Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn - Hà Nội, Chi nhánh Huế - Phòng Giao dịch Phú Hội

Khóa luận quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội PGD Phú Hội Huế

• Tác giả: Thái Huy Nguyên
• Người hướng dẫn: ThS. Lê Hoàng Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn - Hà Nội, Chi nhánh Huế - Phòng Giao dịch Phú Hội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản trị rủi ro tín dụng tại SHB PGD Phú Hội

Quản trị rủi ro tín dụng đóng vai trò then chốt trong hoạt động ngân hàng thương mại. Tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) Chi nhánh Huế - Phòng Giao dịch Phú Hội, công tác này quyết định sự an toàn tài chính. Hoạt động cấp tín dụng mang lại nguồn thu nhập lớn nhất cho đơn vị. Tuy nhiên, rủi ro nợ xấu luôn tiềm ẩn và đe dọa trực tiếp đến nguồn vốn. Mục tiêu cơ bản của quản trị rủi ro tín dụng là nhận diện sớm các nguy cơ mất vốn. Quy trình quản trị bao gồm thẩm định hồ sơ, giám sát giải ngân và xử lý nợ đọng. Ban lãnh đạo phòng giao dịch luôn đặt sự thận trọng lên hàng đầu. Đơn vị chủ động xây dựng các tiêu chuẩn an toàn vốn phù hợp với đặc thù kinh tế địa phương. Thị trường tín dụng tại thành phố Huế có tính cạnh tranh ngày càng gay gắt. Khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ chiếm tỷ trọng vay vốn lớn. Vì vậy, việc thiết lập hệ thống kiểm soát tín dụng chặt chẽ giúp phòng giao dịch phòng ngừa nợ quá hạn. Kiểm soát tốt rủi ro tín dụng là nền tảng để đơn vị tăng trưởng bền vững.

1.1. Bản chất và vai trò của quản trị rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng phát sinh khi khách hàng không trả nợ đúng hạn. Hậu quả trực tiếp là suy giảm thanh khoản của ngân hàng. Quản trị rủi ro tín dụng tạo ra cơ chế giám sát toàn diện. Cơ chế này bảo vệ an toàn cho nguồn vốn huy động của người dân. Tại SHB PGD Phú Hội, quản trị rủi ro giúp hạn chế các tổn thất tài chính. Đơn vị chủ động áp dụng các nguyên tắc cấp tín dụng an toàn. Cán bộ tín dụng theo dõi sát sao tình hình kinh doanh của bên vay. Việc kiểm tra định kỳ giúp phát hiện kịp thời sự mất khả năng thanh toán. Nhờ đó, ngân hàng duy trì uy tín thương hiệu trên thị trường địa phương.

1.2. Mục tiêu kiểm soát an toàn vốn tại SHB PGD Phú Hội

SHB PGD Phú Hội đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp nhất. Tỷ lệ này cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Ngân hàng Nhà nước. Đơn vị cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng dư nợ và bảo đảm chất lượng khoản vay. Cán bộ ngân hàng không chạy theo số lượng mà bỏ qua rủi ro. Mọi quyết định cho vay đều dựa trên phương án kinh doanh khả thi. Tài sản bảo đảm được định giá độc lập và minh bạch. Quy trình này giảm thiểu khả năng thâm hụt vốn khi có biến động thị trường. Đơn vị phấn đấu tối ưu hóa lợi nhuận kinh doanh đi đôi với tính an toàn thanh khoản.

II. Phân tích quản trị rủi ro tín dụng tại SHB PGD Phú Hội

Giai đoạn 2021-2023 chứng kiến nhiều biến động trong quản lý nợ tại SHB PGD Phú Hội. Năm 2021, tỷ lệ nợ quá hạn của đơn vị đạt mức 1,58%. Đây là chỉ số rất an toàn theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, bước sang năm 2022, tỷ lệ nợ quá hạn tăng mạnh lên 3,3%, vượt ngưỡng 3%. Mức tăng 1,72% này phản ánh chính sách nới lỏng tín dụng nhằm thúc đẩy dư nợ nhanh chóng. Tăng trưởng nóng đi kèm nguy cơ kiểm soát lỏng lẻo ở khâu thẩm định hồ sơ. Tổng số dư nợ xấu năm 2021 là 531 triệu đồng, bao gồm 61 triệu nợ nhóm 3 và 470 triệu nợ nhóm 5. Đến năm 2022, nợ xấu duy trì ở mức 492 triệu đồng, toàn bộ tập trung tại nhóm 5. Nhận thức rõ nguy cơ, phòng giao dịch đã siết chặt quy trình trong năm 2023. Tỷ lệ nợ quá hạn năm 2023 giảm sâu về mức 1,26%, giảm 2,04% so với năm 2022. Đây là mức thấp nhất trong chu kỳ ba năm. Kết quả này chứng minh sự điều chỉnh kịp thời trong khâu kiểm soát tín dụng.

2.1. Biến động tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu qua các năm

Số liệu thống kê chỉ ra tính chu kỳ trong quản lý rủi ro tín dụng tại đơn vị. Năm 2021 ghi nhận mức nợ quá hạn chỉ 1,58%, chứng tỏ chất lượng tín dụng duy trì ổn định. Sang năm 2022, áp lực tăng trưởng mở rộng thị phần đẩy nợ quá hạn lên 3,3%. Sự gia tăng này cảnh báo nguy cơ tiềm ẩn từ các khoản vay thiếu phương án hoàn trả vững chắc. Phòng giao dịch nhanh chóng khắc phục hạn chế trong năm 2023. Tỷ lệ nợ quá hạn được kéo giảm xuống còn 1,26%. Dư nợ xấu duy trì quanh mức dưới 500 triệu đồng. Việc kiểm soát này đưa các chỉ số rủi ro về ngưỡng an toàn theo quy định ngành.

2.2. Nhận diện dấu hiệu cảnh báo khoản vay có vấn đề

Nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường là khâu quan trọng trong giám sát nợ. Khách hàng chậm trả gốc hoặc lãi đúng hẹn là tín hiệu rủi ro rõ ràng nhất. Bên cạnh đó, việc khách hàng liên tục xin gia hạn nợ phản ánh dòng tiền đang gặp khó khăn. Một số hồ sơ phát sinh dấu hiệu thất lạc chứng từ tài chính hoặc báo cáo dòng tiền thiếu minh bạch. Tài sản thế chấp suy giảm giá trị cũng làm tăng nguy cơ tổn thất. Về phía ngân hàng, chính sách cấp tín dụng ngoài phân khúc mục tiêu dễ gây nợ quá hạn. Nhận thức đúng các dấu hiệu này giúp đơn vị chủ động phòng ngừa rủi ro mất vốn.

