CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan các nghiên cứu vấn đề Trực quan trong dạy học là một trong những nguyên tắc lý luận dạy học, được nghiên cứu xuyên suốt qua các thời kỳ triết học: Trực quan trong triết học cổ đại, trực quan trong triết học siêu hình cận đại, trực quan trong triết học biện chứng duy tâm, trực quan trong triết học duy vật biện chứng. Cùng với sự phát triển của các tư tưởng trong lĩnh vực tâm lý, giáo dục học, lý thuyết về dạy học trực quan đã có những bước tiến mới, nhận thức được vai trò quan trọng của phương tiện dạy học trực quan. Tính trực quan trong dạy học đóng vai trò minh họa trong bài giảng của giáo viên, giúp học sinh không chỉ nhận biết được hiện tượng mà còn nắm rõ bản chất của hiện tượng.
Khi phân tích bản chất của quá trình nhận thức, V.Lê Nin chỉ rõ: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thức thế giới khách quan”.Mác còn chỉ rõ vai trò quyết định của công cụ lao động đối với sự phát triển của xã hội loài người là một trong ba yếu tố không thể thiếu của bất kì quá trình lao động nào, là yếu tố động nhất, cách mạng nhất. Tùy theo hoàn cảnh kinh tế, kỹ thuật và xã hội, tất cả các nước trên thế giới đều có khuynh hướng hoàn thiện CSVC và TBDH nhằm phù hợp với sự hiện đại hóa nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học. Các nước có nền kinh tế phát triển đều quan tâm đến việc nghiên cứu, thiết kế, sản xuất các thiết bị, phương tiện dạy học hiện đại, đạt chất lượng cao, cần thiết cho nhu cầu giáo dục mỗi nước. Hiện nay nhiều nước trên thế giới nghiên cứu, sử dụng rộng rãi đĩa hình và bước đầu sử dụng mạng Internet trong giáo dục.
Việc nghiên cứu quản lý TBDH trong giai đoạn hiện nay khá phức tạp, Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu về TBDH và quản lý việc sử dụng TBDH. Về vấn đề này, có thể kể đến các nhà khoa học Việt Nam tiêu biểu đã phát triển và truyền bá lý luận về nguyên tắc dạy học trực quan, đó là các nhà tâm lý học Phạm Minh Hạc, Hồ Ngọc Đại; các nhà giáo dục học Tô Xuân Giáp, Vũ Trọng Rỹ, Trần Khánh Đức… Các tác giả này cho ta thấy được những vấn đề chung về TBDH như vai trò của TBDH trong hoạt động dạy học và những yêu cầu sư phạm khi lựa chọn và sử dụng TBDH. Năm 2009, luận văn Thạc sĩ của tác giả Phan Văn Tô với đề tài “Biện pháp quản lý phương tiện dạy học của Hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Đăk Lăk” đã đánh 6 giá thực trạng công tác xây dựng và quản lý PTDH ở các THPT tỉnh Đăk Lăk và trên cơ sở đó tác giả đã đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này - Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức về PTDH và công tác quản lý PTDH. - Nhóm biện pháp xây dựng đội ngũ và tổ chức bộ máy quản lý PTDH.
- Nhóm biện pháp quản lý việc trang bị các PTDH. - Nhóm biện pháp quản lý việc sử dụng PTDH. - Nhóm các biện pháp tăng cường công tác bảo quản PTDH. - Nhóm biện pháp quản lý việc tổ chức các điều kiện hỗ trợ khác.
Năm 2011, luận văn Thạc sĩ của tác giả Trần Thế Vinh với đề tài: “Quản lý thiết bị dạy học ở các trường THPT của tỉnh Thái Bình trong giai đoạn hiện nay” đã đánh giá thực trạng công tác xây dựng và quản lý TBDH ở các THPT tỉnh Thái Bình và trên cơ sở đó tác giả đã đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này - Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò và tác dụng của thiết bị dạy học trong việc đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng dạy học. - Xây dựng kế hoạch trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học trước khi bước vào năm học mới. - Đẩy mạnh việc bồi dưỡng nghiệp vụ bảo quản, sử dụng thiết bị dạy học. - Tích cực triển khai dạy học theo phòng học bộ môn.
- Phát động phong trào tự làm đồ dùng và sưu tầm thiết bị dạy học trong nhà trường. - Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học trong nhà trường. Năm 2011, luận văn Thạc sĩ của tác giả Lương Thị Vân Anh với đề tài: “Quản lý thiết bị dạy học tại các trường THPT ở huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng” đã đánh giá thực trạng công tác xây dựng và quản lý TBDH ở các trường THPT thành phố Hải Phòng và trên cơ sở đó tác giả đã đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này: - Ban hành hệ thống quy định đối với hoạt động quản lý thiết bị dạy học. - Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên, nhân viên về hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học.
- Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ khai thác sử dụng hiệu quả TBDH cho đội ngũ giáo viên, nhân viên. - Đổi mới đầu tư mua sắm TBDH để đảm bảo về chất lượng, đáp ứng yêu cầu 7 đổi mới nội dung chương trình và phương pháp dạy học. - Đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động quản lý và sử dụng thiết bị dạy học. Năm 2012, luận văn Thạc sĩ của tác giả Trần Đức Hùng với đề tài: “Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở trường THPT tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay” đã đánh giá thực trạng công tác xây dựng và quản lý TBDH ở các THPT tỉnh Quảng Ngãi và trên cơ sở đó tác giả đã đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này: Tổ chức bộ máy và nâng cao nhận thức về vai trò của TBDH và quản lý TBDH trường THPT.
- Quản lý việc xây dựng, mua sắm, trang bị TBDH. - Quản lý việc sử dụng TBDH có hiệu quả. - Quản lý việc bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa TBDH. - Quản lý việc tổ chức các điều kiện hỗ trợ khác.
- Quản lý ứng dụng CNTT trong QTDH. Nhận thức được vai trò của TBDH đối với đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục, Phòng Giáo dục và Đào tạo đã quan tâm chỉ đạo cho các trường thực hiện các yêu cầu về quản lý, bảo quản, sử dụng TBDH, quy định trách nhiệm của Hiệu trưởng các trường THCS trong việc: Tổ chức nghiệm thu và tiếp nhận TBDH; sử dụng phòng tốt nhất trong trường làm phòng bảo quản TBDH; cán bộ quản lý TBDH phải là người có năng lực được đào tạo và bồi dưỡng về nghiệp vụ quản lý và sử dụng TBDH, phải có nội quy phòng TBDH; phải có các loại sổ quản lý và sử dụng TBDH; việc sắp xếp TBDH phải đảm bảo tính khoa học thuận tiện cho việc sử dụng, quản lý và kiểm kê; phải coi trọng đúng mức việc bảo quản, bảo dưỡng TBDH; phải mua sắm bổ sung các TBDH đã tiêu hao hàng năm; xây dựng phòng học bộ môn; kiểm kê thiết bị cuối năm. Những quy định này đã phản ánh phần nào nội dung quản lý TBDH tại các trường THCS mà tác giả luận văn có thể dựa vào đó để làm sáng tỏ hơn nữa khái niệm “Quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau”. Trong thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước đã có chủ trương, chính sách nhằm tăng cường CSVC, TBDH cho giáo dục: Quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13/06/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020” Quyết định số 179/QĐ-BGDĐT ngày 13/01/2012 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Kế hoạch tổ chức triển khai Quyết định số 1640/QĐ-TTg ngày 21/9/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án Củng cố và phát triển hệ thống 8 trường phổ thông giai đoạn 2011-2015.
Công văn số 2182/BGDĐT-GDDT ngày của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn triển khai thực hiện đề án Củng cố và phát triển hệ thống trường phổ giai đoạn 2010-2020. Quyết định số 1714/QĐ-UBND ngày 04/11/2011 của UBND tỉnh Cà Mau phê duyệt quy hoạch tổng thể “phát triển giáo dục đào tạo tỉnh Cà Mau đến năm 2020” Tác giả nghiên cứu đề tài này bởi lẽ chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý TBDH ở các trường THCS thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau. Do đó đề tài nghiên cứu về “Quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau” là hết sức cần thiết. Những khái niệm chính của đề tài 1.
Quản lý Quản lý là hiện tượng, chức năng, một trong những loại hình lao động quan trọng nhất và lâu đời nhất của con người. Nó phát triển không ngừng theo sự phát triển của xã hội. Quản lý là một hoạt động cần thiết cho tất cả các lĩnh vực của đời sống con người và là một nhân tố của sự phát triển xã hội. Lý luận về quản lý được hình thành và phát triển qua các thời kỳ và nằm trong các lý luận về chính trị, kinh tế, xã hội.
Có nhiều định nghĩa về quản lý: Theo từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan” [32, tr. Theo Thái Duy Tuyên: “Quản lý là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng và phương tiện quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đặt ra” [32]. Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khái niệm quản lý, song các định nghĩa đều đề cập tới bản chất chung của hoạt động quản lý, đó là: - Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định. - Quản lý là sự tác động tương hỗ, biện chứng giữa chủ thể và khách thể quản lý.
- Quản lý xét cho cùng, bao giờ cũng là quản lý con người. - Quản lý là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp qui luật khách quan. - Quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật.