chương 1, học viên có thể: + Phân tích được vai trò, bản chất, chức năng của tài chính đối với giáo dục; + Nhận diện được hệ thống tài chính nhà nước, ngân sách nhà nước nói chung và đối với giáo dục; + Xác định được các nguồn tài chính đầu tư cho giáo dục; + Có kiến thức về kiểm tra, thanh tra tài chính. Các phạm trù cơ bản về tài chính 1. Cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công Cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công là các quy định về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện quy định về danh mục sự nghiệp công; giá, phí và lộ trình tính giá dịch vụ sự nghiệp công; phân loại mức độ tự chủ tài chính; tự chủ sử dụng nguồn tài chính; tự chủ trong hoạt động liên doanh, liên kết; quản lý, sử dụng tài sản công và các quy định khác có liên quan1. Chi đầu tư phát triển Chi đầu tư phát triển là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước (NSNN), gồm chi đầu tư xây dựng cơ bản và một số nhiệm vụ chi đầu tư khác theo quy định của pháp luật.
Chi đầu tư xây dựng cơ bản Chi đầu tư xây dựng cơ bản là nhiệm vụ chi của NSNN để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Chi thường xuyên Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của NSNN nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.2 1 Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021, Quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. 2 Luật Ngân sách nhà nước, Số 83/2015/QH13. Dịch vụ sự nghiệp công Dịch vụ sự nghiệp công là dịch vụ sự nghiệp trong các lĩnh vực giáo dục đào tạo; giáo dục nghề nghiệp; y tế - dân số; văn hóa, thể thao và du lịch; thông tin và truyền thông; khoa học và công nghệ; các hoạt động kinh tế và lĩnh vực khác (gồm: nông nghiệp và phát triển nông thôn, tài nguyên và môi trường, giao thông vận tải, công thương, xây dựng, tư pháp, lao động thương binh và xã hội, sự nghiệp khác)1.
Dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước là dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu và dịch vụ sự nghiệp công mang tính đặc thù của một số ngành, lĩnh vực thuộc danh mục do cấp có thẩm quyền ban hành, được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoặc hỗ trợ kinh phí để thực hiện.1 Dịch vụ sự nghiệp công không sử dụng ngân sách nhà nước là dịch vụ sự nghiệp công được thực hiện theo phương thức xã hội hóa; giá dịch vụ sự nghiệp công theo cơ chế thị trường do đơn vị tự định giá hoặc do Nhà nước định giá theo quy định của pháp luật về giá hoặc pháp luật chuyên ngành khác có liên quan, bù đắp đủ chi phí và có tích lũy hợp lý cho đơn vị cung cấp; Nhà nước không hỗ trợ chi phí3 1. Giá dịch vụ giáo dục đào tạo Giá dịch vụ giáo dục đào tạo là toàn bộ chi phí tiền lương, chi phí vật tư, chi phí quản lý, chi phí khấu hao/hao mòn tài sản cố định (tích lũy đầu tư) và chi phí, quỹ khác phục vụ trực tiếp và gián tiếp hoạt động giáo dục đào tạo. Hệ thống tài chính nhà nước Hệ thống tài chính nhà nước là tổng thể các hoạt động tài chính gắn liền với việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà nước và cơ cấu tổ chức của bộ máy nhà nước, nhằm phục vụ và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về kinh tế - xã hội mà Nhà nước đảm nhận. Ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Ngân sách trung ương Ngân sách trung ương là các khoản thu NSNN phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi NSNN thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương4 1. Ngân sách địa phương Ngân sách địa phương là các khoản thu NSNN phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản 3 Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021, Quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. 4 Nghị định 16/2015/NĐ-CP Quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. 9 chi NSNN thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương.
Phân cấp quản lý ngân sách Phân cấp quản lý ngân sách là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền các cấp, các đơn vị kế hoạch tài chính trong việc quản lý ngân sách nhà nước phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội. Quản trị tài chính trường học Quản trị tài chính trường học được hiểu là việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm soát các hoạt động tài chính nhà trường nhằm đạt được hiệu quả giáo dục cao nhất, bao gồm: Lập kế hoạch ngân sách; xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ; quản lý thu chi; Báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán; huy động và sử dụng các nguồn ngân sách hợp pháp; kiểm tra tài chính; công khai tài chính. Quỹ ngân sách nhà nước Quỹ NSNN là toàn bộ các khoản tiền của Nhà nước, kể cả tiền vay có trên tài khoản của NSNN các cấp tại một thời điểm6 1. Tài chính Tài chính là một phạm trù kinh tế phản ánh các mối quan hệ của xã hội dưới hình thức giá trị.
