Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Ngân Hàng Liên Doanh Việt - Nga

Luận văn thạc sĩ phân tích quản trị rủi ro tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng liên doanh Việt Nga, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Mai
• Người hướng dẫn: TS. Hà Thị Sáu
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng Liên Doanh Việt - Nga
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NHTM
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2. Vốn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.3. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế
• 1.2. RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NHTM
• 1.2.1. Khái niệm rủi ro tín dụng của NHTM
• 1.2.2. Phân loại rủi ro tín dụng của NHTM
• 1.2.3. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng của các NHTM
• 1.2.4. Các chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng của NHTM
• 1.3. QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NHTM
• 1.3.1. Khái niệm và sự cần thiết quản trị rủi ro tín dụng tại NHTM
• 1.3.2. Những nội dung cơ bản trong quản trị rủi ro tín dụng tại NHTM
• 1.3.3. Mô hình quản trị rủi ro tín dụng tại NHTM
• 1.3.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại NHTM
• 1.4. KINH NGHIỆM QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI MỘT SỐ NHTM VIỆT NAM VÀ BÀI HỌC RÚT RA ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG LIÊN DOANH VIỆT - NGA
• 1.4.1. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng tại một số NHTM Việt Nam
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra đối với Ngân hàng liên doanh Việt - Nga
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG LIÊN DOANH VIỆT- NGA
• 2.1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN VÀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG LIÊN DOANH VIỆT - NGA
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức, bộ máy VRB
• 2.1.3. Hoạt động kinh doanh của VRB giai đoạn 2017-2019
• 2.1.3.1. Hoạt động huy động vốn
• 2.1.3.2. Hoạt động tín dụng
• 2.1.3.3. Kết quả hoạt động kinh doanh
• 2.2. THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG LIÊN DOANH VIỆT - NGA
• 2.2.1. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.2. Thực trạng rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.3. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VRB
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Một số hạn chế, tồn tại và nguyên nhân
• 2.3.2.1. Một số hạn chế, tồn tại
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG LIÊN DOANH VIỆT - NGA
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG LIÊN DOANH VIỆT - NGA
• 3.1.1. Định hướng chung
• 3.1.2. Định hướng đối với quản trị rủi ro tín dụng của VRB
• 3.2. GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG LIÊN DOANH VIỆT - NGA
• 3.2.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản, quy trình, quy định nội bộ về hoạt động tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng
• 3.2.2. Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình cho vay
• 3.2.3. Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ
• 3.2.4. Thay đổi mô hình và cơ cấu tổ chức quản trị rủi ro tín dụng
• 3.2.5. Cải thiện chất lượng công tác thẩm định và kiểm tra, giám sát sau vay
• 3.2.6. Phát triển nguồn nhân lực
• 3.2.7. Đầu tư cho phát triển công nghệ hỗ trợ việc đo lường, giám sát rủi ro
• 3.2.8. Tích cực xử lý nợ xấu và nợ quá hạn
• 3.2.9. Quản trị rủi ro theo hướng áp dụng Basel II
• 3.2.10. Đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ ngân hàng
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NHTM
• 3.3.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.3.1.1. Ổn định chính sách kinh tế vĩ mô và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động ngân hàng
• 3.3.1.2. Tăng cường các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.1.3. Hoàn thiện và tinh gọn các văn bản, quy định liên quan đến tài sản bảo đảm
• 3.3.1.4. Nâng cao chất lượng thông tin tài chính của các tổ chức
• 3.3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.3.2.1. Hoàn thiện nền tảng pháp luật Ngân hàng
• 3.3.2.2. Điều hành chính sách tiền tệ một cách hiệu quả
• 3.3.2.3. Nâng cao chất lượng thông tin tín dụng quốc gia (CIC)
• 3.3.2.4. Tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Cho DNNVV

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Các DNNVV chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp, đóng góp đáng kể vào GDP và tạo công ăn việc làm. Tuy nhiên, các DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng từ ngân hàng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả tại các ngân hàng, đặc biệt là Ngân hàng Liên doanh Việt - Nga (VRB), nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả hoạt động cho vay DNNVV. Luận văn này tập trung nghiên cứu và phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng đối với DNNVV tại VRB, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả công tác này. Theo thống kê, DNNVV chiếm đến 95% tổng số lượng KHDN, đóng góp 40% GDP (Nguyễn Thị Ngọc Mai, 2020).

1.1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng Quản Trị Tín Dụng DNNVV

Quản trị rủi ro tín dụng DNNVV là quá trình nhận diện, đo lường, kiểm soát và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến việc cho vay DNNVV tại các ngân hàng. Tầm quan trọng của quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là rất lớn, giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất, đảm bảo an toàn vốn và ổn định hoạt động. Hơn nữa, việc quản trị tốt rủi ro tín dụng còn giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Mục tiêu là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng tại các NHTM.

