Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại nhtmcp ngoại thương việt nam chi nhánh hà tây

Bài viết phân tích giải pháp nâng cao chất lượng cho vay cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NH TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Hà Tây.

• Tác giả: Bùi Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Hà Thị Sáu
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay Đối Với Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Tại NHTMCP Ngoại Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NHTM
• 1.1. Những vấn đề chung về Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.1. Khái niệm về Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.2. Đặc điểm của Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.3. Vai trò của Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.4. Vốn của Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.5. Chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ của NHTM
• 1.1.6. Tín dụng ngân hàng đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.7. Chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.8. Các nhân tố ảnh hưởng đến cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2
• 2.1. Thực trạng chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 2.1.1. Khái quát về lịch sử hình thành và hoạt động kinh doanh tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 2.1.2. Lịch sử hình thành, phát triển và mô hình tổ chức của NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 2.1.3. Hoạt động kinh doanh của NHTMCP Ngoại thương Việt Nam
• 2.1.4. Thực trạng chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 2.1.5. Các chỉ tiêu định tính
• 2.1.6. Các chỉ tiêu định lượng
• 2.1.7. Đánh giá chung về chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 2.1.8. Những kết quả đạt được
• 2.1.9. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NHTMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH HÀ TÂY
• 3.1. Định hướng phát triển của NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 3.1.1. Định hướng phát triển chung của NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 3.1.2. Định hướng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ của NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây
• 3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTMCP Ngoại thương - Chi nhánh Hà Tây
• 3.2.1. Hoàn thiện cơ chế cho vay đối với các DNV&N
• 3.2.2. Nâng cao chất lượng thẩm định và tái thẩm định
• 3.2.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.4. Nâng cao chất lượng quản lý rủi ro
• 3.2.5. Hoàn thiện chính sách tín dụng
• 3.2.6. Tạo ra nhiều dịch vụ ngân hàng phù hợp với nhu cầu của DNV&N
• 3.2.7. Tăng cường hoạt động kiểm tra, kiểm soát
• 3.2.7.1. Đối với Chính phủ
• 3.2.7.2. Đối với NHNN
• 3.2.7.3. Đối với NHTMCP Ngoại thương Việt Nam
• 3.2.7.4. Đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cho Vay DNVVN tại Vietcombank Thực Trạng Tiềm Năng

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam, tạo công ăn việc làm và đóng góp đáng kể vào GDP. Vietcombank, với vai trò là một trong những ngân hàng thương mại hàng đầu, có trách nhiệm hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietcombank vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để nâng cao chất lượng tín dụng. Bài viết này sẽ phân tích thực trạng, chỉ ra các vấn đề và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Vietcombank.

1.1. Vai Trò Của DNVVN trong Nền Kinh Tế Việt Nam

DNVVN chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp tại Việt Nam và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế. Theo số liệu thống kê, DNVVN đóng góp khoảng 40% GDP và thu hút 51% lực lượng lao động của cả nước. Sự phát triển của DNVVN có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo ra việc làm, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là vốn tín dụng từ ngân hàng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tín Dụng Ngân Hàng Đối Với DNVVN

Tín dụng ngân hàng là nguồn vốn quan trọng giúp DNVVN mở rộng sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ giúp các doanh nghiệp này có thêm nguồn lực để đầu tư vào công nghệ, mở rộng thị trường và tăng cường năng lực quản lý. Việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng cũng giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ nâng cao uy tín và khả năng thanh toán, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước.

II. Thực Trạng Cho Vay DNVVN Vietcombank Ưu Điểm Hạn Chế Hiện Tại

Hiện tại, Vietcombank đã triển khai nhiều chương trình chính sách cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ với các điều kiện ưu đãi. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ và chất lượng tín dụng. Cần đánh giá khách quan thực trạng này để có những điều chỉnh phù hợp nhằm cải thiện chất lượng khoản vay SME và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ một cách hiệu quả nhất.

2.1. Đánh Giá Quy Mô Và Cơ Cấu Tín Dụng DNVVN Tại Vietcombank

Phân tích số liệu về dư nợ cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietcombank trong những năm gần đây để thấy được sự tăng trưởng tín dụng và cơ cấu cho vay theo ngành nghề, loại hình doanh nghiệp. Xác định những ngành nghề và loại hình doanh nghiệp nào được ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ vay vốn và những ngành nghề nào còn hạn chế. Đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu vốn của DNVVN thông qua các chương trình cho vay của Vietcombank SME.

2.2. Phân Tích Rủi Ro Tín Dụng Và Nợ Xấu Trong Cho Vay DNVVN

Xem xét tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Vietcombank để đánh giá quản lý rủi ro tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến nợ xấu và đề xuất các biện pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng SME. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của DNVVN, như tình hình tài chính, năng lực quản lý và điều kiện kinh doanh.

2.3. Đánh Giá Quy Trình Thẩm Định Và Xét Duyệt Tín Dụng DNVVN

Đánh giá tính hiệu quả của quy trình cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietcombank, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, thẩm định tín dụng đến xét duyệt và giải ngân. Xác định những điểm nghẽn trong quy trình và đề xuất các giải pháp cải tiến để rút ngắn thời gian xét duyệt, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chú trọng đến việc đánh giá tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ một cách chính xác và toàn diện.

III. 6 Cách Nâng Cao Chất Lượng Tín Dụng DNVVN Tại Vietcombank

Để giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ, Vietcombank cần tập trung vào các giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện chính sách cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ đến nâng cao năng lực thẩm định và quản lý rủi ro. Việc áp dụng công nghệ vào quy trình cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả.

3.1. Hoàn Thiện Chính Sách Tín Dụng Phù Hợp Với Đặc Thù DNVVN

Xây dựng chính sách cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ linh hoạt, phù hợp với từng ngành nghề và quy mô của doanh nghiệp. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn, giảm bớt các yêu cầu về tài sản đảm bảo và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ về thông tin và tư vấn tài chính. Cần rà soát và điều chỉnh các quy định về lãi suất, thời hạn vay và phương thức trả nợ để tạo điều kiện thuận lợi cho DNVVN tiếp cận nguồn vốn.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Thẩm Định Tín Dụng DNVVN

Đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ tín dụng trong việc đánh giá tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là các kỹ năng phân tích tài chính, đánh giá rủi ro và thẩm định dự án. Áp dụng các mô hình đánh giá tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện đại, dựa trên các tiêu chí khách quan và định lượng. Tăng cường phối hợp với các tổ chức xếp hạng tín nhiệm để có thêm thông tin về khả năng trả nợ của DNVVN.