III. Giải pháp quản trị rủi ro tín dụng tại SHB PGD Phú Hội

Nhằm nâng cao chất lượng tín dụng, SHB PGD Phú Hội triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Trọng tâm hàng đầu là hoàn thiện quy trình thẩm định trước khi quyết định giải ngân. Cán bộ thẩm định cần phân tích sâu dòng tiền thực tế và năng lực hoàn trả của khách hàng. Ngân hàng kiên quyết không cấp tín dụng dựa trên những dự đoán thiếu căn cứ khoa học. Việc xác minh tính pháp lý và thị trường của tài sản bảo đảm phải thực hiện chặt chẽ. Bên cạnh khâu tiền thẩm định, công tác giám sát sau cho vay giữ vai trò quyết định. Đơn vị thiết lập lịch trình kiểm tra định kỳ tình hình sử dụng vốn của bên vay. Bất kỳ sự suy giảm tài chính nào cũng phải được ghi nhận và báo cáo ngay lập tức. Đồng thời, phòng giao dịch chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhân sự. Các chương trình đào tạo nghiệp vụ quản trị rủi ro được tổ chức thường xuyên. Sự kết hợp giữa quy trình chuẩn hóa và năng lực cán bộ tạo nên lá chắn bảo vệ an toàn vốn vay hiệu quả.

3.1. Thắt chặt khâu thẩm định và định giá tài sản bảo đảm

Quy trình thẩm định tín dụng cần được thực hiện độc lập và khách quan. Cán bộ ngân hàng phải kiểm tra kỹ năng lực tài chính và lịch sử trả nợ tại Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC). Nguồn trả nợ của khách hàng phải xuất phát từ hoạt động kinh doanh thực tế, không phụ thuộc vào nguồn tiền bất thường. Đối với tài sản bảo đảm, đơn vị kiên quyết loại bỏ các tài sản không đủ tiêu chuẩn pháp lý hoặc thanh khoản kém. Tỷ lệ cấp tín dụng trên giá trị tài sản phải duy trì ở mức an toàn. Thẩm định chuẩn xác ngay từ khâu đầu vào giúp triệt tiêu nguy cơ phát sinh nợ xấu trong tương lai.

3.2. Tăng cường giám sát sau giải ngân và xử lý nợ đọng

Công tác kiểm tra sau giải ngân giúp xác thực mục đích sử dụng vốn vay của khách hàng. Cán bộ quản lý khoản vay phải thường xuyên liên hệ và khảo sát thực tế tình hình kinh doanh. Khi phát hiện khách hàng có dấu hiệu tích lũy hàng tồn kho bất thường hoặc đòn bẩy tài chính tăng cao, ngân hàng cần can thiệp sớm. Đơn vị có thể yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm hoặc cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ hợp lý. Đối với các khoản nợ nhóm 3 đến nhóm 5, phòng giao dịch thành lập tổ thu hồi nợ chuyên trách. Biện pháp xử lý tài sản thế chấp theo pháp luật cần tiến hành dứt khoát nhằm tối đa hóa tỷ lệ thu hồi vốn.

IV. Kết luận quản trị rủi ro tín dụng tại SHB PGD Phú Hội

Quản trị rủi ro tín dụng là nhiệm vụ sống còn đối với sự phát triển của SHB Chi nhánh Huế - PGD Phú Hội. Thực tiễn giai đoạn 2021-2023 cho thấy rủi ro tín dụng luôn biến động theo chính sách mở rộng kinh doanh. Đơn vị đã trải qua bài học đắt giá khi tỷ lệ nợ quá hạn tăng vọt lên 3,3% trong năm 2022. Tuy nhiên, sự phục hồi mạnh mẽ trong năm 2023 với tỷ lệ nợ quá hạn giảm xuống 1,26% khẳng định tính đúng đắn của chính sách quản trị thận trọng. Để duy trì lợi thế cạnh tranh lâu dài, phòng giao dịch cần tiếp tục chuẩn hóa quy trình cấp tín dụng. Việc số hóa quy trình thẩm định và áp dụng công nghệ chấm điểm tín dụng nội bộ là bước đi tất yếu. Ngoài ra, phát triển đội ngũ nhân sự có năng lực phân tích tài chính sâu sắc sẽ giúp phòng ngừa rủi ro từ sớm. Kiểm soát rủi ro hiệu quả không làm chậm tốc độ tăng trưởng. Ngược lại, điều này tạo nền tảng vững chắc để phòng giao dịch nâng cao uy tín và mở rộng quy mô tín dụng an toàn tại địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong kiểm soát dư nợ tín dụng

Bài học lớn nhất từ thực tiễn hoạt động của SHB PGD Phú Hội là không đánh đổi an toàn lấy tăng trưởng nóng. Việc nới lỏng điều kiện cho vay trong năm 2022 đã làm bộc lộ nhiều điểm yếu trong giám sát dòng tiền. Ngân hàng cần luôn xác định rõ kế hoạch hoàn trả khả thi cho từng khoản vay cụ thể. Cán bộ tín dụng không được phép chủ quan trước những biến động của thị trường bất động sản và kinh tế địa phương. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận kinh doanh và bộ phận thẩm định rủi ro giúp hạn chế các quyết định sai lầm. Kiểm soát tín dụng thận trọng chính là chìa khóa duy trì lợi nhuận ổn định.