1.2. Vai Trò Ngân Hàng Liên Doanh Việt Nga Trong Cho Vay DNNVV

Ngân hàng Liên doanh Việt - Nga (VRB) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn tín dụng cho DNNVV. Với mạng lưới rộng khắp và chính sách hỗ trợ DNNVV, VRB đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế này. Tuy nhiên, việc mở rộng hoạt động cho vay DNNVV cũng đi kèm với những rủi ro nhất định. Do đó, VRB cần chú trọng đến công tác quản trị rủi ro tín dụng để đảm bảo hoạt động cho vay DNNVV an toàn và hiệu quả.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Nợ Xấu DNNVV Tại VRB

Hoạt động cho vay DNNVV tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là rủi ro tín dụng. Các DNNVV thường có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế và thiếu kinh nghiệm quản lý. Điều này khiến cho việc đánh giá và quản lý rủi ro tín dụng trở nên khó khăn hơn. Nợ xấu DNNVV là một vấn đề nhức nhối đối với các ngân hàng, ảnh hưởng đến lợi nhuận và an toàn vốn. VRB cũng không tránh khỏi những thách thức này, đòi hỏi ngân hàng phải có các giải pháp quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả. Luận văn sẽ đánh giá thực trạng rủi ro tín dụng và công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với DNNVV tại Ngân hàng Liên doanh Việt - Nga, những kết quả đạt được, các hạn chế, tồn tại và nguyên nhân.

2.1. Phân Tích Các Loại Hình Rủi Ro Tín Dụng DNNVV Cụ Thể

Các loại hình rủi ro tín dụng mà DNNVV thường gặp phải bao gồm: rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động, rủi ro thị trường và rủi ro đạo đức. Rủi ro thanh khoản xảy ra khi DNNVV không có đủ tiền mặt để trả nợ. Rủi ro hoạt động phát sinh từ các vấn đề trong hoạt động kinh doanh của DNNVV. Rủi ro thị trường liên quan đến sự biến động của thị trường, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của DNNVV. Rủi ro đạo đức xảy ra khi DNNVV cố tình gian lận hoặc che giấu thông tin để được vay vốn.

2.2. Đánh Giá Khó Khăn Trong Thẩm Định Tín Dụng Cho DNNVV

Việc thẩm định tín dụng DNNVV gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin tài chính, năng lực quản lý hạn chế và thiếu tài sản đảm bảo. Các ngân hàng cần có các phương pháp thẩm định tín dụng phù hợp với đặc điểm của DNNVV. Bên cạnh đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát sau cho vay để phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và có biện pháp xử lý kịp thời. Các phát hiện của nghiên cứu góp phần gợi ý cho ngân hàng VRB trong việc cải thiện hệ thống quản trị rủi ro tín dụng.

2.3. Tác Động Của Rủi Ro Kinh Tế Vĩ Mô Đến DNNVV

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, lãi suất và tỷ giá hối đoái có thể tác động tiêu cực đến hoạt động của DNNVV và làm tăng rủi ro tín dụng. Khi lạm phát tăng cao, chi phí đầu vào của DNNVV tăng lên, làm giảm lợi nhuận. Lãi suất tăng cao làm tăng chi phí vay vốn của DNNVV. Tỷ giá hối đoái biến động gây khó khăn cho DNNVV tham gia vào hoạt động xuất nhập khẩu. Do đó, ngân hàng cần theo dõi sát sao các yếu tố kinh tế vĩ mô để đánh giá rủi ro tín dụng một cách chính xác.

III. Cách Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng DNNVV Hiệu Quả Nhất

Để quản trị rủi ro tín dụng DNNVV hiệu quả, các ngân hàng cần xây dựng một hệ thống quản trị rủi ro toàn diện, bao gồm các quy trình, chính sách và công cụ phù hợp. Hệ thống này cần được thiết kế để nhận diện, đo lường, kiểm soát và giảm thiểu các rủi ro tín dụng. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến việc đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tín dụng, cũng như tăng cường hợp tác với các tổ chức hỗ trợ DNNVV. Đề tài góp phần làm phong phú thêm sự hiểu biết về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng tại NHTM.

3.1. Xây Dựng Hệ Thống Xếp Hạng Tín Dụng Nội Bộ Cho DNNVV

Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ là một công cụ quan trọng để đánh giá rủi ro tín dụng của DNNVV. Hệ thống này cần dựa trên các tiêu chí khách quan và định lượng, như tình hình tài chính, năng lực quản lý và lịch sử tín dụng. Kết quả xếp hạng tín dụng sẽ giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay phù hợp và áp dụng mức lãi suất hợp lý. Việc xếp hạng tín dụng nội bộ có thể tham khảo theo Basel II và Basel III.

3.2. Hoàn Thiện Quy Trình Thẩm Định Tín Dụng Chuyên Biệt Cho DNNVV

Quy trình thẩm định tín dụng cần được thiết kế riêng cho DNNVV, với các bước rõ ràng và cụ thể. Quy trình này cần bao gồm việc thu thập và phân tích thông tin tài chính, đánh giá năng lực quản lý và thẩm định tài sản đảm bảo. Cần tăng cường kiểm tra, xác minh thông tin để đảm bảo tính chính xác và trung thực. Việc thẩm định tín dụng DNNVV gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin tài chính, năng lực quản lý hạn chế và thiếu tài sản đảm bảo.

3.3. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Sau Cho Vay Đối Với DNNVV

Việc kiểm tra, giám sát sau cho vay là rất quan trọng để phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và có biện pháp xử lý kịp thời. Ngân hàng cần thường xuyên kiểm tra tình hình hoạt động kinh doanh, tình hình tài chính và việc sử dụng vốn vay của DNNVV. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần có biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu tổn thất.

