phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn “Quản lý tài chính tại Lữ đoàn 229 – Bộ tƣ lệnh Công binh” đƣợc chia thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại đơn vị dự toán cấp 3 thuộc Bộ quốc phòng Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý tài chính tại Lữ đoàn 229 – Bộ tƣ lệnh Công binh giai đoạn 2016 đến 2018 Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Lữ đoàn 229 – Bộ tƣ lệnh Công binh. 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI ĐƠN VỊ DỰ TOÁN CẤP 3 THUỘC BỘ QUỐC PHÕNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Trong suốt chặng đƣờng lịch sử chiến đấu giành độc lập, xây dựng và phát triển kinh tế đất nƣớc, công tác quản lý tài chính nói chung và công tác tài chính quân đội nói riêng luôn là vấn đề thu hút đƣợc sự quan tâm của các nhà khoa học, các cấp quản lý.
Điều này đƣợc khẳng định qua số lƣợng các công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề trên, đặc biệt trong những năm gần đây. Tiêu biểu có thể kể tên các nghiên cứu sau: Nguyễn Huy Tranh, (2011), về“Quản lý Nhà nước về tài chính hoạt động có thu tại đơn vị dự toán quân đội”, luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế quốc dân. Tác giả đứng trên quan điểm Nhà nƣớc là chủ thể quản lý tài chính tại các đơn vị dự toán quân đội. Trên cƣơng vị các cơ quan quản lý nhà nƣớc đƣợc phân cấp, cụ thể là Bộ Quốc phòng và cơ quan chức năng ngành là Cục Tài chính- Bộ Quốc phòng.
Các đơn vị quân đội với chức năng, nhiệm vụ khác nhau thực hiện các hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau, song tác giả đi sâu nghiên cứu quản lý tài chính đối với hoạt động có thu. Trên cƣơng vị Nhà nƣớc là cơ quan chủ quản cao nhất thực hiện quản lý tài chính tại các đơn vị dự toán quân đội gồm 5 nội dung: (1) Định hƣớng quản lý tài chính hoạt động có thu của đơn vị dự toán quân đội; (2) hoàn thiện chính sách, chế độ quản lý tài chính hoạt động có thu thông qua việc ban hành văn bản pháp luật ; (3) hƣớng dẫn lập và quyết định các kế hoạch tài chính hoạt động có thu; (4) chỉ đạo thực hiện kế hoạch tài chính hoạt động có thu; 4 z (5) kiểm tra tài chính và kiểm toán hoạt động có thu. Luận án đư a ra quan điể m chủ đa ̣o quản lý Nhà nư ớc về quản lý tài chính hoạt đ ộng có thu đó là các h oạt động có thu không đư ơ ̣c ảnh hưởng đế n nhi ệm vu ̣ chính và không làm giảm khả năng sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu của đơn vị dự toán ; ngƣợc lại cho phép đáp ứng nhu cầu hội nhập và xu hư ớng tƣ̀ng bước áp du ̣ng quản lý chi tiêu công hi ện đa ̣i vào các đơn vi ̣dƣ̣ toán. Theo đó, các đơn vị sự nghiệp có thu sẽ duy trì quy mô và phạm vi hoạt động có thu trên cơ sở tận dụng năng lực về lao động, tài sản dôi dƣ để tạo nguồn thu, hoàn trả nộp NSNN, ngân sách Quốc phòng đủ các khoản chi phí có nguồn gốc từ ngân sách.
Về phƣơng pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng dữ liệu sơ cấp thông qua điều tra, phỏng vấn kết hợp với dữ liệu thứ cấp có đƣợc thông qua báo cáo quyết toán ngân sách và tổng kết công tác tài chính các năm của các đơn vị dự toán có quan hệ trực tiếp với Cục tài chính – BQP với vai trò là đơn vị dự toán cấp 1. Tác giả sử dụng kết hợp các phƣơng pháp thống kê mô tả, phƣơng pháp phân tích hồi quy tuyến tính, phƣơng pháp nghiên cứu tình huống (phân tích số liệu hoạt động có thu của một số đơn vị tiêu biểu có nhiều hoạt động có thu nhƣ quyết; đi sâu phân tích số liệu hoạt động có thu thông qua báo cáo một số đơn vị: Tổng cục Kỹ thuật, Bệnh viện Trung ƣơng quân đội 108, …). Về kết quả nghiên cứu: Tác giả đã đƣa ra 5 nhóm giải để hoàn thiện quản lý Nhà nƣớc tƣơng ứng các nội dung đƣợc đề cập, phân tích ở phần thực trạng. Ngoài ra, tác giả đƣa giải pháp để áp dụng thử nghiệm nội dung quản lý tài chính mới cho một số loại hình nhƣ liên kết giáo dục và đào tạo, dịch vụ y tế khám chữa bệnh và dịch vụ nghiên cứu khoa học.
Các giải pháp là toàn diện và có tính áp dụng thực tế cao. Nghiên cứu quản lý tài chính tại một đơn vị dự toán cụ thể thuộc BQP có nghiên cứu của tác giả Phạm Công Nguyên, (2017),với đề tài“Quản lý tài 5 z chính tại Trung tâm Thí nghiệm Lưu mẫu- BQP” luận văn Thạc sỹ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong nghiên cứu này, tác giả đứng trên quan điểm chủ thể quản lý tài chính tài chính tại một đơn vị dự toán cụ thể thuộc BQP và tác giả đánh giá công tác quản lý tài chính trên tất cả các hoạt động của đơn vị. Theo phân cấp quản lý, chủ thể quản lý tài chính đơn vị dự toán quân đội tập trung vào 3 điểm chính sau: (1) Công tác lập kế hoạch tài chính; (2) Công tác tổ chức thực hiện kế hoạch tài chính; (3) Công tác thanh tra, kiểm tra thực hiện kế hoạch tài chính tài đơn vị.