3.3. Tăng Cường Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Trong Cho Vay DNVVN

Xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ hiệu quả, từ khâu nhận diện, đo lường, kiểm soát đến xử lý rủi ro. Áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng SME như yêu cầu bảo hiểm tín dụng, thế chấp tài sản hoặc bảo lãnh của bên thứ ba. Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động sử dụng vốn của DNVVN để đảm bảo đúng mục đích và hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Số để Tối Ưu Cho Vay DNVVN Vietcombank

Việc ứng dụng công nghệ số vào quy trình cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietcombank sẽ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian và nâng cao tính minh bạch. Các giải pháp như chấm điểm tín dụng tự động, cho vay trực tuyến và quản lý hồ sơ điện tử sẽ giúp Vietcombank phục vụ DNVVN một cách tốt hơn.

4.1. Phát Triển Nền Tảng Cho Vay Trực Tuyến Dành Cho DNVVN

Xây dựng nền tảng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietcombank trực tuyến, cho phép DNVVN nộp hồ sơ vay vốn, theo dõi tiến độ xét duyệt và nhận thông báo từ ngân hàng một cách dễ dàng và nhanh chóng. Tích hợp các công cụ phân tích dữ liệu lớn để tự động đánh giá rủi ro và đưa ra quyết định cho vay một cách chính xác.

4.2. Ứng Dụng Big Data trong Đánh Giá Tín Dụng DNVVN

Sử dụng dữ liệu lớn từ các nguồn khác nhau (như thông tin giao dịch, lịch sử tín dụng, thông tin mạng xã hội) để xây dựng mô hình đánh giá tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ toàn diện và chính xác hơn. Giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay nhanh chóng và chính xác, giảm thiểu rủi ro và tiết kiệm chi phí.

V. Vai Trò Của Chính Sách Vĩ Mô Hỗ Trợ Cho Vay DNVVN Vietcombank

Để giải pháp nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Vietcombank đạt hiệu quả cao, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ vĩ mô từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Các chính sách này cần tập trung vào việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho DNVVN, giảm chi phí vay vốn và tăng cường khả năng tiếp cận nguồn vốn.

5.1. Chính Sách Ưu Đãi Lãi Suất Cho DNVVN

Ngân hàng Nhà nước có thể ban hành các chính sách ưu đãi lãi suất cho DNVVN, giúp giảm chi phí vay vốn và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển. Các chính sách này có thể áp dụng cho các ngành nghề ưu tiên hoặc các khu vực kinh tế khó khăn.

5.2. Chính Sách Bảo Lãnh Tín Dụng Cho DNVVN

Chính phủ có thể thành lập các quỹ bảo lãnh tín dụng để giúp DNVVN tiếp cận nguồn vốn ngân hàng dễ dàng hơn. Quỹ bảo lãnh sẽ đứng ra bảo lãnh cho các khoản vay của DNVVN, giúp giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng và tăng khả năng cho vay.

VI. Kết Luận Triển Vọng Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay DNVVN

Nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Vietcombank là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Bằng việc áp dụng các giải pháp đồng bộ và có sự hỗ trợ từ các chính sách vĩ mô, Vietcombank có thể tăng trưởng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ một cách bền vững và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Cần chủ động đối phó với khủng hoảng kinh tế và cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ.

6.1. Tóm Lược Các Giải Pháp Đề Xuất

Nhắc lại ngắn gọn các giải pháp đã đề xuất trong bài viết, bao gồm hoàn thiện chính sách tín dụng, nâng cao năng lực thẩm định, tăng cường quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ số và vai trò của chính sách vĩ mô.

6.2. Triển Vọng Phát Triển Tín Dụng DNVVN Tại Vietcombank

Đánh giá tiềm năng phát triển tín dụng DNVVN tại Vietcombank trong tương lai, dựa trên các yếu tố như tình hình kinh tế vĩ mô, sự phát triển của DNVVN và các chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Dự báo về tăng trưởng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ và những cơ hội và thách thức mà Vietcombank có thể gặp phải.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Thu Trang (ngành Ngân hàng, Học viện Ngân hàng, năm 2016) tập trung vào đề tài "Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Hà Tây". Bối cảnh thực tiễn được tác giả xác lập xuất phát từ vai trò của khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNV&N) trong nền kinh tế Việt Nam sau giai đoạn đổi mới từ năm 1986 và định hướng phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI (2011). DNV&N chiếm hơn 97,5% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp khoảng 35% - 40% GDP và thu hút 51% lực lượng lao động. Tuy nhiên, khối doanh nghiệp này đối diện với nhiều rào cản nội tại như quy mô vốn nhỏ (chỉ chiếm khoảng 30% tổng vốn kinh doanh của toàn bộ doanh nghiệp), trình độ công nghệ chậm đổi mới và khả năng cạnh tranh thấp. Dẫn số liệu từ Cục Phát triển doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tác giả chỉ ra thực trạng chỉ có 34,48% DNV&N tiếp cận được nguồn vốn ngân hàng, 37,54% khó tiếp cận và 33,86% không thể tiếp cận do không đáp ứng thủ tục tín dụng hoặc quy trình cho vay rườm rà.