4.2. Ứng dụng công nghệ và định hướng phát triển bền vững

Chuyển đổi số là giải pháp trọng tâm để SHB PGD Phú Hội nâng tầm quản trị rủi ro. Việc tích hợp dữ liệu lớn giúp tự động hóa khâu phân tích lịch sử tài chính của bên vay. Hệ thống cảnh báo sớm cần được áp dụng để phát hiện kịp thời các biến động tài khoản bất thường. Ngoài ra, đơn vị cần mở rộng danh mục tín dụng xanh và tài trợ các ngành nghề sản xuất bền vững. Đa dạng hóa đối tượng vay vốn giúp giảm thiểu sự tập trung rủi ro vào một nhóm khách hàng. Khi kết hợp công nghệ hiện đại với năng lực quản lý chuyên nghiệp, phòng giao dịch sẽ củng cố vững chắc vị thế dẫn đầu trên thị trường tài chính khu vực.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động tín dụng giữ vai trò huyết mạch và là nguồn tạo thu nhập chủ yếu cho hệ thống ngân hàng thương mại, thường chiếm từ 70% đến 90% tổng thu nhập của các tổ chức tài chính. Tuy nhiên, tín dụng cũng là lĩnh vực tiềm ẩn mức độ rủi ro cao nhất, có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn tài chính của ngân hàng và tính ổn định của nền kinh tế vĩ mô. Việc thiết lập một hệ thống quản trị rủi ro tín dụng chặt chẽ, khoa học nhằm bảo toàn nguồn vốn, giảm thiểu tổn thất và nâng cao hiệu quả kinh doanh là yêu cầu sống còn đối với các tổ chức tín dụng.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn - Hà Nội (SHB) được thành lập từ năm 1993. Nhằm mở rộng mạng lưới hoạt động tại khu vực kinh tế trọng điểm miền Trung, Chi nhánh SHB Huế được thành lập theo Quyết định số 271/QĐ-HĐQT ngày 09/09/2011 của Hội đồng quản trị Ngân hàng SHB, đặt trụ sở tại số 28 Lý Thường Kiệt. Trong mạng lưới các điểm giao dịch của chi nhánh, Phòng Giao dịch Phú Hội (tọa lạc tại số 8 Bà Triệu, Phường Phú Hội, Thành phố Huế) là đơn vị trực tiếp triển khai các dịch vụ tài chính, huy động vốn và cấp tín dụng cho các thể nhân, pháp nhân trên địa bàn. Dù đạt được sự tăng trưởng về quy mô, PGD Phú Hội phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt và thách thức lớn trong công tác kiểm soát chất lượng danh mục cho vay. Từ yêu cầu thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu về công tác quản trị rủi ro tín dụng tại đơn vị này.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là tổng hợp, phân tích, đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại NHTMCP SHB Chi nhánh Huế - PGD Phú Hội, từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác này tại đơn vị trong thời gian tới. Nghiên cứu thực hiện 3 mục tiêu cụ thể:

1. Hệ thống hóa tổng quan cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại.
2. Phân tích, đánh giá ưu điểm và hạn chế từ thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng tại NHTMCP SHB Chi nhánh Huế - PGD Phú Hội giai đoạn 2021 – 2023.
3. Đề xuất các giải pháp, kiến nghị có tính khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại đơn vị trong giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại bao gồm những nội dung cơ bản nào?
2. Thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng tại NHTMCP SHB Chi nhánh Huế - PGD Phú Hội hiện nay ra sao?
3. Giải pháp nào nên được thực hiện để hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại đơn vị trong thời gian tới?

Đối tượng nghiên cứu là công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại. Phạm vi nghiên cứu về mặt nội dung tập trung vào các quy trình, chỉ tiêu và nghiệp vụ quản trị rủi ro tín dụng; phạm vi không gian thực hiện tại Ngân hàng SHB Chi nhánh Huế - PGD Phú Hội; phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp tập trung trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2023 (cùng số liệu cơ cấu lao động cập nhật đến ngày 31/12/2024).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và các công trình nghiên cứu ngân hàng trong nước và quốc tế. Khái niệm hoạt động ngân hàng và ngân hàng thương mại được trích dẫn theo Khoản 17 và Khoản 23 Điều 4, Luật các Tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15. Bản chất tín dụng được diễn giải theo công trình của Nguyễn Văn Tiến (2012). Khái niệm rủi ro tín dụng được tiếp cận từ góc độ quốc tế thông qua định nghĩa của Hennie van Greuning và Sonja Brajovic Bratanovic, đồng thời chuẩn hóa theo quy định pháp lý tại Khoản 1 Điều 3 Thông tư số 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước. Định nghĩa và khung quy trình quản trị rủi ro tín dụng dựa trên công trình của Lê Đức Thọ (2008) và Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS, 2013). Các quy định về phân loại nợ, xác định nợ quá hạn và nợ xấu nội bảng căn cứ theo Điều 3 và Khoản 5 Điều 3 Thông tư số 31/2024/TT-NHNN; nguyên tắc trích lập dự phòng rủi ro cụ thể và dự phòng chung được xác lập theo Thông tư số 11/2021/TT-NHNN. Các mô hình học thuật được đề cập gồm: Mô hình các chỉ tiêu rủi ro tài chính của Joel Bessis (Risk Management in Banking), Mô hình CreditMetrics (1997) của JP Morgan, chuẩn mực an toàn vốn Basel II/Basel III và bảng dấu hiệu cảnh báo của Peter S. Rose.

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu học thuật sau:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, tổng hợp cơ sở lý luận từ giáo trình, luật định, tạp chí tài chính - ngân hàng và các văn bản chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước.
• Phương pháp quan sát thực tế: Được tiến hành trong thời gian thực tập tại PGD Phú Hội, giúp tác giả nắm bắt quy trình làm việc thực tế, cách thức lập hồ sơ và luân chuyển chứng từ tín dụng giữa các bộ phận.
• Phương pháp phân tích, so sánh số tuyệt đối và số tương đối: Tính toán các chênh lệch số học, tốc độ tăng trưởng liên năm (2022/2021, 2023/2022) và tỷ trọng cơ cấu nhằm làm rõ xu hướng biến động của nguồn vốn, dư nợ tín dụng, nợ quá hạn và nợ xấu.
• Phương pháp tổng hợp: Hệ thống hóa toàn bộ các phân tích định lượng và định tính nhằm đánh giá thực trạng và đưa ra kết luận.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp từ các Báo cáo tài chính, Báo cáo hoạt động tín dụng, Báo cáo huy động vốn của PGD Phú Hội từ năm 2021 đến năm 2023, cùng số liệu nhân sự do Phòng Hành chính Ngân hàng SHB cung cấp.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG I: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại

Chương này trình bày toàn diện các vấn đề lý luận cốt lõi về ngân hàng thương mại, tín dụng và rủi ro tín dụng. Tác giả phân tích 5 đặc điểm cơ bản của rủi ro tín dụng: tính tất yếu khách quan (do sự bất cân xứng thông tin), tính gián tiếp (gắn liền với hiệu quả kinh doanh của khách hàng vay), tính đa dạng và phức tạp, mối quan hệ đánh đổi giữa lợi nhuận kỳ vọng cao và mức độ rủi ro tiềm ẩn, cùng tính khách quan vượt khỏi tầm kiểm soát tuyệt đối của ngân hàng.

Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng được tác giả phân định thành 4 nhóm:

• Nguyên nhân khách quan từ môi trường kinh tế, chính trị - xã hội, thiên tai, dịch bệnh và biến động quốc tế.
• Nguyên nhân từ phía khách hàng: kinh doanh thua lỗ, năng lực quản trị kém, sử dụng vốn vay sai mục đích, thiếu thiện chí hoàn trả hoặc cố ý lừa đảo.
• Nguyên nhân chủ quan từ phía ngân hàng: cán bộ tín dụng vi phạm đạo đức nghề nghiệp, bỏ qua quy trình thẩm định, chính sách cấp tín dụng nới lỏng để tăng trưởng quy mô, danh mục cho vay quá tập trung và thiếu mô hình lượng hóa rủi ro khoa học.
• Nguyên nhân từ tài sản bảo đảm: định giá không chính xác, biến động giảm giá trị thị trường và vướng mắc pháp lý khi xử lý, phát mãi tài sản.

Về quy trình quản trị rủi ro tín dụng, tác giả hệ thống hóa thành 4 bước nghiệp vụ cơ bản:

1. Nhận diện rủi ro tín dụng: Thông qua các dấu hiệu cảnh báo khoản vay có vấn đề (như chậm thanh toán gốc/lãi, gia hạn nợ kém hiệu quả, tích lũy tồn kho bất thường, thiếu báo cáo lưu chuyển tiền tệ) và dấu hiệu chính sách cho vay không hiệu quả theo bảng tổng hợp của Peter S. Rose.
2. Đo lường và đánh giá rủi ro tín dụng: Ứng dụng mô hình chỉ tiêu rủi ro tài chính của Joel Bessis, mô hình CreditMetrics của JP Morgan, thang điểm xếp hạng tín dụng nội bộ và phân loại 5 nhóm nợ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
3. Kiểm soát và xử lý rủi ro tín dụng: Thực hiện qua các cơ chế ngăn ngừa rủi ro (đa dạng hóa danh mục cho vay), né tránh rủi ro (siết chặt điều kiện đối với khách hàng có độ tín nhiệm thấp) và giảm thiểu tổn thất (yêu cầu tài sản bảo đảm, thiết lập hạn mức tín dụng).
4. Giám sát, báo cáo và tài trợ rủi ro tín dụng: Theo dõi thường xuyên khoản vay, lập báo cáo nội bộ và áp dụng hai phương pháp tài trợ gồm tự khắc phục (trích lập quỹ dự phòng rủi ro theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN) hoặc chuyển giao rủi ro (mua bảo hiểm tiền vay, bán nợ).

Chương 1 cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng, phân tách thành nhóm nhân tố vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất) và nhóm nhân tố nội tại của ngân hàng (quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tín dụng, cơ cấu danh mục, tỷ suất sinh lời ROE, chất lượng và đạo đức của nguồn nhân lực).

CHƯƠNG II: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội, Chi nhánh Huế - Phòng Giao dịch Phú Hội

Chương này tập trung phản ánh thực tế hoạt động tại đơn vị nghiên cứu. Cơ cấu nhân sự tại PGD Phú Hội tính đến ngày 31/12/2024 có tổng cộng 12 người, bao gồm 1 Giám đốc PGD, 1 Kiểm soát viên, Phòng Tín dụng gồm 4 chuyên viên tín dụng, Quầy Giao dịch gồm 3 giao dịch viên và 3 nhân viên bảo vệ. Về trình độ học vấn, 9 người có trình độ đại học (chiếm 75,00%) và 3 người có trình độ cao đẳng, phổ thông trung học (chiếm 25,00%). Về giới tính, nam giới gồm 7 người (58,33%) và nữ giới gồm 5 người (41,67%).

Tình hình huy động vốn giai đoạn 2021 – 2023 tăng trưởng liên tục: đạt 493,9 tỷ đồng năm 2021; tăng lên 725,0 tỷ đồng năm 2022 (tăng 231,2 tỷ đồng, tương ứng tăng 46,8%); và đạt 804,0 tỷ đồng năm 2023 (tăng 78,9 tỷ đồng, tương ứng tăng 10,9%). Cơ cấu huy động vốn phụ thuộc rất lớn vào tiền gửi tiết kiệm của tổ chức kinh tế và cá nhân: năm 2021 đạt 353,4 tỷ đồng (chiếm 71,55%), năm 2022 đạt 575,3 tỷ đồng (chiếm 79,35%), năm 2023 đạt 653,9 tỷ đồng (chiếm 81,33%). Tiền gửi bằng VNĐ chiếm ưu thế tuyệt đối (năm 2021 chiếm 99,37%, năm 2022 chiếm 99,01%, năm 2023 đạt 802,5 tỷ đồng chiếm 99,81%), trong khi ngoại tệ quy đổi chiếm tỷ trọng dưới 1%.

Về kết quả kinh doanh, tổng tài sản của đơn vị tăng từ 510.366 triệu đồng năm 2021 lên hơn 750 tỷ đồng năm 2022 và đạt 833 tỷ đồng năm 2023. Lợi nhuận trước thuế ghi nhận sự bứt phá đáng kể: từ 3.508 triệu đồng năm 2021 tăng lên hơn 6 tỷ đồng năm 2022 và chạm mức 11 tỷ đồng vào năm 2023 (tốc độ tăng năm 2023/2022 đạt 67,33%).

Về quy mô và cơ cấu dư nợ tín dụng, tổng dư nợ có sự biến động lớn: năm 2021 đạt 261,8 tỷ đồng, năm 2022 tăng lên 316,6 tỷ đồng (tăng 54,8 tỷ đồng, tương ứng tăng 20,9%), nhưng sang năm 2023 đã giảm xuống 231,3 tỷ đồng (giảm 85,2 tỷ đồng, tương ứng giảm 26,9%). Dư nợ ngắn hạn có xu hướng giảm dần tỷ trọng, từ 177,9 tỷ đồng (chiếm 68,0% năm 2021) xuống 206,7 tỷ đồng (chiếm 65,3% năm 2022) và còn 107,0 tỷ đồng (chiếm 46,2% năm 2023). Ngược lại, dư nợ trung và dài hạn tăng từ 83,9 tỷ đồng (chiếm 32,0% năm 2021) lên 109,9 tỷ đồng (chiếm 34,7% năm 2022) và đạt 124,4 tỷ đồng (chiếm 53,8% năm 2023). Toàn bộ 100% dư nợ được giải ngân bằng đồng Việt Nam, không phát sinh dư nợ ngoại tệ.