Về phƣơng pháp nghiên cứu, tác giả thu thập thông tin từ số liệu thứ cấp, sau đó sử dụng phƣơng pháp thống kê so sánh và phân tích tổng hợp để xử lý và phân tích thông tin. Về kết quả nghiên cứu, tác giả đã đề xuất 5 giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Trung tâm Thí nghiệm Lƣu mẫu. Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị cao thể hiện: (1) Tác giả đã góp phần làm rõ khái niệm, nội dung và tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý hoạt động tài chính tại đơn vị quân đội; (2) hệ thống giải pháp là tài liệu tham khảo cho Trung tâm Thí nghiệm Lƣu mẫu nói riêng và cho các đơn vị dự toán Quân đội nói chung cũng nhƣ cơ quan quản lý Nhà nƣớc nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính quân đội. Mở rộng phạm vi nghiên cứu quản lý tài chính cho các đơn vị có nghiên cứu của tác giả Mai Thị Hoa, (2017),với đề tài“Quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp thuộc Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam”, luận văn Thạc sỹ, Đại học Quốc gia Hà nội.
Tác giả đã làm rõ một số khái niệm: đơn vị sự nghiệp, quản lý tài chính, quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp. Tác giả nghiên cứu vấn đề quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp dƣới góc độ quản lý tài chính công do nguồn tài chính cho các đơn vị sự nghiệp chủ yếu từ NSNN cấp. Theo đó, quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp gồm 4 nội dung chính: (1) Lập dự toán thu, chi Ngân sách; (2) Tổ chức chấp hành dự toán 6 z thu- chi Ngân sách; (3) Quyết toán thu, chi Ngân sách; (4) Công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán. Trên đây là các công trình nghiên cứu có nhiều điểm tƣơng đồng với vấn đề nghiên cứu đƣợc tác giả lựa chọn - nghiên cứu quản lý tài chính tại đơn vị dự toán thuộc Bộ Quốc Phòng.
Ngoài ra, nghiên cứu về chi NSNN cho lĩnh vực Quốc phòng có nghiên cứu của tác giả Trần Đình Thăng, (2011), về “Hoàn thiện quản lý chi NSNN đối với lĩnh vực Quốc phòng ở Việt Nam”, luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc dân. Về lý luận, tác giả đi sâu làm rõ một nội dung cụ thể của quản lý tài chính quân đội đó là quản lý nội dung chi, cụ thể: cơ sở pháp lý của công tác quản lý chi; tổ chƣ́c bộ máy quản lý chi ngân sách cho lĩnh vực quốc phòng từ trung ƣơng đến địa phƣơng ; cơ cấ u chi ngân sách cho liñ h vƣ̣c quố c phòng ở các cấ p , các đơn vị và địa bàn ; mố i quan h ệ giƣ̃a các cấ p , các ngành có liên quan đến mục đích sử dụng của các khoản chi đó. Về thực tế, tác giả đã đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách cho liñ h vƣ̣c quố c phòng. Phạm vi nghiên cứu của luận án đã đề cập đế n nội dung chi ngân sách cho quốc phòng nói chung, không đề cập đế n đơn vi ̣cu ̣ thể nào.
Thông qua các nghiên cứu trên cho phép tác giả rút ra đƣợc một số đặc điểm cơ bản sau về quản lý tài chính đơn vị dự toán quân đội: (1) Tài chính đơn vị dự toán quân đội vừa mang đặc điểm chung của tài chính vừa có những đặc trƣng riêng của quân đội. Tài chính đơn vị dự toán quân đội là tổng thể các quan hệ kinh tế - tài chính trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của Quân đội. Do vậy việc quản lý tài chính đơn vị dựn toán quân đội vừa phải tuân thủ các nguyên tắc chung của quản lý tài chính, vừa phải thích ứng với những đặc thù của Quân đội; (2) Xuất phát từ mục tiêu của tài chính đơn vị dự toán quân đội là đảm bảo nhu cầu tài chính cho việc xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bƣớc hiện đại, đủ sức hoàn thành thắng 7 z lợi mọi nhiệm vụ quân sự và quốc phòng; quốc phòng kết hợp với kinh tế, kinh tế kết hợp với quốc phòng. Do đó, đánh giá hiệu quả quản lý tài chính tại các đơn vị dự toán quân đội phải lấy việc hoàn thành mục tiêu làm căn cứ.
(3) Nguồn tài chính chủ yếu của các đơn vị dự toán quân đội là NSNN, NSQP. Do đó, quản lý tài chính tại các đơn vị quân đội chủ yếu là quản lý NSNN, NSQP cấp cho đơn vị và nó cũng gắn liền với chu trình ngân sách nói chung. Khách thể quản lý trong các nghiên cứu là tài chính quân đội song ở phạm vi nghiên cứu là các đơn vị dự toán quân đội cụ thể thì chủ thể quản lý đƣợc phân cấp thẩm quyền quản lý tài chính là khác nhau.