đặt vấn đề cội nguồn và nguồn gốc của chúng. Vì nghĩa của các khái niệm "nguyên tử" và "khoảng không" là các hình thức khởi thuỷ của tồn tại. Chúng là giới hạn bất di bất dịch mà lĩnh vực những vấn đề nguồn gốc, sự xuất hiện, sự ra đời kết thúc ở đó. Để giải thích sự hình thành vũ trụ và tất cả những gì diễn ra ở trong nó, Đêmôcrít đã sử dụng khái niệm "nguyên nhân".
Theo Đêmôcrít, không có gì diễn ra mà lại không có căn cứ, và ông gọi các căn cứ ấy là nguyên nhân. Vì cơ sở của toàn bộ tồn tại là các nguyên tử, nên sự kết hợp và tương tác giữa chúng là căn cứ đầu tiên của vạn vật. Tư tưởng tiền Xôcrát xem mọi cái đang diễn ra trong bối cảnh chung của vũ trụ, thông qua cấu tạo của vũ trụ, thông qua quan hệ với vũ trụ và mục đích của vũ trụ. Vạn vật có được nội dung của mình tuỳ thuộc vào địa vị của chúng trong trật tự vũ trụ và tác động của 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chúng đến tính toàn vẹn của vũ trụ.
Quan niệm của Đêmôcrít về tồn tại đã thực sự thủ tiêu vũ trụ Cổ đại trước đó. Vũ trụ đã biến mất. Không phải vũ trụ có trật tự ở trong mình, toàn vẹn định hướng tư duy của con người và trở thành cơ sở cho phán đoán về những vật cụ thể. Vũ trụ tiêu tan như ảo ảnh, để lại những bản nguyên đơn giản nhất và bất biến của tồn tại cho tư duy.
Không có và không thể có lực lượng nào khác, các bản nguyên nào khác. Do vậy, tất cả những gì đang trực tiếp và hiện hữu và diễn ra đều được xem xét không phải thông qua tính có can dự với vũ trụ, mà như hệ quả đơn giản của một tác động (nguyên nhân) nào đó. Một sự chuyển biến triệt để đã diễn ra trong tư duy về tồn tại: vốn đóng vai trò mục đích thầm kín của mọi tìm tòi, cho dù nó có quan tâm đến vật, cá nhân hay sự kiện nào đi chăng nữa, vấn đề về mục đích bây giờ đã được thay thế bằng vấn đề nguyên nhân - về tác động trực tiếp dẫn tới tình trạng hiện có của các sự vật. Sự giải thích như vậy về các sự vật lấy khái niệm "nguyên nhân" làm cơ sở, được gọi là quyết định luận (determinisme).
Vấn đề cơ bản của các nhà triết học tiền Xôcrát là vấn đề "vạn vật bắt nguồn từ cái gì". Vấn đề của Đêmôcrít là "nhờ cái gì?". Ông khẳng định: "không có gì xuất hiện một cách vô ích", "không có căn cứ" (nguyên nhân). Cơ sở của quan hệ nhân quả ở Đêmôcrít là dao động của các nguyên tử và những va chạm giữa chúng.
Trong vận động này, khi phục tùng sự hướng tới cái tương tự, các nguyên tử cấu thành vạn vật, các nguyên tử và khoảng không tồn tại vĩnh cửu, chúng không có điểm khởi đầu và do vậy, không có nguyên nhân. Yếu tố mang tính chất xây dựng của quyết định luận Đêmôcrít là ở việc tìm kiếm các căn cứ của những cái đang diễn ra và tìm thấy chúng ở trong "bản thân các sự vật". Cùng với việc đào sâu nhận thức "bản thân các vật", bản chất và những đặc điểm của chúng, nhận thức về quan hệ nhân quả tất yếu cũng trở nên sâu sắc hơn. Đồng thời, sự giải thích nhân quả ở Đêmôcrít 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng có tính chất của thuyết định mệnh: từ chỗ vạn vật đều có căn cứ, ông rút ra kết luận về tính tất yếu của vạn vật.
