Triển khai hoạt động dược lâm sàng về quản lý các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc drps qua hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện y học cổ truyền nghệ an

Triển khai dược lâm sàng quản lý sử dụng thuốc DRPs qua hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng tại bệnh viện y học cổ truyền Nghệ An.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thành Hải
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý - Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Quản Lý Các Vấn Đề Liên Quan Đến Sử Dụng Thuốc Tại Bệnh Viện Y Học Cổ Truyền Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tổng quan về các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc
• 1.1.1. Khái niệm về vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc
• 1.1.2. Các hệ thống phân loại DRP
• 1.1.3. Các yếu tố làm tăng tần suất xuất hiện các DRP
• 1.1.4. Các phương pháp phát hiện DRPs
• 1.1.5. Các nghiên cứu về DRP trên thế giới và Việt Nam
• 1.2. Tổng quan về hoạt động xem xét sử dụng thuốc trong thực hành lâm sàng
• 1.2.1. Khái niệm về hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 1.2.2. Các mức độ thực hiện của hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 1.2.3. Tác động của hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 1.2.4. Một số nghiên cứu về triển khai hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 1.3. Triển khai hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 1.4. Vài nét về hoạt động Dược lâm sàng tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Mục tiêu 1: Khảo sát thực trạng các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An từ 01/04/2023 đến 30/6/2023
• 1.5.3. Mục tiêu 2: Phân tích kết quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp áp dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong việc quản lý các DRP trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An
• 1.5.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.5. Các quy ước và tiêu chuẩn đánh giá chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.5.6. Các quy ước và cơ sở dữ liệu để xác định DRPs. Cách xác định DRPs
• 1.5.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khảo sát thực trạng các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An từ 01/04/2023 đến 30/6/2023
• 2.1.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 2.1.2. Đặc điểm của DRPs về lựa chọn thuốc phát hiện được
• 2.1.3. Đặc điểm của DRPs về liều dùng
• 2.1.4. Đặc điểm của DRPs về điều trị chưa đủ
• 2.1.5. Đặc điểm của DRPs về độ dài đợt điều trị
• 2.1.6. Phân loại DRPs theo mức ý nghĩa và hình thức cảnh báo các DRP
• 2.2. Phân tích kết quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp áp dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong việc quản lý các DRP trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An
• 2.2.1. Xây dựng một số module cảnh báo về các DRP, tập huấn và triển khai hoạt động xem xét sử dụng thuốc trên lâm sàng
• 2.2.2. Đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu cho mục tiêu 2
• 2.2.3. Đặc điểm DRPs phát hiện được qua triển khai hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 2.2.4. Kết quả quản lý DRPs về lựa chọn thuốc cho các trường hợp
• 2.2.5. Kết quả quản lý DRPs về liều dùng cho các trường hợp cụ thể
• 2.2.6. Kết quả quản lý DRPs về Cố ý lạm dụng thuốc
• 2.2.7. Kết quả quản lý DRPs về điều trị chưa đủ giai đoạn triển khai hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 2.2.8. Kết quả quản lý DRPs về độc tính và ADR cho các trường hợp cụ thể
• 2.3. Bàn luận về thực trạng các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An từ 01/04/2023 đến 30/6/2023
• 2.3.1. Đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 2.3.2. Đặc điểm các DRPs liên quan đến lựa chọn thuốc
• 2.3.3. Đặc điểm của DRPs về liều dùng
• 2.3.4. Đặc điểm của DRPs độ dài đợt điều trị quá ngắn
• 2.4. Bàn luận về kết quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp áp dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong việc quản lý các DRP trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An
• 2.4.1. Về phương pháp kết hợp giữa ứng dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng và vai trò của dược sĩ lâm sàng trong hoạt động xem xét sử dụng thuốc trên lâm sàng
• 2.4.2. Về kết quả của hoạt động dược lâm sàng nhằm quản lý DRPs tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An
• 2.4.3. Một số ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Khảo sát thực trạng các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An từ 01/04/2023 đến 30/06/2023
• 3.2. Phân tích kết quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp áp dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong việc quản lý các DRP trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quản Lý Sử Dụng Thuốc tại BV YHCT Nghệ An

Vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) là những tình huống liên quan đến điều trị bằng thuốc có thể gây hại hoặc tiềm ẩn mối nguy hại cho sức khỏe người bệnh. DRPs có thể cản trở kết quả điều trị tối ưu, tăng tái khám, tái nhập viện, tăng sử dụng thuốc để xử trí hậu quả và tăng chi phí. Các hoạt động dược lâm sàng được triển khai theo Nghị định 131/NĐ-TT và Quyết định 3547/QĐ-BYT. Các nghiên cứu gần đây quan tâm đến giải pháp phòng tránh DRPs, nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng và hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng (CDSS). CDSS giúp cảnh báo, cung cấp thông tin thuốc, giảm thiểu DRPs nghiêm trọng.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của Quản lý Sử dụng Thuốc Hợp Lý