Tác giả đã điểm luận các công trình nghiên cứu trước đó, bao gồm: đề tài của Mai Ngọc Phương Thy (2010) tại Agribank Chi nhánh Bình Tân, Vũ Thị Thúy Vân (2008) tại VPBank Chi nhánh Hà Nội, Phan Quốc Hùng (2013) tại ACB Chi nhánh Thủ Đức, và nghiên cứu tại BIDV Chi nhánh Hà Nội (2008). Điểm hạn chế chung của các nghiên cứu trước là dữ liệu dừng lại trước năm 2009, chưa cập nhật giai đoạn tái cơ cấu hệ thống ngân hàng từ năm 2012, đồng thời phần giải pháp chủ yếu tập trung vào mở rộng quy mô tăng trưởng dư nợ chứ chưa giải quyết căn bản bài toán chất lượng tín dụng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được phân định thành ba nội dung:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về DNV&N và chất lượng cho vay đối với DNV&N tại ngân hàng thương mại (NHTM).
2. Phân tích thực trạng chất lượng cho vay đối với DNV&N tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Hà Tây (VCB Hà Tây) giai đoạn 2013 – 2015, chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng hoạt động cho vay DNV&N tại chi nhánh trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động cho vay và chất lượng cho vay đối với DNV&N.
• Phạm vi không gian: NHTMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Hà Tây (địa bàn Hà Tây cũ, nay thuộc thành phố Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Các dữ liệu, số liệu thứ cấp và hoạt động khảo sát thực tế giai đoạn 2013 – 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và nghiệp vụ ngân hàng chuyên ngành:

• Khái niệm và tiêu chí phân loại DNV&N: Căn cứ Điều 3, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ về trợ giúp phát triển DNV&N, phân chia doanh nghiệp thành ba cấp (siêu nhỏ, nhỏ, vừa) dựa trên tiêu chí quy mô tổng nguồn vốn (tương đương tổng tài sản trong bảng cân đối kế toán) hoặc số lao động bình quân năm theo từng khu vực: nông lâm thủy sản, công nghiệp - xây dựng, và thương mại - dịch vụ.
• Quy định phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro: Căn cứ Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005 và Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN ngày 25/04/2007 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Văn bản quy định nợ xấu bao gồm nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn). Tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể áp dụng: nhóm 1 là 0%, nhóm 2 là 5%, nhóm 3 là 20%, nhóm 4 là 50%, nhóm 5 là 100% dựa trên công thức $R = \max{0, (A - C)} \times r$ (với $A$ là dư nợ gốc, $C$ là giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm, $r$ là tỷ lệ trích lập); cùng quy định dự phòng chung bằng 0,75% tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4.
• Khung đánh giá chất lượng cho vay: Được thiết lập trên hai trục:
  • Chỉ tiêu định tính: Mức độ tuân thủ cơ sở pháp lý, quy trình tín dụng và 3 nguyên tắc cấp tín dụng cơ bản (hoàn trả đúng hạn, sử dụng đúng mục đích, giải ngân dựa trên phương án khả thi); tính đúng đắn của chính sách quản trị điều hành; mức độ thỏa mãn nhu cầu vay vốn của khách hàng.
  • Chỉ tiêu định lượng: Doanh số thu nợ (DSTN); Dư nợ và tốc độ tăng trưởng dư nợ; Cơ cấu dư nợ (theo kỳ hạn ngắn/trung/dài hạn, theo hình thức bảo đảm có tài sản/không có tài sản); Nợ quá hạn và tỷ lệ nợ quá hạn; Nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu; Vòng quay vốn tín dụng ($Vòng\ quay = \text{Doanh số thu nợ} / \text{Dư nợ bình quân}$); Dự phòng rủi ro; Tỷ trọng lợi nhuận từ cho vay DNV&N trên tổng lợi nhuận tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp thống kê, tổng hợp dữ liệu thứ cấp: Thu thập và xử lý số liệu tài chính từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo tổng hợp dư nợ của Phòng Khách hàng bán lẻ (KHBL) tại VCB Hà Tây giai đoạn 2013 – 2015.
• Phương pháp so sánh và đối chiếu: So sánh số liệu chuỗi thời gian (2013 so với 2014, 2014 so với 2015) và so sánh ngang chỉ tiêu hoạt động năm 2015 của VCB Hà Tây với hai chi nhánh đối thủ cùng địa bàn là Vietinbank Hà Tây và BIDV Hà Tây.
• Phương pháp điều tra khảo sát: Khảo sát thực tế các khách hàng DNV&N có giao dịch hoặc quan tâm đến sản phẩm tín dụng tại VCB Hà Tây nhằm thu thập các dữ liệu định tính về mức độ hài lòng, lãi suất, tỷ lệ định giá tài sản bảo đảm và rào cản thủ tục.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTM

Chương này khái quát các lý luận nền tảng về DNV&N và tín dụng ngân hàng:

• Đặc điểm và vai trò DNV&N: Tác giả nhấn mạnh 5 đặc điểm cơ bản của DNV&N gồm: quy mô vốn nhỏ bé và thiếu vốn (vốn đăng ký chỉ chiếm 30% toàn quốc); ngành nghề tập trung vào tiêu dùng (43% sản xuất, 24% thương mại - phân phối theo Cục Xúc tiến thương mại 2015); năng lực cạnh tranh còn yếu; khó thu hút nhân sự quản lý giỏi; và chịu tác động lớn từ môi trường kinh tế, cơ chế pháp lý. Về nguồn cung cấp vốn, DNV&N dựa vào 4 kênh chính: tín dụng ngân hàng (chiếm trên 82% lượng vốn cung ứng ngoài nhưng tỷ lệ tiếp cận thực tế chỉ 34,48%), tín dụng thương mại (chiếm dụng vốn từ bạn hàng/người lao động), thị trường tự do, và các quỹ hỗ trợ của Chính phủ hoặc tổ chức quốc tế (Quỹ bảo lãnh tín dụng, Quỹ phát triển DNV&N, WB, ADB, IMF).
• Bản chất chất lượng cho vay: Chất lượng tín dụng được đánh giá tổng hòa từ ba góc độ: NHTM (bảo đảm an toàn, thu hồi nợ đúng hạn và sinh lời), khách hàng (lãi suất và kỳ hạn phù hợp, thủ tục thuận tiện, đáp ứng kịp thời vốn), và nền kinh tế (thúc đẩy chu chuyển hàng hóa, kích thích việc làm và chuyển dịch cơ cấu).
• Các nhân tố ảnh hưởng: Phân chia thành nhân tố chủ quan từ ngân hàng (mô hình tổ chức tập trung có phân cấp, chính sách cho vay, quy mô vốn chủ sở hữu, loại hình sản phẩm, chất lượng nhân sự, công nghệ ngân hàng, kiểm soát nội bộ) và nhân tố khách quan (cơ sở vật chất, tính khả thi của phương án kinh doanh, đạo đức và uy tín khách hàng, năng lực quản trị của doanh nghiệp, môi trường kinh tế vĩ mô, chính trị, pháp lý xử lý tài sản bảo đảm, áp lực cạnh tranh giữa các TCTD và rủi ro thiên tai).

