Chương 1: Tổng quan của vấn đề nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu từ Trung Quốc bằng đường biển tại Công ty cổ phần Kinh doanh quốc tế Fingroup. Chương 3: Thực trạng quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu từ Trung Quốc bằng đường biển tại Công ty cổ phần Kinh doanh quốc tế Fingroup. Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu từ Trung Quốc bằng đường biển tại Công ty cổ phần Kinh doanh quốc tế Fingroup.
19 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUY TRÌNH NHẬN HÀNG NHẬP KHẨU TỪ TRUNG QUỐC BẰNG ĐƯỜNG BIỂN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN KINH DOANH QUỐC TẾ FINGROUP 2. Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm về nguy cơ, rủi ro, tổn thất 2. Khái niệm về nguy cơ Theo các tài liệu tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực an toàn sức khoẻ nghề nghiệp, “nguy cơ” (risk) là sự kết hợp của xác suất xảy ra tổn hại với tính nghiêm trọng của tổn hại này (ISO 14121-1: 2007).
“Nguy cơ là một nguồn, một tình huống hoặc một hành động có tiềm năng gây ra tổn hại đối với con người, như tổn thương hay tác hại sức khỏe hoặc kết hợp cả hai tổn hại trên” (Theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7301-1:2008) Nói cách khác, nguy cơ là một điều kiện thực hay tiềm năng có thể có lợi hoặc có thể là nguyên nhân của các tai nạn gây tử vong hoặc thương tật cho con người, gây hư hỏng các loại máy móc, thiết bị, hoặc gây tổn thất về tài chính cho một tổ chức. Vậy có thể hiểu nguy cơ là những cái chưa xuất hiện, còn đang tồn tại tiềm ẩn trong sự vật, hiện tượng nhưng khi có điều kiện thích hợp thì sẽ xuất hiện, sẽ trở thành hiện thực. Khái niệm về rủi ro Rủi ro là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong cuộc sống hàng ngày. Có nhiều quan điểm, góc độ khác nhau tiếp cận khái niệm về rủi ro.
Sau đây là một số quan điểm phổ biến: Theo John Haynes (1995) và Irving Pfeffer (1956) định nghĩa: “Rủi ro là khả năng xảy ra tổn thất”, điều này có nghĩa là rủi ro thường đi kèm với tổn thất. Theo Frank Knight (1997) cho rằng: “Rủi ro là sự không chắc chắn có thể đo lường được", nói cách khác, rủi ro là biến cố không chắc chắn, có thể xảy ra hoặc không xảy ra.TS Doãn Kế Bôn (2009) nhận định: “Rủi ro là những sự kiện bất ngờ ngoài mong đợi của con người và gây ra những thiệt hại cho con người trong các hoạt 20 động của mình. Mặc dù rủi ro là sự kiện khách quan, xảy ra ngoài ý muốn của con người, nhưng con người lại hoàn toàn có thể kiểm soát được rủi ro ở những mức độ khác nhau, từ đó có những biện pháp hạn chế tối đa những tổn thất rủi ro mang đến” (Giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 334). Từ những quan điểm trên, có thể hiểu rằng: Rủi ro là một biến cố không chắc chắn, là sự kiện ngoài mong đợi có thể xuất hiện vào một thời điểm bất kỳ trong tương lai và bất cứ nơi đâu mà nếu xảy ra thì sẽ gây tổn thất cho con người hoặc tổ chức nào đó, có thể là tổn thất không đáng kể hoặc tổn thất gián tiếp và để lại hậu quả.
Trong phạm vi bài luận em xin phép chỉ đề cập đến khái niệm rủi ro trong quy trình nhận hàng hóa bằng đường biển. Rủi ro trong quy trình nhận hàng hóa bằng đường biển là những sự cố bất ngờ mà cả người nhập khẩu, người xuất khẩu và người chuyên chở hàng hóa không thể lường trước được gây mất mát, tổn thất về hàng hóa xuất nhập khẩu. Nhìn chung, rủi ro trong quy trình nhận hàng hóa bằng đường biển là điều tất yếu, tuy nhiên doanh nghiệp vẫn có thể hạn chế và đề phòng nó xảy ra trong khả năng kiểm soát của mình. Khái niệm về tổn thất “Tổn thất là những thiệt hại, mất mát về tài sản, về con người, tinh thần, sức khỏe và sự nghiệp của họ do những nguyên nhân từ các rủi ro gây ra” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 336).
Như vậy, tổn thất là hậu quả của rủi ro, tổn thất là thước đo nhằm đo lường mức độ nghiêm trọng của rủi ro nhằm làm rõ hậu quả của rủi ro để tìm các biện pháp phòng chống, hạn chế và giảm thiểu tổn thất xuống mức tối thiểu. Tổn thất có thể là hữu hình (tổn thất tải sản, con người, sức khỏe) và cũng có thể là vô hình (tinh thần, đe dọa sự nghiệp. Trong phạm vi bài nghiên cứu, em xin phép chỉ đề cập đến những tổn thất hữu hình. Khái niệm về quản trị rủi ro PGS.TS Trần Hùng (2017) định nghĩa quản trị rủi ro: “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát, tải trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro” (Giáo trình quản trị rủi ro Trường Đại học Thương mại, Trang 28).
