Những Yếu Tố Tác Động Đến Nợ Xấu Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam

Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu của ngân hàng TMCP Việt Nam. Phân tích tác động của tăng trưởng tín dụng, lạm phát, và quy mô ngân hàng.

• Tác giả: Trần Thị Hoàng Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Minh Châu
• Trường học: Trường Đại học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Những Yếu Tố Tác Động Đến Nợ Xấu Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu nghiên cứu
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan nợ xấu ngân hàng
• 2.1.1. Khái niệm về nợ xấu
• 2.1.2. Phân loại nợ xấu
• 2.1.3. Các chỉ tiêu đánh giá về nợ xấu
• 2.2. LÝ THUYẾT NỀN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NỢ XẤU
• 2.2.1. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information)
• 2.2.2. Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Business Cycle Theory)
• 2.2.3. Lý thuyết lợi thế kinh tế vì quy mô ((Economies of scale theory)
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm
• 2.3.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của khóa luận tốt nghiệp
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả biến
• 4.2. Phân tích tương quan mô hình nghiên cứu
• 4.3. Kiểm tra độ vững của mô hình
• 4.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.5. Lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.6. Kiểm định phương sai thay đổi
• 4.7. Kiểm định tự tương quan
• 4.8. Hồi quy mô hình GMM (Generalized Method of Moments)
• 4.9. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Một số khuyến nghị
• 5.2. Hạn chế của đề tài và các hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nợ Xấu Ngân Hàng TMCP Việt Nam

Các NHTM là trụ cột quan trọng của nền kinh tế, có nhiệm vụ cung cấp vốn và các dịch vụ tài chính quan trọng cho các doanh nghiệp và cá nhân. Với sự phát triển không ngừng của các NHTMCP tại Việt Nam, họ liên tục tối ưu hóa hoạt động và có những đóng góp to lớn vào sự thịnh vượng của nền kinh tế quốc gia. Ngoài ra, không thể xem nhẹ tầm quan trọng của hoạt động tín dụng bởi nó là một trong những nguồn lực quan trọng của ngân hàng, giống như máu trong cơ thể con người, qua đó nhấn mạnh sự cần thiết của việc duy trì sự ổn định trong hệ thống ngân hàng, để tránh nguy cơ khủng hoảng tài chính lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Quản lý rủi ro tín dụng trong ngân hàng không chỉ quan trọng mà còn cần thiết song song với việc tối ưu hoá HĐKD để thu về lợi nhuận. Các tác giả như Klein (2013), Louzis (2012), Nkusu (2011) và Rogoff (2010) đã nhấn mạnh về vấn đề nợ xấu và cảnh báo về những khủng hoảng tài chính có thể xảy ra trong thời gian tới nếu không được giám sát và xử lý kịp thời. Nhiều nghiên cứu mới đây đã khẳng định nguyên nhân dẫn đến nợ xấu, ví dụ như Sinkey và Greenwalt (1991) đã cho thấy các yếu tố khách quan và chủ quan như lãi suất cao ảnh hưởng đến mức độ nợ xấu.

1.1. Khái Niệm và Phân Loại Nợ Xấu Ngân Hàng Hiện Nay

Các tổ chức Tài chính và Ngân hàng Quốc tế hiện đang sử dụng các định nghĩa riêng về nợ xấu cùng với các phương pháp phân loại nợ khác nhau. Điều này gây khó khăn trong việc so sánh và đối chiếu dữ liệu nợ xấu giữa các quốc gia và tổ chức. Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) định nghĩa nợ xấu là các khoản nợ quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày. Nợ xấu được chia thành 5 nhóm chính: Nợ đủ tiêu chuẩn (Nhóm 1), Nợ cần chú ý (Nhóm 2), Nợ dưới tiêu chuẩn (Nhóm 3), Nợ nghi ngờ (Nhóm 4), và Nợ có khả năng mất vốn (Nhóm 5). Phân loại nợ xấu giúp các ngân hàng đánh giá rủi ro tín dụng và đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp. "Bảng 2. Phân loại nợ tại Việt Nam" từ tài liệu gốc cho thấy chi tiết về các nhóm nợ và tiêu chí phân loại.

1.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Nợ Xấu Ngân Hàng Cần Quan Tâm

Để đánh giá mức độ nợ xấu của một ngân hàng, người ta thường sử dụng các chỉ tiêu như tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ, tỷ lệ nợ xấu trên vốn chủ sở hữu, và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho biết phần trăm các khoản nợ có vấn đề so với tổng số tiền cho vay. Tỷ lệ nợ xấu trên vốn chủ sở hữu phản ánh khả năng ngân hàng bù đắp các khoản lỗ từ nợ xấu bằng vốn tự có. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng cho biết mức độ ngân hàng đã trích lập để phòng ngừa các khoản nợ có khả năng không thu hồi được. Các chỉ tiêu này giúp nhà đầu tư, cơ quan quản lý và bản thân ngân hàng đánh giá chất lượng tín dụng và rủi ro hoạt động của ngân hàng.

II. Các Yếu Tố Kinh Tế Vĩ Mô Tác Động Nợ Xấu 2012 2022

Tại Việt Nam, “vấn đề nợ quá hạn của các NHTMCP không phải chỉ mới xảy ra gần đây, mà đã diễn ra từ quá khứ. Vào khoảng năm 2007, dấu hiệu của nợ xấu đã dần tăng lên và thành công thu hút sự chú ý của các Ngân hàng. Khi tình hình kinh tế toàn cầu đi xuống, HĐKD của các doanh nghiệp rơi vào tình trạng bế tắc khiến tình trạng nợ xấu tăng mạnh lên đến 85 nghìn tỷ đồng vào năm 2011, đạt 3.0% trên tổng dư nợ hiện tại dẫn đến khó khăn về tính thanh khoản, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và hiệu quả HĐKD của các NHTM. Ăn mòn do kiểm soát nghiêm ngặt chính sách tiền tệ và biểu hiện của những công ty thua lỗ nhiều cũng như tích tụ nợ xấu trong thời gian dài.