Chương 2: Thực trạng chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây

Chương 2 trình bày tổng quan đơn vị và đi sâu phân tích số liệu thực chứng giai đoạn 2013 – 2015:

• Giới thiệu VCB Chi nhánh Hà Tây: Thành lập ngày 03/04/2009, đặt trụ sở tại Lô HH03, Điểm tiểu thủ Công nghiệp Làng nghề Vạn Phúc, quận Hà Đông, Hà Nội; quản lý 2 phòng giao dịch gồm PGD Quang Trung và PGD Nam Thanh Xuân. Cơ cấu tổ chức gồm 6 phòng: Phòng Dịch vụ khách hàng, Phòng Khách hàng bán lẻ, Phòng Khách hàng doanh nghiệp, Phòng Kế toán, Phòng Tin học, và Phòng Hành chính nhân sự - ngân quỹ.
• Tổng quan hoạt động kinh doanh:
  • Huy động vốn tăng trưởng liên tục: năm 2013 đạt 1.258 tỷ đồng; năm 2014 đạt 1.545 tỷ đồng; năm 2015 đạt 2.005 tỷ đồng (đạt 105,25% kế hoạch, tăng 29,77% so với năm 2014, vượt mức tăng bình quân 21,84% của toàn địa bàn Hà Nội).
  • Dư nợ tín dụng chung: năm 2013 đạt 1.328,521 tỷ đồng; năm 2014 giảm xuống 1.169,098 tỷ đồng; năm 2015 phục hồi mạnh lên 1.525 tỷ đồng (tăng 30,44% so với năm 2014). Năm 2015, cơ cấu theo loại tiền gồm 803 tỷ đồng VND (chiếm 52,66%) và 722 tỷ đồng quy đổi ngoại tệ USD (chiếm 47,34%). Nợ quá hạn toàn chi nhánh năm 2015 được khống chế ở mức 0,92% (14 tỷ đồng).
  • Các mảng dịch vụ: Kim ngạch thanh toán xuất nhập khẩu năm 2015 đạt 134 triệu USD (+8,94%); trong đó nhập khẩu đạt 82 triệu USD, xuất khẩu đạt 52 triệu USD. Doanh số thanh toán liên ngân hàng IBPS đạt 20.245 tỷ đồng (+27,41%); IBT Online đạt 19.478 tỷ đồng (+17,46%); bù trừ đạt 7.082 tỷ đồng (+8,16%). Khối lượng tiền mặt qua kho quỹ đạt 12.931 tỷ VND và 294 triệu USD; phát hiện thu giữ 167 tờ tiền giả (8 triệu đồng) và trả lại tiền thừa cho khách hàng 256 món (287,70 triệu đồng). Lợi nhuận sau trích dự phòng rủi ro tăng trưởng: năm 2014 tăng 39,4% so với năm 2013; năm 2015 tăng 30,1% so với năm 2014.

Chỉ tiêu cho vay DNV&N	Năm 2013	Năm 2014	Năm 2015
Dư nợ cho vay DNV&N (tỷ đồng)	507,288	319,865	427,850
Tỷ trọng trên tổng dư nợ chi nhánh (%)	38,18	27,36	28,06
Doanh số thu nợ DNV&N (tỷ đồng)	882,737	1.585,204	1.497,273
Dư nợ ngắn hạn (tỷ đồng)	416,890 (82,18%)	276,940 (86,58%)	336,630 (78,68%)
Dư nợ trung và dài hạn (tỷ đồng)	90,398 (17,82%)	42,925 (13,42%)	91,220 (21,32%)
Dư nợ có tài sản đảm bảo (tỷ đồng)	403,345 (79,51%)	256,724 (80,26%)	352,760 (82,45%)
Dư nợ không có tài sản đảm bảo (tỷ đồng)	103,943 (20,49%)	63,141 (19,74%)	75,090 (17,55%)
Nợ quá hạn DNV&N (tỷ đồng / %)	14,560 (2,87%)	9,100 (2,84%)	8,700 (2,03%)
Nợ xấu DNV&N (tỷ đồng / %)	5,760 (1,14%)	0 (0%)	0 (0%)
Vòng quay vốn tín dụng (vòng)	1,74	3,83	4,01
Dự phòng rủi ro DNV&N (triệu đồng)	14.177,1	Giảm 16,38%	Giảm 9,46%
Lợi nhuận từ cho vay DNV&N (triệu đồng)	24.578,8	46.248,5	50.408,6
Tỷ trọng LN cho vay DNV&N / Tổng LN tín dụng (%)	35,40	45,94	46,92

• So sánh vị thế cạnh tranh trên địa bàn năm 2015:

  • Doanh số thu nợ DNV&N năm 2015 của Vietinbank Hà Tây đạt 1.512,246 tỷ đồng (bằng 101,50% của VCB Hà Tây) và BIDV Hà Tây đạt xấp xỉ 101,00% của VCB Hà Tây.
  • Tỷ trọng dư nợ cho vay DNV&N trên tổng dư nợ của VCB Hà Tây đạt 28,06% (427,85 tỷ / 1.525 tỷ đồng), cao hơn Vietinbank Hà Tây (26,50%, dư nợ 431,49 tỷ / 1.628,53 tỷ đồng) và BIDV Hà Tây (27,18%, dư nợ 434,52 tỷ / 1.598,6 tỷ đồng).
  • Tỷ lệ nợ quá hạn DNV&N của VCB Hà Tây là 2,03%, thấp hơn Vietinbank Hà Tây (2,58%) và BIDV Hà Tây (2,51%).
  • Tỷ lệ nợ xấu DNV&N của VCB Hà Tây duy trì mức 0%, vượt trội so với Vietinbank Hà Tây (0,26%) và BIDV Hà Tây (0,31%).
  • Mức trích dự phòng rủi ro cho vay DNV&N năm 2015 của VCB Hà Tây thấp hơn hai đối thủ: Vietinbank Hà Tây trích 11.098,6 triệu đồng (bằng 109,43% mức trích của VCB) và BIDV Hà Tây bằng 107,46% VCB.

