PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) là hoạt động đầu tư để tạo tài sản cố định (TSCĐ). Vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn Ngân sách Nhà nước (NSNN) là nguồn vốn sử dụng tập trung chủ yếu vào đầu tư xây dựng hạ tầng, đường giao thông, y tế, giáo dục, các chương trình mục tiêu quốc gia… Do đó, nguồn vốn đầu tư XDCB từ Ngân sách Nhà nước chiếm tỷ trọng lớn trong toàn bộ hoạt động đầu tư XDCB của Nhà nước hiện nay, nguồn vốn này đặc biệt quan trọng vì nó liên quan đến việc huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn đầu tư của quốc gia và cả địa phương. Trong những năm qua, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp còn là một huyện cần được đầu tư nhiều về hệ thống giao thông, hạ tầng để phát triển kinh tế - xã hội, huyện Tháp Mười được tỉnh Đồng Tháp hỗ trợ vốn nhiều nên số dự án sử dụng vốn đầu tư XDCB tăng lên đáng kể, hoạt động này cũng góp phần hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông phục vụ nhu cầu lưu thông hàng hóa không ngừng được mở rộng, nhiều dự án sử dụng vốn đầu tư XDCB phát huy có hiệu quả, giúp nâng cao đời sống của người dân, qua đó phát huy được tối đa tiềm lực và thế mạnh của địa phương.
Tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong đó có hoạt động chi đầu tư XDCB từ vốn NSNN còn tồn tại nhiều khó khăn, thách thức, các dự án triển khai chậm tiến độ, kéo dài làm đội vốn NSNN, tình trạng nợ đọng ở địa phương diễn ra phức tạp, giải ngân không đạt kế hoạch so với chỉ tiêu đề ra, gây ra hậu quả như: các công trình, dự án không thể đưa vào sử dụng do thời gian thi công kéo dài, chủ đầu tư không thanh toán được khối lượng xây dựng hoàn thành, hiệu quả đầu tư kém. Bên cạnh đó, hiện tượng tiêu cực trong xây dựng còn phổ biến gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công trình, gây thất thoát, lãng phí lớn. Việc quản lý và sử dụng hiểu quả vốn đầu tư XDCB là một nhiệm vụ quan trọng và khó khăn do các chính sách về quản lý vốn đầu tư XDCB của Nhà nước chưa được hoàn chỉnh, do đó cần có những nghiên cứu và giải pháp quản lý sử dụng vốn hợp lý, tránh thất thoát và gây lãng phí nguồn vốn Ngân sách Nhà nước. Nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng hợp lý nguồn vốn đầu tư XDCB, tiết kiệm cho Ngân sách Nhà nước tại huyện Tháp Mười tỉnh Đồng Tháp 2 một cách hiệu quả, tác giả chọn đề tài: “Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước tại huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp” làm đề tài nghiên cứu, tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước tại huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp.
Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Luận văn nghiên cứu những vấn đề liên quan đến hoạt động quản lý vốn đầu từ xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước. Mục tiêu cụ thể Đánh giá thực trạng quản lý vốn đầu từ xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước tại huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp từ năm 2017 đến năm 2019. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước tại huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các hoạt động quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước bao gồm hoạt động sử dụng vốn chi đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn NSNN tại huyện Tháp Mười. Phạm vi nghiên cứu 4.1 Phạm vi về không gian Phạm vi nghiên cứu luận văn tập trung nghiên cứu việc quản lý vốn đầu tư XDCB thuộc vốn NSNN tại địa bàn huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp. Các đơn vị quản lý vốn đầu tư XDCB thuộc vốn NSNN: UBND huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp, phòng Tài Chính – Kế hoạch huyện Tháp Mười, Kho bạc nhà nước huyện Tháp Mười và các đơn vị chủ đầu tư (Ban Quản lý dự án và Phát triển quỹ đất huyện Tháp Mười, UBND các xã, thị trấn thuộc sự quản lý của UBND huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp).2 Phạm vi về thời gian Thời gian nghiên cứu: Giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019. Câu hỏi nghiên cứu 3 (i) Thực trạng quản lý vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN tại huyện Tháp Mưởi, tỉnh Đồng Tháp hiện nay như thế nào? (ii) Những nguyên nhân nào ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN tại huyện Tháp Mưởi, tỉnh Đồng Tháp trong thời gian qua? (iii) Huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp cần những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả quản lý vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN? 6.