2.1. Ảnh Hưởng Của Tăng Trưởng GDP Việt Nam Đến Nợ Xấu

Tăng trưởng GDP Việt Nam có tác động lớn đến khả năng trả nợ của các doanh nghiệp và cá nhân. Khi nền kinh tế tăng trưởng mạnh, thu nhập của người dân và lợi nhuận của doanh nghiệp tăng lên, từ đó giúp họ có khả năng trả nợ tốt hơn, làm giảm tỷ lệ nợ xấu. Ngược lại, khi kinh tế suy thoái, thu nhập và lợi nhuận giảm sút, dẫn đến khó khăn trong việc trả nợ và làm tăng tỷ lệ nợ xấu. Các nghiên cứu của Vinh (2015) và Le Kieu Oanh Dao (2020) đều chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế có tác động ngược chiều đến tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng TMCP Việt Nam.

2.2. Tác Động Của Lạm Phát Đến Tỷ Lệ Nợ Xấu Ngân Hàng

Lạm phát cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến nợ xấu. Khi lạm phát tăng cao, chi phí sinh hoạt và sản xuất kinh doanh tăng lên, làm giảm sức mua của người tiêu dùng và lợi nhuận của doanh nghiệp. Điều này có thể dẫn đến tình trạng doanh nghiệp và cá nhân không đủ khả năng trả nợ, làm tăng tỷ lệ nợ xấu. Tuy nhiên, tác động của lạm phát đến nợ xấu có thể phức tạp, vì nó còn phụ thuộc vào chính sách tiền tệ và khả năng điều chỉnh của ngân hàng trung ương. Khóa luận nghiên cứu cũng chỉ ra tỷ lệ lạm phát có tương quan dương với tỷ lệ nợ xấu của NHTMCP niêm yết tại Việt Nam.

2.3. Mối Liên Hệ Giữa Lãi Suất Và Nợ Xấu Ngân Hàng Hiện Nay

Lãi suất có tác động trực tiếp đến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và cá nhân. Khi lãi suất tăng, chi phí trả nợ tăng lên, gây áp lực lên khả năng trả nợ của người vay. Điều này có thể dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng. Ngược lại, khi lãi suất giảm, chi phí vay vốn giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trả nợ và giảm tỷ lệ nợ xấu. Tuy nhiên, lãi suất quá thấp cũng có thể khuyến khích vay vốn quá mức và gây ra bong bóng tín dụng, dẫn đến rủi ro nợ xấu trong tương lai. “Sinkey và Greenwalt (1991) đã cho thấy các yếu tố khách quan và chủ quan như lãi suất cao ảnh hưởng đến mức độ nợ xấu”.

III. Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng TMCP Giải Pháp

Quản lý rủi ro tín dụng trong ngân hàng không chỉ quan trọng mà còn cần thiết song song với việc tối ưu hoá HĐKD để thu về lợi nhuận. Các tác giả như Klein (2013), Louzis (2012), Nkusu (2011) và Rogoff (2010) đã nhấn mạnh về vấn đề nợ xấu và cảnh báo về những khủng hoảng tài chính có thể xảy ra trong thời gian tới nếu không được giám sát và xử lý kịp thời. Để có cái nhìn toàn diện và sâu rộng, khóa luận này sẽ đưa ra những phương pháp nghiên cứu thích hợp, cũng như mở rộng và phát triển từ những nghiên cứu trước đó nhằm chứng minh rõ hơn về các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu của NHTMCP tại Việt Nam.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Thẩm Định Tín Dụng Cho Doanh Nghiệp

Quá trình thẩm định tín dụng đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng. Việc nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, bao gồm việc thu thập thông tin đầy đủ, phân tích kỹ lưỡng tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của khách hàng, sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro cho vay sai đối tượng. Ngân hàng cần xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng khách quan, dựa trên các tiêu chí rõ ràng và có thể kiểm chứng. Chuyên gia thẩm định cần được đào tạo chuyên sâu về phân tích tài chính và đánh giá rủi ro, cũng như cập nhật kiến thức về các ngành nghề kinh doanh khác nhau.

3.2. Tăng Cường Kiểm Soát Sau Cho Vay Để Giảm Nợ Xấu

Việc kiểm soát sau cho vay là cần thiết để đảm bảo khách hàng sử dụng vốn đúng mục đích và thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Ngân hàng cần thường xuyên theo dõi tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của khách hàng, phát hiện sớm các dấu hiệu khó khăn tài chính và có biện pháp can thiệp kịp thời. Ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng cung cấp báo cáo tài chính định kỳ, kiểm tra tài sản đảm bảo, hoặc tham gia vào quá trình quản lý doanh nghiệp của khách hàng. Việc kiểm soát sau cho vay cần được thực hiện một cách linh hoạt và phù hợp với từng loại khách hàng và ngành nghề kinh doanh.

3.3. Phát Triển Các Sản Phẩm Bảo Hiểm Rủi Ro Tín Dụng

Các sản phẩm bảo hiểm rủi ro tín dụng có thể giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất khi khách hàng không trả được nợ. Ngân hàng có thể hợp tác với các công ty bảo hiểm để cung cấp các sản phẩm bảo hiểm cho các khoản vay, hoặc tự phát triển các sản phẩm bảo hiểm rủi ro tín dụng riêng. Các sản phẩm bảo hiểm rủi ro tín dụng cần được thiết kế phù hợp với từng loại khách hàng và ngành nghề kinh doanh, và cần có mức phí bảo hiểm hợp lý để đảm bảo tính khả thi về mặt kinh tế.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Đề Xuất Giảm Thiểu Nợ Xấu

Mục đích chính của khóa luận là đánh giá những nguyên nhân ảnh hưởng đến nợ xấu tại các NHTMCP tại Việt Nam. Dựa trên kết quả nghiên cứu, khóa luận là cơ sở tham khảo, đưa ra các đề xuất, kiến nghị cho các nhà quản lý ngân hàng. Góp phần hỗ trợ trong việc giúp các NHTMCP có được cái nhìn bao quát về các khoản nợ xấu, có chiến lược xây dựng thành công về lâu dài, hạn chế gia tăng tỷ lệ nợ xấu và nâng cao hiệu suất kinh doanh.

4.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Xử Lý Nợ Xấu Ngân Hàng

Khung pháp lý về xử lý nợ xấu cần được hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý các khoản nợ có vấn đề. Cần có các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cũng như các thủ tục pháp lý đơn giản và hiệu quả. Nhà nước cần tạo điều kiện cho việc mua bán nợ xấu, bao gồm cả việc cho phép các tổ chức tài chính nước ngoài tham gia vào thị trường mua bán nợ xấu. Ngoài ra, cần có các quy định về phá sản doanh nghiệp hiệu quả để giải quyết các trường hợp doanh nghiệp không có khả năng trả nợ.