IV. Giải Pháp Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại VRB

Dựa trên phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng đối với DNNVV tại VRB, luận văn đề xuất một số giải pháp tăng cường hiệu quả công tác này. Các giải pháp này tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro, nâng cao năng lực cán bộ tín dụng và tăng cường hợp tác với các tổ chức hỗ trợ DNNVV. Trên cơ sở đánh giá thực trạng rủi ro tín dụng, quản trị rủi ro tín dụng, mô hình QTRR mà VRB đang áp dụng, tác giả đưa ra các giải pháp và khuyến nghị.

4.1. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm Tín Dụng Phù Hợp Với DNNVV

VRB cần đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng để đáp ứng nhu cầu vốn đa dạng của DNNVV. Các sản phẩm tín dụng cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng ngành nghề và từng giai đoạn phát triển của DNNVV. Cần chú trọng đến các sản phẩm tín dụng ưu đãi, như cho vay với lãi suất thấp hoặc cho vay không cần tài sản đảm bảo.

4.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Quản Lý Hồ Sơ Tín Dụng DNNVV

Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý hồ sơ tín dụng sẽ giúp ngân hàng tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro. Các ngân hàng có thể sử dụng các phần mềm quản lý hồ sơ tín dụng để lưu trữ, tìm kiếm và phân tích thông tin một cách nhanh chóng và chính xác. Điều này cũng giúp cho quá trình đánh giá rủi ro tín dụng hiệu quả hơn.

4.3. Nâng Cao Chất Lượng Thẩm Định Tín Dụng Bằng Dữ Liệu Lớn

Việc sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp ngân hàng có được cái nhìn toàn diện và chính xác hơn về rủi ro tín dụng của DNNVV. Ngân hàng có thể thu thập và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, như báo cáo tài chính, thông tin thị trường và thông tin từ các tổ chức tín dụng khác. Từ đó, có thể đưa ra các quyết định cho vay chính xác hơn và giảm thiểu rủi ro.

V. Ứng Dụng Basel II Trong Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng DNNVV

Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel II vào quản trị rủi ro tín dụng sẽ giúp VRB nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập với thị trường tài chính quốc tế. Basel II cung cấp một khung quản trị rủi ro toàn diện, bao gồm các yêu cầu về vốn, quy trình và công cụ quản lý rủi ro. VRB có thể tham khảo và áp dụng các nguyên tắc của Basel II để xây dựng hệ thống quản trị rủi ro tín dụng DNNVV hiệu quả. Quản trị rủi ro theo hướng áp dụng Basel II.

5.1. Chuẩn Bị Nguồn Lực Để Triển Khai Basel II Tại VRB

Việc triển khai Basel II đòi hỏi VRB phải chuẩn bị đầy đủ nguồn lực, bao gồm vốn, nhân lực và công nghệ. Ngân hàng cần đầu tư vào đào tạo cán bộ, xây dựng hệ thống công nghệ thông tin và hoàn thiện các quy trình quản lý rủi ro. Cần có kế hoạch triển khai cụ thể và từng bước, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

5.2. Xây Dựng Mô Hình Tính Toán Rủi Ro Tín Dụng Theo Basel II

Theo Basel II, ngân hàng cần xây dựng các mô hình tính toán rủi ro tín dụng dựa trên các yếu tố như khả năng vỡ nợ (PD), tổn thất khi vỡ nợ (LGD) và mức độ phơi nhiễm (EAD). Các mô hình này cần được xây dựng chính xác và tin cậy, dựa trên dữ liệu lịch sử và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Hệ thống đo lường rủi ro tín dụng chưa tính được xác suất vỡ nợ để hỗ trợ cho công tác đo lường rủi ro tín dụng.

5.3. Đánh Giá Tác Động Của Basel II Đến Hoạt Động Cho Vay DNNVV

Việc áp dụng Basel II có thể ảnh hưởng đến hoạt động cho vay DNNVV của VRB. Ngân hàng cần đánh giá tác động của Basel II đến chi phí vốn, khả năng cho vay và lợi nhuận. Cần có các biện pháp điều chỉnh chính sách cho vay để đảm bảo hoạt động cho vay DNNVV vẫn an toàn và hiệu quả.

VI. Tương Lai Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Cho DNNVV Tại VN

Trong tương lai, quản trị rủi ro tín dụng cho DNNVV sẽ ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số và hội nhập quốc tế. Các ngân hàng cần liên tục đổi mới và hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro, áp dụng các công nghệ mới và hợp tác chặt chẽ với các tổ chức hỗ trợ DNNVV. Luận văn hi vọng sẽ góp phần vào việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự phát triển của quản trị rủi ro tín dụng DNNVV tại Việt Nam. Đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng, tăng cường công tác quản trị rủi ro tín dụng và các khuyến nghị đối với NHNN, các Bộ ban ngành.

6.1. Xu Hướng Áp Dụng Fintech Trong Thẩm Định Tín Dụng DNNVV

Các công ty Fintech đang phát triển các giải pháp thẩm định tín dụng mới, sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để đánh giá rủi ro một cách nhanh chóng và chính xác. Các ngân hàng có thể hợp tác với các công ty Fintech để tận dụng lợi thế của công nghệ và nâng cao hiệu quả thẩm định tín dụng. Việc ứng dụng công nghệ trong quản trị rủi ro tín dụng.