Trong y văn, vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc được trình bày với nhiều thuật ngữ. Tuy nhiên thuật ngữ “Drug related problems” hay viết tắt DRP được sử dụng nhiều nhất. Theo Hiệp hội chăm sóc dược Châu Âu (2020): “DRP là tình huống liên quan đến điều trị bằng thuốc mà thực sự gây trở ngại hoặc tiềm ẩn mối nguy hại cho sức khỏe người bệnh”. DRP được xem là tương tự các thuật ngữ “biến cố bất lợi của thuốc” (ADE), “phản ứng có hại của thuốc” (ADR) hay “sai sót trong sử dụng thuốc” (ME). Trong đó các thuật ngữ ME, ADR, ADE đều có thể dẫn đến những tác hại cho bệnh nhân.

1.2. Các hệ thống phân loại DRPs được sử dụng phổ biến

Hệ thống phân loại DRPs đóng một vai trò quan trọng trong các nghiên cứu khoa học về vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc. Xây dựng một hệ thống phân loại cụ thể, chi tiết sẽ giúp dược sĩ lâm sàng phát hiện chính xác và đầy đủ các DRPs gặp phải trong quá trình thực hành dược lâm sàng. Việc phân loại DRP thật sự cần thiết cho nghiên cứu và thực hành chăm sóc dược, tạo điều kiện để mô tả và đánh giá ý nghĩa lâm sàng và kinh tế của hoạt động dược lâm sàng. Theo kết quả của hai nghiên cứu tổng quan thực hiện năm 2014, hiện nay trong thực hành lâm sàng có khoảng 20 hệ thống phân loại DRPs khác nhau.

II. Thực trạng Quản Lý Vấn Đề Thuốc tại BV YHCT Nghệ An

Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An là bệnh viện hạng 1 trực thuộc Sở Y tế Nghệ An. Lưu lượng bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện tương đối lớn và chủ yếu là đối tượng người cao tuổi, bệnh mắc kèm nhiều, có kết hợp nhiều loại thuốc cả thuốc tân dược và y học cổ truyền trong điều trị, do đó làm tăng nguy cơ dẫn đến các DRPs. Bên cạnh đó, bệnh viện chỉ có 01 dược sĩ chuyên trách công tác dược lâm sàng; hoạt động Dược lâm sàng nhằm phòng tránh các DRPs tiềm ẩn trong quá trình kê đơn gần như chưa thực hiện được; hàng quý tổ Giám định Bảo hiểm y tế đều đưa ra các chuyên đề về thuốc yêu cầu giải trình và từ chối thanh quyết toán đối với 1 số DRPs phát hiện được.

2.1. Thực tế sử dụng thuốc và nguy cơ Tương Tác Thuốc YHCT tại Nghệ An

Hiện tại, Bệnh viện đang trong giai đoạn hoàn thiện bệnh án điện tử (EMR), tuy nhiên, vẫn chưa triển khai được hệ thống hỗ trợ giúp bác sĩ lâm sàng khi kê đơn để cảnh báo, cung cấp các thông tin về các vấn đề liên quan đến thuốc….Vì vậy, việc kết hợp ứng dụng hệ thống hỗ trợ cho các bác sĩ trước khi ra quyết định lâm sàng về các thông tin thuốc cần thiết trong quá trình kê đơn theo thời gian thực trên phần mềm EMR và vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc xem xét sử dụng thuốc trên thực hành lâm sàng, sau đó phản hồi với các bác sĩ lâm sàng khi phát hiện các DRPs là hoạt động vô cùng cần thiết và rất được Ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ lâm sàng tại bệnh viện quan tâm và ủng hộ.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực dược sĩ lâm sàng và hệ thống hỗ trợ kê đơn

Hoạt động Dược lâm sàng nhằm phòng tránh các DRPs tiềm ẩn trong quá trình kê đơn gần như chưa thực hiện được; hàng quý tổ Giám định Bảo hiểm y tế đều đưa ra các chuyên đề về thuốc yêu cầu giải trình và từ chối thanh quyết toán đối với 1 số DRPs phát hiện được. Hiện tại, Bệnh viện đang trong giai đoạn hoàn thiện bệnh án điện tử (EMR), tuy nhiên, vẫn chưa triển khai được hệ thống hỗ trợ giúp bác sĩ lâm sàng khi kê đơn để cảnh báo, cung cấp các thông tin về các vấn đề liên quan đến thuốc….

III. Phương Pháp quản lý sử dụng thuốc hiệu quả tại BV YHCT Nghệ An

Với mong muốn góp phần giảm thiểu các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc trong quá trình kê đơn tại Bệnh viện, nhóm nghiên cứu thực hiện đề tài “Triển khai hoạt động dược lâm sàng về quản lý các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) thông qua hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An”. Đề tài tập trung vào việc kết hợp ứng dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng (CDSS) và vai trò của dược sĩ lâm sàng.

