CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN TRI RỦI RO TRONG CAC DỰ AN CHO VAY CUA NGÂN HANG THUONG MAI 1. Rui ro trong các dự án cho vay đối với Ngân hàng 1. Khai niệm va phân loại rủi ro trong ngân hàng Theo Phan Thị Thu Hà (2013) “zửi ro là nguy cơ xảy ra những biến cô ngoài mong muốn, gây ra những tác động bắt lợi cho các cá nhân hoặc tổ chức ”. Đôi với các ngân hàng, các nguy cơ ngày có thé dẫn đến sự ton thất về tài sản, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến, phải bỏ thêm các khoản chi phí hoặc đặt ngân hang vào trạng thái khó khăn về mặt tài chính.
Ngoài ra, các tac động nay có thé biểu diễn dưới dạng phi tài chính gây hậu quả tiêu cực đến uy tín, ảnh hưởng đến hình ảnh của ngân hang gây ra những bat lợi trong tương lai. Theo Phan Thị Thu Ha (2013) thì “rui ro trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng là khả năng xảy ra ton thất cho ngân hang”. Theo Phan Thị Thu Hà (2013) “Phân chia rủi ro theo các nhân tô tác động đến ton thất, rủi ro gom co rủi ro tin dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro ty giá, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động. Còn theo Ủy ban giám sát Ngân hàng Basel “có ba nhóm rủi ro chính mà ngân hàng có thể phải đối mặt là: rủi ro thị trường, rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động ””.
Rui ro thị trường là “zửi ro do biến động bat lợi của lãi suất, tỷ gid, giá chứng khoán và giá hàng hoá trên thị trường”. Rui ro hoạt động là “rởi ro do các quy trình nội bộ quy định không day đủ hoặc có sai sót, do yếu tố con người, do các lỗi, sự cô của hệ thong hoặc do các yếu tô bên ngoài làm ton thất về tài chính, tác động tiêu cực phi tài chính đối với ngân hàng, chỉ nhánh ngân hàng nước ngoài (bao gém cả rủi ro pháp lý)”. Rui ro tin dụng là “ri ro do khách hang không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phân hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo hợp dong hoặc thỏa thuận với ngân hàng, chỉ nhánh ngân hàng nước ngoài ”. Rui ro trong các dự an cho vay ở ngân hàng thương mai 1.1, Khai niệm Trong hệ thống ngân hàng thương mai, cấp tin dung là một trong những nghiệp vụ quan trọng nhất của ngân hàng và sử dụng nhiều vốn nhất.
Theo Luật các Tổ chức tín dụng (2010), “cấp tin dụng là việc ngân hàng thỏa thuận dé tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sứ dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khẩu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác ”. Trên thực tế, hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng tương đối đa dạng tùy theo tiêu chí phân loại nhưng nghiệp vụ cho vay thông thường chiếm tỷ trọng cao nhất. Nghiệp vụ cho vay trên cơ sở sử dụng nhiều vốn và cũng đem lại phần lớn lợi nhuận cho ngân hàng, vì vậy nguy cơ xảy ra rủi ro cho vay là rất lớn với nhiều mức độ tôn thất và không theo quy luật chung. Tuy nhiên rủi ro thường đi đôi với lợi ích nên các ngân hàng luôn phải đánh giá và kiểm soát rủi ro nhằm hạn chế tôn thất cho ngân hàng và đạt các mục tiêu mong muốn.
Theo Phan Thị Thu Hà (2013), “cho vay là việc ngân hàng cấp tién cho khách hàng với cam kết khách hàng hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định ”. Vì vậy, rủi ro trong các dự án cho vay cũng thuộc rủi ro tín dụng. Trong khuôn khổ khóa luận, rủi ro trong các dự án cho vay được định nghĩa là khả năng xảy ra ton thất cho ngân hàng khi khách hàng không có kha năng thực hiện các nghĩa vụ nợ theo hợp đồng cho vay. Phân loại Dựa vào các nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro cho vay có thé phân chia thành hai loại như sau: eRủi ro giao dịch phát sinh do những nguyên nhân hạn chế từ quá trình tiếp nhận và phê duyệt khoản vay.
“Rui ro giao dich bao gom rủi ro lựa chọn (rủi ro liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng, phương án vay vốn để quyết định tài trợ cua tô chức tài chính); rủi ro bảo đảm (rủi ro liên quan đến các tiêu chuẩn đảm bảo như mức cho vay, loại tài sản đảm bao, chu thé đảm bảo,.); rui ro nghiệp vu (rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gom cả việc sử dụng hệ thong xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản vay có van dé)” (Phan Thị Thu Hà, 2013). eRủi ro danh mục: bắt nguồn từ những hạn chế trong cách thức quan lý danh mục cho vay của ngân hàng. Rui ro danh mục bao gồm rủi ro nội tại (xuất phát từ lĩnh vực kinh tế cho vay, đặc điểm khách hàng và mục đích sử dụng vốn của khách hàng) và rủi ro tập trung (xuất phát từ việc ngân hàng tập trung cho vay quá nhiều vào một vùng nhất định, một hình thức vay, một nhóm khách hàng mà sự tập trung đó có mức độ rủi ro cao). Dựa vào tác động bên trong và tác động bên ngoài của nguyên nhân phát sinh thì rủi ro cho vay được phân thành rủi ro khách quan và rủi ro chủ quan.