4.2. Nâng Cao Năng Lực VAMC Để Xử Lý Nợ Xấu Hiệu Quả

VAMC (Công ty Quản lý tài sản Việt Nam) đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng. Để nâng cao năng lực của VAMC, cần tăng vốn điều lệ cho VAMC, mở rộng phạm vi hoạt động của VAMC, và nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ VAMC. VAMC cần được trao quyền chủ động hơn trong việc xử lý nợ xấu, bao gồm cả quyền bán đấu giá tài sản đảm bảo và quyền khởi kiện ra tòa. Ngoài ra, cần có cơ chế giám sát hiệu quả hoạt động của VAMC để đảm bảo VAMC hoạt động minh bạch và hiệu quả.

4.3. Giải Pháp Cơ Cấu Lại Nợ Để Giảm Tỷ Lệ Nợ Xấu

Cơ cấu lại nợ là một giải pháp quan trọng để giúp khách hàng vượt qua khó khăn tài chính và có khả năng trả nợ. Ngân hàng có thể cơ cấu lại nợ bằng cách gia hạn thời gian trả nợ, giảm lãi suất, hoặc chuyển đổi nợ thành vốn góp cổ phần. Việc cơ cấu lại nợ cần được thực hiện một cách cẩn trọng, dựa trên đánh giá kỹ lưỡng tình hình tài chính và khả năng phục hồi của khách hàng. Ngân hàng cần xây dựng quy trình cơ cấu lại nợ rõ ràng, và cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và khách hàng.

V. Tác Động Covid 19 Đến Nợ Xấu Ngân Hàng 2020 2022

Mặc dù có một sự tăng lên nhẹ vào năm 2020 (lên 1,76%), 2021 (1,9%) và 2022 (1,92%) nhưng tỷ lệ này vẫn cho thấy sự cải thiện lớn và tiếp tục giữ vững hướng giảm. Tuy nhiên, đây vẫn còn là thách thức khi mà vẫn còn tồn đọng một số khoản nợ khó đòi. Hiện nay, các chuyên gia về kế hoạch chính sách và cơ quan chính phủ đều đang áp dụng một loạt các công cụ và kỹ thuật đánh giá nợ xấu nhằm mục đích xử lý tình trạng này trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, việc hiểu rõ nguyên nhân của nợ xấu và nhận dạng các nguyên nhân chính gây ra tình trạng này vẫn còn hạn chế.

5.1. Ảnh Hưởng Kinh Tế Do Đại Dịch Covid 19

Đại dịch COVID-19 đã gây ra những xáo trộn lớn cho nền kinh tế toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Các biện pháp giãn cách xã hội, hạn chế đi lại và đóng cửa các hoạt động kinh doanh đã làm giảm sức cầu tiêu dùng, gián đoạn chuỗi cung ứng, và ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều ngành nghề kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đã gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động và trả nợ.

5.2. Tác Động Đến Khả Năng Trả Nợ Của Doanh Nghiệp

Ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch COVID-19 đến hoạt động kinh doanh đã làm giảm khả năng trả nợ của nhiều doanh nghiệp. Các doanh nghiệp trong các ngành du lịch, khách sạn, vận tải, và các ngành dịch vụ khác đã chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhiều doanh nghiệp đã phải cắt giảm nhân sự, giảm lương, hoặc thậm chí ngừng hoạt động. Điều này đã làm tăng nguy cơ nợ xấu tại các ngân hàng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Nợ Xấu TMCP Tương Lai

Chương đầu tiên của luận án nhấn mạnh sự cần thiết phải điều tra nguyên nhân đằng sau mức nợ xấu cao ở các ngân hàng thương mại Việt Nam. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của nghiên cứu sau đó được trình bày trong Chương 1 là 25 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong 11 năm, từ 2012 đến 2022. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, tác giả sử dụng cả phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Phân tích định lượng được xây dựng dựa trên các kết quả nghiên cứu trước đó để quan sát các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu và những thay đổi tiềm ẩn của chúng theo thời gian.

6.1. Tổng Kết Các Phát Hiện Quan Trọng Về Nợ Xấu

Nghiên cứu đã xác định được các yếu tố kinh tế vĩ mô và vi mô tác động đến nợ xấu của các ngân hàng TMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022. Các yếu tố kinh tế vĩ mô bao gồm tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, và tỷ giá hối đoái. Các yếu tố vi mô bao gồm quy mô ngân hàng, hiệu quả hoạt động, và chất lượng quản trị rủi ro tín dụng.

6.2. Hạn Chế Của Nghiên Cứu Hiện Tại Về Nợ Xấu

Nghiên cứu có một số hạn chế, bao gồm việc sử dụng dữ liệu từ một số lượng hạn chế các ngân hàng TMCP Việt Nam. Ngoài ra, nghiên cứu chỉ tập trung vào các yếu tố kinh tế vĩ mô và vi mô, mà chưa xem xét đến các yếu tố khác như yếu tố chính trị và yếu tố xã hội.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Nợ Xấu Ngân Hàng

