CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG VÀ RỦI RO TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 1.Tín dụng ngân hàng Trước hết, Tín dụng ngân hàng được định nghĩa là hoạt động giao dịch về tài sản giữa ngân hàng và khách hàng. Trong đó ngân hàng chuyển giao vốn tín dụng cho khách hàng dưới dạng mộtloại tài sản nào đó và khách hàng cam kết sẽ trả lại trong một khoảng thời gian nhất định. Hoạt động tín dụng ngân hàng có những đặc điểm cần lưu ý sau: Thứ nhất, giao dịch tín dụng được thực hiện trên cơ sở sự tin tưởng giữa hai bên khách hàng và ngân hàng.
Trong đó khách hàng tin tưởng ngân hàng về khả năng cung cấp dịch vụ và thực hiện những cam kết đối với khách hàng còn ngân hàng tin tưởng ở khả năng hoàn trả cũng như tính sẵn lòng hoàn trả của khách hàng. Nghiên cứu lý luận quản trị rủi ro tức là đứng trên góc độ ngân hàng thì đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng vì rủi ro ở đây nằm ở chỗ khách hàng có hoàn trả khoản vay cho ngân hàng hay không trong đó tính “sẵn lòng hoàn trả” của khách hàng giữ vai trò quyết định. Thứ hai, giao dịch được thực hiện trên cơ sở chuyển giao tài sản từ phía ngân hàng cho khách hàng. Ngân hàng cấp tín dụng thực chất là tài trợ vốn cho khách hàng mà vốn là một khái niệm mang tính vô hình do đó nó phải được biểu hiện dưới một hình thái hữu hình nào đó mà ta gọi là tài sản.
Tài sản này có thể là tiền, máy móc, thiết bị, hàng hóa, …nhưng chủ yếu là dưới hình thái tiền. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đặc điểm này trong quản trị rủi ro tín dụng nằm ở chỗ rủi ro ở đây nằm trong quá trình lưu chuyển vốn. Cụ thể là vốn được chuyển từ ngân hàng tới tay khách hàng dưới hình thái tiền tệ (là chủ yếu), sau đó tùy theo mục đích sử dụng của mình mà khách 4 hàng tiếp tục chuyển hóa hình thái tiền tệ đó sang các hình thái khác…cuối cùng nó lại quay về hình thái tiền tệ để hoàn trả ngân hàng. Trong dòng lưu chuyển vốn đó rủi ro có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào và điều cần lưu ý ở đây là rủi ro đó sẽ xảy ra đối với khách hàng trước rồi mới đến ngân hàng.
Bởi vậy để quản trị được rủi ro thì ngân hàng phái kiểm soát khách hàng từ việc khách hàng đã chuyển hóa đồng vốn vay như thế nào. Thứ ba, giá trị hoàn trả của khách hàng phải lớn hơn giá trị ban đầu. Đến kỳ đáo hạn, khách hàng phải hoàn trả khoản vay cho ngân hàng bao gồm khoản vay gốc và một khoản lãi vay. Khoản lãi vay này dùng để trang trải các chi phí mà ngân hàng bỏ ra (như chi phí huy động vốn, chi phí các hoạt động…) và để ngân hàng có lợi nhuận.
Việc tính toán lãi của khoản vay liên quan đến vấn đề lãi suất và rủi ro lãi suất cũng nằm trong hệ thống rủi ro kinh doanh mà ngân hàng phải đối mặt, tuy nhiên trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này thì rủi ro lãi suất sẽ không được đề cập đến. Thứ tư, khách hàng cam kết sẽ hoàn trả khoản vay cho ngân hàng đúng hạn. Đặc đỉểm này hết sức quan trọng trong quá trình nghiên cứu quản trị rủi ro tín dụng vì những lý do sau. Trước hết, khoản tiền mà ngân hàng cho vay không thuộc sở hữu của ngân hàng vì ngân hàng chỉ là một đơn vị trung gian tài chính thực hiện “kinh doanh tiền gửi” nói cách khác là “đi vay để cho vay”.
Hoạt động kinh doanh tiền gửi này có một quy tắc là khi khách hàng gửi tiền vào ngân hàng với bất kỳ thời hạn nào thì ngân hàng không có quyền từ chối nếu khách hàng đó muốn rút tiền trước thời hạn, ngược lại khi ngân hàng cho vay một khách hàng nào đó thì dù có bất cứ lý do gì cũng không được phép đòi khách hàng đó thanh toán nếu chưa đến hạn. Bởi vậy, việc các khoản vay được thanh toán đúng hạn có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo khả năng thanh khoản của ngân hàng. Trong trường hợp này, rủi ro tín dụng nếu xảy ra sẽ có thể là nguyên nhân của rủi ro thanh khoản mà bất kỳ 5 ngân hàng nào cũng luôn lo sợ phải đối mặt. Một điều nữa đối với tính đúng hạn của khoản hoàn trả là “liệu ngân hàng có muốn khách hàng trả trước hạn hay không?”.
Tất nhiên sẽ không có một cán bộ tín dụng nào từ chối nếu khách hàng đến trả tiền trước hạn. Tuy nhiên nếu chuyện đó xảy ra cũng sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch dư nợ của ngân hàng cũng như lợi nhuận dự kiến mà ngân hàng tính toán. Tóm lại, việc tính toán thời hạn của khoản vay và quản lý để thu nợ đúng hạn có vai trò quan trọng trong việc ngãn ngừa sử dụng vốn sai mục đích của khách hàng cũng như thực hiện các kế hoạch của ngân hàng. Rủi ro tín dụng trong hoạt độngkinh doanh ngân hàng 1.