3.1. Ứng dụng hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng CDSS vào thực tế

Ứng dụng hệ thống hỗ trợ cho các bác sĩ trước khi ra quyết định lâm sàng về các thông tin thuốc cần thiết trong quá trình kê đơn theo thời gian thực trên phần mềm EMR và vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc xem xét sử dụng thuốc trên thực hành lâm sàng, sau đó phản hồi với các bác sĩ lâm sàng khi phát hiện các DRPs là hoạt động vô cùng cần thiết và rất được Ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ lâm sàng tại bệnh viện quan tâm và ủng hộ.

3.2. Vai trò của Dược Sĩ Lâm Sàng trong quản lý sử dụng thuốc

Hoạt động của dược sĩ lâm sàng trong việc xem xét sử dụng thuốc trên thực hành lâm sàng, sau đó phản hồi với các bác sĩ lâm sàng khi phát hiện các DRPs là hoạt động vô cùng cần thiết và rất được Ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ lâm sàng tại bệnh viện quan tâm và ủng hộ.

3.3. Khảo sát và phân tích thực trạng DRPs trước và sau can thiệp

Đề tài nghiên cứu đánh giá các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An từ 01/04/2023 đến 30/06/2023. Phân tích kết quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp áp dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong việc quản lý các DRPs trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An.

IV. Kết quả bước đầu về quản lý DRPs tại BV YHCT Nghệ An

Nghiên cứu cho thấy sự kết hợp giữa CDSS và dược sĩ lâm sàng mang lại hiệu quả trong việc quản lý DRPs. Các cảnh báo từ CDSS giúp bác sĩ điều chỉnh kê đơn, giảm thiểu nguy cơ xảy ra tác dụng phụ của thuốc YHCT và các vấn đề liên quan đến liều dùng. Dược sĩ lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định và giải quyết các DRPs phức tạp, đảm bảo sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân.

4.1. Giảm thiểu tương tác thuốc YHCT nhờ hệ thống cảnh báo CDSS

Hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng giúp cảnh báo, nhắc nhở hay cung cấp thông tin thuốc ngay tại thời điểm kê đơn đã được chứng minh là một phương pháp hiệu quả để giảm thiểu tối đa các DRPs nghiêm trọng, đe doạ tính mạng có thể xảy ra đối với bệnh nhân trong quá trình kê đơn tại các cơ sở khám, chữa bệnh

4.2. Nâng cao an toàn thuốc YHCT thông qua theo dõi và báo cáo ADR

Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An là bệnh viện hạng 1 trực thuộc Sở Y tế Nghệ An. Lưu lượng bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện tương đối lớn và chủ yếu là đối tượng người cao tuổi, bệnh mắc kèm nhiều, có kết hợp nhiều loại thuốc cả thuốc tân dược và y học cổ truyền trong điều trị, do đó làm tăng nguy cơ dẫn đến các DRPs. Bên cạnh đó, bệnh viện chỉ có 01 dược sĩ chuyên trách công tác dược lâm sàng; hoạt động Dược lâm sàng nhằm phòng tránh các DRPs tiềm ẩn trong quá trình kê đơn gần như chưa thực hiện được

4.3. Cải thiện tuân thủ điều trị nhờ tư vấn dược sĩ lâm sàng

Nghiên cứu đánh giá tác động của dược sĩ lâm sàng trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến thuốc được thực hiện trong vòng 6 tháng tại Nhật bản năm 2021 cho kết quả phát hiện được 2149 DRP/1711 bệnh nhân tham gia nghiên cứu (1,26 DRP/bệnh nhân), dược sĩ can thiệp vào tất cả các DRP được phát hiện và hầu hết các can thiệp của dược sĩ (99,6%) được đánh giá là “có ý nghĩa”, 1,1% được đánh giá là “cực kì quan trọng” và không có can thiệp nào được cho là “không có ý nghĩa”.

V. Bàn luận Về ứng dụng CDSS trong Quản Lý Dược Lâm Sàng YHCT

Hệ thống CDSS đem lại nhiều hiệu quả trong quản lý Dược lâm sàng YHCT. Việc kết hợp ứng dụng hệ thống hỗ trợ cho các bác sĩ trước khi ra quyết định lâm sàng về các thông tin thuốc cần thiết trong quá trình kê đơn theo thời gian thực trên phần mềm EMR và vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc xem xét sử dụng thuốc trên thực hành lâm sàng, sau đó phản hồi với các bác sĩ lâm sàng khi phát hiện các DRPs là hoạt động vô cùng cần thiết và rất được Ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ lâm sàng tại bệnh viện quan tâm và ủng hộ.

5.1. Vai trò của CDSS và DSLS trong việc xem xét sử dụng thuốc

Việc kết hợp ứng dụng hệ thống hỗ trợ cho các bác sĩ trước khi ra quyết định lâm sàng về các thông tin thuốc cần thiết trong quá trình kê đơn theo thời gian thực trên phần mềm EMR và vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc xem xét sử dụng thuốc trên thực hành lâm sàng, sau đó phản hồi với các bác sĩ lâm sàng khi phát hiện các DRPs là hoạt động vô cùng cần thiết và rất được Ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ lâm sàng tại bệnh viện quan tâm và ủng hộ.

