phần mở đầu và kết luận, đề tài đƣợc trình bày 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về quản lý tài sản công trong cơ quan Nhà nƣớc Chƣơng 2: Thực trạng Quản lý tài sản công tại Tổng cục Thuế - Bộ Tài chính. Chƣơng 3: Giải pháp Quản lý tài sản công tại Tổng cục Thuế - Bộ Tài chính. 10 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG TRONG CƠ QUAN NHÀ NƢỚC 1. Tài sản công trong các cơ quan nhà nƣớc 1.1 Khái niệm tài sản công Theo Điều 3, Luật Tài sản công ban hành năm 2017 thì “Tài sản công là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nƣớc đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, bao gồm: tài sản công phục vụ hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại cơ quan, tổ chức, đơn vị; tài sản kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; tài sản đƣợc xác lập quyền sở hữu toàn dân; tài sản công tại doanh nghiệp; tiền thuộc ngân sách nhà nƣớc, các quỹ tài chính nhà nƣớc ngoài ngân sách, dự trữ ngoại hối nhà nƣớc; đất đai và các loại tài nguyên khác".
Nhƣ vậy, tài sản công là những tài sản đƣợc hình thành từ nguồn ngân sách nhà nƣớc, tài sản đƣợc xác lập quyền sở hữu của Nhà nƣớc theo quy định của pháp luật. Vai trò tài sản công - Tài sản công là một bộ phận nền tảng vật chất quan trọng đảm bảo sự tồn tại và phát triển của nhà nước Biểu hiện dƣới hình thái hiện vật, TSC bao gồm: TSLV, phƣơng tiện đi lại, máy móc, trang thiết bị… Đây chính là nền tảng vật chất căn bản để nhà nƣớc tồn tại, hay nói rộng hơn đây là môi trƣờng và là điều kiện đảm bảo sự tồn vong cho một chế độ xã hội. - TSC là yếu tố cấu thành của quá trình sản xuất xã hội Sự phát triển xã hội, chủ yếu do ba yếu tố: lao động, trí thức và quản lý, trong đó vai trò quản lý Nhà nƣớc ngày một tăng. Nhà nƣớc thực hiện chức năng kinh tế thông qua các hoạt động nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất xã hội đƣợc tiến hành bình thƣờng, hƣớng quá trình sản xuất tới những mục tiêu định trƣớc.
Đặc điểm tài sản công Tài sản công tại các cơ quan Nhà nƣớc có các đặc điểm sau: Thứ nhất, TSC phong phú về chủng loại; mỗi loại tài sản có tính năng, công dụng khác nhau và đƣợc sử dụng vào các mục đích khác nhau, đƣợc đánh giá hiệu quả theo những tiêu thức khác nhau; TSC nhiều về số lƣợng, lớn về giá trị và mỗi 8 loại tài sản lại có giá trị sử dụng khác nhau, thời hạn sử dụng khác nhau…; do đó việc quản lý đối với mỗi loại tài sản cũng có những đặc điểm khác nhau. Thứ hai, tổ chức, cá nhân đƣợc giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý, sử dụng TSC lại không phải là ngƣời có quyền sở hữu tài sản; do đó, nếu không quản lý chặt chẽ sẽ dẫn đến việc sử dụng tài sản lãng phí, thất thoát tài sản. Thứ ba, TSC đƣợc phân bổ ở khắp mọi miền đất nƣớc, đƣợc giao cho các cấp, các ngành, các tổ chức, cá nhân trực tiếp sử dụng; có loại tài sản đa số các tổ chức, cá nhân có yêu cầu sử dụng và đƣợc Nhà nƣớc giao trực tiếp quản lý, sử dụng (trụ sở, xe ô tô phục vụ công tác…), có loại tài sản chỉ có một ngành hoặc một số tổ chức, cá nhân có yêu cầu sử dụng phù hợp tính chất hoạt động đặc thù của tổ chức và đƣợc Nhà nƣớc giao trực tiếp quản lý, sử dụng; do đó, phải có cơ chế quản lý và tổ chức bộ máy quản lý tài sản nhà nƣớc cho phù hợp. Thứ tƣ, TSC bao gồm hai loại: tài sản kinh doanh (tài sản nhà nƣớc giao cho doanh nghiệp nhà nƣớc và các tổ chức kinh tế khác của Nhà nƣớc), tài sản không kinh doanh (TSC giao cho cơ quan hành chính nhà nƣớc), đơn vị lực lƣợng vũ trang nhân dân và các tổ chức khác); do đó, cơ chế quản lý và bộ máy tổ chức quản lý nhà nƣớc phải phù hợp với loại tài sản này, nhƣng phải đảm bảo thống nhất trong toàn bộ cơ chế quản lý TSC.