6.2. Phát Triển Các Mô Hình Cho Vay P2P Cho DNNVV

Mô hình cho vay P2P (Peer-to-Peer Lending) đang ngày càng phổ biến, kết nối trực tiếp giữa người vay và người cho vay. Mô hình này có thể giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, cần có các quy định pháp lý rõ ràng để đảm bảo an toàn và minh bạch cho thị trường cho vay P2P.

6.3. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ DNNVV Trong Giảm Rủi Ro Tín Dụng

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ DNNVV, như giảm thuế, phí và cung cấp các dịch vụ tư vấn, đào tạo. Các chính sách này sẽ giúp DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm rủi ro tín dụng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương để triển khai các chính sách này một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hiện chiếm tới 95% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp khoảng 40% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo việc làm cho hơn 50% lực lượng lao động tại Việt Nam. Mặc dù giữ vị thế động lực tăng trưởng kinh tế, khối doanh nghiệp này luôn gặp nhiều rào cản trong việc tiếp cận dòng vốn tín dụng do năng lực tài chính hạn chế, thiếu tài sản bảo đảm chuẩn hóa và hệ thống thông tin chưa minh bạch. Tại Ngân hàng Liên doanh Việt - Nga (VRB) – định chế tài chính liên doanh giữa BIDV và Ngân hàng Ngoại thương Nga (VTB) với mức vốn điều lệ đạt 168,5 triệu USD (tương đương 3.000 tỷ đồng) – việc mở rộng quy mô cho vay phân khúc DNNVV luôn đi kèm áp lực kiểm soát rủi ro tín dụng và bảo toàn vốn kinh doanh.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là VRB cần cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng dư nợ khách hàng doanh nghiệp và năng lực nhận diện, đo lường, xử lý các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro. Mục tiêu cụ thể của công trình nghiên cứu tập trung vào: hệ thống hóa khung lý luận về quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực ngân hàng hiện đại; phân tích thực trạng rủi ro tín dụng và quy trình cấp tín dụng đối với khối DNNVV tại VRB giai đoạn 2017-2019; từ đó chỉ rõ các nút thắt trong công tác thẩm định, giám sát sau vay và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ mạng lưới hoạt động của VRB gồm Hội sở chính và 6 chi nhánh lớn tại các trung tâm kinh tế trọng điểm như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Vũng Tàu và Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao khi thiết lập các giải pháp kéo giảm tỷ lệ nợ xấu DNNVV xuống dưới ngưỡng mục tiêu 3%, nâng cao hệ số bù đắp rủi ro và đẩy nhanh tiến trình áp dụng hiệp ước Basel II.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết quản trị tài chính ngân hàng hiện đại và các quy định pháp lý chuyên ngành:

• Mô hình đánh giá 6C: Khung phân tích 6 nhân tố trọng yếu bao gồm Uy tín tính cách (Character), Năng lực người vay (Capacity), Cấu trúc vốn (Capital), Tài sản bảo đảm (Collateral), Điều kiện kinh tế - ngành (Conditions) và Khả năng kiểm soát khoản vay (Control). Đây là nền tảng giúp cán bộ tín dụng sàng lọc hồ sơ toàn diện trước khi phê duyệt cấp vốn.
• Mô hình tổn thất dự kiến theo chuẩn Basel II: Ứng dụng công thức tính toán tổn thất kỳ vọng EL = PD x EAD x LGD, trong đó PD là xác suất khách hàng vỡ nợ, EAD là quy mô dư nợ tại thời điểm vỡ nợ, và LGD là tỷ trọng tổn thất ước tính khi vỡ nợ. Khung lý thuyết này giúp ngân hàng định giá rủi ro chính xác và xây dựng đệm vốn dự phòng khoa học.
• Mô hình cấu trúc quản trị rủi ro tín dụng: So sánh đối chiếu giữa mô hình quản trị tập trung (tách bạch độc lập 3 tuyến phòng vệ: kinh doanh, thẩm định độc lập và xử lý tác nghiệp) và mô hình phân tán tại các chi nhánh.
• Khung pháp lý phân loại nợ và trích lập dự phòng: Vận dụng Thông tư 02/2013/TT-NHNN với quy định trích dự phòng chung 0,75% trên tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4, cùng tỷ lệ trích dự phòng cụ thể theo 5 nhóm nợ từ 0% (nhóm 1) đến 100% (nhóm 5); đồng thời áp dụng tiêu chí phân loại quy mô doanh nghiệp theo Nghị định 39/2018/NĐ-CP dựa trên doanh thu và số lao động tham gia bảo hiểm xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên và số liệu thống kê tín dụng nội bộ của VRB trong chu kỳ 3 năm từ 2017 đến 2019. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua bảng câu hỏi khảo sát ý kiến chuyên gia đối với 120 cán bộ quản lý rủi ro và chuyên viên quan hệ khách hàng trên toàn hệ thống 6 chi nhánh.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu phân tầng kết hợp mẫu thuận tiện có chủ đích đối với đội ngũ nhân sự tín dụng có kinh nghiệm từ 2 năm trở lên tại các địa bàn trọng điểm. Cách tiếp cận này giúp phản ánh sát thực tế những vướng mắc phát sinh trong quy trình tác nghiệp thực địa.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích chỉ số tài chính, phương pháp so sánh ngang - dọc và tổng hợp ma trận đánh giá. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm làm rõ mối tương quan giữa tốc độ tăng trưởng dư nợ, cơ cấu ngành nghề vay vốn với biến động của nợ quá hạn và nợ xấu tại ngân hàng trong timeline nghiên cứu từ năm 2017 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Quy mô tổng tài sản và dư nợ phân khúc DNNVV: Tính đến hết năm 2019, quy mô tổng tài sản của VRB đạt 17.521 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu ghi nhận 3.092 tỷ đồng. Mặc dù dư nợ tín dụng chung duy trì đà tăng trưởng ổn định, tỷ trọng cho vay phân khúc DNNVV chỉ chiếm khoảng 28% tổng danh mục khách hàng doanh nghiệp, chưa tương xứng với tiềm năng của mạng lưới 6 chi nhánh và 19 phòng giao dịch.
• Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu phân khúc DNNVV cao hơn mức bình quân: Giai đoạn 2017-2019, tỷ lệ nợ xấu riêng của nhóm khách hàng DNNVV tại VRB dao động ở mức 3,2% đến 3,5%, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ nợ xấu bình quân toàn danh mục của ngân hàng (duy trì quanh mức 2,1%). Số lượng khách hàng chuyển nhóm nợ cần chú ý (nhóm 2) tăng bình quân 15% mỗi năm.
• Tập trung rủi ro theo ngành nghề và kỳ hạn vay: Khoảng 65% tổng nợ xấu của khối DNNVV tập trung tại các ngành xây dựng, thương mại và dịch vụ xuất nhập khẩu. Các khoản vay ngắn hạn bổ sung vốn lưu động chiếm hơn 70% tổng dư nợ nợ xấu phát sinh, nguyên nhân chủ yếu do vòng quay vốn của doanh nghiệp bị chậm trễ và phụ thuộc lớn vào biến động thị trường.
• Điểm nghẽn trong công cụ đo lường và định giá tài sản: Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của VRB vẫn chủ yếu dựa trên mô hình định tính một biến. Ngân hàng chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu chuỗi 5 năm liên tục để tính toán tham số xác suất vỡ nợ (PD) phục vụ chuẩn Basel II. Bên cạnh đó, hơn 75% khoản vay có tài sản bảo đảm là bất động sản nhưng quy trình định giá lại định kỳ 12 tháng/lần chưa được số hóa tự động.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nợ xấu DNNVV tăng bắt nguồn từ cả hai phía. Về phía khách hàng, có tới 85% DNNVV tại Việt Nam chưa thực hiện kiểm toán độc lập báo cáo tài chính, dẫn đến tình trạng sai lệch số liệu doanh thu và dòng tiền. Về phía ngân hàng, VRB áp dụng mô hình phân tán tại một số chi nhánh khiến cán bộ tín dụng vừa thực hiện tiếp thị vừa thẩm định, dễ dẫn đến hiện tượng thiếu khách quan trong phê duyệt.

Dữ liệu nghiên cứu khi trực quan hóa qua biểu đồ cột chồng sẽ làm nổi bật sự dịch chuyển các nhóm nợ từ nhóm 1 sang nhóm 2 và nhóm 3 qua từng năm. Biểu đồ tròn thể hiện rõ sự phân bổ rủi ro tập trung khi nhóm ngành thương mại chiếm tới 45% tổng dư nợ gặp vấn đề. So với kinh nghiệm quản trị tại Techcombank và MBBank – những đơn vị đã vận hành mô hình phê duyệt tập trung và tự động hóa cảnh báo sớm qua hệ thống chấm điểm định lượng – quy trình cấp tín dụng của VRB còn phụ thuộc nhiều vào đánh giá chủ quan của thẩm định viên.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tái cấu trúc mô hình tổ chức quản trị rủi ro tập trung: Thực hiện chuyển đổi mô hình cấp tín dụng phân tán sang mô hình tập trung hoàn toàn trong vòng 12 tháng. Ban Điều hành và Khối Quản trị rủi ro VRB cần phân định rành mạch 3 bộ phận độc lập: Khối kinh doanh tại chi nhánh chỉ đảm nhận tiếp thị, Phòng thẩm định độc lập tại Hội sở chịu trách nhiệm phê duyệt, và Trung tâm hỗ trợ vận hành quản lý giải ngân - theo dõi nợ.
• Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và tích hợp Basel II: Nâng cấp mô hình chấm điểm tín dụng sang phương pháp đa biến định lượng, chuẩn hóa kho dữ liệu lịch sử tối thiểu 5 năm nhằm xác định chính xác chỉ số xác suất vỡ nợ (PD) và tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (LGD). Mục tiêu kéo giảm tỷ lệ nợ xấu phân khúc DNNVV xuống dưới 2,0% trong giai đoạn 2021-2023 do Phòng Quản lý rủi ro chủ trì.
• Tăng cường chất lượng thẩm định dòng tiền và kiểm tra sau vay: Thiết lập quy định tái định giá 100% tài sản bảo đảm tối thiểu 1 lần mỗi năm theo giá trị thị trường. Đồng thời, chuyên viên quản lý nợ bắt buộc kiểm tra thực địa đột xuất định kỳ 3 tháng một lần đối với 100% khoản vay có hạn mức trên 5 tỷ đồng để giám sát chặt chẽ mục đích sử dụng vốn.
• Đầu tư hạ tầng công nghệ và tự động hóa luồng cảnh báo sớm: Ứng dụng phần mềm tự động phân tích luồng tiền qua tài khoản thanh toán và tích hợp trực tiếp dữ liệu tín dụng từ cổng thông tin CIC. Khối Công nghệ thông tin triển khai hệ thống cảnh báo sớm trong thời gian 6 đến 18 tháng nhằm rút ngắn 30% thời gian xử lý hồ sơ và nâng hệ số bù đắp rủi ro bằng quỹ dự phòng lên trên mức 120%.
• Kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước: Đề xuất Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch bảo đảm và nâng cao độ phủ dữ liệu trung tâm CIC; kiến nghị Chính phủ đẩy mạnh cơ chế quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV nhằm hỗ trợ chia sẻ rủi ro cùng hệ thống ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban lãnh đạo và chuyên viên quản trị rủi ro ngân hàng: Tài liệu tham khảo hữu ích cho các ngân hàng liên doanh và ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vừa để tái cấu trúc mô hình phê duyệt tín dụng tập trung và xây dựng sổ tay nhận diện rủi ro giao dịch.
• Chủ doanh nghiệp và Giám đốc tài chính khối DNNVV: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về các tiêu chí thẩm định 6C của ngân hàng, giúp doanh nghiệp nâng cao mức độ minh bạch tài chính và tăng tỷ lệ duyệt vay thành công lên trên 80%.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng: Khung phân tích phương pháp luận chuẩn mực, nguồn dữ liệu khảo sát thực tế phong phú kết hợp giữa chuẩn Thông tư 02 và thông lệ Basel II phục vụ công tác nghiên cứu học thuật.
• Chuyên gia hoạch định chính sách kinh tế: Cung cấp cứ liệu thực chứng từ hoạt động ngân hàng liên doanh giúp cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn và khuôn khổ pháp lý về xử lý nợ xấu cho khu vực kinh tế tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn khi vay vốn ngân hàng? Phần lớn doanh nghiệp có quy mô vốn chủ sở hữu dưới 20 tỷ đồng, báo cáo tài chính thiếu kiểm toán độc lập và tỷ lệ tài sản bảo đảm đủ chuẩn chỉ đạt khoảng 30% đến 40%. Sự bất cân xứng thông tin này khiến các ngân hàng thương mại e ngại rủi ro mất vốn và buộc phải siết chặt điều kiện giải ngân.

