CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ CHUỖI CUNG ỨNG QUỐC TẾ 1. TỔNG QUAN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG 1. Khái niệm chuỗi cung ứng Hiện nay, trên thế giới có nhiều khái niệm khác nhau về chuỗi cung ứng được sử dụng nhưng phổ biến và được dùng nhiều nhất là một số định nghĩa sau đây: “Chuỗi cung ứng là sự liên kết của các công ty nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ vào thị trường.” (Lambert, Stock and Ellram, 1998, tr. “Chuỗi cung ứng bao gồm mọi công đoạn có liên quan, trực tiếp hay gián tiếp đến việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm nhà sản xuất, nhà cung cấp mà còn bao gồm nhà vận chuyển, nhà kho, người bán lẻ và bản thân khách hàng.” (Chopra and Meindl, 2001, tr.3) “Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựa chọn sản xuất và phân phối nhằm thực hiện các chức năng thu mua nguyên vật liệu (NVL), chuyển đổi nguyên liệu thành bán thành phẩm và thành phẩm rồi phân phối chúng cho khách hàng.” (Ganeshan and Harrison, 1995, tr. Tóm lại, chuỗi cung ứng là một hệ thống bao gồm các tổ chức, con người và các hoạt động, các nguồn lực liên quan đến việc vận chuyển sản phẩm (dịch vụ) từ tay người cung cấp (hoặc nhà sản xuất) đến khách hàng (người tiêu dùng). Có thể thấy, nếu như hoạt động marketing giúp doanh nghiệp sản xuất phát hiện nhu cầu của khách hàng, phát triển một sản phẩm để thỏa mãn nhu cầu ấy, nó giúp doanh nghiệp có những phương án hợp lý để lựa chọn nhà cung cấp NVL, nhà bán buôn, bán lẻ, các nhà cung ứng dịch vụ (kho, vận tải, tài chính, nghiên cứu thị trường, công nghệ thông tin…) thì chuỗi liên kết các đối tượng đó chính là chuỗi cung ứng của doanh nghiệp; tất cả là để phân phối sản phẩm tới khách hàng một cách tối ưu cũng như đạt được các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Cạnh tranh một cách thành công trong bất kì môi trường kinh doanh nào hiện nay đòi hỏi các doanh nghiệp phải tham gia vào công việc kinh doanh của nhà cung cấp cũng như khách hàng của họ.
Điều này yêu cầu các doanh nghiệp khi đáp ứng sản phẩm hoặc dịch vụ mà khách hàng cần phải quan tâm sâu sắc hơn đến dòng dịch 7 chuyển NVL, cách thức thiết kế và đóng gói sản phẩm và dịch vụ của nhà cung cấp, cách thức vận chuyển và bảo quản sản phẩm hoàn thành và những điều mà người tiêu dùng hoặc khách hàng cuối cùng thực sự yêu cầu. Như vậy, theo một cách nhìn khác, chuỗi cung ứng cũng được xem như tập hợp các dòng lưu chuyển: dòng vật chất, dòng tài chính, và dòng thông tin. Theo đó, dòng vật chất bao gồm NVL, các sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ được trả lại xuyên suốt chuỗi. Dòng thông tin bao gồm tất cả các dữ liệu liên quan đến nhu cầu của khách hàng, giao hàng, đặt hàng, hàng hóa trả lại hay bản liệt kê tất cả các mặt hàng,… Dòng tài chính bao gồm tất cả sự chuyển tiền, thanh toán, thông tin thẻ tín dụng, lịch thanh toán và các dữ liệu tín dụng,… Các dòng lưu chuyển đó được thể hiện qua sơ đồ dưới đây: Khách Nhà Nhà Nhà Nhà sản hàng cung phân bán xuất cuối cấp phối lẻ cùng Sơ đồ 1.1: Mô hình chuỗi cung ứng tổng quát.