Phương pháp nghiên cứu Phương pháp thu thập dự liệu thứ cấp: các thông tin thu thập trong sách chuyên ngành, sách chuyên khảo…. Ngoài ra còn sử dụng các báo cáo như: báo cáo chính thức từ các cơ quan: BQLDA và phát triển quỹ đất huyện Tháp Mười, Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tháp Mười, Kho bạc Nhà nước huyện Tháp Mười và một số cơ quan, ban ngành huyện, xã, thị trấn. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua phỏng vấn từ các đơn vị: BQLDA và Phát triển quỹ đất huyện Tháp Mười, Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tháp Mười, Kho bạc Nhà nước huyện Tháp Mười, Các chuyên viên nghiên cứu lĩnh vực xây dựng cơ bản của UBND huyện Tháp Mười, đơn vị Chủ đầu tư cấp xã, thị trấn (cụ thể là UBND các xã, thị trấn). Thông qua kết quả thu thập thông tin và nghiên cứu các tài liệu, để có cái nhìn tổng quát, nhiều chiều, tác giả đã tham khảo ý kiến của ban, ngành có liên quan như Ủy ban nhân dân huyện Tháp Mười; Ban Quản lý dự án xây dựng huyện Tháp Mười; các trưởng, phó phòng: phòng Tài chính – Kế hoạch, phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện.
Bằng phương pháp này, Luận văn có được các đề xuất, kiến nghị mang tính khả thi, sâu sát với thực tế và có tính tham gia của cộng đồng. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước 1.1 Khái niệm vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ Ngân sách Nhà nước 1.1 Khái niệm đầu tư Đầu tư là một phạm trù kinh tế quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Có nhiều cách hiểu về khái niệm này, theo nghĩa rộng nhất, có thể hiểu là quá trình bỏ vốn, bao gồm cả tiền, nguồn lực và công nghệ để đạt được những mục tiêu nhất định trong tương lai.
Trong hoạt động kinh tế, đầu tư mang bản chất kinh tế, đó là quá trình bỏ vốn vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nhằm mục đích thu lợi nhuận. Cũng có thể hiểu đầu tư là việc đưa một lượng vốn nhất định vào quá trình hoạt động kinh tế nhằm thu lại lượng vốn lớn hơn sau một khoảng thời gian nhất định. Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật đầu tư và các quy định khác của pháp luật có liên quan (Luật đầu tư số 59/2005/QH11 ngày 29/11/2005). Có nhiều cách phân loại hoạt động đầu tư, chẳng hạn theo tiêu thức quan hệ hoạt động quản lý của chủ đầu tư, có hai loại: đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp.
Đầu tư trực tiếp là hình thức trong đó người bỏ vốn trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Đầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư trong đó người bỏ vốn không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Chẳng hạn như nhà đầu tư thông qua việc mua cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán: Trong trường hợp này nhà đầu tư có thể được hưởng các lợi ích như cổ tức, tiền lãi trái phiếu…nhưng không được tham gia quản lý trực tiếp tài sản mà mình bỏ vốn đầu tư. Đầu tư phát triển là một phương thức của đầu tư trực tiếp, hoạt động đầu tư này nhằm duy trì và tạo ra năng lực mới trong sản xuất kinh doanh, dịch vụ và sinh hoạt đời sống của xã hội.
ĐTPT là việc bỏ tiền ra để xây dựng, sửa chữa nhà cửa và các kết cấu hạ tầng, mua sắm trang thiết bị và lắp đặt, bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thường xuyên gắn liền với sự hoạt động của các tài 5 sản nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo tiềm lực mới cho nền kinh tế xã hội. ĐTXDCB là một bộ phận của hoạt động đầu tư nói chung. Đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB, từ việc khảo sát và quy hoạch, thiết kế và sử dụng cho đến khi lắp đặt thiết bị hoàn thiện việc tạo ra cơ sở vật chất, nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các TSCĐ cho nền kinh tế quốc dân. Đầu tư xây dựng bằng vốn Ngân sách Nhà nước Kể từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, Đảng ta chủ trương phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước.
Hoạt động xây dựng ngày một phát triển với nhiều thành phần kinh tế tham gia. Đến nay, khái niệm ĐTXD được định nghĩa như sau: Hoạt động ĐTXD là quá trình tiến hành các hoạt động xây dựng gồm xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng (Khoản 20, Điều 3, Luật xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014).