• Kết quả điều tra xã hội học và khảo sát khách hàng DNV&N:

  • 77% doanh nghiệp hài lòng về chất lượng dịch vụ tổng thể; 62% gắn bó vì thái độ phục vụ tận tình của nhân viên.
  • 93% doanh nghiệp hài lòng với chính sách lãi suất ưu đãi và thương hiệu Vietcombank; 72% đánh giá cao sự tư vấn hoàn thiện phương án vay của cán bộ tín dụng.
  • Điểm nghẽn khảo sát: 95% khách hàng phản ánh điều kiện cấp tín dụng quá cao, thiên về thế chấp tài sản; 97% không hài lòng vì tỷ lệ cho vay chỉ đạt 50% đến 70% giá trị tài sản bảo đảm; 35% cho rằng thủ tục còn rườm rà.
  • 76% DNV&N đang sử dụng các dịch vụ phi tín dụng tại chi nhánh nhưng chưa từng vay vốn; trong đó 38% cho biết đã sang vay tại ngân hàng khác hoặc không tìm thấy gói tín dụng phù hợp. Khách hàng vay vốn hiện hữu có tới 78% thuộc khu vực doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa hoặc có vốn nhà nước. Kênh tiếp cận sản phẩm chủ yếu qua website, trong khi tỷ lệ tiếp cận qua điện thoại, email và tư vấn tại quầy đều dưới 60%.

• Hạn chế và nguyên nhân:

  • Tỷ trọng dư nợ DNV&N còn thấp (~28%), cơ cấu tài trợ mất cân đối (cho vay có tài sản bảo đảm chiếm trên 82%, cho vay ngắn hạn chiếm gần 80%, chưa phát triển dư nợ trung dài hạn).
  • Nguyên nhân chủ quan: Quy trình thẩm định còn nặng tính hành chính; chính sách thế chấp thiếu linh hoạt đối với động sản (hàng tồn kho, khoản phải thu); chưa có phòng Marketing chuyên trách; cơ chế tiền lương cào bằng chưa kích thích năng suất lao động.
  • Nguyên nhân khách quan: Năng lực quản trị của DNV&N yếu, phương án kinh doanh mang tính mùa vụ, báo cáo tài chính thiếu minh bạch và có hiện tượng làm đẹp số liệu hoặc làm giả giấy tờ; khung pháp lý phát mại tài sản bảo đảm theo giá thị trường còn nhiều vướng mắc; hệ thống Quỹ bảo lãnh tín dụng DNV&N vận hành kém hiệu quả; hiện tượng "doanh nghiệp ma" gây khó khăn cho việc xác minh.

Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nâng cao chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây

Trên cơ sở định hướng kinh doanh năm 2016 của VCB Hà Tây, chương này đề xuất hai nhóm nội dung:

• Nhóm giải pháp nội bộ tại Chi nhánh:
  1. Hoàn thiện cơ chế cho vay đối với DNV&N: Rà soát, tinh giảm thủ tục xét duyệt, rút ngắn thời gian luân chuyển hồ sơ giữa các phòng ban.
  2. Nâng cao chất lượng thẩm định và tái thẩm định: Chuyển trọng tâm từ thẩm định tài sản bảo đảm sang thẩm định dòng tiền và tính khả thi của phương án kinh doanh; giám sát chặt chẽ mục đích giải ngân.
  3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đào tạo chuyên môn về phân tích tài chính doanh nghiệp, kỹ năng giao tiếp và xem xét cải tiến cơ chế phân phối lương theo hiệu quả công việc thay cho cơ chế bình quân.
  4. Nâng cao chất lượng quản lý rủi ro: Nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo nợ quá hạn để xử lý dứt điểm, không để chuyển nhóm nợ.
  5. Hoàn thiện chính sách tín dụng và đa dạng hóa tài sản bảo đảm: Nâng tỷ lệ cho vay trên giá trị định giá tài sản vượt mức 50% - 70% đối với khách hàng uy tín; linh hoạt cơ chế thế chấp bằng động sản như quyền đòi nợ, hàng hóa luân chuyển.
  6. Phát triển sản phẩm dịch vụ trọn gói: Thiết kế các gói tài trợ thương mại, quản lý dòng tiền phù hợp với đặc thù DNV&N để khai thác tệp 76% khách hàng dịch vụ chưa vay vốn.
  7. Tăng cường kiểm tra, kiểm soát nội bộ: Kiểm soát định kỳ và đột xuất quy trình giải ngân, định giá tài sản của cán bộ tín dụng.
• Nhóm kiến nghị vĩ mô:
  • Đối với Chính phủ: Hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ về hỗ trợ DNV&N; kiện toàn cơ chế hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng DNV&N; siết chặt quản lý hậu kiểm sau đăng ký doanh nghiệp để hạn chế doanh nghiệp ảo.
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện quy định về phân loại nợ, cơ chế tái cấp vốn và hướng dẫn thi hành các biện pháp xử lý tài sản bảo đảm, cưỡng chế thi hành án.
  • Đối với NHTMCP Ngoại thương Việt Nam (Hội sở chính): Phân cấp hạn mức phán quyết tín dụng linh hoạt hơn cho chi nhánh; phát triển hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ chuyên biệt cho phân khúc DNV&N.
  • Đối với các Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Nâng cao tính minh bạch của hệ thống sổ sách kế toán, lập báo cáo tài chính kiểm toán; xây dựng chiến lược kinh doanh trung và dài hạn bài bản, nâng cao năng lực vốn chủ sở hữu.