Chú thích: Dòng thông tin: Dòng vật chất: Dòng tài chính: Nguồn: Viện nghiên cứu Quản trị kinh doanh UCI, Chuỗi cung ứng là gì?. Trong một chuỗi cung ứng điển hình, NVL được mua ở một hay nhiều nhà cung cấp; các bộ phận được sản xuất, lắp ráp ở một hay nhiều nhà máy;sau đó được vận chuyển đến nhà kho để lưu trữ và cuỗi cùng được phân phối đến khách hàng thông qua trung gian phân phối (nhà phân phối, nhà bán buôn, bán lẻ). Hoạt động của chuỗi cung ứng bắt đầu với một nhu cầu của khách hàng, thông qua sự lưu chuyển thông tin, tài chính, vật chất giữa các chủ thể trong chuỗi để sản xuất phục vụ khách hàng và đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp. Cần nhấn mạnh rằng, mỗi doanh nghiệp có 8 những vai trò khác nhau trong các chuỗi cung ứng khác nhau mà họ tham gia; có thể họ là nhà sản xuất trong chuỗi cung ứng này, cũng có thể là nhà bán lẻ hoặc nhà cung cấp NVL đầu vào trong những chuỗi cung ứng khác.
Các cụm từ “nhà cung cấp”, “nhà sản xuất”, “trung gian phân phối”, “khách hàng” chỉ được sử dụng một cách tương đối và trong từng chuỗi cung ứng cụ thể. Ngoài ra, chuỗi cung ứng còn có thể mở rộng thêm thông qua các chủ thể “khách hàng của khách hàng”, “nhà cung cấp của nhà cung cấp”…. Đối tượng tham gia chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm nhà sản xuất và nhà cung cấp mà còn có công ty vận tải, nhà kho, nhà bán lẻ và khách hàng của nó. Những đối tượng này được chia ra thành một hay nhiều loại.
Điều cần thiết của chuỗi cung ứng là duy trì sự ổn định theo thời gian. Khi có sự thay đổi của một đối tượng trong chuỗi cung ứng sẽ tác động đến hoạt động của toàn bộ chuỗi cung ứng. Các đối tượng này bao gồm: Nhà sản xuất là các tổ chức sản xuất ra sản phẩm. Nhà sản xuất bao gồm những công ty sản xuất và phân phối sản phẩm đến khách hàng, các nhà sản xuất NVL, sản xuất thành phẩm.
Các nhà sản xuất NVL như khai thác khoáng sản, khoan tìm dầu khí, cưa gỗ…hay những tổ chức trồng trọt, chăn nuôi hay đánh bắt thủy hải sản. Các nhà sản xuất thành phẩm sử dụng NVL và các bộ phận lắp ráp được sản xuất từ các công ty khác. Nhà phân phối là những công ty tồn trữ hàng với số lượng lớn từ nhà sản xuất và phân phối sản phẩm đến khách hàng theo sự biến động nhu cầu về sản phẩm. Các nhà phân phối được xem như là bán sỉ, đại lý nắm bắt nhu cầu của khách hàng, làm cho khách hàng mua sản phẩm.
Nhà phân phối bán sản phẩm cho những nhà kinh doanh khác với số lượng lớn hơn so với khách hàng mua lẻ. Một nhà phân phối điển hình là một tổ chức sở hữu nhiều sản phẩm tồn kho mua từ nhà sản xuất và bán lại cho người tiêu dùng. Nhà phân phối bán sỉ là nhà phân phối mà ngoài khuyến mãi sản phẩm và bán hàng, nhà phân phối còn phải thực hiện các chức năng khác như quản lý tồn kho, vận hành cửa hàng, vận chuyển sản phẩm cũng như chăm sóc khách hàng. Nhà phân phối cũng có thể là một tổ chức đại diện bán hàng giữa nhà sản xuất và khách hàng, 9 không bao giờ sở hữu sản phẩm đó – đại lý.