eRủi ro khách quan: xuất phat từ các nguyên nhân khách quan không kiểm soát được như động đất, Sóng thần, dịch bệnh, sức khỏe tính mang người vay và các diễn biến ngoài dự kiến khác làm ảnh hưởng đến vốn vay trong điều kiện người vay đã thực hiện nghiêm túc theo hợp đồng. eRủi ro chủ quan: xuất phát từ những nguyên nhân thuộc về người cho vay và người đi vay, vì vô tình hay cố ý làm ảnh hưởng đến vốn vay hay vì lý do chủ quan khác làm thất thoát vốn của ngân hàng. Nguyên nhân của rủi ro trong các dự án cho vay Nguyên nhân từ phía Ngân hàng cho vay Chính sách cho vay chưa hoàn thiện dé khiến cho các ngân hàng gặp phải rủi ro trong các dự án cho vay, với quy chế quá linh hoạt, khách hàng có thé lợi dụng những kẽ hở dé trục lợi, hoặc câu kết với nhân viên cho vay làm hồ sơ vay có lợi cho mình. Biện pháp gia hạn nợ nhiều lần của ngân hàng có thé tránh tỉ lệ nợ quá han cao.
Ngoài ra, việc theo đuổi chính sách mở rộng cho vay có thé dẫn đến xảy ra rủi ro lựa chọn khi lựa chọn những khách hàng không tốt, hoặc trong trường hợp thông tin bất cân xứng sẽ xảy ra sự lựa chọn đối nghịch khiến sự giám sát khoản vay giảm xuống, các quy trình cho vay và an toàn tín dụng bị nới lỏng. Mức độ cạnh tranh gay gắt khiến mục tiêu thu hút khách hàng giữa các ngân hàng được chú trọng có thê làm hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng. Hoặc xuất phát từ yếu kém của nhân viên tín dụng đánh giá sai khoản vay, đặc điểm và mục đích vay vốn. Các ngân hàng nếu quá chú trọng đến số lượng khách hàng hoặc dư nợ hoặc doanh số sẽ bất chấp những khoản vay nhiều rủi ro.
Bên cạnh đó, việc cơ sở vật chất, năng lực công nghệ, năng lực nhân viên, quy trình thấm định. trong nghiệp vụ cho vay nếu không tốt cũng là nguyên nhân gia tăng rủi ro. Nguyên nhân từ phía khách hàng đi vay Do khách hàng sử dụng vốn vay không đúng mục đích, tiền vay không có tác dụng thúc đây hoạt động sản xuất kinh doanh, dẫn đến doanh nghiệp vay vốn làm ăn kém hiệu quả, nợ phải trả tăng trong đó có nợ vay ngân hàng. Ngoài ra, phần lớn những nguyên nhân dẫn đến khoản cho vay kém và mất an toàn bắt nguồn từ tình trạng mất khả năng trả nợ của khách hàng, khả năng trả nợ bị suy yếu hoặc không còn kha năng, nguyên nhân có thé do: năng lực và trình độ quản lý yếu kém; Thiếu vốn hoặc tỷ trọng vốn vay quá lớn trong tổng nguồn vốn hoạt động; Công nghệ sản xuất lạc hậu, chất lượng sản phẩm thấp, không đáp ứng được nhu cầu của thị trường.
Thêm vào đó, bản thân doanh nghiệp thiếu ý thức trong vấn đề trả nợ, không lo lắng, không quan tâm đến nợ ngân hàng mặc dù khả năng tài chính của doanh nghiệp có. Các nguyên nhân khác Những nguyên nhân xuất phát từ tính khách quan như sự thay đổi bat lợi của môi trường pháp lý, môi trường kinh tế suy thoái, khủng hoảng, các thiên tai xảy ra hoặc môi trường chính trị xã hội có thể làm gia răng rủi ro của các khoản vay. Tác động của rủi ro trong các dự án cho vay Đối với các ngân hàng eRủi ro làm ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh: “Rui ro cho vay xảy ra khiến các ngân hàng không thu hôi được lãi và gốc theo đúng thời hạn trong hợp đông tín dụng, thậm chí có nguy cơ xảy ra mat vốn. Bên cạnh đó, rủi ro cao khiến các ngân hàng phải tăng cường trích lập các khoản mục dự phòng rủi ro từ đó làm cho doanh thu và lợi nhuận của ngân hàng thấp hơn, ảnh hưởng không tốt đến kết quả kinh doanh ”.
eRủi ro làm giảm uy tín: “Chất lượng tín dụng của các ngân hàng không tốt thể hiện ở một số chỉ tiêu như có tỷ lệ nợ quá hạn hoặc các khoản nợ xấu cao và để xdy ra thất thoát vốn thì ngân hàng có nguy cơ mắt uy tín với người gửi tiền. Thông tin về mức độ rủi ro hoặc hoạt động cho vay không hiệu quả thường được NHNN kiểm soát rất chặt chẽ và được báo chí quan tâm vì ngân hàng có vai trò quan trọng trong nên kinh tế. Khi mất uy tín trong dân chúng, ngân hàng khó khăn trong việc huy động vốn và giảm khả năng cạnh tranh với những ngân hàng khác ”. eRủi ro làm ảnh hưởng khả năng thanh toán: “Các hoạt động chủ yếu của ngân hàng là nhận tiền gửi, cho vay và thanh toán.
Nếu các khoản vay gặp rủi ro thì việc thu hôi gốc và lãi của ngân hàng sẽ gặp khó khăn trong khi đó vẫn phải tra lãi và thanh toán các khoản tiên gửi đúng hạn. Trong trường hop vốn huy động khó khăn hơn do mất uy tin, tam ly lo sợ nên rút tiền của người dân ngày càng tăng lên khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong khả năng thanh toán ”.