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc mở rộng phạm vi nghiên cứu, bằng cách sử dụng dữ liệu từ tất cả các ngân hàng TMCP Việt Nam. Ngoài ra, các nghiên cứu tiếp theo có thể xem xét đến các yếu tố khác như yếu tố chính trị và yếu tố xã hội. Các nghiên cứu tiếp theo cũng có thể tập trung vào việc phân tích tác động của các chính sách của chính phủ đến nợ xấu của các ngân hàng TMCP Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong nền kinh tế thông qua hoạt động cung ứng vốn và dịch vụ tài chính cho doanh nghiệp và cá nhân. Hoạt động tín dụng là nguồn sinh lời chủ yếu nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro tín dụng, mà biểu hiện trực tiếp là nợ xấu (Non-Performing Loans - NPL). Tại Việt Nam, vấn đề nợ xấu đã gia tăng từ năm 2007 và tăng mạnh lên mức 85 nghìn tỷ đồng vào năm 2011 (chiếm 3,0% tổng dư nợ theo thống kê chính thức, trong khi Ngân hàng Thế giới thống kê tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam lên tới 12% vào cuối năm 2012). Giai đoạn 2016–2019 ghi nhận tỷ lệ nợ xấu nội bảng giảm từ 2,46% (2016) xuống 1,99% (2017), 1,91% (2018) và 1,63% (2019), trước khi tăng nhẹ trở lại mức 1,76% (2020), 1,90% (2021) và 1,92% (2022). Việc nhận diện và lượng hóa chính xác các nhân tố tác động đến nợ xấu trong bối cảnh các NHTM thực hiện lộ trình áp dụng chuẩn mực Basel II và Basel III là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá các nguyên nhân tác động đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam giai đoạn 2012–2022.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Nhận diện các yếu tố tác động đến nợ xấu tại các NHTMCP tại Việt Nam.
   • Phân tích và đánh giá mức độ, chiều hướng tác động của các tác nhân lên nợ xấu thông qua mô hình kinh tế lượng.
   • Đề xuất các khuyến nghị nhằm kiểm soát và giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu cho hệ thống NHTMCP Việt Nam.
3. Câu hỏi nghiên cứu:
   • Các yếu tố nào tác động đến nợ xấu của các NHTMCP tại Việt Nam?
   • Chiều hướng và mức độ tác động của các yếu tố lên nợ xấu của các NHTMCP tại Việt Nam như thế nào?
   • Cần đề xuất những giải pháp nào để giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu của các NHTMCP tại Việt Nam trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến nợ xấu của các NHTMCP tại Việt Nam (bao gồm nhóm yếu tố vi mô nội tại ngân hàng và nhóm yếu tố kinh tế vĩ mô).
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 25 NHTMCP tại Việt Nam (bao gồm các ngân hàng niêm yết trên HOSE, HNX và các ngân hàng giao dịch trên UPCoM/đại chúng).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm, từ năm 2012 đến hết năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung pháp lý

Nghiên cứu tiếp cận khái niệm nợ xấu theo chuẩn mực quốc tế và quy định hiện hành tại Việt Nam:

• Định nghĩa quốc tế: Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (BCBS), nợ xấu là các khoản nợ quá hạn thanh toán gốc và/hoặc lãi từ 90 ngày trở lên, hoặc có lý do nghi ngờ về khả năng trả nợ của khách hàng.
• Quy định pháp lý Việt Nam: Theo Điều 10 Thông tư số 11/2021/TT-NHNN ngày 30/07/2021 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nợ xấu nội bảng bao gồm các khoản nợ thuộc Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) và Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn).

Nhóm nợ	Phương pháp định lượng (Thời gian quá hạn)	Phương pháp định tính (Khả năng thu hồi)
Nhóm 1: Nợ đủ tiêu chuẩn	Trong hạn hoặc quá hạn dưới 10 ngày	Khả năng thu hồi đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn
Nhóm 2: Nợ cần chú ý	Quá hạn từ 10 đến 90 ngày, hoặc điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu	Có khả năng thu hồi nhưng có dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ
Nhóm 3: Nợ dưới tiêu chuẩn	Quá hạn từ 91 đến 180 ngày, gia hạn nợ lần đầu, miễn/giảm lãi	Không có khả năng thu hồi nợ gốc và lãi khi đến hạn, có khả năng tổn thất
Nhóm 4: Nợ nghi ngờ	Quá hạn từ 181 đến 360 ngày, cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai	Khả năng tổn thất cao
Nhóm 5: Nợ có khả năng mất vốn	Quá hạn trên 360 ngày, cơ cấu lại thời hạn trả nợ từ lần thứ 3 trở lên	Không còn khả năng thu hồi, mất vốn

Khóa luận dựa trên 3 lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information Theory - Akerlof, 1970): Giải thích hiện tượng lựa chọn nghịch (adverse selection) trước khi ký hợp đồng tín dụng và rủi ro đạo đức (moral hazard) sau khi giải ngân, dẫn đến phát sinh nợ khó đòi khi ngân hàng không nắm bắt đầy đủ thông tin người vay.
2. Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Business Cycle Theory - Samuelson & Nordhaus, 1948): Phân tích biến động nợ xấu theo các pha tăng trưởng và suy thoái kinh tế. Giai đoạn tăng trưởng giúp gia tăng thu nhập và khả năng trả nợ, trong khi suy thoái làm suy giảm năng lực tài chính của người vay.
3. Lý thuyết lợi thế kinh tế theo quy mô (Economies of Scale Theory) và giả thuyết "Quá lớn để phá sản" (Too Big to Fail): Giải thích mối quan hệ giữa quy mô ngân hàng với khả năng đa dạng hóa danh mục hoặc xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn do kỳ vọng can thiệp từ chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu và mô hình kinh tế lượng

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính (thu thập, tổng hợp, so sánh dữ liệu BCTC) và định lượng thực nghiệm qua 7 bước:

1. Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm.
2. Lựa chọn mẫu nghiên cứu (25 NHTMCP) và thu thập dữ liệu thứ cấp (BCTC kiểm toán, Tổng cục Thống kê, WB).
3. Thống kê mô tả các biến (Obs, Mean, Std. Dev, Min, Max).
4. Phân tích ma trận tương quan Pearson.
5. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến (hệ số phóng đại phương sai VIF) và lựa chọn mô hình qua các kiểm định OLS, FEM, REM (Hausman test).
6. Kiểm định khuyết tật mô hình (kiểm định phương sai sai số thay đổi, tự tương quan Wooldridge) và xử lý nội sinh bằng phương pháp ước lượng Men tổng quát (GMM - Generalized Method of Moments / Hansen, 1982) trên phần mềm Stata 17.
7. Thảo luận kết quả hồi quy và đề xuất khuyến nghị.