Loại nhà phân phối này thực hiện chức năng chủ yếu là khuyến mãi và bán sản phẩm. Nhà bán lẻ là các cá nhân, cửa hàng, hộ gia đình, các siêu thị, bách hóa…tồn trữ và bán sản phẩm với số lượng nhỏ hơn. Các đối tượng này sử dụng quảng cáo, kỹ thuật giá cả, lựa chọn và tiện dụng của sản phẩm để thu hút khách hàng do nỗ lực chính của họ là thu hút khách hàng đối với sản phẩm mà mình đang bán. Nhà bán lẻ nắm bắt ý kiến và nhu cầu của khách hàng rất chi tiết trong quá trình bán hàng.
Khách hàng hay người tiêu dùng là bất kỳ cá nhân, tổ chức nào mua và sử dụng sản phẩm. Khách hàng cũng có thể là tổ chức hay cá nhân mua một sản phẩm kết hợp với một sản phẩm khách để bán chúng cho người khách hàng khác là người sử dụng sản phẩm sau hay mua sản phẩm về tiêu dùng. Nhà cung cấp dịch vụ là những tổ chức cung cấp dịch vụ cho nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ, khách hàng. Nhà cung cấp dịch vụ có những chuyên môn và kỹ năng đặc biệt ở một hoạt động riêng biệt trong chuỗi cung ứng.
Vì vậy, họ có thể thực hiện những dịch vụ này hiệu quả hơn với mức giá tốt hơn so với chính các nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ hay người tiêu dùng làm điều này. Trong bất kỳ chuỗi cung ứng nào, nhà cung cấp phổ biến nhất là cung cấp dịch vụ vận tải và dịch vụ nhà kho chính là các công ty xe tải hay công ty kho. Nhà cung cấp dịch vụ tài chính cung cấp các dịch vụ như cho vay, phân tích tín dụng và thu các khoản nợ đáo hạn như ngân hàng, công ty định giá tín dụng, công ty thu nợ…Ngoài ra còn có một số các nhà cung cấp dịch vụ thực hiện nghiên cứu thị trường, quảng cáo, thiết kế sản phẩm, dịch vụ kỹ thuật, dịch vụ pháp lý,…. Các thành phần của chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng được cấu tạo và dẫn dắt bởi năm thành phần cơ bản: sản xuất, tồn kho, vận chuyển, địa điểm và thông tin.
Mỗi quan hệ giữa các thành phần này được thể hiện qua sơ đồ dưới đây: 10 SẢN XUẤT TỒN KHO Sản xuất cái gì, bao Lưu kho cái gì, bao nhiêu và khi nào? nhiêu? THÔNG TIN Nền tảng để ra quyết định ĐỊA ĐIỂM VẬN TẢI Sản xuất cái gì, bao Sản xuất cái gì, bao nhiêu và khi nào? nhiêu và khi nào? Sơ đồ 1.2: Các thành phần tham gia vào chuỗi cung ứng. Nguyễn Kim Anh, 2009, Giáo trình Quản lý chuỗi cung ứng, Đại học bán công Thành phố Hồ Chí Minh. Sản xuất Sản xuất là khả năng của chuỗi cung ứng tạo ra và lưu trữ sản phẩm. Phương tiện sản xuất bao gồm nhà máy và nhà kho.
Trong quá trình sản xuất, các nhà quản lý thường phải đối mặt với các vấn đề cân bằng giữa khả năng đáp ứng nhu cầu khách hàng và hiệu quả sản xuất. Nếu các nhà máy và nhà kho được xây dựng dư thừa công suất, chúng sẽ rất linh hoạt và đáp ứng được nhanh chóng các nhu cầu sản phẩm đa dạng. Nhưng công suất dư thừa là công suất vô ích, không được sử dụng và không phát sinh lợi nhuận; công suất dư thừa càng nhiều thì sản xuất càng kém hiệu quả. Do vậy bài toán đặt ra là cân đối tính đáp ứng và tính hiệu quả.
Các quyết định sản xuất liên quan đến các vấn đề như: Thị trường cần sản phẩm nào? Khi nào sản xuất? Số lượng bao nhiêu? Sản xuất bằng cách nào?.