CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở ĐƠN VỊ DỰ TOÁN QUÂN ĐỘI 1. Tài chính đơn vị dự toán Quân đội 1. Tài chính Quân đội Tài chính QĐ là một bộ phận của tài chính Nhà nước, mọi hoạt động của tài chính QĐ nói chung đều phải tuân theo các nguyên tắc, chế độ, thể lệ cơ bản về kinh tế - Tài chính và phụ thuộc vào khả năng Tài chính của Nhà nước. Song hoạt động Tài chính QĐ cũng có những đặc điểm riêng, có hệ thống tổ chức hợp lý, thực hiện những nội dung nhiệm vụ cụ thể nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng, sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu thắng lợi, tham gia xây dựng kinh tế và thực hiện các nhiệm vụ khác được Đảng, Nhà nước giao.
Trích từ điển Bách khoa quân sự: “Tài chính Quân đội là bộ phận của Kinh tế - Quân sự bao gồm những hoạt động quản lý và bảo đảm tài chính cho các đơn vị Quân đội. Nhiệm vụ chủ yếu: Lập dự toán Ngân sách, cấp phát, sử dụng và thanh quyết toán Ngân sách; quản lý vốn và tài sản Quân đội; tổ chức công tác kế toán, thống kê và thực hiện một số nghiệp vụ về kho bạc, Ngân hàng; thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động tài chính của các ngành, các đơn vị và tổ chức kinh tế trong Quân đội. Hệ thống tài chính Quân đội được xây dựng theo tổ chức của Quân đội, từ BQP đến đơn vị cơ sở”. Các quy định chung về điều lệ công tác Tài chính Quân đội nhân dân Việt Nam ban hành kèm theo quyết định số 27/2007/QĐ-BQP ngày 14/02/2007 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng: Tài chính Quân đội nhân dân Việt Nam được tiến hành trên cơ sở Luật Ngân sách Nhà nước, các quy định của Pháp luật về lĩnh vực Tài chính của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Nhiệm vụ của Tài chính Quân đội bao gồm: Lập dự toán Ngân sách Nhà nước; Chấp hành Ngân sách Nhà nước; Tổ chức bộ máy quản lý vốn và tài sản và thực hiện nghiệp vụ về kho bạc, ngân hàng có liên quan; Tài chính Quân đội đặc dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy Quân sự Trung ương, 6 sự chỉ huy chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởng Quốc phòng, đảng ủy , chỉ huy đơn vị chịu trách nhiệm trước đảng ủy, chỉ huy đơn vị cấp trên về công tác Tài chính của đơn vị mình. Nghiên cứu giáo trình Lý thuyết Tài chính: “Tài chính thể hiện ra là sự vận động của vốn tiền tệ diễn ra ở mọi chủ thể trong xã hội. Nó phản ánh tổng hợp các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong phân phối các nguồn tài chính thông qua việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong xã hội”. Nguồn tài chính là khả năng tài chính mà các chủ thể trong xã hội có thể khai thác sử dụng nhằm thực hiện các mục đích của mình.
Kết quả của quá trình phân phối các nguồn tài chính là sự hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ nhất định. Tất cả các quan hệ tài chính và vốn bằng tiền do QĐ quản lý và sử dụng, chủ yếu bao gồm: kinh phí thuộc NSNN cấp bao gồm kinh phí Quốc phòng và kinh phí Quân sự địa phương, Tài chính doanh nghiệp Quốc phòng, các nguồn lực tự huy động tại các cơ quan, đơn vị. Từ những vấn đề nêu trên có thể rút ra: Tài chính QĐ là tổng thể các quan hệ tài chính trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của QĐ, bảo đảm cho QĐ tham gia vào quá trình phân phối và phân phối lại sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân dưới hình thức giá trị nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của QĐ. Đơn vị dự toán Cập nhật tài liệu Tài chính dự toán của Học viện Hậu cần: “Đơn vị dự toán QĐ là những đơn vị chủ yếu làm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu… được bảo đảm tài chính để thực hiện nhiệm vụ từ nguồn Ngân sách chi cho Quốc phòng là cơ bản”.
Trích Từ điển bách khoa quân sự Việt nam: “Đơn vị dự toán là cơ quan, đơn vị trực tiếp nhận, phân phối và sử dụng các khoản tiền được cấp phát từ quỹ NSNN. Có nhiệm vụ và quyền hạn trong việc thiết lập DTNS thuộc phạm vi trách nhiệm; phân bổ DTNS cho đơn vị cấp dưới và tổ chức thực hiện DTNS được giao; tổ chức thực hiện công tác kế toán, quyết toán Ngân sách của cấp mình và các đơn vị cấp dưới; hướng dẫn kiểm tra việc thực hiện thu, chi Ngân sách và xét duyệt báo cáo QTNS của các đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc”. 7 Đơn vị dự toán trong QĐ (gọi tắt là ĐVDT) được xem là những đơn vị thụ hưởng NSNN trong QĐ, đơn vị dự toán Ngân sách. Nghị định số 10/2014/NĐ-CP ngày 07 tháng 01 năm 2004 của Chính phủ quy định các ĐVDT thuộc BQP gồm: - BQP là đơn vị dự toán cấp 1, quan hệ trực tiếp với Bộ Tài chính.