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm: $$NPL_{i,t} = \beta_0 + \beta_1 NPL_{i,t-1} + \beta_2 SIZE_{i,t} + \beta_3 ROA_{i,t} + \beta_4 LLR_{i,t-1} + \beta_5 ETA_{i,t} + \beta_6 LGR_{i,t} + \beta_7 GDP_t + \beta_8 INF_t + \varepsilon_{i,t}$$

Ký hiệu biến	Tên biến và cách xác định	Loại biến	Kỳ vọng dấu
$NPL_{i,t}$	Tỷ lệ nợ xấu = (Nợ nhóm 3 + 4 + 5) / Tổng dư nợ	Phụ thuộc	-
$NPL_{i,t-1}$	Tỷ lệ nợ xấu kỳ trước (độ trễ 1 năm)	Độc lập	$+$
$SIZE_{i,t}$	Quy mô ngân hàng = $\ln(\text{Tổng tài sản})$	Độc lập	$+$
$ROA_{i,t}$	Khả năng sinh lời = Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản bình quân	Độc lập	$-$
$LLR_{i,t-1}$	Tỷ lệ dự phòng RRTD = Chi phí dự phòng RRTD / Tổng dư nợ	Độc lập	$+$
$ETA_{i,t}$	Tỷ lệ an toàn vốn = Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	Độc lập	$-$
$LGR_{i,t}$	Tốc độ tăng trưởng tín dụng = $(Dư nợ_t - Dư nợ_{t-1}) / Dư nợ_{t-1}$	Độc lập	$+$
$GDP_t$	Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP hàng năm)	Độc lập	$-$
$INF_t$	Tỷ lệ lạm phát (Chỉ số giá tiêu dùng hàng năm)	Độc lập	$+$

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương mở đầu thiết lập bối cảnh thực tiễn của hệ thống ngân hàng Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì chất lượng tín dụng nhằm ngăn ngừa khủng hoảng tài chính. Tác giả trình bày lý do chọn đề tài dựa trên sự chênh lệch số liệu nợ xấu giữa các nguồn công bố và thách thức xử lý nợ xấu thực tế. Chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi đối tượng 25 NHTMCP giai đoạn 2012–2022, phương pháp tiếp cận và cấu trúc tổng thể gồm 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý luận và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 hệ thống hóa các định nghĩa nợ xấu quốc tế (WB, IMF, ECB, BCBS, IAS) và quy định pháp lý tại Việt Nam theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN, bao gồm bảng tiêu chí định lượng và định tính phân loại 5 nhóm nợ. Tác giả phân tích chuyên sâu 3 lý thuyết nền tảng (thông tin bất cân xứng, chu kỳ kinh doanh, lợi thế kinh tế theo quy mô). Phần tổng quan nghiên cứu tổng hợp các công trình quốc tế (Klein, 2013; Ozili, 2019; Msomi, 2022; Erdas & Ezanoglu, 2022) và trong nước (Hoàng Thị Thanh Hằng et al., 2020; Dao Le Kieu Oanh et al., 2020; Trần Vương Thịnh & Nguyễn Ngọc Hồng Loan, 2021; Nguyễn Thị Như Quỳnh & Lê Đình Luân, 2018; Nguyễn Kim Quốc Trung, 2019; Trần Đình Sơn, 2021). Từ đó, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về sự cần thiết phải cập nhật chuỗi dữ liệu 11 năm và áp dụng mô hình định lượng động trong bối cảnh chuẩn hóa Basel II tại Việt Nam.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu 7 bước, mô tả mẫu nghiên cứu gồm 25 NHTMCP (275 quan sát từ 2012 đến 2022) thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và nguồn thống kê vĩ mô. Tác giả thiết lập mô hình hồi quy động với biến phụ thuộc $NPL_{i,t}$ và 8 biến độc lập/trễ ($NPL_{i,t-1}$, $SIZE$, $ROA$, $LLR$, $ETA$, $LGR$, $GDP$, $INF$). Chương này nêu chi tiết công thức tính toán của từng biến, xây dựng 8 giả thuyết nghiên cứu tương ứng và thuyết minh phương pháp hồi quy GMM trên Stata 17 nhằm kiểm soát hiện tượng nội sinh, phương sai thay đổi và tự tương quan.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày kết quả phân tích thống kê mô tả, ma trận tương quan Pearson, các kiểm định lựa chọn mô hình và kết quả ước lượng GMM.

Biến số	Số quan sát (Obs)	Giá trị trung bình (Mean)	Độ lệch chuẩn (Std. Dev)	Giá trị nhỏ nhất (Min)	Giá trị lớn nhất (Max)
NPL	275	2,11%	1,50%	Gần 0%	10,18% (NVB)
SIZE	275	18,22	1,20	16,73 (SGB, 2013)	22,73 (BIDV, 2022)
ROA	275	0,95%	0,84%	~ 0,00%	-
ETA	275	9,08%	3,xx%	4,06% (BID, 2017)	23,83% (SGB, 2013)
LLR	275	2,xx%	7,xx%	-	-
LGR	275	20,00%	17,55%	-23,33%	112,40%
GDP	275	5,50%	1,xx%	2,xx% (2021)	7,08% (2018)
INF	275	4,45%	2,xx%	0,63%	9,xx%

Chương này phân tích các bước kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định F, kiểm định Hausman (so sánh FEM và REM), kiểm định Wooldridge về tự tương quan và kiểm định phương sai thay đổi. Kết quả hồi quy GMM cuối cùng được đối chiếu với các giả thuyết ban đầu và thảo luận chi tiết mối liên hệ giữa các phát hiện với thực tiễn hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương cuối cùng tổng kết các phát hiện thực nghiệm của đề tài, khẳng định vai trò của các chỉ số tài chính nội tại và môi trường kinh tế vĩ mô đối với nợ xấu. Dựa trên kết quả hồi quy, tác giả đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho nhà quản lý NHTMCP nhằm nâng cao chất lượng thẩm định, kiểm soát tăng trưởng tín dụng nóng, trích lập dự phòng rủi ro hợp lý và tối ưu hóa quy mô. Chương này cũng chỉ rõ các hạn chế về phạm vi mẫu và đề xuất hướng mở rộng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Ước lượng mô hình Men tổng quát (GMM) với dữ liệu bảng 25 NHTMCP giai đoạn 2012–2022 xác nhận các biến đưa vào mô hình đều đạt mức ý nghĩa thống kê:

• Tác động cùng chiều ($+$) lên tỷ lệ nợ xấu ($NPL$):
  • Tỷ lệ nợ xấu kỳ trước ($NPL_{i,t-1}$): Nợ xấu có tính ỳ và quán tính tích tụ; quy trình thu hồi nợ kéo dài khiến nợ xấu quá khứ làm gia tăng nợ xấu hiện tại.
  • Quy mô ngân hàng ($SIZE$): Ngân hàng có quy mô tài sản lớn hơn có xu hướng mở rộng danh mục tín dụng rủi ro cao hơn theo giả thuyết "Quá lớn để phá sản".
  • Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($ETA$): Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao trong mẫu nghiên cứu có quan hệ dương với tỷ lệ nợ xấu thực tế.
  • Tốc độ tăng trưởng tín dụng ($LGR$): Mở rộng tín dụng quá nhanh (trung bình 20%, cá biệt lên tới 112,4%) làm suy giảm chuẩn mực thẩm định và năng lực kiểm soát rủi ro, đẩy nợ xấu tăng trong các kỳ tiếp theo.
  • Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$): Có tương quan dương với nợ xấu trong giai đoạn khảo sát.
  • Tỷ lệ lạm phát ($INF$): Lạm phát tăng cao làm giảm khả năng thanh toán thực tế của bên đi vay và dẫn đến siết chặt tiền tệ, làm gia tăng nguy cơ vỡ nợ.
• Tác động ngược chiều ($-$) lên tỷ lệ nợ xấu ($NPL$):
  • Khả năng sinh lời ($ROA$): Ngân hàng có tỷ suất sinh lời trên tài sản cao phản ánh năng lực quản trị danh mục tốt và chính sách cấp tín dụng thận trọng, giúp kiềm chế nợ xấu.
  • Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($LLR$): Việc trích lập dự phòng đầy đủ hỗ trợ ngân hàng chủ động xử lý và bù đắp các khoản tổn thất tín dụng kịp thời, kéo giảm tỷ lệ nợ xấu nội bảng.

Khuyến nghị của tác giả

1. Đối với công tác thẩm định và quản trị tín dụng: Nâng cao chất lượng đánh giá thông tin khách hàng để hạn chế rủi ro lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức; tránh tăng trưởng tín dụng nóng vượt quá năng lực kiểm soát.
2. Đối với công tác trích lập dự phòng và an toàn vốn: Duy trì chính sách trích lập dự phòng rủi ro tín dụng ($LLR$) chủ động, minh bạch; thực hiện nghiêm ngặt các quy định an toàn vốn theo chuẩn mực Basel II/Basel III.
3. Đối với công tác theo dõi nợ quá hạn: Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm đối với các khoản nợ nhóm 2 và nhóm 3 để ngăn ngừa nợ xấu chuyển nhóm và tích tụ qua các năm.

Đóng góp của khóa luận

• Về mặt lý luận: Khóa luận củng cố khung lý thuyết về mối quan hệ giữa các nhân tố vi mô, vĩ mô và nợ xấu tại thị trường mới nổi; cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của độ trễ nợ xấu và dự phòng rủi ro tín dụng đối với chất lượng tài sản ngân hàng.
• Về mặt thực tiễn: Khóa luận cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm 11 năm (2012–2022) của 25 NHTMCP Việt Nam; áp dụng phương pháp hồi quy GMM khắc phục hiện tượng nội sinh, mang lại cơ sở khoa học cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc xây dựng chiến lược tín dụng bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế của đề tài: Mẫu nghiên cứu tập trung vào 25 NHTMCP có dữ liệu liên tục trong giai đoạn 2012–2022; chưa bao quát toàn bộ các tổ chức tín dụng phi ngân hàng hoặc ngân hàng liên doanh, ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam. Mô hình tập trung vào các biến số tài chính định lượng cơ bản, chưa lượng hóa được các yếu tố phi tài chính như chất lượng hội đồng quản trị hay sự thay đổi chi tiết của từng chính sách pháp lý cục bộ.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu cho toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng; cập nhật giai đoạn nghiên cứu sau năm 2022; bổ sung các biến số đại diện cho quản trị rủi ro chuyên sâu, mức độ số hóa ngân hàng và các cú sốc kinh tế vĩ mô đặc thù.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp tài liệu tham khảo hoàn chỉnh về cấu trúc khóa luận tốt nghiệp định lượng; minh họa chi tiết cách áp dụng các lý thuyết kinh tế (thông tin bất cân xứng, chu kỳ kinh doanh, hiệu ứng quy mô) vào phân tích thực tiễn ngân hàng.
• Người nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng: Tài liệu tham khảo rõ ràng về quy trình xử lý dữ liệu bảng (panel data) trên phần mềm Stata 17, từ thống kê mô tả, kiểm định tương quan Pearson, đa cộng tuyến (VIF), kiểm định Hausman đến kỹ thuật hồi quy GMM xử lý nội sinh.
• Cán bộ quản trị rủi ro tại các NHTM: Tham khảo bức tranh định lượng tổng thể về độ trễ nợ xấu, tác động của tăng trưởng tín dụng và dự phòng rủi ro tín dụng tại Việt Nam trong giai đoạn 11 năm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ xấu trong khóa luận được định nghĩa và tính toán dựa trên quy định nào?

Nợ xấu được xác định theo Điều 10 Thông tư số 11/2021/TT-NHNN ngày 30/07/2021 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, bao gồm các khoản nợ thuộc Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) và Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn). Công thức tính toán: $$\text{Tỷ lệ nợ xấu (NPL)} = \frac{\text{Nợ nhóm 3} + \text{Nợ nhóm 4} + \text{Nợ nhóm 5}}{\text{Tổng dư nợ}} \times 100%$$

2. Dữ liệu nghiên cứu của khóa luận được thu thập từ đâu và quy mô mẫu là bao nhiêu?

Dữ liệu vi mô được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên của 25 NHTMCP tại Việt Nam (niêm yết trên HOSE, HNX và giao dịch trên UPCoM/đại chúng) trong 11 năm (2012–2022), tạo thành tập dữ liệu bảng gồm 275 quan sát. Dữ liệu vĩ mô (GDP, lạm phát) được thu thập từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới (WB).

3. Tại sao tác giả sử dụng phương pháp ước lượng GMM thay vì OLS hay FEM/REM thuần túy?

Mô hình nghiên cứu nợ xấu có sự xuất hiện của biến trễ phụ thuộc ($NPL_{i,t-1}$) và các yếu tố tài chính có tính nội sinh. Phương pháp OLS, FEM và REM có thể gặp hiện tượng ước lượng chệch và không hiệu quả do nội sinh, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi. Phương pháp Men tổng quát (GMM) dựa trên biến công cụ giúp khắc phục triệt để các khuyết tật này.

4. Biến nào có sự biến động lớn nhất trong thống kê mô tả của các NHTMCP giai đoạn 2012–2022?

Biến tốc độ tăng trưởng tín dụng ($LGR$) ghi nhận mức độ phân tán và biến động mạnh nhất với mức tăng trưởng trung bình 20,00%, độ lệch chuẩn 17,55%, giá trị cao nhất đạt 112,40% và thấp nhất là giảm âm 23,33%. Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$) có giá trị trung bình 2,11%, cao nhất là 10,18% (ngân hàng NVB).