Chất lượng tín dụng và phân loại nợ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước tại đơn vị qua 3 năm được tổng hợp cụ thể trong bảng sau:

Chỉ tiêu phân loại nợ	Năm 2021 (Triệu đồng)	Tỷ trọng 2021 (%)	Năm 2022 (Triệu đồng)	Tỷ trọng 2022 (%)	Năm 2023 (Triệu đồng)	Tỷ trọng 2023 (%)
Nợ nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn)	257.664	98,42	306.119	96,70	228.460	98,73
Nợ nhóm 2 (Nợ cần chú ý)	3.612	1,38	9.967	3,15	1.890	0,82
Nợ nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn)	61	0,02	0	0,00	385	0,17
Nợ nhóm 4 (Nợ nghi ngờ)	0	0,00	0	0,00	130	0,06
Nợ nhóm 5 (Có khả năng mất vốn)	470	0,18	492	0,16	521	0,22
Tổng dư nợ tín dụng	261.807	100,00	316.578	100,00	231.386	100,00
Nợ quá hạn (Nhóm 2 đến 5)	4.143	1,58	10.459	3,30	2.926	1,26
Nợ xấu - NPL (Nhóm 3 đến 5)	531	0,20	492	0,16	1.036	0,45

Phân tích số liệu cho thấy, nợ quá hạn năm 2022 tăng vọt lên 10.459 triệu đồng (tăng 6.316 triệu đồng, tương đương tăng 152,45%), đẩy tỷ lệ nợ quá hạn lên mức 3,30%, vượt trần an toàn thông lệ 3%. Nguyên nhân là do năm 2022 PGD mở rộng dư nợ nhanh, dẫn đến nợ nhóm 2 tăng mạnh 175,9%. Đến năm 2023, nhờ thắt chặt thẩm định và đôn đốc thu hồi nợ, nợ nhóm 2 giảm 81% xuống còn 1.890 triệu đồng, đưa tỷ lệ nợ quá hạn giảm sâu xuống 1,26%. Tuy nhiên, nợ xấu nội bảng năm 2023 lại tăng lên 1.036 triệu đồng, do phát sinh mới nợ nhóm 3 (385 triệu đồng) và nợ nhóm 4 (130 triệu đồng), cùng với sự gia tăng liên tục của nợ nhóm 5 (từ 470 triệu năm 2021 lên 492 triệu năm 2022 và 521 triệu năm 2023). Mặc dù vậy, tỷ lệ nợ xấu năm 2023 vẫn ở mức thấp (0,45%), thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tại PGD Phú Hội, tác giả chỉ ra các mặt đạt được: quy trình nhận diện và chấm điểm khách hàng doanh nghiệp được triển khai bài bản; việc đo lường và lập dự phòng rủi ro tuân thủ quy định; kiểm soát nợ xấu ở mức an toàn. Dù vậy, đơn vị vẫn bộc lộ hạn chế: công tác dự báo rủi ro còn thụ động; nợ quá hạn có thời điểm vượt ngưỡng an toàn năm 2022; việc phát triển sản phẩm tín dụng ngoại tệ chưa thực hiện được; năng lực thẩm định dòng tiền của cán bộ tín dụng đôi lúc còn phụ thuộc nhiều vào giá trị tài sản thế chấp.

CHƯƠNG 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Sài Gòn - Hà Nội, Chi nhánh Huế - Phòng Giao dịch Phú Hội

Trên cơ sở định hướng phát triển an toàn, bền vững của SHB, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp chia theo các nghiệp vụ quản trị rủi ro tín dụng:

• Giải pháp nhận diện rủi ro tín dụng: Đẩy mạnh việc thu thập thông tin khách hàng đa chiều; khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu từ CIC; nâng cao năng lực phân tích báo cáo tài chính và tính khả thi của phương án kinh doanh; chuẩn hóa khâu lập hồ sơ tín dụng.
• Giải pháp đo lường rủi ro tín dụng: Tăng cường quản lý rủi ro theo cấp độ danh mục ngành hàng; tránh tập trung vốn vào các phân khúc nhạy cảm; hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín dụng nội bộ và kiểm soát chặt chẽ việc chấm điểm tín dụng khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.
• Giải pháp kiểm soát rủi ro tín dụng: Nâng cao tính độc lập của bộ phận kiểm soát nội bộ; tách bạch rõ ràng giữa khâu thẩm định và phê duyệt cho vay; thường xuyên kiểm tra mục đích sử dụng vốn sau giải ngân; tiến hành định giá và tái định giá định kỳ tài sản bảo đảm một cách độc lập, khách quan.
• Giải pháp tài trợ rủi ro tín dụng: Tăng cường các biện pháp thu hồi nợ quá hạn và nợ xấu; phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để xử lý và phát mãi tài sản bảo đảm của các khoản nợ nhóm 5; thực hiện trích lập đầy đủ quỹ dự phòng rủi ro cụ thể và dự phòng chung theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN; mở rộng việc mua bảo hiểm tiền vay để phân tán rủi ro.
• Các giải pháp phụ trợ: Đào tạo định kỳ nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ chuyên viên quan hệ khách hàng; đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ và hệ thống phần mềm quản lý rủi ro tự động.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những kết quả phân tích số liệu cụ thể phản ánh hoạt động của PGD Phú Hội giai đoạn 2021 - 2023:

• Làm rõ quy mô huy động vốn tăng trưởng tích cực từ 493,9 tỷ đồng (2021) lên 804,0 tỷ đồng (2023), trong đó tiền gửi tiết kiệm chiếm tỷ trọng chi phối 81,33%. Lợi nhuận trước thuế tăng liên tục từ 3.508 triệu đồng (2021) lên 11 tỷ đồng (2023), đạt mức tăng trưởng 67,33% trong năm 2023.
• Phản ánh chính xác xu hướng tái cơ cấu thời hạn danh mục tín dụng: dư nợ ngắn hạn giảm dần từ 68,0% (2021) xuống 46,2% (2023), trong khi dư nợ trung và dài hạn tăng từ 32,0% lên 53,8%. Toàn bộ dư nợ 100% là đồng Việt Nam.
• Đánh giá chất lượng tín dụng thông qua tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu: tỷ lệ nợ quá hạn sau khi tăng đột biến lên mức 3,30% năm 2022 (do nợ nhóm 2 tăng lên 9.967 triệu đồng) đã được kiểm soát về mức 1,26% năm 2023. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng (nhóm 3 đến 5) duy trì ở mức rất an toàn qua các năm: 0,20% (2021), 0,16% (2022) và 0,45% (2023).