Khái niệm tài chính được hiểu theo nhiều khía cạnh khác nhau. Để có cái nhìn bao quát về tài chính, cần hiểu rõ về những khái niệm liên quan. Nguồn tài chính: Là khả năng về tài chính mà các chủ thể trong xã hội có thể khai thác, sử dụng nhằm thực hiện các mục đích của mình. Nó tồn tại dưới dạng tiền, tài sản vật chất hoặc phi vật chất.
Nguồn tài chính thể hiện một khả năng về sức mua nhất định. Kết quả của quá trình phân phối các nguồn tài chính là sự hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ nhất định. Xét trên phạm vi quốc gia, nguồn tài chính hình thành không chỉ từ các quỹ tiền tệ trong nước mà còn từ các quỹ tiền tệ huy động từ nước ngoài vào. Quỹ tiền tệ: Là một lượng nhất định các nguồn tài chính đã huy động được để sử dụng cho một mục đích nhất định.
Các quỹ tiền tệ luôn luôn biểu hiện các quan hệ sở hữu. Khi kết thúc một giai đoạn vận động nào đó của quỹ thì mỗi chủ thể của hình thức sở hữu này hay hình thức sở hữu khác sẽ nhận được cho mình một phần nguồn lực tài chính. Từ đó, có thể hiểu khái niệm tài chính như sau: Tài chính là quá trình phân phối các nguồn tiền (nguồn lực tài chính) nhằm đáp ứng nhu cầu của các chủ thể kinh tế. Hoạt động tài chính luôn gắn liền với sự vận 5 Luật Ngân sách nhà nước, Số 83/2015/QH13.
6 Luật Ngân sách nhà nước, Số 83/2015/QH13. 10 động độc lập tương đối của các luồng giá trị dưới hình thái tiền tệ thông qua việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế. Các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình phân phối, sử dụng của cải xã hội bao gồm: - Nhà nước với các cơ quan quản lý nhà nước các cấp; - Nhà nước với các cơ quan hành chính sự nghiệp; - Nhà nước với các doanh nghiệp; - Nhà nước với các hộ kinh tế; - Nhà nước với các nhà nước khác và các tổ chức quốc tế; - Quan hệ kinh tế giữa đơn vị này và đơn vị khác; - Quan hệ giữa nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp, dân cư; Với cách tiếp cận này, tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế biểu hiện trong lĩnh vực hình thành và phân phối các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân. Như vậy, tài chính thực chất là hoạt động thu, chi tiền tệ, thu chi tiền vốn để duy trì và phát triển hoạt động của tổ chức, cá nhân, gia đình, doanh nghiệp, của một địa phương, của nhà nước.
Trách nhiệm giải trình của trường học Trách nhiệm giải trình của trường học là sự thừa nhận về trách nhiệm đối với mọi hành động, mọi sản phẩm, mọi quyết định hay chính sách mà nhà trường đưa ra trong việc lãnh đạo, quản lý và thực hiện công việc; gắn với nghĩa vụ báo cáo, giải thích cho những các hoạt động của nhà trường và tác động của nó. Vai trò của tài chính đối với giáo dục 1. Vai trò của tài chính nói chung Vai trò của tài chính được phát huy nhiều hay ít phụ thuộc vào trình độ khai thác, quản lý và sử dụng các chức năng của tài chính; phụ thuộc vào thể chế kinh tế của nền kinh tế. Trong thời kỳ CNH, HĐH và nền kinh tế thị trường, tài chính có những vai trò (tác dụng) chủ yếu sau đây: + Điều tiết nền kinh tế Nhà nước thực hiện vai trò này thông qua sự kết hợp hai chức năng: phân phối và giám đốc.
Trên cơ sở kiểm tra, giám sát bằng đồng tiền, Nhà nước nắm được thực tế hoạt động của nền kinh tế, từ đó phát hiện ra những vấn đề cần can thiệp, điều tiết. Bằng các chính sách phân phối, Nhà nước điều tiết nền kinh tế theo kế hoạch đã định. Nhà nước có thể dùng biện pháp đầu tư thêm vốn, bổ sung vốn để đẩy mạnh những ngành phát triển kém và các lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế quốc dân. Nhà nước cũng có thể dùng biện pháp giảm vốn đầu tư và hỗ trợ để hạn chế phát triển những 11 ngành và những khâu chưa cần thiết… Đồng thời, Nhà nước cũng có thể thông qua việc nâng cao hoặc hạ thấp thuế suất để điều tiết hoạt động đầu tư kinh doanh giữa các ngành.
Với tác dụng điều tiết kinh tế, tài chính là công cụ trọng yếu thúc đẩy nền kinh tế quốc dân phát triển cân đối theo định hướng các mục tiêu kinh tế vĩ mô.