Phân loại tài sản công 1. Phân loại tài sản công theo nguồn gốc hình thành Theo cách phân loại này, tài sản công gồm: 12 - Tài sản do thiên nhiên tạo ra ban tặng cho con ngƣời và thuộc chủ quyền của từng quốc gia nhƣ: đất đai, rừng tự nhiên, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nƣớc trong lòng đất, vùng trời, vùng biển, mặt nƣớc, những danh lam thắng cảnh. Những tài sản này thƣờng gọi chung là tài nguyên thiên nhiên. - Tài sản nhân tạo là tất cả các tài sản do con ngƣời tạo lập ra và đƣợc duy trì qua các thế hệ nhƣ: hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội, các công trình văn hoá, các cổ vật, công sở, cơ sở sản xuất kinh doanh, phƣơng tiện đi lại và thiết bị văn phòng, thiết bị máy móc sản xuất, tài sản tài chính… 1.
Phân loại tài sản công theo thời hạn sử dụng Theo cách phân loại này, tài sản công bao gồm các loại tài sản có thể sử dụng vĩnh viễn không mất đi nhƣ tài nguyên đất, tài nguyên nƣớc, không khí… và các tài sản có thời gian sử dụng nhất định nhƣ tài nguyên khoáng sản và các tài sản nhân tạo khác. Phân loại theo công dụng của tài sản Theo cách này, TSC trong cơ quan Nhà nƣớc đƣợc thể hiện qua sơ đồ sau: Sơ đồ 1.1: Phân loại TSC trong cơ quan Nhà nƣớc TSC trong cơ quan Nhà nƣớc Trụ sở làm việc Máy móc thiết bị và các Phƣơng tiện đi lại tài sản khác (TSLV) 13 1. Phân theo cấp quản lý Theo cách phân loại này, TSC trong cơ quan Nhà nƣớc thể hiện qua sơ đồ sau: Sơ đồ 1.2: Phân loại TSC trong cơ quan Nhà nƣớc theo cấp quản lý TSC trong cơ quan Nhà nƣớc TSC do Chính TSC do UBND TSC do UBND TSC do UBND phủ quản lý cấp tỉnh quản lý cấp huyện cấp xã quản lý quản lý 1. Phân loại theo đặc điểm, tính chất, hoạt động của tài sản Theo cách phân loại này TSC trong cơ quan Nhà nƣớc bao gồm: - Tài sản hữu hình: là những cái có thể dùng giác quan nhận biết đƣợc hoặc dùng đơn vị cân đo đong đếm đƣợc.
- Tài sản vô hình: là những tài sản thể hiện bằng lợi ích kinh tế. Chúng không có cấu tạo vật chất mà tạo ra những quyền và những ƣu thế đối với ngƣời sở hữu và thƣờng sinh ra thu nhập cho ngƣời sở hữu chúng. Phân loại theo đặc điểm hao mòn của tài sản Theo cách phân loại này TSC trong cơ quan Nhà nƣớc bao gồm: - Tài sản hao mòn: là tài sản khi qua sử dụng bị hao mòn qua thời gian nhƣ: máy móc thiết bị, phƣơng tiện đi lại. - Tài sản không bị hao mòn, là tài sản khi qua sử dụng mà cơ bản vẫn giữ đƣợc hình dạng nhƣ ban đầu: đất đai, cây lâu năm.