- Quân khu, Quân đoàn, Quân chủng, Binh chủng, Tổng cục và các đơn vị tương đương là các ĐVDT cấp 2, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 1. - Sư đoàn và đơn vị tương đương (Bộ CHQS tỉnh) là ĐVDT cấp , quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 2. - Riêng học viện, nhà trường trực thuộc Bộ là ĐVDT cấp , được quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 1. - Trung đoàn và đơn vị tương đương (Ban CHQS huyện) là ĐVDT cấp 4, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp.
Trung đoàn độc lập là ĐVDT cấp 4, được quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 2. Các đơn vị cấp phân đội không có Ngân sách độc lập, là cấp dự toán chi tiêu cơ sở, kế toán thực hiện ghi chép việc nhận kinh phí do cấp trên cấp và thanh quyết toán kinh phí với cấp trên. Tài chính đơn vị dự toán Quân đội Tài chính ĐVDT thuộc lĩnh vực tài chính công, nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ công nhằm thực hiện các chức năng của QĐ và đáp ứng các nhu cầu lợi ích chung của xã hội. Thực hiện nguyên tắc cấp phát tài chính ĐVDT Quân đội theo phương pháp cấp phát không hoàn trả trực tiếp, bảo đảm nhu cầu chi của đơn vị, không phụ thuộc vào việc các hoạt động của đơn vị có mang lại các khoản thu cho NSNN hay không.
Hệ thống tài chính QĐ là tổng thể các quan hệ tài chính trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của QĐ, nhưng thống nhất với nhau về phương thức hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ nhất định với bộ máy quản lý tương ứng kèm theo. Các lĩnh vực hoạt động của QĐ có những quan hệ tài chính phát sinh tương ứng phù hợp với những lĩnh vực đó. Tổng hợp các quan hệ tài chính trong từng lĩnh vực hình thành các bộ phận tài chính trong hệ thống Tài chính QĐ. 8 Tài chính ĐVDT Quân đội là các quan hệ Tài chính - Ngân sách từ Bộ Quốc phòng, qua các đơn vị từ cấp quân khu, quân chủng, binh chủng, quân đoàn, tổng cục, Học viện, nhà trường, bệnh viện trực thuộc Bộ đến các đơn vị cấp cơ sở, cấp phân đội; là một bộ phận của hệ thống Tài chính QĐ.
Là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị, các luồng vận động và chuyển hoá các nguồn Tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm thực hiện nhiệm vụ thường trực sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện chiến đấu, công tác, tham gia lao động sản xuất làm kinh tế, tạo nguồn thu tài chính để cải thiện, nâng cao đời sống của bộ đội và bổ sung kinh phí hoạt động. ặc điểm, hoạt động của tài chính đơn vị dự toán Quân đội 1. Đặc điểm của tài chính đơn vị dự toán Quân đội ĐVDT Quân đội là một bộ phận của tài chính QĐ, mang đặc điểm của tài chính QĐ. Được biểu hiện cụ thể ở ĐVDT trong QĐ, đó là: - Các hoạt động chủ yếu của Tài chính ĐVDT trong QĐ là quản lý và sử dụng NSNN bảo đảm cho việc thực hiện các nhiệm vụ của đơn vị.
Tổng thể các đặc điểm này đòi hỏi công tác Tài chính ĐVDT phải quán triệt và thực hiện tốt nguyên tắc tiết kiệm, chấp hành nghiêm các chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định mức; xác định nhu cầu tài chính không thể thoát ly khả năng chi của NSNN cho Quốc phòng, khả năng bảo đảm của đơn vị cấp trên. Chi tiêu sử dụng Ngân sách phải thực hiện đúng chỉ tiêu, nội dung DTNS được duyệt. Công tác quản lý phải tuân thủ chế độ, tiêu chuẩn, chính sách, nguyên tắc, thể lệ được quy định trong các văn bản pháp qui của Nhà nước, của QĐ. Đồng thời đánh giá hiệu quả công tác Tài chính ĐVDT trong QĐ phải xuất phát từ mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ quân sự và theo mối tương quan: với một chi phí nhất định, nhiệm vụ được hoàn thành ở mức cao nhất, hoặc hoàn thành nhiệm vụ với mức chi phí thấp nhất.
Vai trò, mục tiêu của Tài chính ĐVDT trong QĐ là đáp ứng tốt nhất nhu cầu tài chính cho việc xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, góp phần xây dựng QĐ cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại đủ sức hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ quân sự và Quốc phòng, Quốc phòng kết hợp với kinh tế, kinh tế kết hợp với Quốc phòng, nguồn bảo đảm chủ yếu do NSNN cấp. 9 - Có thể nói Tài chính ĐVDT Quân đội là một phạm trù kinh tế, quân sự, bị chi phối bởi các quy luật kinh tế và các quy luật chiến tranh. - Tài chính ĐVDT Quân đội trước hết chịu sự tác động của các quy luật kinh tế như: Quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ… như một tất yếu khách quan vì tài chính ĐVDT trong QĐ là một bộ phận của tài chính QĐ, thuộc hệ thống tài chính Nhà nước; là hệ thống các quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị nhằm phục vụ cho hoạt động quân sự. - Tài chính ĐVDT trong QĐ chịu sự chi phối của các hoạt động quân sự, của quy luật chiến tranh vì tài chính ĐVDT trong QĐ phục vụ cho hoạt động quân sự.