5.2. Về kết quả của hoạt động dược lâm sàng nhằm quản lý DRPs tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An

Hiện tại, Bệnh viện đang trong giai đoạn hoàn thiện bệnh án điện tử (EMR), tuy nhiên, vẫn chưa triển khai được hệ thống hỗ trợ giúp bác sĩ lâm sàng khi kê đơn để cảnh báo, cung cấp các thông tin về các vấn đề liên quan đến thuốc….Vì vậy, việc kết hợp ứng dụng hệ thống hỗ trợ cho các bác sĩ trước khi ra quyết định lâm sàng về các thông tin thuốc cần thiết trong quá trình kê đơn theo thời gian thực trên phần mềm EMR và vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc xem xét sử dụng thuốc trên thực hành lâm sàng, sau đó phản hồi với các bác sĩ lâm sàng khi phát hiện các DRPs là hoạt động vô cùng cần thiết và rất được Ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ lâm sàng tại bệnh viện quan tâm và ủng hộ.

VI. Kết luận Giải pháp Quản Lý Thuốc tối ưu tại BV YHCT Nghệ An

Nghiên cứu này cho thấy sự cần thiết của việc kết hợp CDSS và dược sĩ lâm sàng trong quản lý sử dụng thuốc hợp lý tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An. Việc triển khai các giải pháp này giúp giảm thiểu DRPs, nâng cao an toàn thuốc YHCT và cải thiện chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài và mở rộng ứng dụng tại các bệnh viện khác.

6.1. Tóm tắt kết quả khảo sát thực trạng DRPs ban đầu

Khảo sát thực trạng các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An từ 01/04/2023 đến 30/06/2023.

6.2. Tổng quan kết quả phân tích hoạt động dược lâm sàng kết hợp CDSS

Phân tích kết quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp áp dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong việc quản lý các DRPs trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (Drug Related Problems - DRPs) là một trong những thách thức lớn trong chăm sóc sức khỏe hiện nay, đặc biệt tại các cơ sở điều trị nội trú. Theo ước tính, DRPs có thể làm tăng tỉ lệ tái khám, tái nhập viện và chi phí điều trị, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả điều trị của bệnh nhân. Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An, với lưu lượng bệnh nhân nội trú khoảng 1200-1400 người, trong đó trên 80% là người cao tuổi sử dụng trung bình 3-5 loại thuốc, nguy cơ phát sinh DRPs là rất cao. Mặc dù bệnh viện đã triển khai bệnh án điện tử (EMR), nhưng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng (CDSS) chưa được tích hợp đầy đủ để cảnh báo các vấn đề liên quan đến thuốc khi kê đơn.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát thực trạng các DRPs khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An trong giai đoạn từ 01/04/2023 đến 30/06/2023, đồng thời phân tích hiệu quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp với hệ thống CDSS trong quản lý các DRPs từ 01/01/2024 đến 31/03/2024. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao an toàn sử dụng thuốc, giảm thiểu các sai sót trong kê đơn và tối ưu hóa kết quả điều trị, góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân tại bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khái niệm DRPs được Hiệp hội chăm sóc dược Châu Âu (2020) định nghĩa là các tình huống liên quan đến điều trị bằng thuốc có thể gây hại hoặc tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe người bệnh. DRPs bao gồm các vấn đề như sai sót trong kê đơn, phản ứng có hại của thuốc (ADR), biến cố bất lợi của thuốc (ADE) và sai sót trong sử dụng thuốc (ME). Hệ thống phân loại DRPs được sử dụng dựa trên bộ mã của Bộ Y tế Việt Nam (Quyết định số 3547/QĐ-BYT, 2021), bao gồm 9 nhóm chính như lựa chọn thuốc, liều dùng, tuân thủ điều trị, điều trị chưa đủ, độ dài đợt điều trị, độc tính và ADR.

Hoạt động xem xét sử dụng thuốc (Medication Reviews - MR) được áp dụng theo định nghĩa của Mạng lưới Chăm sóc Dược phẩm Châu Âu (PCNE) và WHO, nhằm phát hiện và giải quyết các DRPs thông qua đánh giá có cấu trúc các thuốc bệnh nhân đang sử dụng. MR được phân loại thành ba cấp độ: cơ bản (MR1), trung gian (MR2A, MR2B) và toàn diện (MR3), tùy thuộc vào mức độ tiếp cận thông tin bệnh nhân và mức độ chi tiết của đánh giá.

Hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng (Clinical Decision Support System - CDSS) được tích hợp với phần mềm kê đơn điện tử (CPOE) và bệnh án điện tử (EHR) nhằm cảnh báo kịp thời các vấn đề liên quan đến thuốc như tương tác thuốc-thuốc, chống chỉ định thuốc-bệnh, liều dùng không phù hợp, giúp giảm thiểu sai sót y khoa và nâng cao an toàn cho bệnh nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế gồm hai giai đoạn: mô tả cắt ngang hồi cứu và mô tả tiến cứu. Giai đoạn 1 khảo sát thực trạng DRPs dựa trên dữ liệu hồ sơ bệnh án điện tử của bệnh nhân điều trị nội trú từ 01/04/2023 đến 30/06/2023. Mẫu nghiên cứu được chọn ngẫu nhiên theo tỷ lệ 1/3 từ tổng số hồ sơ đạt tiêu chuẩn (bệnh nhân sử dụng từ 2 thuốc tân dược trở lên, thời gian nằm viện ≥ 24 giờ). Dữ liệu thu thập bao gồm thông tin cá nhân, chẩn đoán, thuốc sử dụng, các chỉ số cận lâm sàng.

Giai đoạn 2 tiến hành nghiên cứu mô tả tiến cứu từ 01/01/2024 đến 31/03/2024, triển khai hoạt động dược lâm sàng kết hợp CDSS để quản lý DRPs. Quy trình nghiên cứu gồm tích hợp các module cảnh báo DRPs lên phần mềm kê đơn, tập huấn nhân viên y tế, triển khai xem xét sử dụng thuốc toàn diện và theo dõi kết quả can thiệp.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Excel và SPSS, với các chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm đặc điểm bệnh nhân, tỷ lệ và loại DRPs, mức độ chấp thuận can thiệp của bác sĩ, hiệu quả quản lý DRPs sau can thiệp. Cỡ mẫu được xác định dựa trên tổng số bệnh nhân nội trú trong giai đoạn nghiên cứu, phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản nhằm đảm bảo tính đại diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ DRPs khi kê đơn tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An: Trong giai đoạn khảo sát hồi cứu, tỷ lệ DRPs trung bình là khoảng 1,5 DRP/bệnh nhân. Các DRPs phổ biến nhất liên quan đến lựa chọn thuốc chiếm 52%, trong đó trùng lặp thuốc chiếm 24%, tương tác thuốc-thuốc 18%, và chống chỉ định thuốc-bệnh 10%. DRPs về liều dùng vượt quá liều khuyến cáo chiếm 15%, tần suất dùng không đủ chiếm 12%.

2. Hiệu quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp CDSS: Sau khi triển khai hệ thống cảnh báo và hoạt động xem xét sử dụng thuốc toàn diện, tỷ lệ DRPs giảm 35% so với giai đoạn trước. Tỷ lệ can thiệp thành công được bác sĩ chấp thuận đạt 92% đối với các vấn đề về lựa chọn thuốc, 88% với liều dùng, và 85% với các vấn đề về điều trị chưa đủ. Đặc biệt, các DRPs nghiêm trọng giảm từ 18% xuống còn 7%.

3. Mức độ chấp thuận can thiệp của bác sĩ: Qua khảo sát, 90% các can thiệp do dược sĩ lâm sàng đề xuất được bác sĩ đồng thuận và thực hiện, cho thấy sự phối hợp hiệu quả giữa các chuyên gia y tế trong quản lý DRPs.

4. Tác động đến thời gian nằm viện và chi phí điều trị: Mặc dù chưa có số liệu chi tiết về chi phí, nhưng theo báo cáo của bệnh viện, thời gian nằm viện trung bình giảm khoảng 1,2 ngày/bệnh nhân sau khi áp dụng hoạt động dược lâm sàng kết hợp CDSS, góp phần giảm chi phí điều trị và nâng cao hiệu quả chăm sóc.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, khẳng định vai trò quan trọng của dược sĩ lâm sàng và hệ thống hỗ trợ ra quyết định trong việc phát hiện và quản lý DRPs. Việc tích hợp CDSS giúp cảnh báo kịp thời các sai sót khi kê đơn, giảm thiểu các DRPs nghiêm trọng, đồng thời nâng cao sự phối hợp giữa dược sĩ và bác sĩ trong quá trình điều trị.

So với các nghiên cứu tại Nhật Bản và Thụy Sĩ, tỷ lệ phát hiện DRPs và mức độ chấp thuận can thiệp tương tự, chứng tỏ tính khả thi và hiệu quả của mô hình triển khai tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An. Việc giảm thời gian nằm viện cũng phản ánh tác động tích cực của hoạt động dược lâm sàng đến kết quả điều trị và chi phí y tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ DRPs theo loại trước và sau can thiệp, bảng tổng hợp mức độ chấp thuận can thiệp của bác sĩ, và biểu đồ đường mô tả xu hướng giảm thời gian nằm viện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng triển khai hệ thống CDSS tích hợp cảnh báo DRPs: Đẩy mạnh tích hợp các module cảnh báo vào phần mềm kê đơn điện tử trên toàn bệnh viện, nhằm nâng cao khả năng phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến thuốc. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, chủ thể thực hiện là phòng CNTT phối hợp với khoa Dược.

2. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho dược sĩ và bác sĩ về quản lý DRPs: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ về nhận diện, xử trí DRPs và sử dụng hiệu quả hệ thống CDSS, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và phối hợp liên ngành. Thời gian thực hiện 6 tháng, chủ thể là khoa Dược và phòng Đào tạo.

3. Phát triển quy trình xem xét sử dụng thuốc toàn diện cho các khoa lâm sàng: Áp dụng quy trình chuẩn trong hoạt động dược lâm sàng, ưu tiên các khoa có bệnh nhân cao tuổi và đa bệnh lý, nhằm giảm thiểu DRPs và nâng cao an toàn thuốc. Thời gian thực hiện 9 tháng, chủ thể là tổ Dược lâm sàng phối hợp với các khoa.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và báo cáo DRPs thường xuyên: Thiết lập cơ chế thu thập, phân tích và báo cáo các DRPs định kỳ để đánh giá hiệu quả can thiệp và điều chỉnh chính sách quản lý thuốc phù hợp. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là phòng Quản lý chất lượng và khoa Dược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Dược sĩ lâm sàng và nhân viên y tế tại bệnh viện: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và quy trình thực tiễn để nâng cao hiệu quả hoạt động dược lâm sàng, giúp phát hiện và quản lý DRPs hiệu quả hơn.

2. Quản lý bệnh viện và phòng CNTT: Tham khảo để triển khai hoặc nâng cấp hệ thống CDSS tích hợp với phần mềm kê đơn điện tử, góp phần nâng cao an toàn thuốc và chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Dược lý - Dược lâm sàng: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, phân loại DRPs và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuốc.

4. Cơ quan quản lý y tế và Bộ Y tế: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển hoạt động dược lâm sàng và ứng dụng CDSS trong các cơ sở khám chữa bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. DRPs là gì và tại sao cần quản lý?
   DRPs là các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc có thể gây hại hoặc ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Quản lý DRPs giúp giảm sai sót, tăng an toàn và hiệu quả điều trị, giảm chi phí y tế.

2. Hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng (CDSS) hoạt động như thế nào?
   CDSS tích hợp dữ liệu bệnh nhân và thuốc, cảnh báo kịp thời các vấn đề như tương tác thuốc, chống chỉ định, liều dùng không phù hợp ngay khi bác sĩ kê đơn, giúp giảm thiểu sai sót.

3. Vai trò của dược sĩ lâm sàng trong quản lý DRPs là gì?
   Dược sĩ lâm sàng phát hiện, đánh giá và đề xuất can thiệp các DRPs, phối hợp với bác sĩ để điều chỉnh phác đồ điều trị, tư vấn bệnh nhân nhằm tối ưu hóa sử dụng thuốc.

4. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp CDSS?
   Thông qua tỷ lệ giảm DRPs, mức độ chấp thuận can thiệp của bác sĩ, giảm thời gian nằm viện và chi phí điều trị, cũng như cải thiện kết quả điều trị và an toàn bệnh nhân.

5. Có thể áp dụng mô hình này tại các bệnh viện khác không?
   Mô hình có thể được điều chỉnh phù hợp với điều kiện từng bệnh viện, đặc biệt các bệnh viện có lưu lượng bệnh nhân lớn, nhiều bệnh nhân cao tuổi và đa bệnh lý, nhằm nâng cao an toàn thuốc.

Kết luận

• Nghiên cứu đã khảo sát thực trạng DRPs tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An, phát hiện tỷ lệ DRPs trung bình khoảng 1,5 DRP/bệnh nhân, chủ yếu liên quan đến lựa chọn thuốc và liều dùng.
• Hoạt động dược lâm sàng kết hợp hệ thống CDSS giúp giảm 35% DRPs, với tỷ lệ can thiệp được bác sĩ chấp thuận trên 85%, góp phần nâng cao an toàn và hiệu quả điều trị.
• Mô hình triển khai phù hợp với điều kiện thực tế bệnh viện, có thể mở rộng áp dụng tại các cơ sở y tế khác.
• Đề xuất mở rộng tích hợp CDSS, tăng cường đào tạo nhân lực và xây dựng quy trình xem xét sử dụng thuốc toàn diện nhằm nâng cao chất lượng quản lý DRPs.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai rộng rãi các giải pháp đề xuất, giám sát hiệu quả và cập nhật hệ thống cảnh báo để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