• Mô hình quản trị rủi ro tín dụng tập trung mang lại lợi thế vượt trội nào? Mô hình tập trung tách bạch hoàn toàn khâu tìm kiếm khách hàng và khâu thẩm định phê duyệt, giúp loại bỏ tình trạng vừa đá bóng vừa thổi còi. Thực tế áp dụng tại các ngân hàng lớn cho thấy mô hình này giúp giảm từ 40% đến 50% các sai phạm mang tính chủ quan của cán bộ tín dụng.

• Chỉ số tổn thất dự kiến (EL) theo chuẩn Basel II được tính toán như thế nào? Tổn thất dự kiến được xác định bằng tích số giữa xác suất vỡ nợ (PD), dư nợ tại thời điểm vỡ nợ (EAD) và tỷ trọng tổn thất khi vỡ nợ (LGD). Ngân hàng cần tích lũy chuỗi dữ liệu giao dịch tối thiểu 5 năm liên tục để tính toán chính xác các tham số này nhằm trích lập dự phòng sát thực tế.

• Quy định trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN gồm những gì? Thông tư yêu cầu trích lập dự phòng chung ở mức 0,75% trên tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4. Đồng thời, ngân hàng phải trích dự phòng cụ thể theo từng nhóm nợ với các tỷ lệ tương ứng: nhóm 1 là 0%, nhóm 2 là 5%, nhóm 3 là 20%, nhóm 4 là 50% và nhóm 5 là 100%.

• Những dấu hiệu tài chính nào cảnh báo sớm rủi ro mất khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp? Các dấu hiệu nguy cơ cao bao gồm: lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh bị âm liên tục từ 2 đến 4 quý, các khoản phải thu tăng vọt chiếm trên 60% tổng tài sản, hàng tồn kho luân chuyển chậm và khách hàng thường xuyên chậm thanh toán lãi quá hạn từ 10 ngày trở lên.

Kết luận

• Khẳng định vai trò thiết yếu của việc kiểm soát an toàn tín dụng đối với khu vực DNNVV – phân khúc chiếm 95% số lượng doanh nghiệp và đóng góp 40% GDP cả nước.
• Tổng kết bức tranh thực trạng tín dụng tại VRB giai đoạn 2017-2019 với quy mô tổng tài sản đạt 17.521 tỷ đồng nhưng tỷ lệ nợ xấu DNNVV còn ở mức 3,2%, đòi hỏi phải đổi mới toàn diện quy trình kiểm soát.
• Làm rõ nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hạn chế quản trị gồm sự bất cân xứng thông tin tài chính của khách hàng và việc chậm chuyển đổi sang mô hình quản trị rủi ro tập trung.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, từ chuẩn hóa mô hình chấm điểm tín dụng đa biến, tự động hóa định giá tài sản bảo đảm đến áp dụng lộ trình Basel II.
• Thiết lập kế hoạch nâng cấp hạ tầng phân tích dữ liệu và tái cấu trúc nhân sự thẩm định trong khung thời gian 2021-2023 nhằm bảo đảm an toàn vốn bền vững cho VRB.