Khái niệm rủi ro Trong nền kinh tế thị trường, bất kỳ hoạt động kinh doanh nào cũng tiềm ẩn những rủi ro. Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại cũng không tránh khỏi rủi ro. Vậy rủi ro là gì? Rủi ro là sự kiện xảy ra không theo ý muốn và ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại. dẫn đến tổn thất về tài sản của Ngân hàng, làm Ngân hàng giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến Hoạt động kinh doanh ngân hàng có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế, chịu sự tác động của nhiều nhân tố khách quan và chủ quan như kinh tế, chính trị, xã hội … Ngân hàng kinh doanh không những chỉ huy động vốn và cho vay mà còn rất nhiều lĩnh vực khác như thanh toán, bảo lãnh, kinh doanh ngoại hối, chứng khoán, góp vốn liên doanh, dịch vụ thẻ đại lý … Vì vậy có thể nói rằng rủi ro ngân hàng rất đa dạng, bao gồm:Rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản, rủi ro hối đoái, rủi ro thiếu vốn khả dụng, rủi ro trong tín dụng quốc tế và các loại rủi ro khác.
Trong số các loại rủi ro kể trên thì rủi ro tín dụng là loại rủi ro lớn nhất và phức tạp nhất do tín dụng là nghiệp vụ sinh lời chủ yếu và đồng thời là nghiệp vụ tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao nhất của ngân hàng. Bởi vậy mối lo lắng 6 lớn nhất trong hoạt động tín dụng cũng chính là rủi ro tín dụng. Khái niệm rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh Ngân hàng Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro tín dụng: Theo A. Lange trong tài liệu Financial Institutionss Management – A modern Perpective, “rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm tàng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là khả năng các luồng thu nhập dự tính mang lại từ khoản cho vay của ngân hàng không thể được thực hiện đầy đủ về cả số lượng và thời hạn”.
Tại Việt Nam, theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, về việc ban hành Quy định về Phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hang của tổ chức tín dụng thì “ Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết” Các định nghĩa trên khá đa dạng, tuy nhiên chúng ta có thể rút ra nội dung cơ bản của rủi ro tín dụng như sau: Rủi ro tín dụng là hoàn toàn khách quan cho nên không thể nào loại trừ hoàn toàn được nó trong hoạt động kinh doanh Ngân hàng mà chỉ có thể hạn chế sự xuất hiện của chúng cũng như tác hại do chúng gây ra bằng những chiến lược, những biện pháp cụ thể. Một khoản vay có thể chưa quá hạn, nhưng vẫn luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tổn thất mất vốn cho ngân hàng. Một Ngân hàng có tỷ lệ nợ quá hạn hiện tạithấp nhưng nguy cơ rủi ro tín dụng sẽ rất cao nếu danh mục đầu tư tín dụng tập trung vào một nhóm khách hàng, ngành nghề tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc nhận thức được điều này sẽ giúp cho hoạt động quản trị rủi ro tín dụng được chủ động trong phòng ngừa, trích lập dự phòng, đảm bảo chống đỡ và bù đắp tổn thất khi rủi ro xảy ra.
Đặc điểm của rủi ro tín dụng: - Rủi ro tín dụng có tính chất rất đa dạng và phức tạp: đặc điểm này biểu hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân, hình thức, hậu quả của rủi ro tín dụng. Do đó, khi phòng ngừa và xử lý rủi ro tín dụng phải chú ý đến mọi dấu hiệu của rủi ro, xuất phát từ nguyên nhân bản chất và hậu quả do rủi ro tín dụng đem lại để có biện pháp phù hợp. - Rủi ro tín dụng có tính tất yếu, tức là luôn luôn tồn tại và gắn liền với hoạt động tín dụng của Ngân hàng Thương mại, tình trạng thông tin bất cân xứng đã làm cho Ngân hàng không thể nắm bắt được các dấu hiệu của rủi ro một cách toàn diện và đầy đủ, điều này làm cho bất cứ khoản vay nào cũng tiền ẩn rủi ro đối với Ngân hàng. Kinh doanh Ngân hàng thực chất là kinh doanh rủi ro ở mức độ phù hợp và với mục đích chính vẫn là đạt được lợi nhuận.
Phân loại rủi ro tín dụng. Việc phân loại rủi ro tín dụng nhằm hiểu rõ hơn về từng loại rủi ro và có biện pháp quản lý riêng cho từng loại. Rủi ro tín dụng có thể được phân loại như sau: a) Theo nguyên nhân của rủi ro Phân loại theo nguyên nhânthì rủi ro tín dụng bao gồm 2 loại là rủi ro do nguyên nhân khách quan và rủi ro do nguyên nhân chủ quan, cụ thể như sau: Thứ nhất, rủi ro tín dụng do nguyên nhân khách quan bao gồm: - Rủi ro do môi trường kinh tế có biến động bất lợi: điều này dẫn đến việc đầu tư vốn kinh doanh của khách hàng gặp khó khăn và khách hàng không thể trả nợ cho ngân hàng.