21 Có thể thấy rằng, quản trị rủi ro là hoạt động mà doanh nghiệp chủ động xác định, nhận dạng, đánh giá những tình huống, vấn đề, sự kiện có thể tác động đến doanh nghiệp trong tương lai, từ đó xây dựng những phương án xử nhằm ngăn chặn và hạn chế tổn thất xuống mức thấp nhất có thể chứ không chỉ đơn thuần là hoạt động thụ động ứng phó, xử lý của doanh nghiệp sau khi rủi ro đã xảy ra.TS Doãn Kế Bôn (2009) đưa ra khái niệm về quản trị rủi ro trong tác nghiệp thương mại quốc tế như sau: “Quản trị rủi ro trong tác nghiệp thương mại quốc tế là hệ thống các nghiệp vụ nhằm nhận dạng, đánh giá, đối phó với những nguyên nhân và hậu quả của rủi ro trong quá trình tiến hành các tác nghiệp thương mại quốc tế” (Giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 375). Từ khái niệm về quản trị rủi ro trong tác nghiệp thương mại quốc tế, có thể cụ thể hóa khái niệm quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu như sau: Quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu là hệ thống các hoạt động nhận dạng, đánh giá mức độ nguy hiểm của rủi ro và đưa ra các biện pháp hạn chế tới mức thấp nhất những tổn thất do rủi ro mang đến trong từng nghiệp vụ của quy trình nhận hàng nhập khẩu từ khi nhận yêu cầu từ khách hàng cho đến khi hoàn thành bước cuối cùng trong quy trình nhận hàng nhập khẩu là nhận hàng, lưu hồ sơ và thực hiện các nghĩa vụ liên quan khác. Khái niệm nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển 2. Khái niệm nhập khẩu Theo Khoản 1, Điều 28, Luật Thương mại 2005 về nhập khẩu hàng hoá: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Có thể hiểu đơn giản rằng, nhập khẩu hàng hóa là việc doanh nghiệp Việt Nam tiến hành trao đổi mua bán với doanh nghiệp nước ngoài hoặc khu vực hải quan riêng để đưa hàng hóa vào lãnh thổ Việt Nam.
Khái niệm nhận hàng nhập khẩu Theo Quy tắc mẫu của Hiệp Hội Giao Nhận Quốc Tế - FIATA (Federation Internationale de Associations de Transitaries et Assimilaimes) về dịch vụ giao nhận: 22 “Dịch vụ giao nhận là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu hàng, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Theo Điều 233, mục 4, Luật Thương mại Việt Nam năm 2005, “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá theo thoả thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Như vậy, nhận hàng hóa nhập khẩu là dịch vụ liên quan đến vận chuyển và làm các thủ tục để nhận hàng hóa nhập khẩu thông qua các phương thức vận tải khác nhau. Khái niệm vận tải biển Vận tải đường biển là hình thức vận chuyển hàng hóa sử dụng phương tiện và cơ sở hạ tầng đường biển để phục vụ cho mục đích vận chuyển.
Phương tiện thường dùng sẽ là các tàu thuyền và phương tiện xếp, tháo gỡ hàng hóa như xe cần cẩu. Cơ sở hạ tầng để phục vụ cho vận tải đường biển bao gồm các cảng biển, các cảng trung chuyển. Khái niệm nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển Từ những khái niệm trên, có thể thấy nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển là dịch vụ liên quan đến vận chuyển và làm các thủ tục để nhận hàng nhập khẩu thông qua phương thức vận chuyển đường biển. Dịch vụ nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển đảm nhận toàn bộ khối lượng công việc kể từ khi nhận hàng từ người xuất khẩu cho đến khi giao hàng cho người nhập khẩu.
Đồng thời dịch vụ này phải chuẩn bị kiểm tra toàn bộ các chứng từ hàng hóa, kiểm tra đối chiếu với các quy định, trên cơ sở đó tư vấn cho khách hàng bộ chứng từ đầy đủ để công việc vận chuyển tiến hành trôi chảy, tiết kiệm, hiệu quả. Khái niệm về quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển Từ những khái niệm và phân tích ở trên có thể rút ra được, quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro có thể xảy ra trong tất cả các bước, các khâu trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển. Hay nói cách khác, quản trị rủi ro trong quá trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển, không chỉ là việc tìm ra rủi ro, đánh giá và phân tích mà quan trọng hơn hết là việc đưa ra giải pháp khắc phục đồng thời giảm thiểu tối đa ảnh hưởng, thiệt hại mà rủi ro đó gây ra.