Hành động ngay: Các cơ sở y tế và chuyên gia y tế nên xem xét áp dụng mô hình kết hợp dược lâm sàng và CDSS để nâng cao an toàn sử dụng thuốc và cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (Drug Related Problems - DRPs) là những tình huống liên quan đến điều trị bằng thuốc có thể gây hại hoặc tiềm ẩn mối nguy hại cho sức khỏe người bệnh [1], [2]. DRPs có thể cản trở kết quả điều trị tối ưu của bệnh nhân, tăng tỉ lệ tái khám, tái nhập viện hay phải sử dụng thêm thuốc để xử trí các hậu quả của DRP và làm tăng đáng kể chi phí điều trị [3], [4], [5], [6]. Thực hiện triển khai các hoạt động dược lâm sàng theo Nghị định 131/NĐ-TT, ngày 2/11/2020, Bộ Y tế đã ra Quyết định số 3547/QĐ-BYT về ban hành mẫu phiếu phân tích sử dụng thuốc kèm theo bộ mã về DRPs và can thiệp của người làm công tác dược lâm sàng. Những năm gần đây, các đề tài nghiên cứu về giải pháp phòng tránh các DRP rất được quan tâm và được thực hiện tại nhiều bệnh viện trên thế giới cũng như tại các bệnh viện của Việt Nam.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rõ vai trò của dược sĩ lâm sàng và vai trò của hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng (CDSS) trên phần mềm kê đơn của bệnh viện đã giúp hạn chế được các DRP có ý nghĩa với sự đồng thuận cao của các bác sĩ lâm sàng [7], [8], [9], [10]. Hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng giúp cảnh báo, nhắc nhở hay cung cấp thông tin thuốc ngay tại thời điểm kê đơn đã được chứng minh là một phương pháp hiệu quả để giảm thiểu tối đa các DRP nghiêm trọng, đe doạ tính mạng có thể xảy ra đối với bệnh nhân trong quá trình kê đơn tại các cơ sở khám, chữa bệnh [11], [12], [13]. Nghiên cứu đánh giá tác động của dược sĩ lâm sàng trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến thuốc được thực hiện trong vòng 6 tháng tại Nhật bản năm 2021 cho kết quả phát hiện được 2149 DRP/1711 bệnh nhân tham gia nghiên cứu (1,26 DRP/bệnh nhân), dược sĩ can thiệp vào tất cả các DRP được phát hiện và hầu hết các can thiệp của dược sĩ (99,6%) được đánh giá là “có ý nghĩa”, 1,1% được đánh giá là “cực kì quan trọng” và không có can thiệp nào được cho là “không có ý nghĩa”. Kết quả này cho thấy tác động tích cực đến việc chăm sóc bệnh nhân và sự cần thiết của dược sĩ lâm sàng [14].

Nghiên cứu phát triển và ứng dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng để nâng cao hiệu quả phòng tránh các vấn đề liên quan đến thuốc tại Thụy Sĩ năm 2022 đã cho kết quả phát hiện 700 DRP/909 tín hiệu (77,8%), tương ứng 308/315 bệnh nhân có DRP (97,8%), độ nhạy và độ đặc hiệu trung bình đạt 100,0% (IQR, 100,0%–100,0%) và 1 99,7% (IQR, 97,0%–100,0%). Kết quả này cho thấy các cảnh báo từ hệ thống điện tử có độ nhạy cao cũng như độ đặc hiệu, từ đó có thể góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc xem xét thuốc trong thực hành lâm sàng [15]. Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An là bệnh viện hạng 1 trực thuộc Sở Y tế Nghệ An. Lưu lượng bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện tương đối lớn và chủ yếu là đối tượng người cao tuổi, bệnh mắc kèm nhiều, có kết hợp nhiều loại thuốc cả thuốc tân dược và y học cổ truyền trong điều trị, do đó làm tăng nguy cơ dẫn đến các DRP.

Bên cạnh đó, bệnh viện chỉ có 01 dược sĩ chuyên trách công tác dược lâm sàng; hoạt động Dược lâm sàng nhằm phòng tránh các DRP tiềm ẩn trong quá trình kê đơn gần như chưa thực hiện được; hàng quý tổ Giám định Bảo hiểm y tế đều đưa ra các chuyên đề về thuốc yêu cầu giải trình và từ chối thanh quyết toán đối với 1 số DRP phát hiện được. Hiện tại, Bệnh viện đang trong giai đoạn hoàn thiện bệnh án điện tử (EMR), tuy nhiên, vẫn chưa triển khai được hệ thống hỗ trợ giúp bác sĩ lâm sàng khi kê đơn để cảnh báo, cung cấp các thông tin về các vấn đề liên quan đến thuốc….Vì vậy, việc kết hợp ứng dụng hệ thống hỗ trợ cho các bác sĩ trước khi ra quyết định lâm sàng về các thông tin thuốc cần thiết trong quá trình kê đơn theo thời gian thực trên phần mềm EMR và vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc xem xét sử dụng thuốc trên thực hành lâm sàng, sau đó phản hồi với các bác sĩ lâm sàng khi phát hiện các DRP là hoạt động vô cùng cần thiết và rất được Ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ lâm sàng tại bệnh viện quan tâm và ủng hộ. Với mong muốn góp phần giảm thiểu các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc trong quá trình kê đơn tại Bệnh viện, nhóm nghiên cứu thực hiện đề tài “Triển khai hoạt động dược lâm sàng về quản lý các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) thông qua hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An” với 2 mục tiêu: 1. Khảo sát thực trạng các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (DRPs) khi kê đơn trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An từ 01/04/2023 đến 30/06/2023.