Về giải pháp và kiến nghị, khóa luận xây dựng một hệ thống biện pháp đồng bộ gắn với 4 khâu nghiệp vụ quản trị rủi ro (nhận diện, đo lường, kiểm soát, tài trợ). Đồng thời, tác giả đưa ra các kiến nghị cụ thể: đối với Ngân hàng Nhà nước cần duy trì chính sách tiền tệ ổn định và nâng cao độ chính xác, kịp thời của cổng dữ liệu tín dụng CIC; đối với Hội sở SHB cần hoàn thiện mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ, phân quyền hạn mức tín dụng linh hoạt theo đặc thù khu vực và tăng cường trang thiết bị công nghệ hỗ trợ tác nghiệp tại các phòng giao dịch cơ sở.

Đóng góp của nghiên cứu là đã cung cấp bức tranh thực tế về mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và sự biến động của nợ quá hạn tại một phòng giao dịch ngân hàng thương mại cấp cơ sở trong giai đoạn biến động kinh tế 2021 – 2023. Bài viết làm rõ tác động tiêu cực của việc nới lỏng cấp tín dụng năm 2022 và hiệu quả của các biện pháp siết chặt quy trình thẩm định trong năm 2023.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn tồn tại một số hạn chế do điều kiện thực tế của nghiên cứu:

• Phạm vi không gian nghiên cứu chỉ bó hẹp tại Ngân hàng SHB Chi nhánh Huế - PGD Phú Hội với quy mô nhân sự 12 người, chưa khảo sát đối sánh với các phòng giao dịch khác trên cùng địa bàn (như PGD Phú Bài, PGD Phú Xuân) hoặc các chi nhánh ngân hàng thương mại khác.
• Chuỗi số liệu phân tích dừng lại ở giai đoạn 2021 – 2023, chưa cập nhật thêm diễn biến xử lý các khoản nợ nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5 sau năm 2023. Ngoài ra, danh mục tín dụng thực tế tại đơn vị chưa phát sinh nghiệp vụ cấp tín dụng bằng ngoại tệ.
• Nghiên cứu chủ yếu áp dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh số liệu tài chính, chưa xây dựng các mô hình kinh tế lượng hoặc kiểm định định lượng phức tạp về xác suất vỡ nợ do hạn chế trong việc trích xuất dữ liệu chuỗi thời gian lớn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên toàn bộ Chi nhánh SHB Huế hoặc so sánh đa chi nhánh ngân hàng trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế; cập nhật các chuỗi số liệu tài chính mới hơn; áp dụng các mô hình định lượng tiên tiến theo chuẩn Basel II/Basel III để đo lường tổn thất dự kiến.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp nguồn tham khảo thực tiễn về cấu trúc khóa luận tốt nghiệp, phương pháp phân tích báo cáo tài chính và phương pháp bóc tách chất lượng tín dụng theo 5 nhóm nợ.
• Chuyên viên tín dụng, kiểm soát viên và cán bộ quản lý tại các phòng giao dịch ngân hàng thương mại: Tham khảo phương pháp đánh giá rủi ro thực tế, cách thức nhận biết các dấu hiệu khoản vay có vấn đề và các giải pháp thực tế để xử lý nợ nhóm 2 và nợ xấu nội bảng.

Phần đáng tham khảo nhất là hệ thống bảng biểu tổng hợp chi tiết về phân loại nợ từ nhóm 1 đến nhóm 5, các công thức và quy trình tính toán nợ quá hạn, nợ xấu tại Chương 2, cùng hệ thống dấu hiệu nhận diện rủi ro tại Chương 1.

Câu hỏi thường gặp

1. Dư nợ tín dụng tại SHB PGD Phú Hội trong giai đoạn 2021 - 2023 biến động như thế nào? Tổng dư nợ đạt 261,8 tỷ đồng vào năm 2021, tăng mạnh lên 316,6 tỷ đồng vào năm 2022 (tăng 20,9%), sau đó giảm xuống còn 231,3 tỷ đồng vào năm 2023 (giảm 26,9%). Toàn bộ dư nợ 100% là đồng Việt Nam (VNĐ), không có dư nợ ngoại tệ. Tỷ trọng nợ ngắn hạn giảm từ 68,0% (2021) xuống 46,2% (2023), trong khi nợ trung và dài hạn tăng từ 32,0% lên 53,8%.

2. Tỷ lệ nợ quá hạn tại đơn vị qua 3 năm thay đổi ra sao và năm nào vượt ngưỡng an toàn? Số dư nợ quá hạn (gồm nhóm 2 đến nhóm 5) lần lượt là 4.143 triệu đồng năm 2021 (tỷ lệ 1,58%), tăng mạnh lên 10.459 triệu đồng năm 2022 (tỷ lệ 3,30%), và giảm về 2.926 triệu đồng năm 2023 (tỷ lệ 1,26%). Năm 2022 là năm tỷ lệ nợ quá hạn vượt mức an toàn 3% do nợ nhóm 2 tăng đột biến 175,9% sau giai đoạn mở rộng cho vay.

3. Cơ cấu huy động vốn tại SHB PGD Phú Hội có đặc điểm gì nổi bật? Tổng nguồn vốn huy động tăng trưởng liên tục từ 493,9 tỷ đồng (2021) lên 725,0 tỷ đồng (2022) và đạt 804,0 tỷ đồng (2023). Nguồn huy động phụ thuộc lớn vào tiền gửi tiết kiệm (chiếm 71,55% năm 2021; 79,35% năm 2022; 81,33% năm 2023). Tiền gửi VNĐ chiếm tỷ trọng trên 99%, trong khi ngoại tệ quy đổi chiếm dưới 1%.

4. Quy mô nợ xấu nội bảng (nhóm 3 đến nhóm 5) tại PGD Phú Hội được ghi nhận như thế nào? Quy mô nợ xấu đạt 531 triệu đồng năm 2021 (tỷ lệ 0,20%), giảm nhẹ xuống 492 triệu đồng năm 2022 (tỷ lệ 0,16%), sau đó tăng lên 1.036 triệu đồng năm 2023 (tỷ lệ 0,45%). Mặc dù nợ xấu năm 2023 tăng do phát sinh thêm nợ nhóm 3 (385 triệu) và nhóm 4 (130 triệu), tỷ lệ nợ xấu vẫn nằm sâu dưới mức trần quy định của Ngân hàng Nhà nước.

5. Cơ cấu tổ chức và nhân sự tại PGD Phú Hội tính đến ngày 31/12/2024 có quy mô ra sao? PGD Phú Hội có 12 nhân sự, bao gồm 1 Giám đốc PGD, 1 Kiểm soát viên, Phòng Tín dụng có 4 chuyên viên tín dụng, Quầy Giao dịch có 3 giao dịch viên và 3 nhân viên bảo vệ. Về trình độ học vấn, 9 cán bộ có trình độ đại học (75%) và 3 cán bộ có trình độ cao đẳng, PTTH (25%).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Thái Huy Nguyên đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại, đồng thời phản ánh bức tranh thực tiễn chi tiết tại SHB Chi nhánh Huế - PGD Phú Hội giai đoạn 2021 – 2023. Kết quả nghiên cứu cho thấy đơn vị đã kiểm soát tốt tỷ lệ nợ xấu dưới 0,5% và xử lý dứt điểm đợt tăng nóng nợ quá hạn năm 2022 để đưa tỷ lệ nợ quá hạn về mức an toàn 1,26% trong năm 2023. Hệ thống giải pháp đề xuất từ khâu nhận diện, đo lường, kiểm soát đến tài trợ rủi ro có tính ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công tác nâng cao chất lượng tín dụng tại đơn vị trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về ngân hàng thương mại Theo Khoản 17, 23 Điều 4, Luật các Tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 ban hành ngày 18/01/2024, thì hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số nghiệp vụ sau đây: - Nhận tiền gửi; - Cấp tín dụng; - Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả hoạt động ngân hàng và hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Các hoạt động kinh doanh chủ yếu của Ngân hàng thương mại * Hoạt động huy động vốn - Nhận tiền gửi từ các tổ chức, cá nhân và TCTD khác dưới nhiều hình thức như tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn và các loại hình tiền gửi khác.

- Phát hành chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu, các giấy tờ có giá nhằm huy động vốn từ các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước. - Vay vốn từ các TCTD trong và ngoài nước. - Vay ngắn hạn từ Ngân hàng Nhà nước thông qua các nghiệp vụ chiết khấu và tái chiết khấu. * Hoạt động tín dụng - NHTM thực hiện hoạt động cấp tín dụng cho tổ chức, cá nhân dưới các hình thức như cho vay, chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá, dịch vụ bảo lãnh, cho thuê tài chính,… theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Trong đó, hoạt động cho vay là nghiệp vụ quan trọng nhất và mang lại phần lớn lợi nhuận cho ngân hàng. * Hoạt động dịch vụ thanh toán - Thực hiện cung cấp các dịch vụ thanh toán trong nước, quốc tế khi được Ngân hàng Nhà nước cho phép. - Thực hiện thu, chi hộ, các dịch vụ thanh toán khác theo luật định. - Cung cấp dịch vụ thu và phát tiền mặt cho khách hàng.

4 - Xây dựng hệ thống thanh toán nội bộ từ đó tham gia hệ thống thanh toán liên ngân hàng trong nước. - Tham gia hệ thống thanh toán quốc tế khi được phép. * Hoạt động ngân quỹ - Ngân hàng tiến hành mở tài khoản và giữ tiền cho khách hàng đồng thời cung cấp dịch vụ về quản lý ngân quỹ. - Hỗ trợ khách hàng quản lý thu, chi và đầu tư phần tiền mặt tạm thời thặng dư vào các chứng khoán sinh lời/ tín dụng ngắn hạn cho đến lúc khách hàng cần sử dụng vốn.

* Các hoạt động khác - Góp vốn, mua cổ phần và tham gia thị trường tiền tệ. - Kinh doanh ngoại hối, vàng. - Ủy thác, nhận ủy thác/ cung cấp các dịch vụ bảo hiểm, tài chính khác. Tầm quan trọng của tín dụng trong hoạt động ngân hàng thương mại.

* Nguồn thu nhập chinhs của ngân hàng - Lãi từ tín dụng ( chi vay) là nguồn thu chủ yếu và ổn định nhất của ngân hàng thương mại. - Hoạt động tín dụng hiệu quả giúp ngân hàng tăng lợi nhuận và đảm bảo sự phát triển bền vững. * Công cụ hỗ trợ khách hàng và nền kinh tế - Tín dụng cung cấp vốn cho doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất, giúp hộ gia đình tiêu dùng, mua sắm, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. - Góp phần điều tiết lưu thông tiền tệ, cân đối cung cầu trên thị trường.

* Tăng trưởng khả năng cạnh tranh của ngân hàng. - Ngân hàng nào có chính sách tín dụng hợp lý, linh hoạt sẽ thu hút được nhiều khách hàng hơn, từ đó mở rộng thị phần và tăng sức cạnh tranh. * Thúc đẩy quá trình huy động vốn - Cho vay hiệu quả tạo niềm tín cho khách hàng gửi tiền. - Tín dụng đóng vay trò như một “đầu ra” cho nguồn huy động, nếu đầu ra hiệu quả thì ngân hàng sẽ huy động được nhiều hơn.

* Quản trị rủi ro và thanh khoản. 5 - Tín dụng là hoạt động rủi ro cao, nhưng nếu được quản lý tốt, ngân hàng có thể kiểm soát rủi ro tín dụng, đảm bảo an toàn hoạt động và khả năng thanh toán. Tóm lại Tín dụng không chỉ là chức năng cốt lõi mà còn là công cụ chiến lược trong hoạt động ngân hàng thương mại. Một ngân hàng không thể tồn tạo và phát triển nếu không có hoạt động tín dụng hiệu quả và an toàn.