Vạn vật là như vậy và chỉ có thể là như vậy - biểu hiện sự tin tưởng của Đêmôcrít. Chúng ta sẽ sai lầm nếu chỉ chấp nhận nội dung vật lý học trong quan niệm của Đêmôcrít về vũ trụ. Trong triết học Cổ đại không có một tư tưởng hay một ý niệm đáng kể mà lại không giải quyết một vấn đề đạo đức nào đó. Do vậy, đề cập tới vũ trụ luận Đêmôcrít, không được phép bỏ qua vai trò của sự an ủi về mặt thế giới quan mà nó có khả năng hoàn thành đối với ý thức Cổ đại.
Nguyên tử luận không những đưa con người ra khỏi cuộc đấu tranh hỗn loạn giữa các lực lượng, các nguyên tố, các ý chí vũ trụ. Nó thủ tiêu bản thân nguồn gốc sinh ra mọi lo âu của con người Cổ đại - sức mạnh vô địch và chi phối vạn vật của Định mệnh. Vả lại, nếu chỉ có các nguyên tử và khoảng không, còn vạn vật trong vũ trụ chỉ là hệ quả đơn thuần của sự kết hợp và tương tác giữa chúng, thì sẽ không còn chỗ cho bất kỳ một lực lượng mờ ám, đen tối và không nắm bắt được nào. Thế giới được an ủi thông qua tính rõ ràng, các cơ sở đơn giản và hiển nhiên của mình.
Trong vũ trụ không có cái gì lo âu và gây ra nỗi sợ hãi, khủng khiếp và không đạt được. Đêmôcrít loại bỏ nỗi sợ hãi của con người; và một điều hiển nhiên là sau khi thực hiện điều đó, nhà tư tưởng nhắc nhở thế giới về tiếng cười sảng khoái do nhận được tự do từ trái tim ngây ngất say của mình. Từ nguyên tử luận, Đêmôcrít chuyển sang vấn đề thế giới người. Trước tiên, ông suy luận về nguồn gốc và sự phát triển của con người.
Con người có nguồn gốc tự nhiên và lúc đầu có lối sống giống như mọi động vật. Toàn bộ nếp sống chung (ngôn ngữ, nhà nước, luật pháp) đều được tạo ra theo thoả thuận chung của mọi người, thông qua quyết định tập thể của họ. Từ đó suy ra rằng việc thay đổi các chuẩn tắc và nếp sống hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của con người. 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tình cảm chủ yếu dẫn dắt con người trong cuộc sống.
Chúng ta đề cao những gì giống với chúng ta, né tránh những gì xa lạ, đem lại sự bất tiện và đau khổ. Định hướng chung của cuộc sống là thái độ cam chịu, vả lại nếu vượt quá độ, thì cái dễ chịu nhất sẽ trở thành cái khó chịu. Mục đích tối hậu và cái phúc tối cao đối với con người – tâm trạng thoải mái đó là tâm hồn yên tĩnh và cân bằng, không bị một dục vọng nào quấy rầy. Tất cả những sắc thái nội dung nhân học triết học Đêmôcrít tất yếu có tác động mạnh mẽ đến định hướng tư duy triết học của Xôcrát vào tất cả những gì có liên quan tới con người, tới cuộc sống hạnh phúc và số phận của con người.
* Phái ngụy biện (thời đại Khai sáng Cổ đại) Vào giữa thế kỷ V TCN xuất hiện tu từ học – nghệ thuật nói hay, các thầy giáo được trả tiền bắt đầu dạy các quy tắc của nó cho những người có nhu cầu. Đời sống của polis thường xuyên đi liền với ngôn ngữ. Nó đòi hỏi sự giao tiếp trực tiếp của con người ở nhiều phương diện, trong mỗi biểu hiện của mình. Kỹ năng nói và thuyết phục, trình bày và bảo vệ ý kiến đòi hỏi phải có trong mọi lĩnh vực đời sống – từ đời sống gia đình đến đời sống nhà nước, từ quan hệ bạn hữu đến các cuộc tranh chấp về tài sản, - trong mọi lĩnh vực và khi giải quyết mọi vấn đề.
