BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN BẢO TÔN DI TÍCH TRUNG TÂM KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ BẢO TỒN DI TÍCH THUYẾT MINH QUY HOẠCH PHÂN KHU XÂY DỰNG TỶ LỆ 1/2000 KHU VỰC LÂN CẬN CÁC DI TÍCH GỐC THÀNH HOÀNG ĐẾ, THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH Cơ quan tổ chức lập quy hoạch: Sở Xây dựng Bình Định; Đại diện cơ quan tổ chức lập quy hoạch: BQLDA Quy hoạch xây dựng và quy hoạch đô thị; Đơn vị tư vấn lập quy hoạch: Trung tâm kỹ thuật công nghệ bảo tồn di tích - Viện Bảo tồn Di tích. Hà Nội - 2020 BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN BẢO TÔN DI TÍCH TRUNG TÂM KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ BẢO TỒN DI TÍCH THUYẾT MINH QUY HOẠCH PHÂN KHU XÂY DỰNG TỶ LỆ 1/2.000 KHU VỰC LÂN CẬN CÁC DI TÍCH GỐC THÀNH HOÀNG ĐẾ, THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH Cơ quan tổ chức lập quy hoạch: Đơn vị tư vấn lập quy hoạch: SỞ XÂY DỰNG BÌNH ĐỊNH TRUNG TÂM KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ BẢO TỒN DI TÍCH Hà Nội - 2021 MỤC LỤC 1. Sự cần thiết lập quy hoạch. Vài nét về lịch sử và giá trị Thành Hoàng Đế.
Các vấn đề hiện trạng khu vực phát triển đô thị. Khái niệm “Đô thị - Di sản”. Các căn cứ pháp lý, nguồn tài liệu, số liệu, cơ sở bản đồ. Các đồ án, dự án liên quan.
Các nguồn tài liệu, số liệu. Tính chất và mục tiêu quy hoạch. Hiện trạng khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên.
Địa hình, địa mạo và thủy văn. Hiện trạng kinh tế - xã hội. Hiện trạng phát triển kinh tế. Hiện trạng dân số.
Hiện trạng sử dụng đất. Hiện trạng kiến trúc cảnh quan. Kết nối cảnh quan công trình di tích. Khu vực các công trình công cộng dịch vụ.
Khu dân cư, đồng ruộng. Cảnh quan sông. Cụm công nghiệp Gò Đá Trắng. Hiện trạng hạ tầng.
Hệ thống giao thông. Hệ thống thoát nước. Hệ thống cấp nước. Hệ thống cấp điện.
Hệ thống thông tin liên lạc và viễn thông. Hiện trạng tài nguyên du lịch khu vực phụ cận. Giá trị Di tích Thành Hoàng Đế .Tài nguyên nhân văn. Đánh giá chung.
Vị trí, quy mô, phạm vi lập quy hoạch. Phạm vi ranh giới lập quy hoạch. Quy mô diện tích, dân số lập quy hoạch. Dự báo một số chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật.
Các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất. Các chỉ tiêu hạ tầng xã hội. Các chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật. Định hướng quy hoạch.
Quan điểm quy hoạch. Cơ cấu quy hoạch. Phân khu quy hoạch sử dụng đất. Tổng hợp phân khu quy hoạch sử dụng đất.
Chi tiết các phân khu quy hoạch sử dụng đất. Định hướng tổ chức không gian. Tổ chức không gian tổng thể. Tổ chức không gian các mô hình chức năng dự kiến.
Định hướng phát triển hoạt động dịch vụ du lịch. Cơ sở lựa chọn phát triển du lịch văn hóa. Định hướng các sản phẩm du lịch. Định hướng giao thông phục vụ du lịch.
Định hướng các tuyến du lịch. Định hướng kế hoạch chuyển đổi chức năng cụm Công nghiệp Gò Đá Trắng. Nâng cao trách nhiệm và sự tham gia của cộng đồng. Các cơ chế khuyến khích đầu tư phát triển bền vững.
KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ. Sự cần thiết lập quy hoạch 1. Vài nét về lịch sử và giá trị Thành Hoàng Đế Thành Hoàng Đế được triều đại Tây Sơn xây dựng vào năm 1775 trên cơ sở thành Đồ Bàn của Vương quốc Champa để lại và được chính thức gọi tên là Thành Hoàng Đế từ năm 1778. Trong suốt một thời gian dài từ năm 1776 đến 1793, Thành là đại bản doanh của nghĩa quân Tây Sơn và sau đó là kinh đô của chính quyền Trung ương Hoàng Đế Thái Đức - Nguyễn Nhạc.
Thành Hoàng Đế trải qua những trận đánh giữa nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn, trong đó có trận bao vây thành của hai tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu, Võ Văn Dũng với tướng Võ Tánh nhà Nguyễn vào năm 1801. Biết không cầm cự được với quân Tây Sơn, Võ Tánh đã tự thiêu còn quan văn Ngô Tùng Châu uống thuốc độc tự vẫn. Sau khi triều đại Tây Sơn sụp đổ vào năm 1802, Thành Hoàng Đế đã bị nhà Nguyễn gần như san phẳng. Ngay trên mặt bằng của điện Bát Giác, nơi Hoàng Đế Thái Đức thiết triều, Nguyễn Ánh đã xây lăng mộ và lầu Bát Giác thờ tướng bại trận Võ Tánh và Ngô Tùng Châu.
Thành Hoàng Đế có quy mô lớn nhất trong hệ thống thành cổ Việt Nam còn đến nay (có chu vi khoảng 7. Thành Hoàng Đế tọa lạc trên vùng đất có địa thế phòng vệ vững chắc bằng hệ thống sông ngòi, núi, đồi, gò tự nhiên và nhân tạo bao bọc xung quanh. Cấu trúc thành cổ mang đậm dấu ấn Champa với 3 vòng thành kiên cố là: Thành Ngoại, Thành Nội và Tử Cấm Thành. Kiến trúc 3 vòng thành như sau: - Thành Ngoại nằm ngoài cùng, hình chữ nhật, có chu vi 7.
Chân thành rộng hơn 10m, tường thành cao trên 6m và mặt thành rộng trên 4m. Thành mở 5 cửa, trong đó tường thành phía Nam mở 2 cửa là cửa Vệ và cửa Tân Khai. Ba tường thành còn lại thì mở 1 cửa. Tường thành được đắp bằng đất, phía trong và ngoài bó đá ong.
- Thành Nội có tên là Hoàng Thành, được xây chếch về hướng Tây Nam của Thành Ngoại. Thành Nội hình chữ nhật với chu vi 1.600m, chân thành rộng từ 7-9m. Tường thành cũng được đắp bằng đất và bó đá ong hai mặt. Thành Nội mở 3 cửa, trong đó cửa Tiền ở chính giữa tường thành phía nam, nhìn thẳng ra cửa Vệ của Thành Ngoại.
- Tử Cấm Thành còn có tên là Thành Con, nằm ở trung tâm Thành Hoàng Đế, là vòng thành trong cùng, hình chữ nhật, chu vi gần 600m. Tường thành cao 1.8m, riêng góc đông nam cao đến trên 3m, mặt thành rộng khoảng 1,5m. Thành có 4 cửa mở ra 4 hướng, trong đó cửa ở hướng nam là cửa chính với tên gọi là cửa Nam Lâu hay cửa Quyển Bồng. Ngoài cấu trúc 03 vòng thành cổ, di tích tháp Cánh Tiên trong quần thể khu di tích Thành Hoàng Đế có giá trị lịch sử văn hóa, kiến trúc nghệ thuật đặc biệt.
Công trình toạ lạc trên đỉnh gò ở trung tâm thành Chà Bàn (Đồ Bàn). Tháp Cánh Tiên là một ngôi đền tháp Champa có kiến trúc độc đáo, thanh thoát với bố cục hết sức hợp lý. Khác với nhiều tháp Champa khác, trang trí kiến trúc tháp Cánh Tiên đạt đến độ hoàn mỹ, từ hệ thống vòm cửa đến dải hoa văn hình xoắn 3 xếp lớp đối xứng nhau uyển chuyển đến các khối đá ốp cạnh được chạm khắc tinh tế tạo thành những hoa văn nối kết. Kiến trúc tháp thể hiện vẻ đẹp vừa thanh thoát, trang nhã, vừa uy nghi và bề thế.
