lOMoARcPSD|10274744 GIÁO Trình - Quản trị đa văn hóa đại học thương mại văn hóa kinh doanh (Trường Đại học Thương mại) Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university Downloaded by Ngát Phùng (phunghongngat3072002@gmail.com) lOMoARcPSD|10274744 CH£¡NG 1 TỔNG QUAN VÀ VN HÓA VÀ QUÀN TRÞ ĐA VN HÓA 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VÀ VN HÓA 1.1 KHÁI NIÞM VÀ VN HÓA Muốn nghiên cứu về quÁn trị đa văn hóa trong ho¿t động kinh doanh quốc tế, tr°ớc tiên cần có khái niệm chính xác về văn hóa cũng nh° nắm bắt đ°ợc các yếu tố cÃu thành nên văn hóa là gì. Trong thực tế, văn hóa hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của nhân lo¿i. Văn hóa về bÁn chÃt là một nội hàm rÃt rộng với nhiều cách hiểu khác nhau tùy theo từng cách tiếp cận cụ thể, th°ßng liên quan đến mọi mặt đßi sống vật chÃt và tinh thần của con ng°ßi. Do vậy việc nghiên cứu về văn hóa không phÁi đ¡n giÁn và các học giÁ th°ßng thu hẹp ph¿m vi nghiên cứu của mỉnh khi tìm hiểu về văn hóa căn cứ theo lĩnh vực nghiên cứu của họ nh° sử học, tâm lý, hay kinh doanh… Cũng chính vì thế, mà khái niệm về văn hóa rÃt đa d¿ng, mỗi định nghĩa tùy thuộc vào lĩnh vực và mục tiêu nghiên cứu đều phÁn ánh một cách nhìn nhận và đánh giá riêng.
Năm 1952, hai nhà nhân lo¿i học ng°ßi Mỹ là Alfred Kroeber và Clyde Kluckohn đã thống kê thÃy có tới 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa1 Trong lần xuÃt bÁn thứ hai cuốn sách của mình, hai tác giÁ xác định số l°ợng định nghĩa văn hóa đã tăng lên khoÁng 200. Từ đó đến nay các nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục đ°a ra các định nghĩa và cách phân lo¿i mới về văn hóa tùy theo từng lĩnh vực và mục tiêu nghiên cứu cụ thể khác nhau. Tuy nhiên, nhìn một cách tổng quát thì các định nghĩa về văn hóa có thể đ°ợc phân chia thành các nhóm theo một số cách tiếp tiếp cận c¡ bÁn nh° sau. Ti¿p c¿n vÁ ngôn ngÿ + Ph°¡ng Đông: từ văn hoá đã có trong đßi sống ngôn ngữ từ rÃt sớm.
Trong Chu Dịch, quẻ Bi đã có từ văn và từ hoá: Xem dáng vẻ con ng°ßi, lÃy đó mà giáo hoá thiên h¿ (Quan hồ nhân văn dĩ hoá thành thiên h¿). Ng°ßi sử dụng từ văn hoá sớm nhÃt có lẽ là L°u H°ớng (năm 77-6 TCN), thßi Tây Hán với nghĩa nh° một ph°¡ng thức giáo hoá con ng°ßi- văn trị giáo hoá. Văn hoá á đây đ°ợc dùng đối lập với vũ lực (phàm dÃy việc võ là vì không phục tùng, dùng văn hoá mà không sửa đổi, sau đó mới thêm chém giết). + Ph°¡ng Tây: để chỉ đối t°ợng mà chúng ta nghiên cứu, ng°ßi Pháp, ng°ßi Nga có từ kuitura.
Những chữ này l¿i có chung gốc Latinh là chữ cultus. Cultus là trồng trọt theo hai nghĩa: agriculture là trồng trọt cây trái, thÁo mộc; và cultus animis là trồng trọt tinh thần. Vậy chữ cultus là văn hoá với hai khía 1 Kroeber, A. Culture: A critical review of concepts and definition.
Cambridge, MA: Havard University Press, p.145 Bộ môn QuÁn trị tác nghiệp Th°¡ng m¿i Quốc tế - VCU Page 1 Downloaded by Ngát Phùng (phunghongngat3072002@gmail.com) lOMoARcPSD|10274744 c¿nh: trồng trọt, thính ứng với tự nhiên, khai thác tự nhiên; và giáo dục đào t¿o từng cá nhân hay cộng đồng để họ không còn là con vật nh° bao loài vật khác trong tự nhiên mà những phẩm chÃt tốt đẹp h¡n. Nh° vậy, nhìn chung bÁn chÃt gốc của từ <văn hóa= trong cÁ cách hiểu của ph°¡ng Đông hay ph°¡ng Tây để có chung cách hiểu là sự giáo hóa, vun trồng và nuôi d°ỡng tâm hồn cũng nh° nhân cách con ng°ßi, qua đó mong muốn làm cho cuộc sống trá nên tốt đẹp h¡n, hay nói cách khác văn hóa đ°ợc coi là những ho¿t động tinh thần giúp con ng°ßi h°ớng tới các giá trị Chân, Thiện, Mỹ. Ti¿p c¿n vÁ quan nißm và cách hiÃu Khái niệm về văn hóa đ°ợc dùng theo nhiều nghĩa, nh°ng có thể quy về hai cách hiểu chính: nghĩa hẹp và nghĩa rộng. Hiểu theo nghĩa hẹp Văn hóa là hệ t° t°áng, các hệ hống và các thể chế đi cùng với nó nh° văn học, nghệ thuật, khoa học, triết học, đ¿o đức học… Theo nghĩa hẹp, văn hóa đ°ợc giới h¿n theo chiều sâu hoặc chiều rộng, theo không gian hoặc thßi gian.
Giới h¿n theo chiều sâu văn hóa đ°ợc hiểu là những giá trị tinh hoa của nó (nếp sống văn hóa, văn hóa nghệ thuật…). Giới h¿n theo chiều rộng, văn hóa đ°ợc dùng để chỉ những giá trị trong từng lĩnh vực (văn hóa giao tiếp, văn hóa kinh doanh…). Giới h¿n theo không gian, văn hóa đ°ợc dùng để chỉ những giá trị đặc thù của từng vùng (văn hóa Anglo, văn hóa Bắc Âu, văn hóa Mỹ Latin…). Giới h¿n theo thßi gian, văn hóa đ°ợc dùng để chỉ những giá trị trong từng giai đo¿n (văn hóa phục h°ng…) Xét về ph¿m vi thì văn hóa theo nghĩa hẹp th°ßng đ°ợc đồng nhÃt với văn hóa tinh hoa.
Văn hóa tinh hoa là một tiểu văn hóa chững những giá trị đáp ứng các nhu cầu bậc cao của con ng°ßi. Quy luật chung là những giá trị đáp ứng các nhu cầu càng xa những đòi hỏi vật chÃt, đßi th°ßng, nhÃt thßi bao nhiêu thì tính giá trị, tính ng°ßi càng cao bÃy nhiêu, và do vậy càng mang tính tinh hoa về văn hóa. Theo nghĩa này, văn hóa th°ßng đ°ợc đồng nhÃt với các lo¿i hình nghệ thuật, văn ch°¡ng, th¡ ca. Xét về ho¿t động thì văn hóa theo nghĩa hẹp th°ßng đ°ợc đồng nhÃt với văn hóa ứng xử.
Theo nghĩa này, thì văn hóa th°ßng đ°ợc hiểu là cách sống, cách nghĩ và cách đối xử với những ng°ßi xung quanh. Hiểu theo nghĩa rộng Trong khoa học nghiên cứu về văn hóa, văn hóa đ°ợc hiểu và giÁi thích theo nghĩa rộng. Theo cách hiểu này, thì văn hóa th°ßng đ°ợc xem là bao gồm tÃt cÁ những gì do con ng°ßi sáng t¿o ra (Trần Ngọc Thiêm, 2000). Có thể coi Edward Tylor là ng°ßi tiên phong đ°a ra định nghĩa ban đầu về văn hóa năm 1871, khi ông viết trong tác phẩm <Văn hóa nguyên thủy= của mình rằng <văn hóa là một Bộ môn QuÁn trị tác nghiệp Th°¡ng m¿i Quốc tế - VCU Page 2 Downloaded by Ngát Phùng (phunghongngat3072002@gmail.com) lOMoARcPSD|10274744 chỉnh thể phức hợp bao gồm các kiến thức, niềm tin, nghệ thuật, đạo đức, phong tục, và các năng lực, thói quen khác mà một con ngưßi đại được với tư cách là một thành viên trong xã hội=.