Quản lý TSC trong cơ quan Nhà nƣớc 1. Khái niệm về quản lý tài sản công trong các cơ quan Nhà nước. Thuật ngữ “quản lý” đƣợc sử dụng khá phổ biến trong nhiều lĩnh vực nhƣ quản lý nhà nƣớc, quản lý kinh tế, quản lý tài chính. Theo giáo trình 14 “Quản lý kinh tế” của Học viện Hậu cần “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hƣớng của chủ thể lên các khách thể nhằm đạt đƣợc mục tiêu đã định trƣớc”.
Quản lý TSC là một bộ phận, một khâu của quản lý kinh tế. Thực chất của quản lý TSC là các chủ thể quản lý sử dụng các phƣơng pháp, các công cụ tác động tới đối tƣợng quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định trong lĩnh vực quản lý TSC. Theo giáo trình Tài chính dự toán của Học viện Hậu cần “Quản lý tài sản nhà nƣớc có thể đƣợc hiểu là quá trình đƣa ra quyết định và thực hiện liên quan đến việc đầu tƣ mua sắm, khai thác sử dụng và thanh lý tài sản nhà nƣớc”. Xuất phát từ vai trò, chức năng của các cơ quan Nhà nƣớc và đặc điểm của TSC, theo quan điểm của học viên: Quản lý TSC trong các CQNN là sự tác động có tổ chức và bằng các nguyên tắc, phƣơng pháp thông qua khung khổ pháp lý của bộ máy nhà nƣớc đối với TSC trong các CQNN nhằm bảo đảm TSC đƣợc đầu tƣ xây dựng mới, mua sắm, quản lý, sử dụng có hiệu quả.
Nhƣ vậy quản lý TSC là hoạt động của các chủ thể đƣợc xác định theo quy định của pháp luật, thông qua việc sử dụng các phƣơng pháp và công cụ quản lý, đƣợc thực hiện từ khâu đầu tƣ mua sắm để hình thành TSC, đến quản lý khai thác sử dụng và thanh lý TSC, đáp ứng tốt mọi nhiệm vụ đƣợc giao. Chủ thể quản lý TSC trong các CQNN là các CQNN trong đó trực tiếp là ngƣời đứng đầu CQNN dƣới sự lãnh đạo của cấp uỷ Đảng, vai trò tham mƣu và trực tiếp thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của cơ quan quản lý công sản, cùng với sự tham gia của mọi tổ chức, cá nhân trong CQNN có liên quan đến sử dụng TSC. Mục tiêu của quản lý tài sản công Thứ nhất: Tạo lập, khai thác hiệu quả tốt nhất nguồn tài sản công của Nhà nƣớc: Cơ quan hành chính phải phát huy chức năng quản lý nhà nƣớc đối với tài sản công để buộc mọi tổ chức, cá nhân đƣợc giao quyền sử dụng tài sản công phải bảo tồn, phát triển nguồn tài sản công và sử dụng tài sản công theo quy định của pháp luật, đúng mục đích, tiết kiệm và có hiệu quả nhằm phục 15 vụ sự phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ đƣợc môi trƣờng, môi sinh, hoàn thành nhiệm vụ do Nhà nƣớc giao. Thứ hai: Đáp ứng yêu cầu công việc của cơ quan hành chính nhà nƣớc gắn với yêu cầu hiện đại hoá và tái trang bị tài sản công đi liền với hiện đại hoá đất nƣớc.
Nhà nƣớc thực hiện quản lý tài sản công cũng chính là thực hiện quyền sở hữu tài sản; trong đó đặc biệt là quyền định đoạt đối với tài sản công bao gồm: quyền đầu tƣ xây dựng, mua sắm, điều chuyển, thanh xử lý tài sản (bao gồm cả bán tài sản).