Rủi ro tín dụng trong hoạt động của Ngân hàng thương mại. Khái niệm về tín dụng và rủi ro tín dụng - Tín dụng: được hiểu là sự chuyển nhượng có thời hạn một lượng giá trị vốn/ tài sản từ chủ sở hữu sang cho người sử dụng trong một khoảng thời gian xác định, trên cơ sở đặt niềm tin vào việc người sử dụng sẽ sử dụng vốn hiệu quả để có khả năng thanh toán một lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu. Do vậy, thuật ngữ tín dụng có ba đặc điểm chính cơ bản: tính tạm thời (thời hạn); tính hoàn trả với lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu và tính chất tin tưởng người sử dụng vốn có khả năng trả nợ đúng hạn. Theo Nguyễn Văn Tiến (2012): Tín dụng là việc ngân hàng chấp thuận để khách hàng sử dụng một lượng tài sản (bằng tiền, tài sản thực/ uy tín) trên cơ sở lòng tin khách hàng có khả năng hoàn trả nợ gốc và lãi khi đến hạn.

- Rủi ro tín dụng (RRTD): là một trong những dạng rủi ro lâu đời bậc nhất trong lĩnh vực tài chính, xảy ra và gây ảnh hưởng thường xuyên, nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh ngân hàng. Do các khoản tín dụng chiếm phần lớn trong tổng tài sản và đóng góp từ 70% - 90% thu nhập của ngân hàng, nên rủi ro này có thể gây ra hậu quả đáng kể. RRTD là loại rủi ro phức tạp, khó kiểm soát, khó phòng ngừa, đòi hỏi ngân hàng áp dụng nhiều giải pháp đồng bộ và có hiệu quả nhằm giảm thiểu tổn thất. RRTD có thể nảy sinh trong quá trình NHTM thực hiện các hoạt động cấp tín dụng như cho vay, chiết khấu GTCK, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh và kể cả khi ngân hàng mua trái phiếu do các doanh nghiệp phát hành.

Có nhiều định nghĩa khác nhau về RRTD: + Theo Hennie van Greuning – Sonja B rajvovic Bratanovic: “RRTD được định nghĩa là nguy cơ mà người đi vay không thể chi trả tiền lãi, hoặc hoàn trả vốn gốc so với thời hạn đã ấn định trong hợp đồng tín dụng. Điều này gây ra sự cố đối với dòng chu chuyển tiền tệ và gây ảnh hưởng tới khả năng thanh khoản của ngân hàng.” + Theo khoản 1 Điều 3, Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước: “RRTD trong hoạt động ngân hàng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện 6 hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết.” Như vậy, có thể rút ra một số các nội dung cơ bản về RRTD như sau: + RRTD xảy ra khi khách hàng được cấp tín dụng không thực hiện đúng nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng, có thể là trả chậm hoặc không thanh toán cả gốc lẫn lãi. + RRTD gây ra thiệt hại về mặt tài chính cho NHTM và trong một số trường hợp nghiêm trọng, có thể gây ra nguy cơ phá sản.2 Đặc điểm của rủi ro tín dụng  Rủi ro tín dụng mang tính tất yếu Rủi ro là yếu tố khách quan và do đó không thể loại bỏ hoàn toàn, mà chỉ có thể hạn chế mức độ ảnh hưởng của chúng. Rủi ro tồn tại là tất yếu và gắn bó chặt chẽ với hoạt động tín dụng của NHTM.

Tình trạng bất cân xứng về thông tin khiến ngân hàng không thể nhân diện đầy đủ, chính xác các dấu hiệu rủi ro dẫn đến trong mỗi khoản vay đều tiềm ẩn rủi ro. Lĩnh vực kinh doanh ngân hàng bản chất là quản lý và chấp nhận mức độ rủi ro ở mức độ nhất định để tìm kiếm lợi nhuận mong đợi.  Rủi ro tín dụng mang tính gián tiếp Trong quan hệ vay vốn, NHTM chuyển nhượng quyền sử dụng vốn cho các đối tượng khách hàng và RRTD phát sinh khi khách hàng gặp khó khăn hoặc bất trắc trong việc sử dụng số vốn vay. Tựu chung lại, các rủi ro trong hoạt động kinh doanh của khách hàng chính là nguyên nhân sâu xa gây ra RRTD cho NHTM.

 Rủi ro tín dụng có tính đa dạng và phức tạp. Thể hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân, hình thức cũng như hậu quả của RRTD. Do NHTM là trung gian tài chính, thực hiện chức năng kinh doanh tiền tệ, nên việc phòng ngừa và xử lý RRTD đòi hỏi ngân hàng phải chú trọng đến tất cả các dấu hiệu rủi ro, từ nguyên nhân, bản chất và hậu quả mà chúng có thể tạo ra để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.  Lợi nhuận kỳ vọng cao đồng nghĩa với rủi ro tiềm ẩn lớn.

Lợi nhuận kỳ vọng ở mức độ càng cao thì mức độ rủi ro tiềm tàng càng lớn. Do vậy, các NHTM cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa rủi ro và lợi nhuận trong các quyết định cấp tín dụng của mình.  Rủi ro tín dụng là rủi ro khách quan. Thành hay bại trong mỗi quan hệ tín dụng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khả 7 năng của khách hàng, tình hình biến động kinh tế, xã hội, các yếu tố chính trị, môi trường,… Do vậy, NHTM luôn là bên chịu ảnh hưởng bởi những bất ổn của nền kinh tế và các rủi ro từ phía khách hàng.

Qua đây, có thể khẳng định rằng RRTD không hoàn toàn nằm trong sự kiểm soát của các NHTM. Nguyên nhân và hậu quả của rủi ro tín dụng 1.1 Nguyên nhân của rủi ro tín dụng RRTD có thể xuất phát tư 4 nguyên nhân: bao gồm nguyên nhân khách quan từ bên ngoài (từ phía nền kinh tế/ cơ quan quản lý nhà nước); nguyên nhân chủ quan từ phía ngân hàng; nguyên nhân từ phía khách hàng; từ các TSĐB tín dụng.  Nguyên nhân khách quan từ bên ngoài: + Môi trường bên ngoài: Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội ảnh hưởng đến hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế. Khủng hoảng kinh tế, lạm phát có thể làm doanh nghiệp gặp khó khăn, đối mặt với nguy cơ phá sản, không trả được nợ.

Ngoài ra, chính sách quốc gia thay đổi, chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh cũng làm cho các pháp nhân và thể nhân gặp nhiều khó khăn.