi đáp máy bay đã từng được sử dụng cho máy bay cất hạ cánh, sẵn sàng có thể đầu tư cải tạo và xây dựng mới để đưa vào khai thác bay dân dụng khi có nhu cầu. Trong giai đoạn vừa qua, nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hoá ngày một tăng cao, đòi hỏi các cảng hàng không sân bay phải đáp ứng được nhu cầu vận chuyển đặt ra cho nó. Cụ thể, sản lượng hành khách thông qua các cảng hàng không Việt Nam giai đoạn 1995-2006 năm sau cao hơn năm trước: năm 1995 khoảng 2,5 triệu lượt khách, năm 2000 gần 3 triệu lượt khách, năm 2001 đạt gần 4 triệu lượt khách, năm 2004 khoảng 5,5 triệu lượt khách, năm 2005 khoảng 6,5 triệu lượt khách, năm 2006 là 7,45 triệu lượt khách.

Trong đó thì lượng khách quốc tế cũng không ngừng tăng lên qua các năm. LUẬN ÁN THẠC SỸ KỸ THUẬT 5 CHUYÊN NGÀNH XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI - KHOA CÔNG TRÌNH LƯU LƯỢNG HÀNH KHÁCH THÔNG QUA HỆ THỐNG CẢNG HÀNG KHÔNG VIỆT NAM QUA CÁC NĂM 8,000 7,000 6,000 (Nghìn lượt người) 5,000 Tổng LLHK 4,000 Trong nước Ngoài nước 3,000 2,000 1,000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (Năm) Hình 1-1. Biểu đồ tăng trưởng hành khách thông qua các CHK Việt nam Sản lượng hàng hóa thông qua các cảng hàng không Việt Nam giai đoạn 1995-2006 như sau: năm 1995 khoảng 30,000 tấn, năm 2000 khoảng 45,000 tấn, năm 2004 khoảng 98,000 tấn, năm 2006 khoảng 120,000 tấn. LƯU LƯỢNG HÀNG HOÁ THÔNG QUA HỆ THỐNG CẢNG HÀNG KHÔNG VIỆT NAM QUA CÁC NĂM 130 120 110 100 90 80 (Nghìn tấn) Tổng LLHH 70 Trong nước 60 50 Ngoài nước 40 30 20 10 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (Năm) Hình 1-2.

Biểu đồ tăng trưởng hàng hoá thông qua các CHK Việt nam LUẬN ÁN THẠC SỸ KỸ THUẬT 6 CHUYÊN NGÀNH XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI - KHOA CÔNG TRÌNH Như vậy, trong khoảng thời gian từ 1995 đến 2006, thị trường Hàng không Việt Nam đã phát triển với tốc độ tăng trưởng cao so với mức tăng trưởng chung của hàng không thế giới và khu vực, đạt tổng số 48,2 triệu hành khách (tăng bình quân 11%/năm), về vận chuyển hàng hoá đạt 820,7 nghìn tấn (tăng bình quân 14%/năm), với mạng lưới đường bay quốc tế rộng khắp của hai doanh nghiệp vận chuyển Hàng không Việt Nam và 24 hãng hàng không nước ngoài, nối Việt nam với 27 thành phố thuộc Châu Á, Châu Âu, Châu Mỹ, và Châu Úc. TỈ LỆ TĂNG TRƯỞNG VẬN TẢI HÀNH KHÁCH VÀ HÀNG HOÁ CỦA HKVN Vận chuyển Tỉ lệ tăng trưởng hàng năm Năm Hành khách Hàng hoá Hành khách Hàng hoá (nghìn lượt người) (nghìn tấn) (%) (%) 1995 2435.8 Tăng trưởng trung bình 10 năm gần đây 11.2 Tăng trưởng trung bình từ năm 2001-nay 18. Với sản lượng vận chuyển hành khách và hàng hoá tăng cao qua các năm, các hãng Hàng không Việt nam đã tích cực đổi mới và hiện đại hóa đội tàu bay hiện đại bao gồm các loại máy bay B777, B767, A320, A321, Fokker 70, ATR72 đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng không quốc tế và nội địa. Số lượng máy bay sở hữu trong đội máy bay của Hàng không Việt nam cũng tăng dần, từ chỗ chỉ có 6/25 chiếc vào năm 2000, 7/30 chiếc vào năm 2001, 9/33 chiếc vào năm 2002, đến năm 2004 Hàng không Việt nam đã có 17/43 chiếc.

Từ sự tăng trưởng rất mạnh mẽ về vận chuyển hành khách và hàng hoá, LUẬN ÁN THẠC SỸ KỸ THUẬT 7 CHUYÊN NGÀNH XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI - KHOA CÔNG TRÌNH cũng như sự phát triển không ngừng của đội tàu bay Việt nam và cả quốc tế đến và đi trên hệ thống cảng hàng không Việt nam đòi hỏi hệ thống cảng hàng không Việt nam phải đáp ứng được nhu cầu vận chuyển đặt ra. Và mặc dù hệ thống cảng hàng không sân bay của Việt nam được xây dựng khá đầy đủ trên hầu khắp các vùng miền của tổ quốc như đã đề cập ở trên. Nhưng đại bộ phận các cảng hàng không sân bay đều được xây dựng đã lâu (ngay sau thời kỳ thống nhất đất nước) nên hiện tại gần như không thể đáp ứng được nhu cầu về khai thác. Do đó cần phải đầu tư phát triển một cách tương xứng với nhu cầu vận chuyển đang ngày một gia tăng.