Phân tích kết quả của hoạt động dược lâm sàng kết hợp áp dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong việc quản lý các DRP trên bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An. Tổng quan về các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc 1. Khái niệm về vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc Trong các y văn trên thế giới, vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc được trình bày với nhiều thuật ngữ khác nhau như “Drug related problems”, “Drug therapy problems”, “Medication related problems”. Tuy nhiên, thuật ngữ được sử dụng nhiều nhất để mô tả về các vấn đề liên quan đến thuốc là “Drug related problems” hay viết tắt DRP [16].

Theo Hiệp hội chăm sóc dược Châu Âu (2020): “DRP là tình huống liên quan đến điều trị bằng thuốc mà thực sự gây trở ngại hoặc tiềm ẩn mối nguy hại cho sức khỏe người bệnh”. Thuật ngữ DRP thường được xem là tương tự các thuật ngữ “biến cố bất lợi của thuốc” (Adverse drug event, ADE), “phản ứng có hại của thuốc” (Adverse drug reaction, ADR) hay “sai sót trong sử dụng thuốc” (Medication error, ME), đều dẫn đến những tác hại cho bệnh nhân. Các thuật ngữ được so sánh ở Bảng 1. Phân biệt DRP và ADE, ADR, ME Khái niệm Ví dụ Một sự kiện hoặc tình huống liên quan Bệnh nhân xảy ra ADR, ADE, đến điều trị bằng thuốc và thực sự hoặc DRP hoặc ME như các ví dụ bên có khả năng can thiệp vào kết quả điều dưới.

trị mong muốn. Biến cố bất lợi từ việc sử dụng thuốc như Phản ứng dị ứng xảy ra ở bệnh các tổn thương vật lý hay suy giảm chức nhân dị ứng penicillin khi dùng năng cơ thể. ADE có thể do phản ứng có amoxicillin (không thể phòng ADE hại của thuốc (ADR) (không thể phòng ngừa nếu không biết trước và ngừa) hoặc sai sót trong sử dụng thuốc có thể phòng ngừa nếu biết (ME) (có thể phòng ngừa). trước tình trạng dị ứng).

Phản ứng có hại ngoài ý muốn với một Sử dụng kháng sinh gây tiêu chảy. loại thuốc, xảy ra ở liều bình thường để ADR Sử dụng thuốc ức chế men dự phòng, chẩn đoán, điều trị bệnh hoặc chuyển gây ho. điều chỉnh chức năng sinh lý của cơ thể. 3 Khái niệm Ví dụ Metrotrexat dùng hàng ngày thay vì Sai sót trong quá trình kê đơn, cấp phát, hằng tuần, có thể gây hại cho bệnh hoặc dùng thuốc có thể dẫn đến việc sử nhân.

dụng thuốc không phù hợp hoặc gây hại ME Thuốc được kê đơn quá liều, nhưng cho bệnh nhân, trong khi thuốc nằm sai sót đã được can thiệp và điều trong sự kiểm soát của chuyên gia chăm chỉnh liều trước khi sử dụng cho sóc y tế và bệnh nhân. Thuật ngữ DRP là một khái niệm bao quát, được định nghĩa một cách rất rộng và khác nhau giữa các nghiên cứu, bao gồm sai sót liên quan đến thuốc (ME), phản ứng có hại của thuốc (ADR), biến cố bất lợi của thuốc (ADE), quá liều, không tuân thủ điều trị và thất bại điều trị. Mối liên hệ giữa các định nghĩa này được thể hiện trong hình 1. Mối liên hệ giữa các định nghĩa DRP DRPs có thể xảy ra tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình sử dụng thuốc, từ kê đơn thuốc của bác sĩ, cấp phát thuốc của dược sĩ đến thực hiện thuốc của điều dưỡng và sử dụng thuốc, tuân thủ điều trị của người bệnh.

Trong mỗi giai đoạn, DRPs lại được chia thành nhiều loại khác nhau [18]. Các hệ thống phân loại DRP Hệ thống phân loại DRPs đóng một vai trò quan trọng trong các nghiên cứu khoa học về vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc. Xây dựng một hệ thống phân loại cụ thể, chi tiết sẽ giúp dược sĩ lâm sàng phát hiện chính xác và đầy đủ các DRP gặp phải trong quá trình thực hành dược lâm sàng. Việc phân loại DRP thật sự cần thiết cho nghiên cứu và thực hành chăm sóc dược, tạo điều kiện để mô tả và đánh giá ý nghĩa lâm sàng và kinh tế của hoạt động dược lâm sàng [19].

Tuy nhiên, đối với mỗi đối tượng nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu riêng sẽ có hệ thống phân loại DRPs khác nhau. Theo kết quả của hai nghiên cứu tổng quan thực hiện năm 2014, hiện nay trong thực hành lâm sàng có khoảng 20 hệ thống phân loại DRPs khác nhau [20], [21]. Một số hệ thống phân loại DRPs trên thế giới được thể hiện qua Bảng 1.