Kết quả và đóng góp

Kết quả thực nghiệm nổi bật gắn liền với số liệu trong văn bản:

• Dư nợ DNV&N tại VCB Hà Tây sau khi sụt giảm trong năm 2014 (319,865 tỷ đồng) đã phục hồi đạt 427,850 tỷ đồng vào năm 2015, chiếm 28,06% tổng dư nợ nền kinh tế của chi nhánh (tỷ trọng này cao hơn mức 26,50% của Vietinbank Hà Tây và 27,18% của BIDV Hà Tây).
• Tỷ lệ nợ xấu đối với DNV&N được kiểm soát ở mức 0% trong hai năm liên tiếp (2014 và 2015), cải thiện triệt để so với mức 1,14% (5,76 tỷ đồng) của năm 2013; vượt trội so với Vietinbank Hà Tây (0,26%) và BIDV Hà Tây (0,31%). Tỷ lệ nợ quá hạn giảm từ 2,87% (2013) xuống 2,03% (2015).
• Hiệu suất chu chuyển vốn được cải thiện: vòng quay vốn tín dụng tăng mạnh từ 1,74 vòng (2013) lên 3,83 vòng (2014) và 4,01 vòng (2015).
• Tỷ trọng lợi nhuận từ mảng cho vay DNV&N đóng góp vào tổng lợi nhuận tín dụng của chi nhánh tăng từ 35,40% (24.578,8 triệu đồng năm 2013) lên 45,94% (46.248,5 triệu đồng năm 2014) và đạt 46,92% (50.408,6 triệu đồng năm 2015). Mức trích lập dự phòng rủi ro giảm liên tiếp: năm 2014 giảm 16,38% và năm 2015 giảm 9,46%.

Đóng góp của tác giả: Khóa luận đã bổ sung khoảng trống nghiên cứu giai đoạn hậu tái cơ cấu hệ thống ngân hàng (2013 – 2015) trên địa bàn tỉnh Hà Tây cũ. Khác với các công trình trước chỉ tiếp cận một chiều về tăng trưởng quy mô tín dụng, tác giả đặt trọng tâm nghiên cứu vào bản chất chất lượng tín dụng thông qua hệ thống chỉ tiêu định lượng (vòng quay vốn, trích lập dự phòng, lợi nhuận) và kết hợp điều tra khảo sát khách hàng nhằm lượng hóa nguyên nhân làm tắc nghẽn dòng vốn ngân hàng vào DNV&N.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Dữ liệu phân tích thực nghiệm chỉ giới hạn trong phạm vi 3 năm (2013 – 2015) tại một chi nhánh ngân hàng cụ thể (VCB Hà Tây). Số liệu khảo sát DNV&N cung cấp tỷ lệ phần trăm phản hồi nhưng tài liệu chưa trình bày chi tiết về quy mô cỡ mẫu khảo sát chính xác ($n$) cũng như kỹ thuật chọn mẫu xác suất.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng chuỗi số liệu sau năm 2016 để đánh giá tác động của các chính sách pháp lý mới; thực hiện mô hình hồi quy định lượng kiểm định mức độ tác động của các biến số vi mô (tỷ lệ tài sản bảo đảm, lãi suất, thời gian xét duyệt) và vĩ mô đến xác suất phát sinh nợ quá hạn của nhóm DNV&N.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo cho:

• Sinh viên, học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo phương pháp xây dựng báo cáo phân tích hoạt động tín dụng, phương pháp tính toán hệ thống chỉ tiêu đo lường chất lượng cho vay (vòng quay vốn, trích lập dự phòng cụ thể và dự phòng chung theo văn bản của NHNN).
• Cán bộ tín dụng và nhà quản trị tại các NHTM: Tham khảo dữ liệu đối chiếu cạnh tranh thực tế giữa Vietcombank, Vietinbank và BIDV tại địa bàn Hà Tây; nhận diện các điểm nghẽn khiến khách hàng phi tín dụng chưa chuyển đổi thành khách hàng vay vốn (76% khách hàng dịch vụ chưa vay, 97% không hài lòng về tỷ lệ định giá tài sản bảo đảm).

Câu hỏi thường gặp

1. Chất lượng tín dụng đối với DNV&N tại VCB Chi nhánh Hà Tây năm 2015 vượt trội hơn Vietinbank và BIDV trên địa bàn ở những chỉ tiêu nào?
Năm 2015, VCB Hà Tây có tỷ trọng dư nợ DNV&N trên tổng dư nợ đạt 28,06%, cao hơn Vietinbank Hà Tây (26,50%) và BIDV Hà Tây (27,18%). Chi nhánh duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức 0% (trong khi Vietinbank là 0,26%, BIDV là 0,31%); tỷ lệ nợ quá hạn đạt 2,03% (thấp hơn 2,58% của Vietinbank và 2,51% của BIDV); mức trích dự phòng rủi ro của VCB cũng thấp hơn đáng kể so với hai đối thủ (Vietinbank trích bằng 109,43% và BIDV trích bằng 107,46% so với VCB).

2. Khảo sát của tác giả ghi nhận những rào cản lớn nhất nào từ phía ngân hàng khiến DNV&N khó tiếp cận vốn vay tại VCB Hà Tây?
Có 95% doanh nghiệp cho rằng điều kiện vay vốn còn quá cao và chủ yếu yêu cầu thế chấp; 97% khách hàng chưa hài lòng vì giá trị khoản vay được cấp chỉ chiếm 50% - 70% giá trị tài sản bảo đảm; 35% phản ánh thủ tục cấp tín dụng còn rườm rà. Ngoài ra, có 76% DNV&N sử dụng các dịch vụ thanh toán/kho quỹ tại chi nhánh nhưng chưa từng vay vốn (trong đó 38% chuyển sang ngân hàng khác hoặc không tìm thấy gói vay phù hợp).

3. Cơ cấu dư nợ DNV&N tại VCB Hà Tây giai đoạn 2013 – 2015 có đặc điểm gì nổi bật về kỳ hạn và tài sản bảo đảm?
Dư nợ tín dụng bị lệch mạnh về ngắn hạn và thế chấp: dư nợ ngắn hạn luôn chiếm xấp xỉ 80% trở lên (82,18% năm 2013; 86,58% năm 2014; 78,68% năm 2015); trong khi đó dư nợ cho vay có tài sản bảo đảm tăng dần qua các năm từ 79,51% (năm 2013) lên 80,26% (năm 2014) và đạt 82,45% (năm 2015). Tỷ trọng cho vay không có tài sản bảo đảm giảm dần từ 20,49% (2013) xuống 17,55% (2015).