5. Kết quả hồi quy GMM chỉ ra những yếu tố nào làm giảm tỷ lệ nợ xấu của các NHTMCP?

Kết quả hồi quy GMM cho thấy hai biến có tác động ngược chiều ($-$) làm giảm tỷ lệ nợ xấu ở mức ý nghĩa thống kê là: Suất sinh lời trên tổng tài sản ($ROA$) và Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($LLR$).

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trần Thị Hoàng Anh đã nghiên cứu toàn diện các yếu tố tác động đến nợ xấu của 25 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam giai đoạn 2012–2022 thông qua phương pháp ước lượng Men tổng quát (GMM). Kết quả thực nghiệm xác định các biến trễ nợ xấu, quy mô ngân hàng, vốn chủ sở hữu, tăng trưởng tín dụng, GDP và lạm phát có tương quan dương với nợ xấu, trong khi khả năng sinh lời và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng có tác động kéo giảm nợ xấu. Đây là công trình nghiên cứu định lượng chuẩn mực, cung cấp cơ sở lý luận và bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho công tác quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 cung cấp cái nhìn tổng quan toàn diện về cấu trúc luận án, nêu rõ những điểm chính được đề cập trong mỗi chương trong số năm chương. 8 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. TỔNG QUAN NỢ XẤU NGÂN HÀNG 2. Khái niệm về nợ xấu Các tổ chức Tài chính và Ngân hàng Quốc tế hiện đang sử dụng các định nghĩa riêng về nợ xấu cùng với các phương pháp và biểu hiện tương ứng trong thực tế ngày nay.

Một số phương pháp tiếp cận dựa trên các tiêu chí như thời gian nợ quá hạn và khả năng thanh toán của người vay. Ví dụ, từ năm 2002, Ngân hàng Thế giới đã xác định nợ xấu là các khoản nợ có mức độ rủi ro cao và khó thu hồi, đặc biệt là khi người vay phá sản hoặc tài sản không còn giá trị. Theo tiêu chí này, nợ được coi là dưới chuẩn nếu quá hạn từ 90 đến 180 ngày; và nợ nghi ngờ khi có khả năng không thu hồi được toàn bộ dựa trên điều khoản hợp lý, với thời gian quá hạn từ 180 đến 360 ngày. Có nhiều quan điểm và ý kiến khác nhau về khái niệm nợ xấu, dựa trên đặc điểm kinh tế của mỗi quốc gia và thái độ của các tổ chức khác nhau.

“Non-performing loan (NPL)”, “Bad debt” hoặc “Doubtful debt” là các cụm từ chỉ khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu trước đây để mô tả các khoản nợ khó đòi (Forack, 2005). Akinlo và Emmanuel (2014) “Nợ khó đòi” dùng để chỉ các khoản cho vay không tạo ra lợi nhuận trong thời gian dài, hoặc các khoản nợ đã quá hạn trên 90 ngày và chưa thu hồi đầy đủ. Theo Rose (2004) nợ xấu là các khoản vay khi đã quá hạn trả nợ cả gốc lẫn lãi từ 90 ngày trở lên. Khi thảo luận về những khó khăn về nợ xấu, sau đây là một số ý tưởng hoặc tiêu chuẩn về nợ xấu thường được sử dụng.

BCBS (2002) lại không chỉ ra một thời gian quá hạn cụ thể cho khi nào một khoản vay được coi là “xấu”, mà coi một khoản nợ là không có khả năng trả được nếu đáp ứng một hoặc cả hai yêu cầu sau xảy ra: (1) ngân hàng phát hiện ra rằng người đi vay không thể trả nợ đầy đủ sau khi không thực hiện các biện pháp thu hồi nợ như quản lý tài sản thế chấp; (2) người vay đã quá hạn thanh toán trên 90 ngày. Theo Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IAS), các ngân hàng đánh giá các khoản cho vay 9 là nợ bị suy giảm hơn là các khoản nợ khó đòi. Nói chung, IAS đánh giá cao khả năng hoàn trả khoản vay, cho dù khoản nợ đã quá hạn dưới 90 ngày hay không. Theo ECB, muốn kiểm định các khoản vay không hiệu quả khi : “Điều quan trọng cần lưu ý là "nợ xấu" đề cập đến các khoản nợ quá hạn quá hạn 90 ngày, bất kể vỡ nợ hay suy giảm giá trị, cũng như các khoản nợ không thể thu hồi hoặc yêu cầu bồi thường từ các cá nhân dựa trên Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) và Nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP) của Hoa Kỳ”.”Hoặc người thực hiện nghĩa vụ nợ đã đi hoặc đang lẩn trốn, không có tài sản để thực hiện nghĩa vụ và không hoàn trả lại hết nợ cho ngân hàng (là khoản nợ không có tài sản bảo đảm hoặc không có tài sản để thanh toán đủ để trả khoản vay).

Theo quan điểm này, nợ xấu được xác định bởi hai yếu tố: (1) Là khoản vay không có khả năng hoàn trả. (2) Khoản vay không được thu hồi hoàn toàn. Do đó, việc giải thích nợ xấu của ECB phụ thuộc vào kết quả thu hồi nợ của ngân hàng. Hơn nữa, quan điểm về nợ xấu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF được đưa ra như sau: “Một khoản cho vay được coi là không sinh lời (nợ xấu) khi tiền thanh toán lãi và/hoặc tiền gốc đã quá hạn 90 ngày trở lên, hoặc các khoản thanh toán lãi đến 90 ngày hoặc hơn đã được tái cơ cấu hay gia hạn nợ, hoặc các khoản thanh toán dưới 90 ngày nhưng có các nguyên nhân nghi ngờ việc trả nợ sẽ không được thực hiện đầy đủ” (IMF’s Compilation Guide on Financial Soundness Indicators, 2004).