Các lý do nêu trên khẳng định tại sao cần phải quy hoạch, thiết kế cải tạo hệ thống cảng hàng không sân bay tại Việt nam trong giai đoạn hiện tại và phù hợp trong tương lai. VIỆC THIẾT KẾ CẢI TẠO CẢNG HÀNG KHÔNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM: 1. Việc thiết kế cải tạo CHK trên thế giới: Lịch sử ra đời của ngành hàng không được bắt đầu từ năm 1903 khi hai anh em người Mỹ Orville và Wilburr Wringth đã thực hiện thành công 4 chuyến bay gần Kitty Hawk bang North Carolina (Mỹ) bằng máy bay có động cơ. Trải qua quá trình phát triển khá nhanh chóng, năm 1950, khi các kỹ sư Anh, Liên Xô và Mỹ chế tạo được máy bay phản lực đã mở ra một kỷ nguyên mới của máy bay phản lực dùng vào mục đích vận chuyển hành khách và hàng hoá đường dài và siêu dài.

Máy bay phản lực ngày càng được cải tiến và hoàn thiện đã góp phần làm cho dịch vụ lữ hành bằng đường hàng không phát triển nhanh và mạnh mẽ ở các nước phát triển trong thời kỳ này. Cùng với sự phát triển của các loại máy bay phản lực vận chuyển hành khách, thì hệ thống cảng hàng không cũng được các nước đi trước dần phát triển và hoàn thiện bằng cả một quá trình nghiên cứu đưa ra quy trình thiết kế quy hoạch cảng hàng không hợp lý nhất cho mỗi điều kiện cụ thể. Việc thiết kế cải tạo các cảng hàng không trên thế giới trong quá trình phát triển là một kinh nghiệm cho Việt nam trong so sánh lựa chọn giải pháp cải tạo LUẬN ÁN THẠC SỸ KỸ THUẬT 8 CHUYÊN NGÀNH XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI - KHOA CÔNG TRÌNH mở rộng các cảng hàng không hiện tại nhằm đáp ứng nhu cầu vận chuyển đang ngày một lớn hơn. Ở Việt nam: Ngành hàng không của Việt nam thực sự được ra đời vào thời điểm bắt đầu từ năm 1954, đây là thời kỳ đất nước tạm thời chia làm hai miền Nam Bắc.

Ở miền Bắc, khôi phục kinh tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội, là hậu phương lớn chi viện cho miền Nam đánh Mỹ. Các sân bay trong thời kỳ này, ngoài việc cải tạo các sân bay cũ do Pháp để lại thì còn xây dựng mới một số sân bay khác. Nhưng nhìn chung, quy mô các sân bay còn nhỏ, trang thiết bị còn nghèo nàn, chủ yếu để chuyên chở hàng hoá phục vụ cho sản xuất và chiến đấu là chính, còn vận chuyển hành khách với số lượng nhỏ. Từ những năm 1990 đến nay là thời kỳ đổi mới của đất nước, ngành hàng không Việt nam nói chung và hàng không dân dụng nói riêng có bước chuyển mình vượt bậc với sản lượng vận chuyển hành khách và hàng hoá tăng mạnh.

Từ đó đặt ra yêu cầu phải nâng khả năng đáp ứng của các cảng hàng không của Việt nam trong giai đoạn mới. Việc nâng khả năng đáp ứng của các cảng hàng không của Việt nam được thể hiện bằng việc mở rộng nhiều lần một số các cảng hàng không qua các giai đoạn như: Mở rộng, nâng cấp Cảng hàng không (CHK) quốc tế Nội Bài, CHK quốc tế Tân Sơn Nhất, CHK quốc tế Đà Nẵng, CHK Phú Bài,. Tuy nhiên, việc cải tạo nâng cấp các cảng hàng không của Việt nam trong thời gian qua chưa thật sự triệt để, đa phần mang tính trước mắt mà chưa có kế hoạch phát triển một cách toàn diện cho tương lai. Đây cũng là vấn đề cần có sự quan tâm của nhiều ban ngành để đưa ra một quy hoạch tổng thể và toàn diện hệ thống cảng hàng không của Việt nam.

CÁC CĂN CỨ ĐỂ XÂY DỰNG QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN CẢNG HÀNG KHÔNG - SÂN BAY: Để xây dựng một bản quy hoạch phát triển cảng hàng không cần các căn cứ sau: 1. Hiện trạng khai thác của cảng hàng không (như hệ thống đường băng, đường lăn, sân đỗ, khu phục vụ kỹ thuật, nhà ga hàng không, hạ tầng trước ga,.) LUẬN ÁN THẠC SỸ KỸ THUẬT 9 CHUYÊN NGÀNH XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI - KHOA CÔNG TRÌNH 2. Các loại máy bay đang hoạt động trên sân bay và đặc tính kỹ thuật của chúng, tần suất hoạt động của mỗi loại. Lưu lượng hành khách và hàng hoá hiện tại.

Khả năng tăng trưởng nhu cầu vận chuyển trong tương lai. Đánh giá thực trạng khai thác của cảng hàng không cần phải rất chính xác, các số liệu điều tra được đưa ra quyết định rất lớn tới phương án thiết kế quy hoạch cảng hàng không có mang lại hiệu quả về kinh tế kỹ thuật tới mức độ nào. Điều này thể hiện năng lực của người “kiến trúc sư” trưởng của đồ án thiết kế. Hệ thống sân đường như đường băng, đường lăn, sân đỗ,.

là bộ phận cơ bản của sân bay, phục vụ cho việc cất hạ cánh của máy bay. Khi có sự tăng trưởng về vận chuyển hành khách và hàng hoá thì đi liền với nó là sự tăng trưởng về các loại máy bay hoạt động trên sân bay cả về số lượng và sự xuất hiện của các loại máy bay có tải trọng lớn hơn.