4. Đóng góp của mảng cho vay DNV&N vào kết quả tài chính của VCB Hà Tây thay đổi như thế nào qua 3 năm nghiên cứu?
Lợi nhuận từ cho vay DNV&N tăng liên tục từ 24.578,8 triệu đồng (năm 2013) lên 46.248,5 triệu đồng (năm 2014, tăng 88,16%) và đạt 50.408,6 triệu đồng (năm 2015, tăng 9,0%). Tương ứng, tỷ trọng đóng góp của mảng DNV&N trong tổng lợi nhuận hoạt động tín dụng chi nhánh tăng từ 35,40% (2013) lên 45,94% (2014) và đạt 46,92% (2015).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Bùi Thị Thu Trang đã phản ánh toàn diện thực trạng chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại VCB Chi nhánh Hà Tây giai đoạn 2013 – 2015 với hệ thống số liệu thực nghiệm chi tiết. Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý dù ngân hàng kiểm soát nợ xấu ở mức tuyệt đối (0%) và vòng quay vốn tăng lên 4,01 vòng nhưng dư nợ tín dụng DNV&N vẫn chưa tương xứng với tiềm năng địa bàn do quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm và cho vay ngắn hạn. Các nhóm giải pháp và kiến nghị đề xuất trong công trình tập trung giải quyết đồng bộ các rào cản từ quy trình thẩm định dòng tiền, định giá tài sản đến cơ chế chính sách vĩ mô hỗ trợ DNV&N.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về chất lƣợng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTM. - Chương 2: Thực trạng chất lƣợng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây. - Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nâng cao chất lƣợng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hà Tây. 3 Em xin trân trọng cảm ơn đến các thầy cô giáo trong khoa Ngân hàng nói riêng và thầy cô trong trƣờng Học viện Ngân hàng đã trực tiếp giảng dạy em trong quá trình học tập vừa qua.

Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn cô giáo Hà Thị Sáu, ngƣời đã hƣớng dẫn và tận tình chỉ bảo cho em trong quá trình thực hiện khóa luận này. Em cũng xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo và tập thể cán bộ làm việc tại NHTMCP Ngoại thƣơng - Chi nhánh Hà Tây đã nhiệt tình giúp em hiểu rõ hơn về tình hình hoạt động của Ngân hàng. Với thời gian thực tập và kiến thức chuyên môn còn hạn chế, nội dung khóa luận khó tránh khỏi thiếu sót. Chính vì vậy em rất mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp chỉ bảo của các thầy cô giáo cũng nhƣ các bạn sinh viên quan tâm.

Em xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 5 năm 2016 Sinh viên Bùi Thị Thu Trang 4 CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƢỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NHTM 1. Những vấn đề chung về Doanh nghiệp vừa và nhỏ 1. Khái niệm về Doanh nghiệp vừa và nhỏ Thông thƣờng, dựa trên quy mô vốn và số lƣợng lao động mà mỗi quốc gia có cách phân chia các loại hình Doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, theo Điều 3, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, Doanh nghiệp vừa và nhỏ đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau: Bảng 1.1: Quy định về loại hình Doanh nghiệp theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 Quy mô Doanh Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nghiệp siêu nhỏ Khu vực Số lao Tổng Số lao Tổng nguồn Số lao động động nguồn vốn động vốn I. Nông, lâm nghiệp 10 ngƣời 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 và thủy sản trở xuống trở xuống ngƣời đến đồng đến ngƣời đến 200 ngƣời 100 tỷ đồng 300 ngƣời II. Công nghiệp và 10 ngƣời 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 xây dựng trở xuống trở xuống ngƣời đến đồng đến ngƣời đến 200 ngƣời 100 tỷ đồng 300 ngƣời III. Thƣơng mại và 10 ngƣời 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 tỷ từ trên 50 dịch vụ trở xuống trở xuống ngƣời đến đồng đến 50 ngƣời đến 50 ngƣời tỷ đồng 100 ngƣời ( Nguồn: Điều 3 Nghị định 56/2009/NĐ – CP về trợ giúp phát triển DNV&N) 5 1.

Đặc điểm của Doanh nghiệp vừa và nhỏ Hiện nay, cả nƣớc có khoảng trên 500 nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), chiếm 97,5% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Hàng năm, các doanh nghiệp SME đóng góp khoảng 40% GDP và thu hút 51% lực lƣợng lao động của cả nƣớc. Điều đó cho thấy DNV&N là một bộ phận không thể thiếu trong nền kinh tế với các đặc điểm nổi bật riêng bao gồm: - Thứ nhất là thiếu vốn, quy mô hoạt động nhỏ bé: Hầu hết các DNV&N có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn hẹp. Vì vậy họ thƣờng xuyên gặp khó khăn về mặt bằng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, trình độ công nghệ, cùng với đó là năng lực hạn chế, thiếu thông tin dẫn đến yếu kém trong sản xuất, kinh doanh.

Tuy rằng số lƣợng DNV&N chiếm 97,5% trên tổng số DN trên cả nƣớc nhƣng số vốn đăng ký của các DNV&N này chỉ chiếm khoảng 30% tổng số vốn kinh doanh của các DN trong cả nƣớc. - Thứ hai là do nguồn vốn nhỏ hẹp nên các DNV&N thường tập trung vào các ngành hàng gần gũi với người tiêu dùng hơn là các ngành công nghiệp nặng, sản suất khai thác cần nhiều vốn: Ở Việt Nam, theo Cục xúc tiến thƣơng mại (2015) trong cơ cấu ngành nghề, khoảng 43% doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, 24% trong lĩnh vực thƣơng mại và phân phối, số còn lại hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ và liên quan đến nông nghiệp. - Thứ ba là năng lực cạnh tranh của các DNV&N còn quá yếu, kém: Hiện nay thì đa phần các DNV&N vẫn chƣa đáp ứng đƣợc đúng nhu cầu của thị trƣờng về giá thành, uy tín, thƣơng hiệu cũng nhƣ đội ngũ lao động với tay nghề cao. Trong thời gian gần đây, số DNV&N tiến hành đăng ký thƣơng hiệu tuy có tăng nhƣng chiếm một tỷ lệ rất nhỏ.