Luận văn đã cung cấp một công trình nghiên cứu hoàn chỉnh, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận ngân hàng hiện đại và thực tiễn hoạt động tín dụng tại ngân hàng liên doanh. Đây là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản lý, cán bộ thẩm định và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng. Hãy tải ngay toàn văn tài liệu để nắm bắt chi tiết các ma trận phân tích dữ liệu và giải pháp quản trị rủi ro chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và ba chương như sau: Chƣơng 1: Rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng tại các NHTM Chƣơng 2: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Liên doanh Việt - Nga Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng quản trị rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Liên doanh Việt - Nga 6 CHƢƠNG 1: RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NHTM 1. Những vấn đề cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Trên thế giới có rất nhiều quan niệm khác nhau về doanh nghiệp nhỏ và vừa do có sự khác nhau về các tiêu chí dùng để phân loại.

Trong số các tiêu chuẩn phân loại thì có hai tiêu chuẩn chủ yếu được là: Quy mô vốn và số lượng lao động. Ngoài ra, việc lượng hóa các tiêu chuẩn để phân loại quy mô doanh nghiệp còn tùy thuộc vào những yếu tố sau:  Tình hình phát triển kinh tế, xã hội của mỗi nước;  Quy định cụ thể phù hợp với sự phát triển kinh tế, xã hội trong các giai đoạn khác nhau;  Chỉ tiêu độ lớn của các tiêu thức cũng khác nhau đối với các ngành khác nhau. Tại Việt Nam, qua nghiên cứu yêu cầu thực tế và học hỏi kinh nghiệm nhiều nước trên thế giới, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 39/2018/NĐ-CP, quy định mới nhất về doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo đó: Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định của Pháp luật, được chia thành 3 cấp: doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa theo quy mô tổng nguồn vốn hoặc số lao động bình quân năm. Dưới đây là bảng phân chia các cấp độ doanh nghiệp trong các ngành.

Tiêu chí để xác định ngành của doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định của pháp luật về hệ thống ngành kinh tế. Trong trường hợp doanh nghiệp hoạt động trên nhiều lĩnh vực thì việc xác định ngành căn cứ vào lĩnh vực có doanh thu cao nhất hoặc lĩnh vực sử dụng nhiều lao động nhất. Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam Lĩnh vực Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy Thƣơng mại, dịch vụ sản, công nghiệp, xây dựng Doanh Có số lao Tổng doanh thu Có số lao Tổng doanh thu nghiệp động tham gia của năm không động tham gia của năm không siêu nhỏ BHXH bình quá 3 tỷ đồng BHXH bình quá 10 tỷ đồng quân năm hoặc tổng nguồn quân năm hoặc tổng nguồn không quá 10 vốn không quá 3 không quá 10 vốn không quá 3 người tỷ đồng người tỷ đồng Doanh Có số lao Tổng doanh thu Có số lao Tổng doanh thu nghiệp động tham gia của năm không động tham gia của năm không nhỏ BHXH bình quá 50 tỷ đồng BHXH bình quá 100 tỷ đồng quân năm hoặc tổng nguồn quân năm hoặc tổng nguồn không quá 100 vốn không quá không quá 50 vốn không quá người 20 tỷ đồng người 50 tỷ đồng Doanh Có số lao Tổng doanh thu Có số lao Tổng doanh thu nghiệp động tham gia của năm không động tham gia của năm không vừa BHXH bình quá 200 tỷ đồng BHXH bình quá 300 tỷ đồng quân năm hoặc tổng nguồn quân năm hoặc tổng nguồn không quá 200 vốn không quá không quá 100 vốn không quá người 100 tỷ đồng người 100 tỷ đồng Nguồn: Nghị định 39/2018/NĐ-CP 1. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Thứ nhất, doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô và tiềm lực tài chính nhỏ: Doanh nghiệp nhỏ và vừa có đặc thù là vốn đầu tư có giới hạn và số lượng lao động không nhiều.

Điều này cũng tạo lợi thế cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa như dễ dàng ra nhập thị trường, thay đổi quy mô, sản phẩm để phù hợp với tình hình thị 8 trường, tham gia vào các thị trường, khu vực địa lý nhỏ mà doanh nghiệp lớn không thể làm được. Tuy nhiên, do quy mô vốn nhỏ nên doanh nghiệp nhỏ và vừa bị hạn chế trong việc đầu tư mở rộng nhà xưởng, dây chuyền sản xuất hay công nghệ. Thứ hai, doanh nghiệp nhỏ và vừa có loại hình doanh nghiệp và hoạt động trong các ngành nghề/lĩnh vực phong phú: Doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động dưới nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau: công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần,. Bên cạnh đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng hoạt động trên nhiều lĩnh vực và ngành nghề khác nhau như ngành công nghiệp sản xuất chế biến, xây dựng và bất động sản, thương mại,.