Nợ xấu được nhận dạng bởi hai yếu tố, theo IMF: (1) Đã quá hạn thanh toán trên 90 ngày (2) Khả năng trả nợ bị nghi ngờ. So với quan điểm của ECB, quan điểm của IMF về nợ xấu còn bổ sung thêm một góc nhìn khác về thành phần thời gian trễ hạn trả nợ, bên cạnh kết quả thu hồi nợ của ngân hàng. Đây là quan điểm được chấp nhận và được sủ dụng phổ biến trên thế giới. Cùng quan điểm với IMF, nhóm chuyên gia tư vấn (AEG) đã thảo luận vấn 10 đề này trong dự thảo Nonperforming Loans Electronic Discussion Group và cho rằng: “Về cơ bản, một khoản nợ được coi là nợ xấu khi đến hạn trả lãi hoặc gốc trên 90 ngày, hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận, hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khoản nợ sẽ thanh toán đầy đủ”.

Tại Việt Nam theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN ban hành ngày 30/7/2021 về hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải tuân theo các quy định về phân loại tài sản, mức trích lập, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và sử dụng dự phòng để quản lý rủi ro, đã đưa ra thông tin chi tiết về khái niệm nợ xấu là "nợ xấu nội bảng gồm nợ thuộc các nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn)”. Theo tiêu chuẩn nghiên cứu của khóa luận này, tác giả mô tả nợ xấu như sau: Nợ xấu (hay còn gọi là nợ không đạt chuẩn) là những khoản nợ có thời gian quá hạn và gây ra sự nghi ngờ về khả năng thanh toán của người vay, như việc người vay không có khả năng hoàn trả đủ số tiền theo đúng cam kết trong hợp đồng tín dụng. Phân loại nợ xấu Việc phân loại nợ bao gồm việc đánh giá mức độ rủi ro liên quan đến các khoản vay và cam kết ngoại bảng bằng cả tiêu chí định tính và định lượng, sau đó phân loại các khoản nợ thành các nhóm phù hợp dựa trên đánh giá này. Mục tiêu chính của việc phân loại nợ là giúp các ngân hàng giám sát hiệu quả chất lượng danh mục cho vay của mình và nếu cần thiết có thể thực hiện hành động kịp thời để ngăn chặn và giải quyết các vấn đề liên quan đến uy tín tín dụng của người đi vay trong danh mục cho vay của họ.

Do giữa các nước có sự lựa chọn và quy định khác biệt về việc phân loại nợ nên Ủy ban Basel đã đề xuất các hướng dẫn, nguyên tắc đểcó một tiêu chuẩn chung trong việc lập dự phòng và phân loại nợ trích, nhưng không cung cấp một quy tắc phân loại đặc thù hoặc phương pháp để đánh giá rủi ro tín dụng. Bholat (2016) đã đưa ra các cách tiếp cận khác nhau được các NH G20 sử dụng trong công tác phân loại nợ. Sự tương đồng giữa các quốc gia này là họ cho 11 rằng các ngân hàng và kiểm toán viên nên đưa ra đề xuất của mình về tính đầy đủ, thỏa đáng và nhất quán của việc phân loại nợ xấu, thay vì ràng buộc kiểm soát chi tiết và chịu trách nhiệm trực tiếp về việc đó. Trong khi Hoa Kỳ và Đức có cách phân loại nợ được xác định rõ ràng thì các ngân hàng Anh và Hà Lan không bắt buộc phải tuân thủ các phân loại chi tiết mà thay vào đó có thể phân loại và đối chiếu dưới sự giám sát thường xuyên của ngân hàng.

Ý và Pháp đã thực hiện các yêu cầu tối thiểu về phân loại nợ xấu nhưng vẫn chưa có hướng dẫn toàn diện cho từng vấn đề cụ thể. Ở các quốc gia thuộc khu vực châu Á, đều có quy định phân loại khoản vay là nợ xấu khi nó rơi vào nhóm 4 hoặc 5, dẫn đến cách phân loại tương tự giữa các quốc gia. Ở Việt Nam, theo Điều 10 Thông tư 11/2021/TT-NHNN, nợ xấu được xác định trong các công cụ phân loại nợ, có vai trò quan trọng trong các tổ chức tín dụng vì chúng giúp xác định và quản lý nợ xấu, từ đó giảm thiểu rủi ro. Những công cụ này sử dụng phương pháp định lượng để chia nợ thành năm nhóm riêng biệt.

Các khoản nợ thuộc nhóm 3 đến nhóm 5 được xếp vào loại “nợ xấu của ngân hàng”. Việc phân loại nhóm nợ của Việt Nam tương đương với các nước khác như Mỹ, Singapore, Trung Quốc…. Việc phân loại các nhóm nợ này đóng vai trò là khuôn khổ chung để hiểu tầm quan trọng của chúng ở các quốc gia khác nhau. Nghiên cứu của tác giả cho rằng các NHTM ở Việt Nam nên tập trung vào việc phân loại nợ xấu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để làm cơ sở tính nợ xấu.

Phân loại nợ tại Việt Nam “Nhóm nợ Phương pháp định lượng Phương pháp định tính Nợ“đủ tiêu Nợ trong hạn hoặc quá hạn dưới 10 Có khả năng thu hồi đầy đủ cả chuẩn ngày nợ gốc và lãi đúng hạn Nợ cần Quá hạn 10 – 90 ngày, nợ điều chỉnh Có thể thu hồi bao gồm cả gốc chú ý hạn trả nợ lần đầu lẫn lời, nhưng có dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ 12 Nợ dưới Quá hạn 91 – 180 ngày, nợ gia hạn Không có khả năng thu hồi nợ tiêu chuẩn lần đầu, miễn hoặc giảm lãi gốc và lãi khi đến hạn, có khả năng tổn thất Nợ nghi Quá hạn 180 – 360 ngày, nợ cơ cấu Có khả năng tổn thất cao ngờ lại thời hạn trả nợ lần thứ hai Nợ có khả Nợ quá hạn trên 360 ngày, nợ có cơ Không còn khả năng thu hồi, năng mất cấu lại thời hạn trả lần 1, 2 nhưng mất”vốn” vốn quá hạn nợ cơ cấu lần thứ 3 trở lên Nguồn: Tác giả trích từ Điều 10 thông tư 11/2021/TT-NHNN quy định về phân loại nợ xấu của Ngân hàng Nhà nước 2. Các chỉ tiêu đánh giá về nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu = (Số dư nợ xấu/ Tổng dư nợ) x 100% Chỉ tiêu này dùng để đánh giá chất lượng cho vay của các ngân hàng. Tỷ lệ cho biết cứ 100 đồng mà ngân hàng cho vay thì có mấy đồng là nợ xấu, thể hiện mức độ rủi ro tín dụng của ngân hàng tại một thời điểm cụ thể.