Năm 1940, Chủ tịch Hồ Chí Minh có đ°a ra định nghĩa <Vì lẽ sinh tồn cũng như vì mục đích của cuộc sống, loài ngưßi mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học , tôn giáo, văn hóa, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn á, và các phương tiện, phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa=. Theo định nghĩa của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp Quốc UNESCO (đ°ợc chÃp nhận t¿i hội nghị liên chính phủ các chính sách văn hóa họp năm 1970 t¿i Venice) thì văn hóa bao gồm tÃt cÁ những gì làm cho một dân tộc này khác với một dân tộc khác, từ những sÁn phẩm tinh vi hiện đ¿i nhÃt cho đến những tín ng°ỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động. Tháng 12 năm 1986, UNESCO phát triển thêm định nghĩa về văn hóa <Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và các cộng đồng trong quá khứ, hiện tại qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và cách thể hiện, đó là những yếu tố xác định đặc tính riêng có của mỗi dân tộc=.
Từ định nghĩa này ta có thể thÃy văn hóa là một tổng thể bao gồm tÃt cÁ những gì con ng°ßi kiến t¿o nên, văn hóa t¿o nên sự khác biệt giữa dân tộc này với dân tộc khác, hay giữa cộng đồng ng°ßi này với những cộng đồng ng°ßi khác trong xã hội. Trong từ điển tiếng Việt, văn hóa đ°ợc định nghĩa <Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con ngưßi sáng tạo ra trong quá trình lịch sử=. Đi theo h°ớng tiếp cận văn hóa theo nghĩa rộng, nhà nghiên cứu văn hóa Trần Ngọc Thêm cho rằng <Văn hóa là một hệ thống hữu c¡ những giá trị vật chÃt và tinh thần do con ng°ßi sáng t¿o và tích lũy qua quá trình ho¿t động thực tiễn, trong sự t°¡ng tác giữa con ng°ßi với môi tr°ßng tự nhiên và xã hội của mình=. Định nghĩa này khẳng định văn hóa là những sáng t¿o của con ng°ßi, mang l¿i giá trị cho con ng°ßi, trong đó bao gồm cÁ giá trị vật chÃt và giá trị tinh thần.
Những giá trị văn hóa này lắng đọng và kết tinh từ đßi sống thực tiễn của con ng°ßi trong sự t°¡ng tác với môi tr°ßng tự nhiên và xã hội mà họ đang sống. Điều đó cũng có nghĩa không phÁi tát cÁ những gì do con ng°ßi t¿o ra đều là văn hóa, mà chỉ có những cái đã kết tinh thành giá trị thì cái đó mới là văn hóa. Văn hóa đ°ợc xem là tÃt cÁ các giá trị vật chÃt do con ng°ßi sáng t¿o ra hay có thể nói văn hóa bao gồm toàn bộ những giá trị sáng tạo của con ngưßi được biểu hiện, được kết tinh trong các của cải vật chất do con ngưßi tạo ra nh° sÁn phẩn hàng hóa, công cụ lao động, t° liệu tiêu dùng, c¡ sá h¿ tầng kinh tế nh° giao thông, thông tin, nguồn năng l°ợng; c¡ sá h¿ tầng xã hội nh° chăm sóc sức khỏe, nhà á, hệ thống giáo dục và c¡ sá h¿ tầng tài chính nh° ngân hàng, bÁo hiểm, dịch vụ tài chính trong xã hội. Không có sÁn phẩm tinh thần nào l¿i không đ°ợc thể hiện d°ới một hình thức vật chÃt nhÃt định và á Bộ môn QuÁn trị tác nghiệp Th°¡ng m¿i Quốc tế - VCU Page 3 Downloaded by Ngát Phùng (phunghongngat3072002@gmail.com) lOMoARcPSD|10274744 chiều ng°ợc l¿i cũng không có một sÁn phẩm vật chÃt nào l¿i không mang trong nó những giá trị tinh thần.
Văn hóa đ°ợc xem là tÃt cÁ các giá trị tinh thần sáng t¿o ra có nghĩa là văn hóa bao gồm các sÁn phầm tinh thần mà các cá nhân hay cộng đồng sáng t¿o ra trong lịch sử.