Nhờ quy mô nhỏ nên các doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng tận dụng được nguồn lao động và nguyên vật liệu trong các địa phương, đáp ứng các thay đổi của thị trường một cách linh hoạt nên các doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển nhanh chóng, góp phần vào phát triển kinh tế xã hội, ổn định đời sống. Thứ ba, hạn chế trong việc xây dựng chiến lược kinh doanh, trình độ khoa học kỹ thuật và năng lực cạnh tranh thấp: Doanh nghiệp nhỏ và vừa thường không có chiến lược kinh doanh rõ ràng và dài hạn mà đa phần chỉ xây dựng kế hoạch kinh doanh trong ngắn hạn, đáp ứng nhu cầu và thị hiếu thay đổi liên tục của thị trường. Về khoa học kỹ thuật, do vốn hoạt động nhỏ nên doanh nghiệp nhỏ và vừa ít có sự đầu tư cho sự đổi mới về dây chuyền sản xuất hay công nghệ. Chính những hạn chế này đã khiến cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường sử dụng công nghệ lạc hậu, chi phí sản xuất cao, năng lực cạnh tranh bị hạn chế.

Thứ tư, hoạt động kinh doanh phụ thuộc nhiều vào các biến động của thị trường: Do vốn ít, không có chiến lược kinh doanh dài hạn làm cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa không có sự đa dạng hóa trong quá trình hoạt động cũng như tính ổn định khá thấp. Do đó, hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu nhiều tác động của những thay đổi trong môi trường kinh doanh, môi trường kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên với quy mô nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có những lợi thế khi dễ dàng chuyển hướng kinh doanh, thay đổi địa điểm, tăng giảm quy mô để phù hợp hơn với điều kiện thị trường. 9 Thứ năm, bộ máy gọn nhẹ, có tính linh hoạt cao tuy nhiên năng lực quản trị chưa cao: Doanh nghiệp nhỏ và vừa đa phần có cơ cấu tổ chức sản xuất và bộ máy quản lý tương đối gọn nhẹ, điều này giúp giảm bớt chi phí quản lý.

Đồng thời với mô hình quản lý trực tiếp giúp các quyết định thường được đưa ra nhanh chóng, nhạy bén với những thay đổi trong môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có hạn chế là năng lực quản trị điều hành của doanh nghiệp chưa cao do thực tế một bộ phận chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được đào tạo bài bản qua các trường lớp chính quy các kiến thức cơ bản về quản trị kinh doanh, tài chính, luật pháp,… 1. Vốn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa Trong những năm gần đây, khi Việt Nam đã tham gia hội nhập quốc tế thì các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn gặp phải rất nhiều thách thức, trong đó khó khăn lớn nhất là thiếu vốn. Nguồn vốn hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa chủ yếu đến từ các nguồn như sau: Vốn tiết kiệm của chủ doanh nghiệp, vốn vay cá nhân thông qua các mối quan hệ người thân, bạn bè,…Do đặc thù của các doanh nghiệp nhỏ và vừa là hoạt động kinh doanh với quy mô nhỏ nên chỉ cần một lượng vốn nhỏ từ tiết kiệm của chủ doanh nghiệp cộng với việc huy động từ bạn bè, người thân cũng giúp các doanh nghiệp được thành lập và đi vào hoạt động.

Nguồn vốn tín dụng ngân hàng: Để bổ sung nguồn vốn cho hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng tiếp cận với các nguồn vốn tín dụng từ các NHTM. Tuy nhiên, để vay được vốn ngân hàng yêu cầu thủ tục vay rất phức tạp, doanh nghiệp cần có phương án khả thi, chứng minh tình hình tài chính để đảm bảo khả năng trả nợ và tài sản bảo đảm tốt. Ngoài ra, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng tiếp cận với các nguồn vốn vay bên ngoài. Các nguồn này tuy không yêu cầu nhiều điều kiện để vay, tuy nhiên lãi suất lại rất cao, thường gấp 3-4 lần lãi suất ngân hàng.

10 Do vậy mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa luôn phải đối mặt với tình trạng thiếu vốn trầm trạng để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế Ở Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới, doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày càng khẳng định vai trò đối với nền kinh tế. Theo thống kê, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 95% trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng góp trên 40% GDP, thu hút hơn 50% tổng số lượng lao động. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa được thể hiện ở các điểm sau: Góp phần tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động: Tuy quy mô nhỏ nhưng các doanh nghiệp nhỏ và vừa lại tạo ra lượng lớn công ăn việc làm cho nền kinh tế, góp phần giải quyết vấn đề thất nghiệp, xóa đói giảm nghèo và ổn định xã hội.

Với lợi thế hoạt động trong nhiều lĩnh vực của mình, các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam có khả năng thu hút được một lượng lớn từ các nguồn vốn nhỏ lẻ, nhàn rỗi trong nền kinh tế và đa dạng các thành phần lao động từ lao động thủ công tới những lao động có trình độ cao, phù hợp với yêu cầu công việc. Tham gia tích cực vào hoạt động xuất nhập khẩu: với chính sách mở rộng và khuyến khích thương mại quốc tế, tạo điều kiệu cho mọi thành phần kinh tế tham gia vào hoạt động xuất nhập khẩu, các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đã sản xuất một khối lượng lớn sản phẩm đa dạng phục vụ cho tiêu dùng nội địa và xuất khẩu, đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất các mặt hàng như: mây tre đan, gốm sứ, nông sản,…Nhờ lợi thế về nguồn lực có sẵn và lợi thế cạnh tranh về giá thành sức lao động nên các mặt hàng xuất khẩu của khu vực này có nhiều lợi thế phát triển mạnh mẽ.