Điều đó dẫn đến những thua thiệt lớn của một số DN, nhất là các DN xuất khẩu ra thị trƣờng nƣớc ngoài. - Thứ tư là DNV&N khó thu hút được các nhà quản lý và lao động giỏi: Với quy mô sản xuất nhỏ, sản phẩm tiêu thụ ít, năng lực cạnh tranh kém, các DNV&N khó có thể thu hút đƣợc đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao vì cơ chế trả lƣơng không hấp dẫn cùng sự thiếu sự vững chắc trong hoạt động kinh doanh. 6 - Thứ năm là DNV&N chịu sự tác động lớn từ môi trường bên ngoài: Đó là sự quản lý của Nhà nƣớc thông qua Luật Doanh nghiệp, các chính sách thuế, chính sách tín dụng thƣơng mại, chính sách giáo dục đào tạo và việc làm,… vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Cùng với đó là sự rối loạn của thị trƣờng nhƣ thiếu hụt thông tin, thị trƣờng vốn bất ổn, hàng lậu tràn lan,… gây nhiều khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DNV&N.

Vai trò của Doanh nghiệp vừa và nhỏ Qua những con số biết nói về tỷ lệ đóng góp của DNV&N đối với nền kinh tế, chúng ta không thể nào phủ nhận đƣợc vai trò to lớn của họ, cụ thể nhƣ sau: - DNV&N giữ một vai trò quan trọng trong nền kinh tế Giúp ổn định nền kinh tế, ổn định các vấn đề vĩ mô nhƣ: thất nghiệp, lạm phát, đóng góp vào GDP, tăng trƣởng kinh tế… Số liệu thống kê của Bộ kế hoạch – đầu tƣ cho thấy mỗi năm các DNV&N ở Việt Nam đóng góp khoảng 35% - 40% GDP cả nƣớc, 35% tổng giá trị sản lƣợng công nghiệp, 71% tổng khối lƣợng luân chuyển hàng hóa. Bên cạnh đó các DNV&N còn góp phần giữ gìn các làng nghề truyền thống, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong tăng trƣởng kinh tế. - Góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành, theo khu vực và thành phần kinh tế, để có thể tạo ra được một cơ cấu kinh tế có tính đổi mới hơn và thích ứng cao hơn. Do DNV&N hoạt động trong nhiều ngành nghề khác nhau, khi trao đổi buôn bán sẽ tạo ra đƣợc sự chuyển dịch về vốn, góp phần thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa.

Giúp tăng tỷ trọng đóng góp của các ngành thƣơng mại, dịch vụ, chuyển dịch nền kinh tế theo hƣớng công nghiệp phát triển. - DNV&N giúp khai thác tiềm năng phong phú về vốn trong dân cư để đầu tư vào sản xuất kinh doanh. Việc ngày càng xuất hiện nhiều DNV&N, với khả năng hoạt động tốt, lành mạnh đã tạo dần nếp suy nghĩ cho ngƣời dân nên đầu tƣ vào sản xuất kinh doanh thay vì trƣớc đây tiền nhàn rỗi chỉ biết giữ, gửi tiết kiệm hoặc mua vàng cất trữ. DNV&N là trụ cột của kinh tế địa phƣơng, do các doanh nghiệp lớn thƣờng đặt tại các trung tâm kinh tế, còn DNV&N có mặt ở hầu hết các địa bàn, giúp giải quyết nhanh chóng việc làm cho lao động địa phƣơng, yếu tố sản xuất tại cơ sở.

7 - DNV&N cung cấp đa dạng hóa sản phẩm cho thị trường DNV&N rất đa dạng về ngành nghề sản xuất và cung ứng nhiều loại sản phẩm, dịch vụ thỏa mãn cả nhu cầu trong nƣớc và đẩy mạnh xuất khẩu. Nƣớc ta có lợi thế về ngành nghề thủ công truyền thống nên các DNV&N đã tận dụng sản xuất, gia công chế biến các sản phẩm phục vụ xuất khẩu. Vốn của Doanh nghiệp vừa và nhỏ - Nhu cầu vốn đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Nhu cầu về vốn để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động trong việc hội nhập kinh tế toàn cầu đang là vấn đề cấp thiết cho các doanh nghiệp, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. - Các nguồn cung cấp vốn cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ:  Nguồn vốn tín dụng từ các Ngân hàng và các tổ chức tài chính khác Các DNV&N hiện nay vẫn thực hiện huy động vốn từ tín dụng Ngân hàng là chủ yếu.

Theo đó, ƣớc tính có đến trên 82% lƣợng vốn cung ứng cho DNV&N là từ kênh Ngân hàng. Nhƣng theo một điều tra mới đây của Cục Phát triển doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch - Đầu tƣ), chỉ có 34,48% DNN&V có khả năng tiếp cận đƣợc các nguồn vốn của các Ngân hàng; 37,54% khó tiếp cận và 33,86% không tiếp cận đƣợc. Nguồn vốn này khó tiếp cận do các DNV&N không đáp ứng đầy đủ thủ tục cấp tín dụng của Ngân hàng và quy trình cho vay tại các Ngân hàng vẫn còn quá rƣờm rà.  Nguồn vốn từ tín dụng thƣơng mại Đây là nguồn vốn mà doanh nghiệp chiếm dụng đƣợc từ các bên thứ 3 (trừ Ngân hàng), ví dụ nhƣ: trả chậm lƣơng cho công nhân, mua chịu vật tƣ hàng hoá, nộp chậm lại thuế phải nộp… Phần vốn chiếm dụng này không bị mất phí, giúp Doanh nghiệp tiệt kiệm đƣợc thuế thu nhập doanh nghiệp, nhƣng nếu chậm trễ trong việc trả nợ sẽ gây ra khó khăn cho doanh nghiệp.

 Nguồn vốn trên thị trƣờng tự do Nguồn vốn này do doanh nghiệp huy động từ các doanh nghiệp, tổ chức, công ty có vốn nhàn rỗi khác, hay từ gia đình, bạn bè, các thành viên trong doanh nghiệp. Phƣơng thức huy động này không đòi hỏi phải có thế chấp, thủ tục không phức tạp nhƣng lãi suất thì thƣờng cao, số lƣợng vốn vay thƣờng hạn chế về mặt lƣợng. Vì vậy, nguồn vốn huy động từ thị trƣờng tự do thƣờng tỏ ra phù hợp với những doanh 8 nghiệp có nhu cầu vốn gấp.