Khả năng nói không tách rời khỏi khả năng tư duy. Việc biểu thị lời nói do định hướng và lôgíc nội tại của tư duy quyết định. Do vậy, các thầy dạy tu từ học khi đó đồng thời cũng là các thầy dạy sự thông thái. Nói, suy luận, tư duy, hiểu biến thành một quá trình và năng lực thống nhất.
Chủ nghĩa duy lý Hy Lạp cổ đại xuất hiện trên cơ sở hợp lý hóa quan hệ sinh hoạt của công dân, các chuẩn tắc xã hội, các tập quán và tập tục. Lý tính của Khai sáng Hy Lạp cổ đại là lý tính chính trị và đạo đức; đặc điểm quan trọng nhất của nó là năng lực của cá nhân tự do ý thức đúng và thực hiện đúng lợi ích của mình, so sánh và đối chiếu chúng với lợi ích của đồng bào và 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của polis. Triết học ngụy biện có hàng loạt nội dung cho phép nói tới một bước ngoặt triệt để đã diễn ra trong triết học. Các nhà nguỵ biện ở Hy Lạp bắt đầu được coi là những người dạy sự thông thái và họ đi khắp nơi để dạy học.
Bấy giờ, tại các thành phố Hy Lạp xuất hiện những người tự tuyên bố mình là thầy dạy đạo đức và thông thái, có thể gọi đó là một nghề hay một kỹ năng. Những cuộc đàm thoại làm cho thính giả nản lòng. Họ lắng nghe ở các nhà nguỵ biện những lời nói có nội dung mâu thuẫn với toàn bộ kinh nghiệm trước đó của họ. Các thầy giáo dạy thông thái đi lang thang đề cập đến tất cả mọi quan niệm quen thuộc.
Tất cả mọi luận điểm, mọi ý kiến phổ biến, mọi điều hiển nhiên và có quyền uy nhất đều bị đem ra phê phán và phân tích. Không có gì trở nên bất di bất dịch khi đối mặt với tư duy sắc sảo, kỳ quặc và đột ngột của họ. Tất cả những điều bất bình thường và gây sốc đó làm xuất hiện sự phản đối tự nhiên. Sự vô nghĩa của nhiều luận điểm nguỵ biện là hiển nhiên.
Song, các thử nghiệm phản bác họ thường bị thất bại. Các nhà nguỵ biện có thể tìm ra câu trả lời cho những vấn đề hóc búa nhất, bác bỏ được bất kỳ phản bác nào. Những luận cứ vững chắc nhất trong suy luận của phái nguỵ biện bộc lộ tính vô căn cứ của mình, còn những luận điểm khó tin nhất – tính đáng tin cậy kinh ngạc. Những bàn tán về các nhà nguỵ biện lan rộng khắp Hy Lạp; vinh quang của họ được so sánh với vinh quang của các nhà hoạt động nhà nước, các nghệ nhân, các vận động viên điền kinh kiệt xuất.
Cho dù họ có xuất hiện tại bất kỳ ngóc ngách nào ở Hy Lạp, ở đâu cũng có những người muốn được trở thành học trò của họ. Những người này sẵn sàng trả một khoản tiền lớn để thông thái – món quà đáng quý và vô hình – trở thành tài sản của họ, đưa họ đến thành công trong cuộc sống, đem lại chỗ dựa đáng tin cậy đặc biệt. Có hai thế hệ nguỵ biện: các nhà nguỵ biện thời kỳ đầu và các nhà nguỵ biện thời kỳ sau. Số thứ nhất bao gồm có Prôtago được coi là ông tổ của phép 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.