Khu di tích thành Hoàng Đế còn gắn kết với hệ thống các làng nghề truyền thống đặc sắc. Không nhiều như “36 phố phường” của thành Thăng Long, nhưng xung quanh Thành Hoàng Đế còn duy giữ nhiều làng nghề có tiềm năng phát triển du lịch như làng gốm Vân Sơn, làng dệt Phương Danh, làng đúc đồng Bằng Châu, làng tiện gỗ mỹ nghệ Nhơn Hậu, làng nón… cho thấy đây là một kinh thành phồn thịnh cổ xưa. Với giá trị lịch sử văn hóa vô giá, Bộ Văn hóa đã xếp hạng Khu di tích Thành Hoàng Đế là di tích lịch sử quốc gia tại Quyết định số 147-VH/QĐ ngày 24/12/1982. Các vấn đề hiện trạng khu vực phát triển đô thị Tương tự các khu vực phát triển đô thị trong các thành cổ ở Việt Nam hiện nay như thành Cổ Loa, thành Thăng Long, thành Huế, thành Vinh…, khu vực phát triển đô thị gắn với Thành Hoàng Đế cũng chịu tác động mạnh của quá trình đô thị hóa.
Trong đó, khu vực phát triển đô thị gắn với Thành Hoàng Đế đang gặp phải 03 vấn đề hiện trạng chính như sau: i) Hiện trạng phát triển đô thị đang diễn ra như một cuộc đô thị hoá nội tại làm cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích ngày càng trở nên khó khăn và đắt giá: Trong phạm vi Thành Ngoại đã xây dựng công trình công cộng, công trình công nghiệp, đường quốc lộ, nhà ở đô thị. Nguy hiểm hơn, nhiều công trình hạ tầng xây mới thuộc phường Đập Đá đã chồng lấn trong vùng bảo vệ I, II làm suy giảm nghiệm trọng giá trị di sản. ii) Định hướng phát triển đô thị của thị xã An Nhơn: Theo đồ án quy hoạch chung xây dựng thị xã An Nhơn, Khu di tích thuộc phân khu phát triển đô thị II. Khu vực phân khu này có tính chất chức năng là cực phát triển đô thị ở phía Bắc, lấy khu vực phường Đập Đá làm trung tâm.
Trong đó định hướng khu vực xã Nhơn Hậu có khả năng trở thành phường vào năm 2020. Đây thực sự là áp lực lớn cho việc phát huy giá trị khu di tích Thành Hoàng Đế trong tương lai. iii) Cụm công nghiệp Gò Đá Trắng đã được qui hoạch xây dựng năm 1991 và năm 2000 được đưa vào hoạt động với tổng diện tích hơn 16,9 ha. Đến nay, đã có 54 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất kinh doanh, trong đó hầu hết là những cơ sở sản xuất tái chế phế liệu đúc nhôm, làm bột nhang, nên đã gây ô nhiễm môi trường nặng do khói bụi, chất thải và nguy cơ cháy nổ rất cao.
Mặt khác, do nhu cầu vận chuyển hàng hoá với tần suất cao đã làm cho đường sá trong cụm công nghiệp bị xuống cấp lầy lội khi mùa mưa đến, bụi bay khi mùa hè về, làm cho cuộc sống của hàng nghìn hộ dân xung quanh cụm công nghiệp này thường xuyên phải chung sống với ô nhiễm môi trường nặng. Khái niệm “Đô thị - Di sản” Khái niệm “Đô thị - Di sản” đã được vận dụng thành công nhiều quốc gia trên thế giới. Khái niệm này đưa ra các quan điểm cho việc bảo tồn di sản đô thị 4 phải được đặt trong tiến trình phát triển đô thị. Mà trong đó, quan điểm Phát triển không gian đô thị trong sự chuyển tiếp với không gian di tích là quan điểm chủ đạo.